Mededeelingen M Aanbevelingen (bulten verantwooidelijkheld van de Redactie). 111 ' ' ' ■ . ■ - ■ i ■ m ( MECHANISEER UW ADMINISTRATIE door de --- Avondblad, C. Letteren en Kunst. Mengelberg in Amerika. Men schrijft ons uit New Vork, d.d. 24 Maart: Na den rustdag, die op do groote tournee, waarover ik in mijn laatsten brief schreef, volgde, wachtte terstond weer nieuwe arbeid. Doch alvorens hierover te schrijven, moge ter aanvulling van de persoverzichten, Mer nog worden aangehaald, hetgeen in de bladen^vnn Lancaster, zoomede hetgeen aangaande het tweede concert te Pittsburgh werd geschreven. De Limeaster New Era wydde zelfs een hoofdartikel aan de komst van de Phüharmonio onder Mengelberg en schreef onder het opschrift „Cultural Opportunities", dat zij, die den moed hebben gehad om een orkest, gelijk dat van de Phüharmonio Society» uit de groote steden ook naar het betrekkelijk kleinere Lancaster te brengen, ten zeerste verdienen te worden geprezen, want hier werd enltnur»arbeid verricht van de hoogste , orde. Dan volgen weer dithyramben over Mengelberg en zijn orkest. In de Lancaster Daily Intelligencer werd geschreven, dat Mengelberg het bereikte» zijn auditorium niet alleen muziek te laten hooren, maar ook te laten gevoelen. Te Pittsburgh werd Mengelberg zoowel voor de keuze van Brahms' Eerste Symphonie als voor de schitterende uitvoering geprezen. De Pittbnrgh Gazette Times zegt, dat de vertolking van Brahms' Eerste Symphonie die van Beethoven* Vijfde van den vorigen dag wellicht nog overtroffen heeft en dat de symphonie door de leiding van Mengelberg al haar verborgen schoonheden heeft kunnen openbaren. De referent herinnert eraan, dat Karl Much de eerste is geweest, die hem de schoon» heden dezer symphonie heeft geopenbaard, en dat Mengelberg^ opvatting hem in zijn waardeering ten opzichte van al die schoonheden heeft versterkt. Wat nu den nieuwen arbeid aangaat, die bestond iv de voorbereiding voor het paar concerten van jl. Donderdag en Vrijdag, in welke de onvoltooide symphonie van Schnbert, de zoo juist in druk ver» schenen Symphonische Elegie van Budolf Mengelberg, in eerste uitvoering in Amerika, het minder bekende tweede pianoconcert in g kl. t. van Tschaikowsky en de Bhapsodie Espana van Chabrier het programma vormden. Deze beide concerten waren andermaal zeer groote successen voor de executanten. Het moeilijke stuk van Budolf Mengelberg, dat reeds in Nederland veel bijval heeft geoogst, bleek ook hier wortel te kunnen schieten. Het had een waardige plaats op het pro» gramma, onmiddellijk na Schuberts heerlijke lyriek. De pers, o.a. De Evening Post lHenny Fuick) en The Buh (W- J. Henderson) waren zeer over de compositie te spreken. Een enkel blad vond haar wat lang in verhouding tot den eenvoud der thema's, maar over het algemeen is de beoordeeling gunstig geweest. De tegenstellingen waren op dezen avond ook bij» zonder goed getroffen. Na de gedragen stukken vóór de pauze het opwekkende Concert van Tschaikowsky. met zóó eclatant als het bekende in b kL t., niettemin ook zeer effectuens en vlot geschreven en in deze uitvoeringen meer dan briljant vertolkt door Yolanda Werü. de voortreffelijke pianiste, die voorheen ook in ons land eenige malen met het Concertgebouworkest is opgetreden, doch sedert jaren reeds hier woonachtig is — haar echtgenoot, de heer Herman Irion. is een der leden van de bekende firma Steinway *• «>ns — en tot besluit de schuimende Spaansehe Bhapsodie, die, wanneer men haar sedert geruimen tyd niet meer heeft gehoord, opmerkelijk frisehen verrassend nieuw klinkt. Het geprononceerde rhythme der karakteristieke Spaansehe dansen, de Jota en de Malagueüa, scheen als een wonder naast de heerlijke melodie en de voor het oogenblik verblindende instrumentatie. .Het volgende concert, het laatste in de reeks.van Zondagsmatinöe's in Carnegie Hall opende met de ouverture van „The Bartered Bride" van