Wetenschappelijke Berichten. De volkagezondheid in 1920. .fiet ««to .aHyvGnldag van het gereorganiseerde I^giv»,:*.-. . .i.j.sl^i.V -X ■■)£■: t', Perßönalia, Besmettelijke «lekten, F^i^kÉ;'i»i;,«;-:l' -. lVaooinatie, !..;■.;•. , '. 02H«i medewerker eehryft ons Ad. o Mei Wij hebben het eerste jaarverslag van het gereor» gaoiseerde Staatstoezicht op de Volksgezondheid» waaraan wij in een vorig opstel eenige algerneene beschouwingen gevoegd hebben, (zie N.R.Ot- 4 Mei 1922 Av. A.) gelezen en herlezen en steeds weer nieuwe dingen gevonden en gemist. Zoon verslag is — behoort ook te zyn — even veelzijdig als het leven zelve en is daarom vaak even welsprekend in de dingen die het verwijt als in de feiten die het medecx>clt. Om bij het begin te beginnen: de personalia. Om «en goed overzicht te geven van 14 bladzijden namen on titel» moet men zioh wel van cijfers bedienen en dan komt men tot de volgende interessante statistiek: Do gezondheidsraad tolt 31 „ambtshalve" leden en 40 (gewone) leden (samen 71), daaronder zijn 3G artsen — als we goed geteld hebbeu (16 onder de ambtshalve en 20 onder de gewone leden), daaronder bovendien zijn 4 dames. De Inspectie (hoofdinspooteurs, inspecteur», inspecteurs met den persoonlijken titel van hoofdinspecteur en adjunct inspectours) vormt een corps van 48 man (daaronder begre» pen 1 dame), daarvan zijn er 10 artsen en werken er 19 aan de volkshuisvesting. Ook hieruit blijkt weer de onevenwichtige verhouding tusschen de verschillende ideelen van het Ltaatstoozicht, waarop wij reeds bij de algerneene beschouwingen gewezen hebben. 'Die verhouding zal er wel iete beter op worden zoodra de organisatie van „den dienst, welke belast is met Oe zaken, rakende de hygiëne van het kind", voltooid is en ook voor de gesluohteziekte-bestrijdinig de noodige inspecteurs benoemd zijn, maar het evenwicht zal nog wel lang verloren blijven. Wie onevenwichtigheid blijkt ook uit de wetgeving, zoowel uit die met betrekking tol, de versclnllende Veelei_ van gezondheidszorg els uit Me men gewoon is, de sociale te noemen. Politiek en willekeur ((twee begrippen die gedeeltelijk trouwens synoniem «Lijn) hebben bij het tot standkomen dier wetten een iveel grooter rol gespeeld dan het gezond verstand. Een ,v2st plan, één lijn ontbreekt, wil men enkele --oorbeelden: een invaliditeitewet zonder ziektewet, een Nektewet «onder aekenverzorgingewet of wil men «andere tegenstellingen: één hoofdinspecteur, drie inspeoteurs, tallooze gebouwen en een heirleger keur« Heesters en hulpkeurmeesters voor de vleesohkeu» üngswet — een wet die voor het platteland, dus voor meer dan, de helft van Nederland te en blijven moet „veel geschreeuw maar weinig wol", en wat erger ia «sshatten kost — en daartegenover: [Voor de hygiëne van het kind: één hoofdinspeo» teiir en een zeer embryonalcn sehoolartsondienLt Mer en daar); voor de tbo-bestrijding: drie inspecteurs, die voor eeif behoorlijke organisatie van den dienst slechts séén millioen vroegen...» en één ton kregen; voor de geslachtsziel^enbestrijdin^: nog geen perpersoneel, zoodra er inspecteurs zijn. zullen dieook An minste een millioen vragen. ...on één ton krijgen. We weten wel dat er geen geld is maar zoo lang men nog geld weggooit voor de vleeschkeuring ten plattelande, zoolang kan men niet zeggen dat «r. geen geld voor kinderhygiene, tbc en geslachtsziektenbestrijding is te vinden. — En zoo zijn er velo voorbeelden. Thans een paar voorbeelden van do minder dan onvoldoende samenwerking tusschen de verschillende departementen, waar het de zorg voor de volksgezondheid op gemeenschappelijk terrein geldt: de inspectie voor de hygiëne van het kind heeft een be» hoorlijk-ver-gaande bevoegdheid tot afkeuring van schoollocalcn en schoolgebouwen.... bij verbouwing en nieuwbouw wordt zij niet gekend; de bouwplannen gaan uitsluitend naar de desbetreffende schoolautoritciten, die slechts vragen of aan de door de wet geöischte minima voldaan is, of er bijvoorbeeld wasoligelegenheid is, laat hen kond. Dergelijke hygiënische eischen kent do wet niet. Een ander voorbeeld, waar wij indertijd reeds op wezen, (zie N.E.C. 7 Juni 1921 Av. D.) is de minder dan onvoldoende en in vele opzichten ook zeer on» hygiënische bouw van vele arbeiderswoningen ten platteland© onder do landarbeiders wet. Die ree«orteerZn onder „I>andbouw", terwijl de Volkshuisvesting onder Arbeid thuis behoort." Om tot de personalia en de cijfers terug te keeren: tor waren in 1920 134 geLonMeidscomniizsies. «liet _o» te ver voeren hier de vraag te beantwoorden of het juist gezien is deze commissies steeds meer «uit te soïmkelen. Dat or Go's zijn die niets doen is juist» dat er velen zijn die weinig bereiken is ook juist, maar dat er genoeg zijn dio en hard wer- Ken en succes op hun arbeid hebben valt nog minder ito ontkennen, de ton aan deze oommissies besteed: brengt zeiker rente eu aflossing dubbel op. Do in het verslag genoemde cijfers met betrekking kot do koeten van do bevordering der volksgezond» heid door rijk en gemeente gaan wij stilzwijgend (voorbij omdat die cijfers te onvolledig en te weinig Bjespecifioeerd zijn om eenige waarde te hebben voor hen,.die in, eu aöiter zulke cijfers ook naar het beeld der wierkelijkheid zoeken. . Onder do personalia prijken tenslotte ook de na«neii van de ambtenaren in dienst van den Gezond» iheidsraad (II man), het personeel van het Gentraal Laboratorium (9 man), de samenstelling van de, Bijkswoningraad (23 man), do Centrale Gonunielsie ivoor" Di_Mwatervooi^ening (14 man), het ltijks(bureau voor Drinkwatervoorziening (7 man) en het Bijl_sjnstitent voor Zuivering van afvalwater (10 man). N?svergoefs zochten wij naar vermelding van en eenige bijzonderheden over: Bijksserologiseh Instituut, lUjkszeruminriohting!, Instituut voor Pharmaoo-_iera,peuti«_i onderzoek en het Nederl. Instituut voor iVolksvoeding. Voor zoover niet alle vier officieele rijksinstellingen zijn, zijn zij dat dan toch officieus, ook zijn «ij alle