Wibbo Hartman KUNSTZAAL BENNEWITZ Schilders worden vaak geprezen, omdat hun rerk zoo „eerlijk" is, waarbij dan meestal ergéten wordt dat eerlijkheid in de kunst» wereld zoo min bij voorbaat een deugd beeekent als vlijt of trouw of vaderlandsliefde. Hen zal misschien opmerken, dat een „eerlijk" «bilder toch altijd een streepje voor heeft boven lijn „oneerlijken" collega, maar zelfs dat is de /raag en hoofdzakelijk in elk geval een yuaestle /an woorden. Ltrindberg heeft eens beweerd dat charlatan, 'erie, aan genialiteit gepaard, een nul achter een 'cijfer beteekent en dit met grooter recht Hij - wilde er ongetwijfeld in algemeene» zin mee te kennen geven, dat wat in den eenen mensen niets beteekent of zelfs aanstoot geeft, in een ander van het grootste gewicht kan zijn. Wagner bijv. had ongetwijfeld meer van den charlatan dan van den „eerlijken" mensen in zich. maar hij was nu eenmaal een der muzikale reuzen en het is slechts schijnbaar in strijd hiermee wanneer men toevoegt dat hij in zijn muziek mede groot was door zijn menschelijke eigenschappen. Want de I'ristan blijft een wonder van psychologie. „Er is", merkte Van Gogh eens op. „voorzeker verband tusschen persoon en werk, doch niet gemakkelijk is het te definieeren hoedanig dat verband is, en op dat punt tast menigeen ge-, heel mis". Inderdaad. Menige leek noemt een schilderij in prijzenden zin eerlijk, wanneer het voor hem bevattelijk is en geheel aanvaardbaar; daarom heet een braaf realist aanstonds eerlijk, en daarom wordt een expressionist of phantast spoedig van charlatannerie verdacht Men legt aldus niet alleen een ethischen maat» «taf aan ter beoordeeling van iets, dat zeker niet in de eerste plaats uit den ethischen ge» zichtsh<»k^schouwd dient te worden, maar deze. ethische waardebepaling blijkt bovendien louter subjectief. Het werk van Wibdo Hartman zou ik bovenal sympathiek willen noemen en daarmee wordt bedoeld, dat het mede als gevolg van bepaalde ethisch-menschelijke hoedanigheden aangenaam aandoet Het heeft geen pretentie en het is door en door oprecht, bovendien beschaafd en vol levenseerbied, maar al deze ethisch beklemtoonde qualiteiten voegen zich in een aesthetisch kader, zijn tot schilderkunstige qualiteiten verwerkt in schilderkunstige elementen omgezet. Het is dus niet zóó, dat men bij zichzelf denkt: „wat moet die Hart» man een prettig mensch zijn,, jammer alleen dat hij niet een beetje beter kan schilderen", maar inderdaad zóó. dat de fijnheid van den mensch gedekt wordt door die van den kunstenaar. Een fijn schilder wil nog niet zeggen een sterk schilder, maar inmiddels wint Hartman aan sterkte, en tevens aan «en zekere vol» heid. compleetheid, gedragenheid. Alhoewel bij weinig temperament en oogenschijnlijk weinig geestdrift aan den dag legt weet hij niet enkel van doorzetten, maar blijkt hij ook, op zijn minst in goede oogenbiikken, over een stille vurigheid te beschikken. Zijn visie is bedeesd, tevens echter vasthoudend en lang zoo volg. zaam niet, als men wellicht op den eersten indruk zal meenen. Het typische van Hartmans schilderwijze ligt juist hierin, dat hij schijn» baar elk detail zoo natuurgetrouw mogelijk weergeeft terwijl hij toch gelijktijdig in vrij sterke mate interpreteert en vereenvoudigt of m. a. w. „het schilderij" weet te handhaven tegenover „de natuur". Ook in zuiver technisch opzicht is er winst In het liggend naakt in het achtervertrek, van eenige jaren geleden, waardeert men de gevoelige zuiverheid van den toon, maar het geheel bleef aan den vlakken kant en de plastiek kwam niet werkelijk los van een teeken-achtig. behoedzaam schema: in twee latere naakten in de voorzaal werd dit overwonnen, het models kreeg grootere kansen ln het schilderij en het spel van licht en schaduw werd verlevendigd. Het vrij groote portret der schilderes Claudlne Doorman (nr 3). lijkt technisch zelfs heel wat verder dan oudere portretten, zoowel door de beheersching van de dieptewerking — de figuur is uitstekend in de ruimte gezet — als door de bizonder gaaf doorgevoerde nuanceeringen van het grijs en grijsbruin, waaruit vrijwel het geheele doek werd opgebouwd. Met het hier tegenover gehangen meisjesportret in stil gedempt blauw (nr 11), behoort dit portret in interieur tot het belangwekkendste op de tentoonstelling; maar een drietal sneeuw» gezichten, en daarvan spéciaal „Tuin in de sneeuw" en Alexanderveld". kan men tevens heuglijk noemen. De tuin valt op door een vrijer, haast speelscher accent dan men van den exposant gewend is. het Alexanderveld door zijn