Smetana. waarmede Mengelberg en het orkest ook bijdroegen in de Smetana-herdenking van de laatste weken. Het technisch zeer zware werk was in een afzonderlijke repetitie uitmuntend voorbereid en had als gewoonlijk een buitengewoon succes. Mischa Levitzki trad vervolgens als solist op met het piano-concert van Sohumann en de matinee is besloten met een herhaling yan Dvorak's populaire Symphonie „From the New World". Terzelfder tyd — laat mij even doen opmerken, dat Camegie Hall wederom geheel was uitverkocht —• eindigde de Society „The Friends of Music" haar seizoen met een uitvoering van Bach's Gehannes Passion in den eveneens tot do laatste plaats gevulde 'I'own Hall. Artur Bodanzky heeft met deze uitvoering, die in elk opzicht buitengewoon mocht worden genoemd, een. aanzienlijk succes geboekt, gelijk hij den vorigen middag zijn reputatie als groot knuste» naar bevestigde met de leiding van de eerste uit- voering van „Der Freisehiitz" in Metropolitan Opera House, een „revival" na een rustperiode van meer dan veertien jaren. Ten aanzien der Aoliannes-Passion zy gereleveerd, dat het koor van de Friends of Music, ofschoon niet zeer talrijk, voor ecu werk als het onderhavige, dat in zyn afmetingen en apparaat aanmerkelijk geringer is dan de groote, kolossale Matthneus-Passion, over bijzondere kwaliteiten beschikt. De voortreffelijke instudeering en training door den chorus master Stephen To>vnsend maakten den.leider in de laatste repetitie en in de uitvoering den arbeid veel minder zwaar. Het Mcropolitan Opera-orkest is uiterst slagvaardig en heeft in sommige secties allervoortreffc» lijkste krachten. Sedert eenige weken is Tonn Hall, dank zij de milddadigheid van den heer 3ames Speyer, die ter nagedachtenis van zijn onlangs overleden echtgenooto een orgel aan deze zaal ten geschenke heeft gegeven, een instrument rijk geworden, dat om zijn uitbundigheid eu zyn klank ten zeerste moet worden geroemd. Eindelijk had Bodanzky een keur van solisten, dio mede het relief aan de uitvoering hebben gegeven. Ik noem o. a. de sopraan Elisabeth Bethberg. bovenal mevrouw Charles Cahier, ongeevenaard in de vertolking der aria Es tet vollbracht, waarlijk een dor geniaalste uitingen van vocale kunst, welke ik sedert langen tijd heb gehoord, eu den tenor-evangelist George Meader. Voor mevrouw J. F. D. Lanier, de onvermoeide presidente van de Friends of Music, beteckende deze uitvoering eveneens een triomf, een bekroning vau zwaren moeizamen arbeid. Eindelijk is ook tot het grootere publiek de beteekenis van deze vereeniging haar onmisbaarheid in het cultuurleven eener groote stad als New Vork doorgedrongen. Ik noemde ook Bodanzky's arbeid als dirigent van de Metropolitan Opera Company in verband met de reprise van Der Fieischutz. Bodanzky heeft & I'instar de Berlioz, die zulks indertijd voor de uitvoeringen der Groote Opera te Parys verrichtte, ter bever» dering van de eenheid in het werk, recitatieven voor den dialoog gecomponeerd. Als meester in het maken van combinaties en uiterst handig in het aanbrengen van alleszins verdedigbare coupures, is hij daarin bijzonder gelukkig geslaagd. Dit, muzikaal gesproken, allerbelangi-'-jkste werk heeft in deze retouche aan groote frischheid gewonnen; deze reprise leek een evenement in de geschiedenis der Duitsche Opera te New Vork. Van de solisten worde naast Elisabeth Bethberg, die de Agatha-partij met glans heeft ver» tolkt, inzonderheid vermeld Miehael Bonnen, die een grandioze Kaspar is geweest. Bohnen's praestatie grensde in haar indrukwekkendheid aan het fabelachtige. Mooi in deze uitvoering was ook het werk van de regie en van den kunstenaar Joseph Hrban, dis de decors heeft verzorgd. Het moeüijke probleem van «Der Wolf__chlucht" werd op gelukkige wijze opgelost. Van andere muziekuitvoeringen van den laatsten tijd mogen worden vermeld de herhaling van Strawinsky s Le Sacre dn Printemps door het