door hun directeuren (c.g. voorzitter) --«itegenwoordigd onder de ambtshalve leden ,van den Gezondheidsraad. Ook in dit opzicht zouden wij een volgend verslag vollediger wenschen! Of -behooren die inrichtingen ook weer geheel of gedoelijk onder een ander departement. (Thans nog enkele oijfers: van de 3497 geneeskundigen (31 Deo. 1920) waren er 472 gepromoveerd en droegen er nog 6 oudgedienden den uit den oertijd «fkomstigeu titel «platteland»» en stedelijk heelmees«ter", bovendien waren er 382 tandartsen en tendinteesters (7), 920 vroedvrouwen en 635 apothekers. Gedurende de laatste tien jaar is het aantel apothelker» en vroedvrouwen vrijwel constant gebleven» dat der tandartsen steeg van 260 tot 381, dat der arteen v«n 2908 tot 3497, het aantal gepromoveerden daarentegen bleef oveneen» constant. Het totaal aantal aangegeven besmettelijke Sekten (zie over dat „aangegeven" N. B. Gt. 15 HLaarH 1922 Av. D) bedroeg in 1920: vlektyphus! 4 .feeën sterfgevallen), buiktyphm, 2222 (308 sterf go» vallen!), pokken 50 (geen sterfgevallen), roodvonk 6208 (129 sterfgevallen), diphtheritis 8060 (452 sterfgevallen), dysenterie 11 (3 sterfgevallen), nekkwamp 134 (71 sterfgevallen). Voorzoover men uit die cijfers icte mag afleiden, blijkt daaruit weer eens de beteekenis der besmettelijke keelziekte: het aantal sterfgevallen aan diphtheritis was grooter dan dat aan (pest, cholera) dysenterie, pokkei. vlektyphus. buiktyphnn en roodvonk «amen! Is het dus overdreven, werk te maken van de reactie van lZchick en de voorbehoedende toediening van het toiine-anti» toxinemengselt Hit deze cijfers en ten overvloede uit de bijgevoegde H^ldiisohe voorstelling blijkt, dat het aangegeven aantal gevallen van typhus en diphtheritis in a.-I'le provincies in de jaren 1917, 18 en '19 groo» ter was dan in de daaraan voorafgaande jaren, en in 1920 wederom daalde. Heeft die deling een (zij het san ook! geringe) epidemiologische beteekenis, of is, sooals de genoemde commissie uit den centralen raad «sferen zal, de -aangifte-ijver" der geneeskundigen (jfflMr aan het verslappen» nu de militaire Gabriel niet *&64?_. «et e_>n vlammend «waard achter hen staat. *OJ* hst hoofdetuk van het verslag blijkt ondertuHflWßn, «t liet «teatetoezioht al« altijd van «en lof«W« «ver blykl gaf ia zake het opsporen en onschajgÉp™_iü««efl) yan bronnen en haarden van besmetting,-pwu de buiktyphus werd dientengevolge vaak met veel succes bestreden. AI» een merkwaardigheid vinden) wij bij een kleine epidemie te Medemblik vermeld, dat bijna alle gevallen voorkwamen bij Rooinsoh-I-atholieken. Onderzoek van het wijwater deed echter geen t^phus-baoMon vinden. Wat niet wegneemt, dat dat water tooh besb de besmettingsbron geveest kan zijn, evenals dat het geval was met de kaas van een kaashandelaar te Tiel» in wiens ge» «in de ziekte geheerscht had en die «y'n kaas kocht van een boer te Ooihen, bij wien, zooals bleek, een «vroegere typhusleider in huis was. Er kwamen een aantal typhusgevallcn voor bij zijn klanten, terwijl by onderzoek: van «en (één?) kaas geen typhusbaeil» len gevonden werden. Over het aangifte-vraagstuk vinden wij bij een roodvonk^pidemie te üessel het volgende vermeld: «de aangifte van vele gevallen bleef achterwege, doordat versoheiden lijders niet werden behandeld uit vrees voor schade, hetgeen een gevolg was van een maatregel door verschillende zuivelfabrieken genomen om geen melk te ontvangen uit gezinnen waar de Sekte officieel voorkwam. Daar denadeelen van dezen maatregel veel grooter waren dan de voordeel on deed de medische In» specteur het noodige om te verkrijgen, dat hy (de maatregel!) werd ingetrokken. In verband daarmede werd de leverantie van volle melk door de zuivelfabrieken in Kessel zelf aan de inwoners stop gezet en kon de bevolking zich van melk voorzien bij enkele boeren, die bereid waren tijdelijk hun melk aan particulieren to verkoopen in plaats van die aan de zuivelfabrieken te leveren. Bij de diphthentte vinden wij vermeld, dat te Bt. Maart.nedyk „door de plaatselijke autoriteiten in overleg met den Modisehen Inspecteur e3n bacterie» logisch onderzoek bij de schoolkinderen ingesteld werd en aan smetetofdragende kindoren het schoolbezoek ontzegd werd. Hoewel daarna met eene tussohenruimte van eenige maanden weder nu en dan een geval werd aan ge» geven, keerde tooh het epidemisch karakter niet terug/^. Ook m andere provincies werden her ha aldelyk hardnekkige baeillendragers aangetroffen. Therapeutische maat» regelen tegen dezen bleven «onder gunstig „In het ziekenhuis nabij Santpoort waar de voorafgaande jaren telkens eenitze gevallen van dysenterie voorkwamen, werden bij patiënten die langen tijd aan darmbezwaren hadden geleden, dysenteriebacillen gevonden, waaruit kon. worden besloten, dat chronisch dysenterie-bavillendragers met of zonder «klinische klachten ten onzent voorkomen; in acuten vorm kwam de ziekte in het ziekenhuis niet voor". ; Een medische inspecteur deelt inzake nekkramp (meningitis cerebrospinalis epidemica) in zijn versla* mede., dat van besmettelijkheid in den ge» wonen «in niets bleek, in alle gevallen die te zyner «kennis kwamen, werd door hem contact met den behandelenden geneeskundige gezocht, vootal om noodelooko ontsmettingen te voorkomen, en leiding te geven aan het zoeken naar .eokkendrageis". Bij de soabies (schurft) wordt door de Inspectie geklaagd over onvoldoende aan» gif te en het feit dat de hooge kosten de gemeenten weerhielden over te gaan tot een georganiseerde be» stryding. „Vele gemeenten verkeerden in de meening dat het rijk 50 percent der ontsmettingskosten vergoedde-, kwamen e» tot het ware inzicht dan verdween de soabies verdacht vlug." Leuke struisvogelpolitiek! ° Bij de Lpaansehe griep wordH vermeld de door «"' •*• J' Huanjer geschreven' Geschiedenis van «e Fpaansche griep in Nederland aan de hand waarvan do voorzitter van den Raad ook een aantel vragen beantwoordde, die door dan Office Internationale de Hygiëne Publiyue" — waarin nog steeds geen vertegenwoordiger van Nederland! zitting heeft —- nopens de epidemiologie dezer ziekte hier te lande gesteld waren. i Bij de malaria wordt! de publicatie vermeld van het rapport der Malariacommissie eu van het vlug» «"hriN- ,do Muggenplaag". De bemoeiingm van den medisch en. Inspecteur voor Noord-Holland en Utrecht met malaria namen een zeer groot deel van zijn tijd in beslag. De ziekte vertoonde «,ioh dit jaar, in dezelfde mate als het vorige, voorzoover althans uit de gegevens beoordeeld kan worden. D!e bestrijding beperkte ziel. tot die stelselmatige(?