teere. lichtelijk melancholieke stemming en de fijngevoelige wijze, waarop de hoornen te» gen het verschiet en tegen de sneeuwlucht zijn geschilderd. Hartman wendt zich bij voorbaat tot het grijs, maar dat hij dit niet doet uit een onmacht tot heheersching van de meer „kleurige" kleur, wordt na. uitgewezen door twee mooie kleine bloemstukken, die wij al eens eerder gewaar» deerd hebben in de toenmalige kunstzaal lm» puls. De tentoonstelling duurt tot 4 Mei. Jos. de G-nyler Portret J. B. door Wibbo Hartman. --- KUNST ONDER DE WAPENEN. Sectie V van het algemeen hoofdkwartier (O. en O.) stelt zich voor gedurende Juni een tentoonstelling te organlseeren.'welke bedoelt een delld te geven van hetgeen door de gemobiliseerde beroep32Childers en beroepsbeeldhouwers wordt gepresteerd. Van de hoofddirectie van het Rijks-mu-eum te Amsterdam is de beschikking verkregen «ver de ontruimde zalen van de afdeeling -Moderne kunst". --- D. OUDES Kunstzaal Legat en Mains Een -Hrrann» tentoonst^iing. waarover wij niet «enel«d zijn zwaarwichtige bespiegelingen ta houden en die men, d»»gewens«ht, met een' korreltje zout mag nemen, maar die met dat al een treffend bewijs kan heeten van wat er soms leeft aan schilderkunstig animo en ook aan schlldelkunstlgen aanleg ln een tot dusver volkomen onbekenden, bij toeval «ontdekten" en nog maar een jaar of zes in deze richting werkzame» autodidact De reeks van schilderijtjes, thans te zien ln de Zeestraat 65a. zijn kennelijk uitingen van wat men een Zondagschilder pleegt te noemen. Toch verschillen zij er in bepaald opzicht van. Het werk van verreweg de meeste Zondag» schilders heeft immers een zekere naïeve braaf» held. een argelooze of kinderlijke ordentelijk» held. die vaak suggestief en charmant kan zijn. Oudes behoort niet tot dit type van amateurs. Hij bezit wel een zelfde beminnelijkheid, maar heel wat meer vaart en moed. ook overmoed. Hij werpt zich mix nichts dlr nichts op de moeilijkste gegevens en worstelt ermede tot dat hij iets te voorschijn goochelt — men denkt werkelijk af en toe aan een soort van goochelen — dat misschien nog weleens ongedisciplineerd aandoet maar dat den beschouwer toch boeit door zijn levendigheid en beslistheid van compositie, lijn en kleur. Vooral door de kleur, die bizonder zuiver en expressief kan zijn, en er zoo goed als nooit „naast" is; (het te helle vlaggetje op een boot met een verliefd paar daarin, lijkt mij de uitzondering die den regel bevestigd). Ongetwijfeld heeft Oudes. mede in coloristisch opzicht veel naar Van Gogh gekeken, maar het toekent hem dan toch weer, dat hij van zijn groote voorbeeld klaarblijkelijk «mkel heeft overgenomen wat bij zijn aard paste, want er is geen poging het dramatisch klemmende en grandioze van Van Gogh na te doen. Een aantal schUderstukken gaan trouwens een heel andere richting uit en zouden in hun neiging tot een teeder en geestig fabuleeren (de paradijsscène, de arke Noachs) eerder aan bijv. Ohagall kunnen herinneren. Geestig is in het bizonder het straat- of boulevardgezicht nr 20, in een fijn blonde kleur en met een paar luchtig en raak genoteerde gaande en zittende figuurtjes: frisch en direct het zittend paar in een park. nr 5, en van een tintelende levendigheid de harddraverij in een Zuidelijke (?) stad aan den wand hiertegenover. Niet alles is op dit peil en de exposant blijkt nog zoekend, om geheel te overtuigen zal hij zich in de toekomst stellig nog moeten reali» seeren op een stabieler, persoonlijker, minder mediamiek wisselende wijze. Maar aan zijn kleurvermogen. zijn montere vertelzucht en zijn capaciteit een situatie scherp te zien en beeldend te beleven, twijfel ik voor mij geen oogenblik. Het beste dat Oudes daarom doen kan, is zoo rustig, geconcentreerd en zelfstandig mogelijk voortwerken. Dan komt hij wel waar hij zijn moet De tentoonstelling sluit 27 dezer. Jos. de Gruyter. --- CENTRAAL MUSEUM TE UTRECHT. Op de tentoonstelling van hedendaagsche Nederlandsche kunst die in 't Centraal Museum te Utrecht is gehouden, zijn ten behoeve van het museum aangekocht de vrouwenfiguur Tamara, van Gijs Jacobs van den Hoff. een bronzen vrouwenkop. van Van Lith. een stee» ¦ nen vrouwenkop, van P. Starreveld. en het jongenskópje Hainl, van Cephas Stauthamer. De jongensfiguur Huibjè. van John. van Zwe» ,den?die door éen i»arUculte aangekocht;'zal ~" vermoedelijk, aan-bét museum 5n bruikleen worden afgestaan terwijl de vrouwenfiguur Moeder van Jan van den Doem door W. van Kuilenburg, die het Rijk reeds heeft aangekocht als bruikleen aan het museum