Boston Symphony Orchestra onder Pierre Monteux — deze herhaling bezorgde na véle jaren den Bostonians weer een tot den nok gevulde, zaal — voorts de eerste uitvoering van I'Histoire du Soldat van Strawinsky in de Lague of Composers en tal van solisten-concerten én recitals, o. w. dat van den ouden, grijzen Belgischen, violist César Thomson opmerkelijk is geweest. Fritz Kreisler speelde Zaterdagmiddag andermaal voor een reeds weken tevoren uitverkochte zaal en besluit zijn Amerikaansche tournee van dit seizoen Zondagavond a_s. met een derde recital, voor welke eveneens sedert weken geen plaatsen meer te krijgen zijn. Bachmaninoff heeft zijn arbeid hier voor dezen winter geëindigd en vertrekt dezer dagen naar Italië, ten «inde daar gedurende vier weken op te treden; Joseph Hofmaan, die eenigen tijd te Londen vertoefde, is juist alhier teruggekeerd. Zoo is er telkens weer een gezonde afwisseling op : de internationals groote concertpodia, een afwisseling, die ook in Mengelberg'l, arbeid opmerkelijk is geweest en voor de «efficiency" van zóó buitengewone beteekenis is geworden. De ochtendbladen van heden vermelden, dat de leiding bij de Philharmonio Society voor het volgend seizoen gelijk blijft aan die van het loopend, hetgeen beteekent dat Willem Mengelberg van einde Januari gedurende drie maanden de concerten zal diiigeeren, nadat het seizoen met Willem van Hoogstraten, en Henry Hadley als dirigenten «al «ijn begonnen* --- Uit oude brieven. (Varia betreffende de Nederlandsche Handel- Maatschappij). Nu do Nederlandsche Handel-Maatschappij haar honderdjarig bestaan mocht herdenken, en veel van hetgeen in stoffige archieven omtirent'haar ontslaan en historie geborgen, ligt, voor den dag is gehaald, moge ook hier aan enkelo varia, dio uit oude correspondentie te putten vielen, een, plaats worden inge» ruimd. De oorsprong van de Nederlandsche Ilan-iel-Maatschappij hing zoozeer met officieele bemoeiingen van den Koning en zijn raadslieden samen, dat, hot waarlijk geen verwondering behoeft to verwekken, dat ditmaal departementale archieven het materiaal voor de ontegenzeggelijk bonte bijdrage in dit feulleton verwerkt, hebben opgeleverd. Het ontstaan der N. H. M. Dan denkt m*.n altijd aan twee figurcv, aan den Baad van Indiü mr. H. W. Muntinghe, die met het plan voor den dag kwam en opdracht kreeg van Willem I om na te gaan, in hoeverre het voor verwezenlijking vatbaar en hoe me» in Noord- en Zuid, in do handelscentra. over het plan dacht. En aan den Voist zelf, die het zijne er toe bij heeft gedragen om de Nederlandsche Handel» Maatschappij te doen oprichten, haar bij besluit van 29 Maart 1824 in het leven riep. Voor het verdere organisatiewerk dat noodig was, eer de onderneming goed en wel in elkaar zat, pleegde de oKning dikwerf overleg met den juist in April van hetzelfde jaar als minister van koloniën opgetreden Mr. C T. Elout. Het denkbeeld, dat herstel van den Indischen Handel, een tot bloei brengen daarvan en het scheppen der mogelijkheid om tegen de Engelschen te concurleeren slechts mogelijk was, indien er ecu einde kwam aan het gesukkel, dat viel waar te nemen, zoo» lang de handelaars particulier, zonder eenigen steun van officieele zijde, en geheel en al los van elkaar, elk afzonderlijk aan het werk waren, heeft Muntinghe al eenige jaren voor hij met zijn plan bij Willem I aanklopte en voor de Nederlandsche Handel»Maat» schappy in haar zeer bevoorrechte positie het licht zag, ontwikkeld» Al moge het waar zijn, dat er een groot verschil was tussohen de Oost>-InM-»he Compagnie met haar monopolie vi* een vorig tijdperk en de in 1824 opgerichte N. H. M. — in Batavia was men er andeis al heel gauw bij de nieuwe onderneming als de kleine Compagnie aan te duiden! — de gedachte aan de O. I. Compagnie heeft den geestelijken vader der Handel-Maatschappy voor oogen gezweefd, al mocht hij er dan ook geenszins een oopie van de Compagnie