> anophetes verdelging, waartoe de provincie Noord-Holland in 25 districten was verdeeld; in ieder düstnet werkte een ontmuggingsploeg." „De medische Inspecteur in Zuid-Holland on Zeeland pleegde in den loop van het jaar met velschillende autoriteiten overleg betreffende de plannen tot besteyding van Malaria in Zeeland en ook in enkele plaatsen van ZmG-Holland. Tot eenige uitvoering kwam het nog niet." , By de t.b.c. bestrijding, die nog niet voldoende georganiseerd was om afzonderlijk te worden besproken wordt slechts vermeld welke vragen door den minister, ter zake aan den raad gesteld zijn.... zonder vermelding van het antwoord van den raad!. Dat is geen aanbevelenewaHrdige methode. Een antwoord is altyd nog belangrijker dan «en vraag. Is de vraag onbelangryk laat die dan onvermeld, is de vraa« vertrouwelijk of geheim laat ze dan eveneens onvermeld. Ondier die vragnn! is er sen die belangrijk genoeg is om hier vermeld te worden: «do minister verzocht het gevoelen van den raad te vernemen over de vraag, of de verpleging in dure sanatoria voor tuoerouloselyders noodzakelijk moet geacht worden en of mot — althans in veel gevallen — volstaan zou funnan worden mot verpleging in veel eenvondil-er inrichtingen, die oen veel minder duren staf van, personeel zouden vorderen." En dan do leuke vraag van prof. Priedmann (Berlijn) den man van het »^ldpadden-mid schouwen was, dat daardoor enkele mijnwormdragers uit de mijnen worden geweerd." Inderdaad een practi»eh en occonomisch standpunt. Bij de hondsdolheid wordt melding gemaakt met het heerschen daarvan in de noordelijke provincies en de meening van den bekenden deshetreffeuden in» specteur, «dat de eenige afdoende maatregel daartegen zul zyn, dat niet alleen de honden van een muil» korf worden voorzien, doch dat zij bovendien door een touw of ketting aan de hand worden gehouden, zoolang zij zich buitenshuis bevinden, aangezien ge» bleken is, dat juist onder losloopende honden zich de dó! geworden dieren bevinden en een muilkorf zelden voldoenden waarborg geeft tegen bijten." By de ..besmettelijk» geslachtsziekten» <»ya e» ook niet-besmettelijke geslachtsziekten^) staat nlete «a» der. vorm.ld —'t ie overigen» belan^rijl. genoegt --< dan dat een der medische i^veotem» tijdei, aam geslaoht««iekten» die gevaar voo» de omgeving opleverden, eeï» ge malen op '«rijke kosten in «iel.e2l.ni_e» opgenomen had kunnen krijgen." Ten slotte het gunstig advies van den Naad ii. sake subsidie aan de Nederlandsche Vereeniging ter ds» strijding der melaatsohheid. Hen, die belaag stellen in de geseliiedeni» der .Staatsbemoeiing" in ons vaderland in zake de leprabestrijding, verwijzen we naar ons desbetreffend op» stel (zie N.R.C& 29 Nov. 1921 Av.) Een herinnering aan de middeleeuwen kan men ook lezen in het volgende zinnetje «E>?n inspecteur van de Volksgezondheid verzocht Uwe Excellentie het oordeel van den Gentralen Gezondheidsraad in te winnen 0ver...." Als dessert ditmaal alles wat wij in het verslag over het aetneele vaooinatievraagstnk vinden konden. Het totaal der inentingen en herinentingen bedroeg 149,392. het aantal vrijstellingen overeenkomstig de wet van 1? Juli 1911 bedroeg 187 en in het verslag komt deze welsprekende passage voor: „De Centrale Gezondheidsraad ontving van Uwe Excellentie een rappor van een inspecteur van do Volksgezondheid waarbij er de aandacht op gevestigd werd, dat er een beweging op komst was om met behulp van liet» ge.^n bepaald is in art. 17b der wet van 4 December. 1872 (de bekende verklaring door twee genees» kundige) aan de inenting te ontkomen en waarbij in overweging gegeven werd te bevorderen dat bij wetsherziening dat artikel ter voorkoming van. misbruiken zou worden gewijzigd in dezen zin, dat de daarin bedoelde verklaring afgegeven zou moeten worden door een arts, dooh dan ge» adviseerd door den geneeskundigen in» specteur. In het advies dat de raad ter zake aan uwe Exellentie uitbracht werd onder uwe aandacht gebracht, dat de raad reeds vroeger voor» stellen had gedaan, die op den«dfden als den thans door den inspecteur aangegeven grondslag waren uitgewerkt, tot wijziging van 'de bestaande voorschriften, zoodanig, dat de gebleken ver» koerde praktijk kon worden tegengegaan en dat de ihans gebleken feiten, die aantoonden dat het misbruik waarvan sprake, in belangrijke mate was toegenomen, Is raads standpunt slechts versterkten". Moo zoo, als de legeering nu maar ooien heeft om te hooren en iets verder kijkt dan haar neus lang is- Anders is er kans dat zij wel alle aandacht besteed aan de dreigende epidemie van echte en vermeende gemoedsbezwaren, maar de volksgezondheid uit het oog verliest. ' --- Nieuwe banen voor de lichamelijke opvoeding van schoolkinderen. Do ervaring der lchoolorteon — niet alleen in ons va» der Zond maar ook daarbuiten mos name in Engeland en do Veroelllgilo Staten — leert dat er, vooral Zn plaatsen nvaar het zickeutendswezeu weinig ontwikkeld is, weinig of niets terecht komt van do goedo raadgevingen der schoolartsen en do briefjes oio do kinderen meo Krijgen voor hun ouders en huisartsen heel vaak hun bestemming niót bereiken. Vrijwel ten einde raad heelt do Uchoolgouccskumligs dienst, moi name in Engeland en Zuid-Af riks, zioh hier en daar bcgev«en op een terrein, dat voor haar vol voetangels en iHmunen is: ds behandoling der schoolkinderen. Zoolang daarbij alleen van do (hulp van