is gelaten. Deze aanwinsten zullen een plaats krijgen in de moderne afdeeling van het museum. --- LEZINGEN OVER VLAAMSCHE PRIMITIEVEN TE ROME De hoofdconservator der Koninklijke Musea te Brussel, prof. dr Leo van Puvvelde. heeft dezer dagen te Rome verschillende lezingen gehouden, over de kunst en den geest der Vlaamsche primitieve schilders. Van de zijde van het Italiaansche publiek werd hiervoor groote belangstelling aan den dag gelegd, zegt de Msb. In dezen cyclus, heeft prof. van Puyvelde ook in de Nederlandsche taal een lezing over hetzelfde onderwerp gehouden, die werd bijgewoond door talrijke leden uit de Nederlandsche en de Belgische kolonies in de Eeuwige Stad. waarbij ook aanwezig waren de Belgische gezanten blj het Quirinaal en het Vaticaan en 'de Nederlandsche gezant bij het Quirinaal. --- DE HOHE MESBE VAN JOH. SEB. BACH IN DE GROOTE KERK TE NAARDEN. Het zal thans reeds de twaalfde maal zijn. waarvan de zevende maal te Naarden, dat de Nederlandsche Bachvereeniging op Vrijdag 31 Mei de Hohe Messe van Joh. Seb. Bach in de Groote Kerk te Naarden ten gehoore brengt. Aan deze uitvoering van het naast de Mat» thaeus Passion, machtigste werk van den groo» ten cantor verleenen hun medewerking Ja Vincent, Annlé Woud, prof. Georg. Walter, Max Kloos, Wim van Sante, Marie Landró, clavecimbel, Valentijn Schoonderbeek, orgel, het koor der Nederlandsche Bachvereeniging en het Utrechtsch Stedelijk Orchest Het geheel onder leiding van Anthon van der Horst Donderdagavond 30 Mei wordt de om half acht beginnende generale repetitie gehouden. --- VOOR HET U.S.O. Het Utrechtsche VolKsconcert-comlté heeft wederom een bedrag van f 500 aan het bestuur van het Utrechtsch Stedelijk Orchest overgemaakt uit de opbrengst van de actie, welke dit comité nu reeds eenigen' tijd met succes ten bate van het orkest voert onder de leuze: „Eén dubbeltje per week.brengt het U.S.O. op streek". In totaal heeft het Volksconcert»comité gedurende het huidige seizoen thans reeds f 2400 aan het orkest afgedragen. --- ONGERUSTHEID OVER HET LOT VAN BUSUH EN DOBROWEN De laatste dagen duiken allerlei vragen op met betrekking tot kunstenaars, die het Derde Rijk niet welgevallig waren en die op het oogenbllk van de bezetting in Denemarken en Noorwegen vertoefden. Zoo maakt men zich In muzlekkringen met name ongerust over het lot van Fritz Busch, die op het fatale oogenblik te Kopenhagen was als gastdirigent en van wien men totdusverre niets heeft gehoord. Busch heeft Duitschland verlaten, maar destijds een aanbod van een der Zuldamerikaansche staten tot wijziging van zijn nationaliteit afgewezen. Dobrowen, vooral door zijn concerten met het Residentie-Orkest, ook in Nederland zeer bekend, was Noor geworden en had zich te Oslo gevestigd. Ook van hem hebben de naaste vrienden geen berichten ontvangen. (Vooruit) Het Prot jeugdtooneel te Utrecht zal onder regie van G. A. Schilp Maandag 22 April a.s. in het Gebouw van Kunsten en Wetenschappen te Utrecht ten looneele brengen: „De klucht van den gestrafte" (L« pendu dependu) van »«l»lLl«c«, --- Dr F. H. Fisdier over naturalisme en impressionisme Vereeniging „De Brug” Voor de Vereêniglng van Nederlandsche Beetdende Kunstenaars „De Brug" te Amsterdam heeft dr F. H. Fischer een lezing gehouden over „Naturalisme en impressionisme". Spr. betreurde het dat theoretische inzichten bij elke gelegenheid weder een principleele uiteenzetting ' verlangen. Zoo hier. Nieuwe bewegingen in kunst en cultuur plegen als drijfveer niet datgene achter zich te hebben, wat de betrokken personen denken. Het impressionisme was in den grond geen plotseling oog krijgen voor het volle licht: waarom zou men dat eerst diep in de negentiende eeuw gekregen hebben? Alle richtingen komen uit het leven voort, dat dus steeds er achter gezocht moet worden. De cultuurvormen zijn of symbolische gevoelsuitdrukkingen, zooals de stijl van het Louis «Huatorze. die het zelfbewustzijn der zich nuttig voelende monarchie tot achtergrond heeft of aanschouwing-vormen, zooals de toen geheel nieuwe paneelschilderkunst der vijftiende eeuw. waarin het verlaten der Middeleeuwsche ideëele gebondenheid der dingen, elk op zich zelf met God. plaats maakt voor een zien der dingen, in hun onderlinge aardsche verhoudingen. Het barok der zestiende en zeventiende eeuw bouwt een ruimtegevoel op uit het sterk besef van de lichamelijkheid der dingen. De nemelsche binding is door een van een aardsch middelpunt uit vervangen. Bij de niet monarchaal geregeerde Nederlanders ontwikkelt zich daaraan een gevoel voor natuurlijke orde, dat reeds, het menschelijk leven in dat verband droomend gaat bepeinzen. In de achttiende eeuw dringt de natuur de maatschappelijke orde in het geestesleven terug. Ook de mensch wordt een natuurlijkheid, en daarin ontstaat wat men een „innerlijke genreschildering" zou kunnen noemen, zooals bij Ghardin. Doch in de eerste helft der negentiende eeuw krijgt in de combinatie mensch-natuur het menschelijke de overhand. De Europeesche menschheid krijgt de kracht tot bewuste subjectiviteit: de oriëntatie van het psychologische, dat in de naturalistische romans en verhalen op avontuur uitgaat Die zoogenaamde wetenschappelijk gefundeerde litteratuur brengt ons een soort psychologische barok. In de middelerwijl triumfeerende industrieele maatschappij verliezen de gebruiksvoorwerpen de natuurlijkheid van hun maaksel. De van waarde beroofde dingen groepeeren zich in het leven der groote stad tot onderdeelen van een onmetelijk wereldbeeld, dat gesymboliseerd door het volle licht tevens het zich voortzet» tend, historisch bestaan symboliseert Vandaar de onverschilligheid voor, ja weerzin tegen vaste omlijning, die de impressionisten kenmerkt Het impressionistisch sentiment vat elk tafereel op als een moment in een plaatselijke en tijdelijke oneindigheid, als een stuk eener onverbiddelijke, alomvattende werkelijkheid, waarin de van God verlaten mensch zich eenzaam voelt onder de sterren. Drager dier cultuur was een intellect belast door den druk van al te -vrije, al te algemeene beginselen. Maar de twintigste eeuw bracht een begin van hergroepeering en concentratie, waarin de mensch zich weer een plaats kan zoeken. --- Willem NosKe terug in Nederland Na een afwezigheid van circa acht maanden, is de Nederlandsche violist Willem Noske gistermiddag met den Parijschen trein aan het Hollandsche Spoorstation alhier aangekomen. De jonge kunstenaar, die eenige weken ge» leden van een tournee door de Vereenigde Staten van Amerika in Europa terugkeerde, komt nu uit Boekarest waar hij eveneens een tournee h«eft gemaakt De pers was uitbundig in haar lof over de prestaties van dezen Neder» landschen kunstenaar. Willem Noske heeft o.m. geconcerteerd met het Roemeensch Pnilharmonisch Orkest De Nederlandsche gezant de heer L. G. van Hoorn, gaf ter eere van zijn jongen landgenoot «en soiree, welke o-n. werd bijgewoond door den Roemeenschen minister van buitenlandsche zaken Gafencu en de gezanten van Zweden, België en Zuid-Slavie. Voor zijn vertrek heeft 'de gezant Willem Noske een thee aangeboden waar vele Neder» landers van de gelegenheid gebruik maakten om van den kunstenaar afscheid te nemen. Naar wij voorts uit Boekarest vernemen, is Noske reeds nu uitgenoodigd voor een nieuwe serie concerten met het Roemeensch Philharmonisch orkest in het volgend seizoen. --- Ingezonden Stukken Nederland, pas op uw zaak! Dagelijks brengen de couranten ons berichten over de oorlogshandelingen en zoodoende wordt in den laatsten tijd onze aandacht steeds geboeid door het drama dat zich in Scandinavië voltrekt De betrekkelijke mededeelingen moeten wij natuurlijk met een zekere reserve tot ons nemen. De waarheid wordt voor ons verborgen door propagandaberichten, welke de betrokken regeeringen verspreiden om eigen volk gunstig te stemmen en den vijand te ontmoedigen en mede omdat wegens strategische redenen toestand en bedoelingen door belde partijen verzwegen moeten worden gehouden. Aldus oordeelt men in neutrale landen slechts op grond van vaak valsche, oncontroleerbare gegevens aangaande de verschillende krijgsbedrijven, waarom men met zijn oordeelvellingen en gevoelsuitingen voorzichtig moet zijn. Inmiddels dringen aangaande de gebeurtenissen in de Noordelijke landen mededeeUngen tot ons door, welke ons nu juist niet met be» wondering vervullen ten opzichte van velen van hen, die daar een leidende rol spelen. Hoe bewogen waren wij bij het lezen van de bewonderenswaardige wijze, waarop het Fin» sche volk zijn vrijheid en zelfstandigheid ver» dedigde in zijn strijd tegen het overmachtige Russische leger! Alle lagen der bevolking werkten daar met opoffering van lijf en goed te zamen om het landsbelang te dienen. De voorbeelden van heldhaftigheid, trouw en beleid, die de Finnen aan de wereld hebben gegeven, hebben alge» meen hoogachting en sympathie voor dit volk gewekt en moeten ook ons, Nederlanders, ster» ken voor het geval, dat ook wij den strijd voor onze vrijheid en voor ons zelfstandig volksbestaan zouden moeten voeren. Hoe geheel anders lutdt hetgeen ult