sohoolvorplesgsters (voor ds ongediertehestrijding) Wordt gebruik gemaakt. vallen dio moeilijkheden wél moe, maar overal vroor het tot ds oprichting van «ohoolklinieken kwam, ontbrak het niet aan oppositie -san do zijde der huisartsen. Alleen do Fohannesburgschs sohlwlkliniok maakt in dit opzicht een gmNstigs uitzon» deling, omdaii mon or daar in geslaagd is Mo daarvoor in aanmerliinig komend» huisartsen aan do schoolklinlok te verbinden en hun da«ckij regelrecht te interessoeren. Op «ndois plaatsen heeft men ds «choolvorplesgsters er bij wijzo van gozondiheldszusters (publio healt/h nursss) of als ,/maat«oha>ppelijko «asters" (soci«ü service musea) op uitgezonden om do schoolkinderen thuis te bezoeken en do ouders te „bewerken" maar in grootere plaatsen was daar geen beginnen aan dn bij gebrek aan geschikte krachten en •' bij gebrek aan geld. Do Amerika-ansého vrouwelijke schoolarts Edith l-owry is nu op «en nieuw idee gekomen, waarvan voor Amerika zéker veel nuttig effect kan worden verwacht en waarvan ook in ons vaderland tot op zékers hoogte wol tan v.iorlten geprofiteerd. Van haar band is in ds Amei-kaansclhe Pulblio Health Beporte een suggestief opstel verschenen onder den suggestieven Mol »Let th« child do tho lollow-up in school hHaltih werk. Zij wij si er eerst op da-t do onderwijzers vaak oven weinig van ge» eondh'k>idZ-akvijs-a>ut»riteiten in den sta»! Mssissippi, waar zij 'de eerste proef nam met deze methode als minimum (h«alth Standard) vast: oogen: a. geziehtsscherpte normaal of gecorrigeerd door een bril; b. geen verschijnselen van ziekte of outsteking; o oren: a. gehcorscherpts normaal; b. geen verschijnselen van ziekte of ontsteking; nous: a. geen adenoldo woekeringen; b. geen anders verstoppende momenten; '■ Kool: o. geen -zieke of vergroot» amandelen; b. geen verschijnselen van stekte of ontsteking; mond: a. geen ongevuldo holten in tanden of kiezen; b. een rein gebit dat blijk geeft van een dagelijo verzorging; c. gezond tandvleesch; huid: a. geen uitslag; b. hoofd zuiver, vrij van schillering; o. geen hoof dluizcnborst: a. geen verschijnselen van ziekte of onsteking der longen; b. respiratoirs verschuiving der lougranden van minstens 5 centimeter: inenting: een duidelijk litteeken of een niet te oud pokkenbriefjo; voedings toestand: s. gewicht normaal of niet meer dan lv percent daarboven; h. onderzoek op mijuwormen negatief; 0. milt niet vergroot (malaria!). Do schrijfster voegt daar onmiddellijk aan too: dit gezondhoidspeil is geen ideaal peil, maar een minimum peil dat ieder kind of volwassene bereiken kan. Daarom werden met opzet in deze lijst geen kwalen opgenomen zooals hartgebrelken, dis niet voor correctie vanwege het kind au aanmerking komen, ander» zou het kind door ds onmogelijkheid om het poll te bereiken ontmoedigd worden. Bovendien kan men do eiHchen steeds hooger stellen naarmoto meer kinderen het oninimum-peil bereikt hebben. Voorloopig zijn er nog weinig klossen waarin «neer dan oen kin» geheel voldoet aan allo dte bovengestelde eischen. Thans do verdere uitwerking van haar systeem: Elke klas bezit «en! overzichtstabel waarop men mot een oogopslag kan zien hos hst ten opzichte van bovengenoemde eischen bij alle kinderen gestold is. Daarop geeft een rood kruisje aan dat aan do «isch in do bepaalde rubriek (oogon, oorsn en».) voldaan is, een blauw kruisje dat het peil door correctio der oorspronkelijk aanwezige afwiMingen bereikt is «n «ca goud: kruisje wordt goplaatst voor do namen van alle kinderen dis achter hun naam in elke rubriek «en rood of een blauw kruisje hebben. Dis kinderen krijgen oen knoopje" dat es dragen mogen.... en gaarne dragen (denk aan ds padvinders» beweging). Dezo tabel met al ziin -ouden, blauwe en roods Kruidjes wordt in elk locaal opgehangen, Inderdaad een suggestief denkbeeld (met betrekking tot „luizenhollen" zeker «u«g«stisver — en met meer blijvend nuttigeffeot — danliaalknippen!). Bovendien wil zij ds kinderen e-k© maand gewogen hebhen en ook de vergeliifcends gewiéhtstebsllen in elke klasse opgehangen zien. Op deze wijze wordt inderdaad do lichamelijke opvoeding overgebracht naar ds helen, gonsvheer van do kinderen «elf. Of ds gemiddelde ver» standlelijks ontwikkeling der kinderen to do laagste klasse der lagers school in Nederland voldoende ia cm van dit systeem ssnig nuttig effect te verwachten is een tweede vraag. Voor do hoogere klassen zijn er zeker aan deze methode weinig bezwaren en vols voordeelsn verbonden. --- Nystagmus der mijnwerkers. Onlangs werd in deze rubriek ia net kort melding gemaakt van het verschijnen van het verslag eener En- Sélsche regeeringsoommissie, die een onder_vek had ingesteld naar de oorzaken van den nystagmus (onwillekeurig trillen van den oogbol) bij mijnwerkers. Aan dit rapport ontleenen wij nog de volgende bijzonderheden, die vaa belang zijn mede in verband met het onderzoek dat naar de nachtblindheid der mijnwerkers binnenkort in de Nederlaadsohe «taatemijnen zal worden ingesteld. De Engelsche commissie bestond nit de hoogleeraren Haldane en Ooilis en de geneeskundigen Pooloy, Ide» wellyn en Bivers. Het onderhavige vraagstuk werd belangrijk geacht omdat de «Ainor'» nMagmns" ia de mijnen in Wales aansprakelijk was voor iw percent van alle vergoedingen dio wegens arbeidsongeschiktheid tengevolge van «beroepsziekten? werden uitgekeerd, een verliespost vaa één millioon pond per jaar! Dezo ziekte was onbekend toen voor de verlichting der mijnen nog open lampen en kaarsen gebruikt werden en. ia practisch gesproken nog uiterst zeldzaam in die enkele mijnen waar nog geel. veiligheldslampsn in gebruik zijn; Daar bedraagt Ket" percentage ny«t»g. musinde» slechte 0.0». terwijl het in de andere m«> nop U bodraagk Gesten nu hak feit dat de veilig» l«-d^amnen slechte ongeveer de Kelft van be« i«3t van de onbeschermde lampen geven, kwam ds «nnmis» sic vanzelf tot de voor de hand liggende gevolgtrekking dat de voornaamste zoo niet de eenige oorzaak voor