Noorwegen tot ons doordringt! (Over Denemarken wil ik zwijgen). Nu weer lazen wij ln het Avondblad van 16 dezer, dat een Noorsche kolonel na een bespreking, gehouden met een Duitsche deputatie, op ontmoedigende wijze de onder zijn bevel ge«telde troepenmacht had toegesproken, zoodat — als het persbericht juist is — dle legerafdee» llng zich zonder slag of stoot met de haar toevertrouwde wapens aan de Duitschers had overgegeven. En een fortcommandant ontzag zich niet om de hem toevertrouwde sterkte met haar bezetting «n wapen» op een «nzeoontlo. leerd bevel aan 'slands vijand over te dragen. Bc vraag mij af. hoe men zulke pllchtsver» zekers beoordeelen moet! Mijns inziens hebben beide commandanten zeer zeker den kogel ver» diend. Dit alles — en veel van hetgeen uit Noor» wegen tot ons doordringt — stemt ons tot ernstig nadenken. ' Vermoedelijk zijn invloeden van de zijde der nationaal-socialisten aan dit alles niet vreemd. Daarom is het dringend noodzakelijk, dat onze Regeering met de meeste kracht zal op» treden tegen de verachtelijke lieden die de kuiperijen van die zijde steunen en bevorderen. Slapheid en toegeeflijkheid zij in deze uit» gesloten. : «Volk en Vaderland" is reeds in België verboden en het wil mij toeschijnen, dat met spoed ook hier te lande alle geschriften van dien aard uit het publiek moeten worden geweerd. Verhinderd moet worden dat jonge menschen of onvoldoend ontwikkelden onder den invloed lullen komen van geschrijf van onverantwoordelijke volksleiders, en zonder veel schroom moet worden opgetreden tegen hen, die den gezonden, krachtigen geest van ons volk trachten te verslappen. Reeds is gebleken, dat thans veel kwade geesten onder ons rondwaren, die een krachtige landsverdediging trachten te saboteeren. Laat men daarom, alvorens het te laat is, het kwaad met een sterke hand tegengaan. Nederland, pas op uw zaak! A. J. Scholman. --- „MATTHIS DER MAHLER” In tegenwoordigheid van den componist is te Nieuw Vork de sympbonie „Matthls der Manier" uitgevoerd, welke Paul Hindemith heeft getrokken uit zijn opera van dien naam. «Ultramoderne muziek, die vijfentwintig jaren geleden voor een. gemengd gehoor vol«trekt onbegrijpelijk zou zijn geweest" «egt Olln Downes in de N. Y. Tunes. Thans werd rij ontvangen met uitbundige geestdrift De recensent beschouwt „Mattbis der Manier" als een van Hlndemlths belangrijkste werken. In bouw en spanning doet het hem denken aan de gotiek. Hij aarzelt geen oogenblik. om de sympbonie te verklaren voor het werk van een meester met eigen gerijpte inzichten, een eigen stijl en als de onmiskenbare uitdrukking van een uitzonderlijke scheppingskracht Wel zul» len, zelfs na een half dozijn uitvoeringen, nog vele vraagteekens blijven staan. Vooral dit: «f men na verloop van jaren in* deze nieuwe uit» drukkingswijze een ontwikkeling zal herkennen van de werken van Bach. de Duitsche muziek van vele eeuwen? Dat het werk terstond en volkomen insloeg, was allereerst te danken aan de muziek zeil, vervolgens aan de onvergelijkelijke uitvoering door het Bostonsche Symphonieorkest onder leiding van dr Xoessewitski. op en top een dirigent „die de innigste gevoelens van zijn tijd in zich draagt en over de volle zinnelijkbeid en technische bekwaamheid beschikt om ze volkomen te uiten". Open blijft de vraag, hoe dit werk zal worden ontvangen bij een uitvoering door een minder volmaakt orkest en onder minder uitstekende leiding. Twijfel dienaangaande moet bij Hindemith zijn opgekomen, toen hij boog voor de juichende zaal. --- DE 50e ROOFVOGELS. . Nadat reeds verscheidene stukken bij het Residentie Tooneel — „De Ernst van Ernst". ?n Kalme Bruiloft", „Toontje heeft een paard geteekend" — hun zilveren jubileum hebben gevierd (Toontje is intusschen reeds de 75e gepasseerd), beleeft Vrijdag a.s. Lillian Hellinans stuk Roofvogels in den Kon. Schouwburg zijn 50ste voorstelling. Het is hier zoowel als in de provincie met onverminderden bijval ontvangen. De bezetting: Fie Qarelsen. Mimi Boesnach, Joekie Broedelet. Annle van Duvn. Piet Bron, Phllippe la Ghapeile. Jan O. de Vos, Henk van Buuren, Evert Burema, Maarten Kapteyn is dezelfde gebleven, zoodat men het Vrijdag a.s. nog steeds in zijn oude kracht kan zien. --- HET NEDERLANDSCH TOONEELLYOEUM We hebben melding gemaakt van de pogingen, die te Amsterdam gedaan worden tot het vormen van een stichting Het Nederlandsch Tooneellyceum onder artistieke leiding van Eduard Verkade en Albert van Dalsurn; Gare! Briels zal voor deze stichting als zakelijk leider optreden. Het doel der stichting is, zooals men weet om de liefde voor het tooneel bij de jeugd op te wekken en nader te brengen tot de klassieke wereldliteratuur. Onder auspiciën dezer stichting zal een kleine groep van vier of vijf bekende kunstenaars worden samengesteld en een cursus worden aangeboden aan onderwijsinstellingen en rul» tureele vereenigingén. Deze cursus zal inhouden de opvoering van belangrijke fragmenten uit de klassieke meesterwerken, welke door een weloverwogen en bevattelijke inleiding en een causerie worden verbonden. Dit repertoire zal onaantastbaar moeten zijn, wil het voor ontwikkeling der jeugd bijdragen. Hiervoor zal getracht . warden een commissie . van advies samen te stellen. Deze stichting heeft nu «en enquête ingesteld bij bestuurders van onderwijsinstellingen «n cultureele vereenigingén en van de antwoorden daarop hangt het af of de stichting definitief zal worden opgericht. Op de proeve van het programma komen fragmenten voor van Nederlandsch, Grieksch. Engelsen, Fransen, Duitsch en Spaansch werk. --- GRONINGER ORKESTVEREENIGING. Het orkest van Woensdag bracht een novitelt van Mozart der musikaliscner Spass voor strijkorkest en hoorn. Het orkest dat den geheelen avond zeer op dreef was, begon met de ouverture die Entführung aus dem Serail, eveneens van Mozart, en sloot het gedeelte voor de pauze met Beethovens Eerste Sympho» nie. Daarna werden twee werken van de Valia uitgevoerd, .de Nuit dans les Jardins d'Espagne en de drie dansen uit el Sombrero de tres Picos. In het eerstgenoemde werk speelde George van Renesse de pianopartij. Pianist, dirigent en orkest werden hartelijk gehuldigd. Peter Anders is door Tietjen aan de Berlijnsche Staatsopera verbonden. --- N.S.B.-bijeenkomst Geachte Redactie: Terwijl 't gebeurde ln Denemarken en Noorvegen pas weer heeft getoond, hoe gevaarlijk nu vooral extremistische partijen zijn en handelen, word ik in die meening versterkt door een strooibiljet, hedenavond in de brievenbus gevonden, waarin ik word uitgenoodigd voor 'n openb. vergadering, Donderdag 18 April in de „Galerij", L. v. Meerdervoort 419 a waar Feldmeyer spreekt als wordt aangekondigd, en wel over 't onderwerp: „Wat wil en wanneer komt het Nationaal Socialisme in Nederland?" Is die Feldmeyer, op den naam afgaande, «en Nederlander? — is bier geen taak voor de Ju» stitie om in te grijpen en dergel. bijeenkomsten te verbieden? Wordt zoo tegenover de Geallieerden niet onze neutraliteit geschonden? Het bovenstaande was reeds geschreven toen ik 't ochtendblad 17/4 van Uw ten on,) blad in de hu. vond. waarin ik lees. dat de rede van ir Mussert op 16/4. te Zutphen te houden, was verboden. Onze neutraliteit en 't belang van ons volk eischen m.i. dat IS/4 de rede v. Feldmeyer ook wordt verboden. Hoogachtend, Abonne. --- Herdenking van Gulenberg De Pruisische Staatsbibliotheek te Berlijn heeft ter herdenking van den drukker Gutenberg. een tentoonstelling georganiseerd, die Dinsdag geopend is en die slechts drie dagen duurt Zeer kostbare en zeldzame boeken zijn daar te bezichtigen, oH. de eerste, in het Latijn op perkament gedrukte bijbel van Gutenberg Dit exemplaat is bijna op iedere bladzijde rijk geïllustreerd en bevond zich reeds in het bezit van den grooten keurvorst Ook blokboeken, de voorloopers van de latere drukwerken, dateerend van omstreeks 1420. zijn tentoon» gesteld. . Tot de zeldzaamste stukken van de tentoonstelling behoort verder de oudste Duitsche bijbel, in 1466 door Johann Wenteiin uit Straatsburg gedrukt; van hem is ook de in 147? uitgegeven Parzilal die met prachtige houtsneden is geïllustreerd. Joh. Fust en Peter Schoffer, die met Gutenberg samenwerkten, hebben in 1453 een psalterium en in 1460 een catholicon te Mainz gedrukt Ook daarvan zijn exemplaren te zien. Dan noemen wij nog den in 1462 verschenen viertaligen bijbel, aflaatbrieven van 1454 en 1455 en een cosmografie lmet 32 groote gekleurde kaarten) van 1462. • • • De voorgenomen groote tentoonstelling van Gutenberg te Leipzig is lot later uitgesteld. Desondanks zal te Leirzig een waardige huid!-ging van den grooten drukker, plaats hebben, die op 21 Juni begint. Op het programma staat ais middelpunt de feestelijke opening van het Deutsche Buchmuseum en een huldiging van Gutenberg. Verder zal een reeks tentoonstellingen ge» houden worden, o.a. van kostbare drukken en boekbanden: Duitsche drukkunst in de 20e eeuw; drukwerken uit -uden en nieuwen tijd. Gutenberg in Mainz van Hans Stieber zal opgevoerd worden en ook «in Gutenbere- Legende. --- FREDERIK VAN EEDEN-GENODTSCHAP De negende bijeenkomst van het Frederik van Eeden-Genootschap zal op 20 en 21 April in de Vrouwenclub te Amsterdam gehouden worden Op de agenda staat om.: Zaterdagnamiddag. Jaarvergadering, waarop aan de orde komt 0.a.: benoeming bestuursleden wegens overlijden van den heer Louis de Vries en periodiek aftreden der hit. van Suchtelen. van Tricht en Guypeis. 