de»» kwaal te zoeken is in onvoldoende verlichting. Alle andere factoren, die ook wel een* aansprakelyk gesteld waren (lichaamshouding by den arbeid, brekingsafwykingen in het oog, vergiftige gassen, diepte der schat, enz.), werden nitvoorigbestudverd. Ze bleken alle van ondergeschikte heteeke^s te Lijn voor het totstandkomen dezer afwijking, hoewel ze die zoodra zij zioh ontwikkeld heeft op ondubbelzinmg nadeeligo wijze kunnen influonceeren. Wel kon men vaststellen dat de geoefende mijnwerkers, die hun oogen het meest moeten inspannen bij den arbeid, "vtmeest door deze ziekte geteisterd worden. Dr. LlewellM onderzocht een 2000 gevallen! .een aantal dat groot genoeg is om tot conclusie van waardo aanleiding te mogen geve». Bij dat onderzoek bleel^ dat de ziekte in kwestie zich zeer langzaam ontwik» kelt. De gemiddelde leeftijd, waarop zij tot arbeids» ongesohiktheid aanleiding geeft, is 42 jaar. nadat de arl^iders gemiddeld 26 jaar onder den grond gearbeid hebben. Do kwaal kkn in zooverre vele jaren „latent" blijven, dat zij wel objectief is vast te stellen, maar nog met tot subjectieve verschijnselen en klachten aanleiding geeft. Door ongeval of ziekte — en ook door „psyehisohe infectie" — kan het naar voren komen dezer subjectieve verschijnselen verhaast en verergerd worden. Daarin komt reeds tot uiting, dat dezo aandoening voor een deel op een uitgesproken psyehoneurotischen bodem berust. Do waargenomen psychoneurotische verschijnselen! bij deze lijders waren deels primair, deels secundair (tremoi, «wee» ten, hartkloppingen, benauwdheid. neerslaohtigheiH benauwde droomen, en«.) Deze psychonourotisehe kant van het vraagstuk! maakt de zaak! dubbel moeilijk. Deze moeilijkheden herinneren in meer dan een opzicht aan die bij' de traumatische neurossen en de oerlogs-psyohoneurosen ondervonden: ook hier nam de frequentie toe bij de invoering van de wet op de beroepsziekten en de toekenning van sch2delooes?Qlling dienovereenkomstig. --- Behandeling van lepra met chaul-moogra-olie. Ook in onze Oost gaat men de behandeling van mezaatschen mei cha^buoogra-olic (een kostelijk geneesmiddel dat do beschaving vau de natuurvolken heeft overgenomen) toepassen, volgens de methode d»o do Amerikanen met vrucht op de LanHnioh-eUan. don eu de Pmllppijncn hebben toegepast. Do chaulmooUra.olie (oemeum gynocardium) wordt bereid uit de zaden van de Taraktogenos kurzii.ee» boom die op ongeveer 20.jar5gen leeftijd in voldoende hoeveel» he^ ohe begint te geven. De olie. die men in Ned.-lnH,ü noodig heeft, moet van elders komen, maar mettertijd hoopt men haar ook in ons koloniaal gewed te kunnen maken. De Taraktogeno, kurzii komt ui Ned-Ind.B niet voor. wel de Taraktogenos blumei. die echter weer voor de olieproductie niet van belantz 1!». Pogingen in wet werk gestold In 's Lands Plantentuin te Buitcnzcrg, om de T. kurzil op kMne stellen van Blumei te enten, zijn zoo meldt het Bat. Nbl., twee «aren geleden, geslaagd. Men verwacht, dat de enten (die er zeer goed voorstaan) over 20 of 25 jaren in productie zullen komen. Het is zeer waarschijnlijk, dat de olie van de entplant gelijkwaardig zal zijn aan die van de echte T. knrzii. maar aWo. laat Beker is dat niet. De Amerikanen gebruikten bij hun toepassing van chaulmooVra-olie verschalende derivaten in den vorm van esters, waarmee inspuitingen verricht worden, in plaste van de toediening van het middel door den mond die wegens den walgelijken smaak van de olie op praktische moeilijkheden stuit. Het Bat. Nol. meldt verder: „Pogingen worden thans door den hoofdinspecteur, hoofd van den B^.D.. in het werk gesteld om in imdic te Komen tot een geregelde bereiding van deze wraeparaten. Intusschen behandelt dr. De Langen, me in Honoloeloo do methode van prof. Dean heelt loeren kennen, met de door hem uit het buitenland v^rogen Uoevcdlhedon «ha-iteograolie uitgekochte gevallen. -dusver met zeer goede resultaten. & in^l^^^^ *2 m'J,O weltevreden een barak ingericht uitsluitend voor ds behandeling van deze lijders, waarin een twintig patiënten kunnen worden opgenomen, die door dr. do Langen en dr. v. vüke worden behandeld en gecontroleerd. Bovendien is men baak do esters in het geneeskundig laboratorium to Weltevreden te bereiden: Dove praeparaten worden in A_^^^ £ ?..2ntoeng._n. beproefd. Na terugkomst van dr. Von Kuhlewein zal deze bereiding nogkraehuger ter hand genomen worden. Zoodra bij eeniee v^^. Vm*. f.°tiZnten ook hier de goede resultaten van het middel gebleken zullen zijn en de mogelijk. ~CTi Wat» dflt- het iniddcl hier in voldoend, hoeveelheid kan worden aatigem^aki of op anders wijze bWohikhanr zal zijn. zal een schema voor de beatrijde^o^emN^ te '°^ **" **** banen Ondertusschen wordt in de Neutrale Burgelii«ke ZiekoninriHwig to weltevredenen ook in de leprozerieen »•# -^ *°T en t 0 Plsnloengan de behandeling ? ee_*ulooKr?- « "nü«e moderne leprw-praeparateH(oollobiase ds chaulmoogra Dausse"natr!uni vo^t^et.'«'°" S°yaat *° nafrhJm bMocnipaat) --- Melkelysma bij neus- en longbloedingen. Dr. Goors, geueesheer^ürectenr van hst ?_i_«chs v olkssanaterium te 3onre. beveelt in het Nedsdl TiH«hrift voor Genoesk. het toedienon van mMcl_s^_te Hij geeft by longbSoedingen en van lon^UoeWn^ Hii geeft by longUloedingen «n bij wet lonM^dinee» bedreigd paUënten. eiken .avond een clvsma vA AWa 5 «/«" .^'^' ?? Uebaamswarmte «n heelt daarwau do gunstigst*.resultaten gezien. Rechte in enkels %rn«ti«o on hardnskkigs gevallen diende bij ook gelalw?"U (ond^rhuidsehe inspuiting). «w««-uo "» zfe!kdfin!keu heeft dezo niimerking niet; dezo aio» iv do maag tet grove caselue-vlokken. die ds aanwezige Z^lt!Lr he* om te,do<ïn ~ b^«> zoodatlo met of niet spoedig genoeg of niet in een ««schikten vorm in het bloed overgaan «ltha«is <.*«__ S^ïT sproken bloedstelpende uitwerking vertoonen. Bi! ree,ni?fr hS?1?