's Avonds zal prof. dr Anton van Duinkerken spreken over: Van Eeden Tachtiger? In aansluiting hiermee zal mej. Waldie van Eek verzen van Van Eeden voordragen. Zondagochtend 21 April zal de heer J. L. J. F. Ezerman spreken over: Van Eeden en de muziek en 's middags zal er een muziekmiddag zijn. Mevr. Bodi Bapp. zang; mevr. Otten-van Warmelo, piano. Bach. Schuberts Brahms, Ghopin, Diepenbrock. Er wordt een collectie Vaneedeniana. bijeengebracht door den heer A. J. van Huftel, tentoongesteld. --- N. C. DE JONG Jzn. † Te Heemskerk is op I2»jarigen leeftijd over» leden de heer. N. C. de Jong Jzn.. schilder en teekenaar. Hij heeft o.a. op Texel gewerkt en de aandacht getrokken met penteekeningen van den Assumburg en Marquette. den gemeentetoren, de r.k. kerk en mooie plekjes te Heemskerk. Nel Oosthout is van plan binnenkort een tournee door Amerika te maken. Zaterdag 20 April om 2 uur zal mej. Petra Glarijs een rondgang leiden langs de collectie moderne F-ansehe en Belgische schilderijen van den heer P. A. Begnault. in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Eug. Bensburg zal in den Kunsthandel G. G. Veenendaal. Jr te Amersfoort op 20 dezer ter gelegenheid van de tentoonstelling van Oud Amersfoort een etsdemonstratie geven en aan de hand van litho's de opeenvolgende proefdrukken duidelijk maken. Fianz Lehar. die 20 April 70 jaar wordt zal op dien dag op uitnoodiging van de Koninklijke Opera te Boedapest een feestvoorsteliing van zijn operette „Das Land des Lachelns" diri» geeren. Het Kurorkest van Karlsbad heeft een zeldzaam jubileum gevierd. Het heeft nL de 150 e uitvoering gegeven van Bruckner-symphonieën. Bobert Manzer. die alleen 119 Bruckneruitvoeringen dirigeerde, is door Furtwangler als leider der Duitsche Brucknergemelnde te Karlsbad benoemd. De Wiener Sangerknaben zullen in afzienbaren tijd een eigen huis te Weenen krijgen. Do koorvereeniging wordt door de stad Weenen verzorgd en door prof Ferdinand Grossmann geleid. De bij het publiek zeer geliefde en door de jongens opgevoerde jeugdopera's zullen herzien worden en een zeer eigen karakter krijgen. De koorleider dr Rossmayr en tekstdichteres Maria Kast! willen thans volkssprookjes bewerken. Als eerste kinderopera wordt reeds aan „Die sieben Schwestern" gewerkt De as. buitenlandsche concerten van de Wiener Sangerknaben zullen in Spanje. België en ons land gegeven worden. Bij WeinmiUler te Munchen is een veiling gehouden, waarop voor twee Gotische altaar» vleugels 4000 mark is betaald. Voor een Gotisch beeld (Rijnsch) 1800 mark. voor een stilleven van Jan Vijt 5000 mark. Onder de nieuwere meesters heeft men voor een schilderij van Adolph Lier 2300 mark ge» geven: voor een portret van Luther door Lm» denschmitt 2500 mark; voor een werk van Menzel 2200 mark; voor een schilderij met dieren van Troyon 3000 mark; voor een portret van een vrouw door Lenbach 6000 mark. Van de plastieken bracht een waarschijnlijk Tiroolsche staande Maria 2300 mark op: een Maria met Johannes (Rococo) 650 mark. Bij Math. Lempertz te Keulen wordt, van 26 tot 30 April een veiling van' schilderijen gehouden. Er komen doeken onder den hamer van P. Aertsen, A. van Beyeren. Amhr. Bosschaert H. Cock. W. van Diest. J. de Fassin. E. van Heemskerk. Frans Hals. 8. van Hoogstraten. J. Jórdaens. Th. de Keyser. J. B. Lambrechts. N. Maes. G. Metsu. P. P. Rubens. J. van Ruysdael. David Ryckaert HL E. de Witte. B. C. Koek» koek en H. W. Mesdag en van vele andere oude en jongere meesters. Je«n Antonietli, die morgen een tweeden pianoavond zal geven in Diligentia --- Leert zwemmen Mijnheer de Redacteur Naar aanleiding van uw stukje in het avondblad van Dinsdag betreffend het doodelijk on» geluk den stuurman van de Franeker I over» komen, veroorloof ik mij een opmerking te maken en vraag ik mij af hoe het mogelijk is, dat er in onze dagen nog varenslieden te vin» den zijn, die niet zwemmen kunnen! Feitelijk moest toch bij het stuurmansexamen de examinandus een brevet kunnen overleggen, waaruit blijkt dat hij kan zwemmen. Ik schrijf dit omdat het mij zelf in mijn leven één keer gebeurd is in een onzer haven' steden 's avonds in donker van de bazaltkaai van een der dokken te water te geraken. Gelukkig was die kaai aan de zijde waar ik viel verlicht door de lichten der schepen aan den overkant van het dok. Daar ik namelijk pl.m. 3 meter beneden de kaai lag, had ik aan deze geen houvast maar kon ik wel duidelijk den naastbijzijnden meerpaal onderscheiden, die mij redding zou brengen. Na eenige minuten zwemmen kon ik den paal bereiken en om hulp roepen, waardoor ik gered werd. Ik zwom ln die dagen als een waterrot, maar o wee dle kleeren en vooral die overjas waren mij nog bijna noodlottig geworden! Men leest nog menigmaal in do courant van monzchen, die jammerlijk verdronken zijn, alléén omdat zij niet zwemmen kunnen. Ja. ik heb er onder mijn kennissen één. recht van lijf en leden, nu bijna 60 jaar en hij kan geen slag zwem» men. wat een waaghals! Nog erger, hij mocht van zijn ouders als kind niet leeren zwemmen. Zeker, de stuurman van de Frnneker I werd wel een weinig geëxploiteerd; niettemin zou hij nog wel krachten hebben overgehouden om in dat ongevaarlijk watertje van do Harlinger Trekvaart een paar slagjes te -wemmen en het droge te bereiken. U dankend voor de plaatsing, «volle. Uw »h«nn«. --- CONCERT EN THEATERGMS Het Centraal Tooneel. directeur Cees Laseur, zal op Maandag 22 April a-, in den Koninklijken Schouwburg nog eén herhaling geven van het Amerikaansche blijspel „Chronique Scandaleuze" van Phllip Ferry. J&:—'-.*¦:'¦ K--- * ;»«^>"»-r-''U--*••''-*• .-A . Ds Tóoneelgroep Het Masker, directeur Ko Arnoldi. zal Dinsdag 23 April in den Kon. Schouwburg nog een herhaling geven van Les parents terribles van Jean Cocteau. Cilli Wang zal. zooals gemeld, op Hemelvaartsdag, 2 Mei. in DUigentia nog eens op» treden met nieuwe parodieën. --- Werkzaamheden van het Rijkscollege voor lich. opvoeding Onderwijs op de middelbare en lagere scholen heeft de volle aandacht Uit, het verslag van het Rijkscollege voor de Lichamelijke Opvoeding over het jaar 1939, blijkt dat hst college den minister van Onder» wijs. Kunsten en Wetenschappen opnieuw ge» wezen heeft op het belang van de instelling eener afzonderlijke inspectie voor de lichamelijke opvoeding. Nadat in 1938 de aandacht van den minister werd gevestigd op het door het college in 1937 aan dien bewindsman toegezonden ontwerp-leerplan voor het gymnasiaal» en middelbaar onderwijs, antwoordde de minister, dat met het oog op een eerlang in te dienen wetsontwerp tot regeling van het voor» bereidend hooger en middelbaar onderwijs, voorshands moest worden afgezien van een wijziging van het leerplan voor de lichamelijke oefening der middelbare scholen. Krachtens het bepaalde in de Lager Onder» wijswet 1920 zal het vak lichamelijke oefening met ingang van 1941 op de lagere scholen worden ingevoerd. Daartoe door den minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen uitgenoodigd, heeft het college zijn standpunt ten aanzien van deze invoering omstandig uiteengezet De in het Voorloopig Verslag van de Tweede Kamer betreffende de begrooting van het departement van Onderwijs, Kunsten en Weten» schappen voor 1940 geuite meneing, als zou aan het onderwijs in het vak lichamelijke oefening op de school niet meer een zoo groote behoefte bestaan, nu de beoefening van sport veel aan» genamer is dan voorheen, dealt het college in het geheel niet Met voldoening kan het college melding maken van het initiatief, dat door den heer J. Wils, voorzitter van den Bond van Vereenigingén tot het geven van Nijverheidsonderwijs genomen is tot een proefneming met het vak' lichamelijke oefening op een Haagscbe ambachtsschool. Het college heeft zich, voor het instellen van een statistiek voor de lichamelijke opvoeding, in verbinding gesteld met de afdeeling cultureele statistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De mogelijkheid van tewerkstelling van werklooze kweekelingen door inschakeling van lichamelijke oefening is door het college onder de oogen gezien. Met den directeur van den Socialen Jeugd» dienst werden besprekingen gevoerd over de reorganisatie van de zorg voor de werklooze jeugd. Naar aanleiding van deze besprekingen heeft het collego ook den minister van Sociale Zaken in een uitvoerig schrijven zijn diensten aangeboden met betrokking tot de zorg van de lichamelijke opvoeding der werkloozen, welke, naar de overtuiging van hot college, een belangrijk wapen kan vormen tegenover de psychsiche en physieke gevolgen van de werk» loosheid. De kabinetswisseling heeft ten ge» volge gehad, dat aan de adviezen en de aanbiedingen van het college voorshands geen gevolg 1» gegeven. ---