* -f 166" de resorptös zeer snel «laats (ds mcafe blijft v^oe-baar!). Meestal voelen ds natüënten. sio reeds meer bloedingen gehad hebben, do bloeding aankomen. Byna sleeds was do schrijver dan in steat door molkclysmata do bloeding te voorkomen. Voor Kerstmis IN7. toen ds schrijver met deze hehandelina^viMs begon, zag bij in zijn sanatorium meestat «sn tnintigtel grootere en «en vijftigtal kleinere bloedingen per jaar. Na Kerstmis 191? goen een moot ! Ook zware neusbloedingen kan toen, naar zijn «r--varing, op dezo wijze volkomen beheers-»,» en ook ds eom«;s maa^bloed.nj-, die bij waarnam, luisterde naar deze behandeling. Zeer waarschijnlijk kan zij ook bil inwendige bloedingen goeden dienst doen. Zij beeft dit voor boven nlüo andere, dat zij aller«envond.gst. steeds overal onn»ddellnk too te passen is en d«n zieke nie. onaangenaam aandoet. Bij haemophMo beeft de schrilvee zS noe niet aangewend. Hij acht het niet ultgesüoten. dat zo ook daar nuttig zou zijn. --- Onderzockingereis in Suriname. De West. nieuwsblad uit en voor Suriname, dost in het nr. van 7 April 1.1. uitvoerige msd«d««llugeu ovsr do expeditie van prof. dr. G. stahsl eu houtvester J. W. «-onggryp naar ds Nnniaketen. Zij waren van Paramaribo vertreden op 10 Februari, zoodot deze wstensehappslljks expeditie ongeveer twee maanden heeft geduurd. Ds BovsuSaramooca werd opgevaren tot den zijtak ds Aoekoemoetoo, dio een dag gevolgd werd, waarna men ds kreek bereikte, dis Van Stockum do I-sttiekreek heeft gedoopt. Ds Bosohnegers in de Bovsn^3aramacca bleken «enter dozen naam niot te kennen. Zij spraken van Lawa» Ds Lawa kon nog ssu uur worden gevolgd, tot «sn zware val, ds Willem I«lyvai, waarboven toenemende mndsrnissen, vooral omgevallen hoornen, den vorderen weg belemmerde. ; Hst plan was om van dit eindpunt een tracé te kannen naar don Hendriktep, het doel van ds reis. Voor het kappen van dit tracé, lang 23 kilometer, was ; een opzichter van het Boschwozen vooniitgezondon. Door Ziekte van arbeiders was bij aankomst der heeren Stahel en Gonggryp nog slechts 8 kilometer van hst boséhpad gekapt. Het tracé werd voortgezet en boswel ds beklim» ming van ds steile berghelling mot toenemende moeilijkbeden gepaard ging, smaakte men ds voldoening om 9 «aart den top te bereiken. Ds msening van v. Stockum. leider dor expeditie in Oot. 19(12^-April 1803, dat ds Hen» «rikten alleen te. bereiken was lang» hst pad, door hem gevolgd, daar olie andere hellingen te steil zouden lijn, bleek onjuist te zyn. Wel is waar, dat ds helling, dl» de hesren beklommen, véél steiler was dan die, door Van Stockum beschreven. Hst laatste gedeelte leverde bijzon . dsrs mosilijkhsden op. Men moest ten slotte naar boven klauteren lang, nagenoeg kal© rotsen, zich vastklampend aan kale struiken ol resten van omgevallen hoornen. Soms had men «ach te wringen door nauwe rotsspleten, w»_r oenigszln, corpulenter personen moeilijk doorheen geko» mon souden zyn. Waar alle andere houvast ontbrak, bracht soms een liaan uitredding. Het eindkamp werd gebouwd op 000 motor hoogte, tm. sohen don tweeden en don derden top van de Emmakcten, Van uit dit eindkamp werd viermaal de top beklommen. Ds hoogte daarvan ie 1080 meter. Do hooren ondervonden ten vollo de onaangenaamheden van het klimaat op deze hoogte, zooals die zoo treffen»! beschreven zyn in het verslag van v. Stockum. Koude en mist vierden den boventoon en do voohtighoid, die letter, lijk afdroop van do bergwanden en hoornen, was zoo intens, dat men dag en nacht in natte kleeren moest blijven. Uit «en Holistisch oogpunt heeft de reis niet opgeleverd wat men verwachtte. Er werden in totaal pion. 300 verschillende plantensoortenverzameld. De verkenning van den^léndriktop heelt in zooverre een belangrijk resultaat opgeleverd, dat men nu tot do slotsom is gekomen» dat een «co kostbare expeditie naar hot Wilhelminagebergte van botanisch «n zoölogisch standpunt ton mmsto gorust kan worden uitgesteld tot mon do flora en fauna, op lagere, veel gemakkelijker en goodkooper te bereiken gebergten vollediger zal hebben onderzocht. Dat hot op don Hendriktep vrij koud is, blijkt uit de gedane temporatuuropnemingen. In het eindkamp (600 meter hoogte) was ds dagtemperatuur ongeveer 20 graden Celsius, wat overeenkomt mot de koudste nachten in de kuststreek. Des nachta^daalds do temperatuur nog eenlg, graden. Op den top ziel wisselde de temperatuur van IL graden tot N. Bij mistig weder (wat bijna doorloopend daar heerséht) was do temperatuur ook bij dag gewoonlijk niet hooger dan 18 graden. >-> Wild word vrij veel aangetroffen, doch tot «kers hoogte Boven 500 M. voelt ook het wild zich blijkbaar niet thuis en is misschien ook het voedsel schaarsch. Kwatta-apen schonen den berg tot hun particulier eigendom te rekenen. Zy tradon buitengewoon driest op en schopten er vooral behagen in om de takken van de beomen hevig te schudden, zoodat allerlei dood hout en ander afval naar beneden kwam. Om idoh te wreken, hebben de rezigers verscheidene dezer beesten verschalkt. Zij leveren een uitstekend vleesch. Verder zag mon hoele drommen pingo's of boschvarkens. Ook tijgers werden meermalen Ontmoet en hot gelukte er twee te schieten. Naast het floristisch onderzoek had de expeditie ten doel om na te gaan, of in deze streek de Pendare voor» komt, do Venezolaanse]» boomsoort» die niet do echte kauwgom, maar dan toch een marktwaardig surrogaat daarvan oplevert, Men vond inderdaad in hot gebied van de Emmakcten en ook daarvóór aan de oevers der Boven- Saramacca een boomsoort» die veel geleek op do Pendare «n die afgetapt was. Ecu 40 liters melk is medegenomen naar de stad» tot verder onderzoek. Wij verzuimden nog modo te deelen, dat door de groolo vochtigheid van ds lucht slechts weinig foto's op den Hendriktep kondon worden genomen. Slechte twee keer klaarde do lucht iots op, zoodat do lijnen van de Wilhélminaketen on hot v. A«oh v. WijM-gehorgts^ zoomede do bovenloop der rivier zichtbaar werden. Van dis oogen» blikken werd gebruik gemaakt om een aantal foto's to nemen. -„, Do heer Gonggrijp aahvaardde de terugreis op 16 Maart naar oen lager kamp tor aftapping van monsters melksap en ds heer Stahel drie dagen later. Nog vóór men terug was in de Saramacoo, ontving mon het treurig bericht, dat «en dor Boschnegers, dio gehuurd waren om ds expoditie terug te brongen, uit zijn boot gevallen en verdronken was. Eerst drie dagen later werd hot lijk opgevisoht. Dit ongeval bracht de Boschnegers zoo van strook, dat niemand moor bereid was Om ds expeditie te begeleiden voordat hot lijk gevonden en begraven was. Na vier dagen wachten verklaarden ds reizigers, dat zij het waarnemend Boschnegerhcofd Kinee, aansprakelijk stolden voor het niet nakomen der overeenkomst mot het gouvernement betreffend» het vervoer van reizigers, in ds eerste plaats ambtenaren, en dit alles wat gebeurd waa en verder gobeuren zou aan den gouverneur te Paramaribo gerapporteerd en ter beslissing zou voorgelegd worden. Dit maakte indruk, Groman Kinee zorgde nu, dat er bootenlioden kwamen on vergezelde zelf do heeren naar Paramaribo, met oonigo zijner rijksgrooten. Naarmate het Bosohnsgerhoofd dichter bij ds stad kwam, word hst hem banger to moede. Vol berouw kwam hij hier aan en in? oen plechtige zitting ten gouvornemontshuizs hooft hij gisteren niet alleen volledige excuses aangeboden» maar ook ds door den gouverneur opgelegde straf aanvaard» om ds kosten voor het gouvernement, die door hst 'tijdverlies waren ontstaan» te vergoeden uit »ijn loon voor hét vervoer der expedities. Als een bewijs hoever ds Boschnsgsrs hun expeditie ln het binnenland voortzetten, kan nog worden medegedeeld, dat tot in ds streek der Tawa, sporen van bewerking van cederhout werden aangetroffen. Zij werken volgens eigen verklaring nog hooger in ds Toékosmostoo. f Het tijdschrift Hemel on Dampkring is met Mol voor het eerst in «en nieuw kleed verschenen; daarmee is een wijziging gepaard gegaan in do redactie. Do bedoeling is, hot orgaan der Vereeniging meer dan tot dusver te laten beantwoorden 'aan hot dool: een vasten band to legden tusschen ds loden van ds Ned. Ver. voor Weer» en Sterrenkunde, on vooral hen te gerieven, dis slechts zelden de vergaderingen der af deelingen kunnen huwenen. Hst tijdschrift, dat van nu al door ds firma 7. B. Wolters wordt uitgegeven, verkrijgt ongeveer den dubbelen omvang. Er zal nu ook plaats zijn voor populair-wetenschappelijke opstellen naast do meer wetenschappelijke artikelen en mededeelingen. Ds redactie is uitgebreid» zo wordt voortaan gevoerd door een Commissie van Redactie. De band met onze koloniën en met Nederlandscho astronomen in het buitenland is versterkt. Vooral echter is het verblijdend, te kunnen vaststellen, dat zoovele bekends astronomen en meteorologen zich bereid verklaard hebben, tot ds vaste medewerkers te worden gerekend. Ds commissie van redactie bestaat uit dr. O. Sasten, A. J. Monnó, Ohr. A. 0. NoU, dr. A. J. van ' Pesoh, dr. O. Schoute, dr. J. Stem S. 5. en dr. G. O. A. Valswink. In deze Mei-afl. sohrijft dr. J. Stem S. J. over den oorsprong der Zuidelijke sterrenbeelden. Het artikel wordt voortgezet. Stem meldt o ju.: „Keyser heeft vóór zijn vertrek naar lndis van Planolns in opdracht gekregen, do zuidelijke clrcumpolair-sterreu to observcersn, en tot dat doMeen instrument ontvangen én ondderrlcht in 't gebruik daArvan. Hij heeft do sterren waargenomen, gezeten in den mastkorf. Zelf keerde hij niet weder van ds reis, maar stierf, terwijl hij den hemel doorvorsohte. Zijn waargenomen sterreplaatsen heeft hij echter dóen ter hand stellen aan Plancius, en deze heeft ze ook meegedeeld aan Meruia. Deze zon zo zélfs in extenso hebhen opgenomen in zijns cosmographia, haddo Plancius niet beloofd ze binnenkort te publiceeren met uitvoerige toelichting. Heeft Plancius zijn woord gestand gedaan? 't Schijnt van niet. Eu nergens vinden wij eenige aanwijzing, dat hij voor t goed reent van Keyser m do bros is gesprongen, toen Houtman in 1603 den geheelen cateloog als eigen werk uitgaf, met privilege voor 8 jaren." 'J. Prakken behandelt de schijnbare grootte der hemellichamen. Dr. O. Easton geeft, aan do hand van een diagram, een rangschikking der winters. Do rangschikking der Winters kan op verschUlondl wijzon geschieden. Men kan zo zulv»» thermisch ordenen, of in 't algemeen physisoh; ot ook, zo „populair" beschouwen, uit hot bijzondere oogpunt van den mensch en zijn bedrijf. In het art. van dr. Easton wordt «on methodo van rangschikking gegeven naar do temperatuur, maar met bijzonders maonlneming dor lage temperaturen, dio, door ijsvorming, voor don mensch van overwegend belang zijn. Als criteria voor de classiflceeiing heeft hij ds volgende elementen gekozen: 1. Da maandgemiddelden der temperatuur (Mms), 2. Het aantal vorstdagon (»8s). 3. Het aantal ijsdagon (sgl). 4. Het aantal dagen gelijk aan of lager Aan ~ 10" O. (Zfr). 3. Het gemiddelde dor uiterste minima in drie verschil» lende, maanden (MinJ. Hot diagram geldt alleen voor ds Bilt (v.). Voor elke andere plaats moeten ds krommen vastgesteld worden, ze kunnen dan echter — behoudens geleidelijke verbetering wegens vollediger waarnemingsreeksen — voor die plaats als constant worden beschouwd. In 't algemeen geldt het diagram reeds wel voor Nederland, eu hot is niet moeilijk, bijv. voor Parij, of «on ander station in do West-Europeeschs klimaatprovincie, ecu dergelijk diagram op te stellen. Ds instituten zullen kunnen medewerken 'door snelle eu overzienlijks publicatie van ds hier gebruikte gegevens. Overigens kan reeds met behulp van enkels krommen van het diagram, bijv. maandgemiddelden, vorst- en ijsdagon, een benaderende rangschikking gevonden worden. Dr. 'A. Pannekoek 'doet mededeelingen over een nieuw Nederlandsch sterrekundig orgaan: „De oprichting van het „Bulletin of the Astronomical lnstitntes of the Netherlands" (verkort aangeduid al» B. A. N.) Is een uitvloeisel van ds nieuwe omstandigheden, di« «oor den oorlog geschapen zyn. Vroeger publiceerden Nederlandscho sterrekundigeu hun kleinere artikelen in bekends huitenlandsehs tijdschriften: ds „Astronomische Naehrichtcn" te Kiel. ds „Monthly Notices óf the R. A.S" te loonden, ds „Astrophyslcal journal" te Ohioago uitgegeven hadden, hoewel hoofdzakelijk Duiteol^ lkigelsoh, Amerikaansch, toch door hun medewerkers een eenigszins internationaal karakter, en tal van verhandelingen van Nsdsrlandschs astronomen kan men daarin aantreffen. Maar na don oorlog is do toestand veranderd, vooral door ds waardevermindering van hei geld. Ds kosten van uitgave stegen enorm, terwijl veelal ds fondsen, waarover dezo tijdschriften beschikten, om ds rekening sluitend te maken, nominaal dezelfde gebleven waren. Om geen deficit te krijgen moesten deze tijdschriften hun ruimte beperken; bijdragen van buitenlanders, vroeger met graagte ontvangen, werden nu ongaarne gezien. • ofwel de verschijning der artikelen bl«sl«e« ianf, .l«mi» dan een half jaar uit. Zoo ontstond hier de behoelteaM »«leen orgaan» waarbij men niet meer afhankelijk was ° do «««vrijheid van buitenlandschs vakgenooten. A, herhaalde malen wa» onder do storrekundlgsn in Lderland ds vraag besproken, hos daarin te voorzien. ï nieuw tijdschrift bij ds vols reeds bestaando richten «ing niet. Dus word ds weg verkozen van «en Ljcnsobappslijk bulletin. Zulks bulletins, die op .««gelde tijden verschijnen, werden al sinds lang door ««to instituten uitgegeven (zooals do Idok-storrswaoht, i llarvard-obso-vatorlum e. a.) om hun ontdekkingen dêliik bekend te kunnen maken, «onder van tijdschriften gelijk te zijn. Op dezelfde wijzs wordt B. A. N. «-««nschappelyk uitgegeven door ds vijl astronomisch© Atuten in Nederland: do storrswaebten in Leidon en tteeht, het heliophysiseh observatorium in Utrecht, het .s-ekundig laboratorium in Groningen en hst sterre» mdig instituut in Amsterdam. Het wordt vanwege dszo «lituten als orgaan voor hun kleinere mededeelingen K allo sterrewachten gratis gezonden, en is bovendien «,» belanghebbenden te abonnesrsn voor f 12-50 per deol m MO kwarto bladzijden. get «crsto nummer verscheen op 90 November «n tot .» tos zijn er 13 nummers verschenen, voor het Z-cndeel bijdragen van ds sterrewooht to Leiden, welks ! l«etcnr, prof. ds Sitter, trouwens het grootste aandeel , ]„( tot stand brengen van dezo publicatie heeft gehad, n den inhoud der tot nog toe verschenen artikelen in te Jjjj ligt niet op den weg van deze aankondiging. ,eeno, die voor een grooter kring van belang zijn, zullen gelegener tijd nog wel in dit tijdschrift ter sprake Het eigenaardig karakter van dez© uitgave, Vat zij slet »n personen, maar van instituten uitgaat en door dozo tituteu bekostigd wordt, brengt het nadeel mee, dat het een algemeen orgaan is , van allo Nederlandscho -«-onomeu, daar verscheidene onder hen niet in verbinding ,6 «en dezer instituten staan. Dit nadeel zal eerst op to ([fan zijn, als door bijdragon uit anders bronnen een w der kosten van het budget der instituten afgenomen orst. . , ' , 1 E. Baar, E. Flscher und Fr. Lenz. Gru_d_se« I der mensohNicheu Erbliohk<ütsllshrs und Rasseni hygiëne. Bd. I. Menschlieh© ErbUcbkeitslshre. . Mit 65 Fig. im lext. J. F. Letimani» Verlag. Bovengenoemd verschenen werk is - aldus mej. dr. l», lammes in atl. 8 van het Vakblad voor Blo» >««n -» niet in hst bijzonder geschreven voor degenen, ie de genetica beoefenen, maar voor een veH wijdereu ing van lezers, voor Men, die . belang «tellen in de Hwnst van hiun volk. Hl ds tegenwoordige kultnurs«n v«>?toouen in meer of mindere mat© d© symptomen m achteruitgang en verval, eon achteruitgang die Mr «ie» beschouwd moe» worden al» «en onafwendbaar oodlot, waaraan vroeger «f later ieder kultunrvolk is »nö«rWon_on. 1 Len volk als volk is in dit opzicht nis. te vergelijken M een enkel individu, waarbij op ds stad-» van jeugd t rijpheid onverbiddelijk ds ouderdom volst. Hiervan lvocki'tzd heeft meu dan ook reeds in verschillend© aula) pogingen gedaan om dozen achtera- door I^tiaal'volitueko of wettelijk© maatregelen togen te gaan. K schrijvers zijn echter van oordeel, dat zoolang men 4 west uit welks verschillende ra«l««tenM«ole_ een Ik is samengesteld, volgeus welks wetten de ras» schillen en de talllooz© versohMen tusschen afzonder» te mensohon ovorerven en men niet weet hoo do se.^tis op een volk inwerkt, men me. alle beschouwingen ever sociale «n nolllieko invloeden op ds «auiew^elllllWs van «sn volk geheel in het donker tast. Wettelijk ingrijpen op hst gebied der hsvoiktegspol-Usk en «as» hygisne zonder dezo kennis i« gelijk to «tellen mei de' kwakzalverij van «en enontwillkolden leek. Door dozo overweging gols-d is deze «eheels eerste hand aan he erfelijkheidsleer in 't algsmsen «n aan «n»s kennis van de «rtel^kheiö>ver»ohijns«llen bii" den mensch in het bijzonder gewijd; terwijl de tweede «al handelen over do praktische gevolgtrekkingen, die zich daaruit voor hét sociale en liet porsooMijks loven laten aüloiden!. Bank I bestaat uit vier afdeelingeu, waarvan de eerste door Baur geschreven is. Zo omvat een overzicht van ds grondbeginselen der ertel _hl!ie.dsl«er, zonder speciale toepassing op den mensch. Do tweede afdeeling is aan do rasversohilll^i gewi'd «o behandeld door Engen Fisehor, bekend door ziin belangrijk en interessant werk over do Re-ioboiherbastoarden, ds nakomelingen- van Transvaslsche boeren en Hottentotsoho vrouwen. Do derde «Meeïing is door Lenz geschreven en is ge- Meld „Dié Krankhaften Erbanlagen". terwiH ds vierde afdeeling „Di© Erbliohksit der geistigen Bogabun»" behandeld, ook door Lenz geschreven, waarin men vele belangrijke bijzonderheden over de gewone verschillen in begaAlldheid, over begaafdheid en psychopathio eu over do begaafdheid bij de verschillende rassen vl_dt. In het geheel© week trolt men oen grootcn riikdem van belangrijke f«i!en aan. Het is eon werk van strenge soberheid, zonder speculatieve beschouwingen en het beantwoord dan ook geheel aan het doel, deu grondslag te vormen voor het tweede, later te verschijnen deel, waarin do praktisch© toepassing van onze kennis van de er3«