van willen maken. In een rapport door mr. Muntinghe d.d. 31 Augustus 1821 aan den gouverneur» generaal uitgebracht over Borneo merkt de schrijver o.m. het volgende op. dat, naar het mij wil voorkomen, als ecu typische aanwijzing te beschouwen is van de opvattingen, welke tenslotte moesten uitloopen op heli te voo_«.hyn komen van een lichaam als de Nederlandsche Haitdel-Maatsehappij in 1824 werd. I Welke.... waren reeds in denAare 1602 de voor» name beweegredenen, welke aanleiding gaven, dat de verschillende maatschappijen, die toen, reeds ieder op zichzelve, dei» handel op In.lis dreven, tot eene vereenigde N. O. I. Maatsohapp, wierden te samen» «ebr^eht. Het waren behalvcn de bedenkingen van eenen beteren tegenstand tegens den gemeenen Vyand te zullen kunnen bieden eu eene betere orde eu Policie op den Handel te zullen knnnen invoeren; d eho og e prijzen, waartoe de indische waren, door de mede» dinging van zooveele onderscheidene maatschappijen wierden gedreven; en waardoor de winsten voor den Nederlandschen koopman verloren gingen. Men vereenigde daarom den Handel onder eene Maatschappij, voornamelijk om in Indië, uit esne mond te kunnen bieden, de indische prijken daardoor laag te houden en de Vaderlandsche naar welgevallen te kunnen verhoogcu." Muntinghe herinnert er dan aan, hoe men, na de vernietiging der Compagnie in 1795, Vrije Vaart en Handel op Indië onbestaanbaar bleef achten, hoe bij liet vernieuwen van het Charter dcr Engelsche O. I. Compagnie in 1793 en 1813 „de verzoeken van eenen menigte kooplieden en Handelssteden tot eene ge» heele openzetting van de Vaart en de Handel op Indie niet dan gedeeltelijk en onder zekere nuttige wijzigingen wierden ingewilligd". „Wij Nederlanders echter" — zoo gaat hij voort — „die het helaas niet eenmaal noodig geacht hebben, om bij het openen van den Vaart op Indie, die voor» zorgen te gebruiken; zullen wij van oordeel kunnen zijn, dat onze particuliere Handelaren van dezen tijd bestand zijn, tegens de gevaren en de nadeden, waaronder hunne vooronders zouden zijn bezwekenV Ingrijpen van het Gouvernement, daarop komt zijn betoog in dit rapport voortdurend neer: van de particuliere handels-ieden verwacht hij niets. Zoo zegt hij ook nog t «De particuliere Handelaar in Nederland heeft.... tot dusverre nog geene blijken gegeven, dat Hij, of die bevarenheid in de Indische wateren; óf die kennis van de Indische gewesten en volkeren ; of die uitgebreide betrekkingen in den Handel; en dat geldvermogen matig (machtig?) zoude zyn; welke vereischt worden om hem den Handel, met zulke woeste volkeren, als die van de kust van Borne o eu andere plaatsen in lndis, van nu af aan reeds, met voordeel te kunnen doen doorzetten." Al heeft dit Bapport de strekking ds noodzakelijkheid van Oonvemementsstenn en het banen der wegen voor deu handel door het Gouvernement aan te toonen, wanneer men ziet, hoe ten slotte enkele jaren later na Muntinghe'» ijveren» met de Neder» landsche Handel» Maatschappij een poging weid ge» daan om aldus te bereiken» wat de particuliere Handelaar niet had weten te doen, dan is er toch onmiskenbaar een verband te bespeuren met de gedachten in bovenaangehaalde passages ontwikkeld. Hoe C. J. Blankenheym een Commissariaat aanvaardde. 'lhns een eigenaardige correspondentie, waaruit te leeren valt, hoe de in 1824 tot Commissaris benoemde Botterdammer Carolus -laeobus Blankenheym, deze functie niet dan na hooge pressie aannam. Op 6 December 1824 schreef minister Elout aan den Koning, dat de heer Blankenheym, blijkens een door dezen ingezonden adres, verzocht had verschoond te mogen blijven van een Commissariaat, hem, in overeenstemming met de voordracht welke hiertoe door het kiesgerechtigde college van aandeelhouders der N. IL M. was opgemaakt, door Willem I opgedragen. Als redenen voor dit verzoek had de heer Blankenheym aangevoerd zijne belrekking als wethouder van llotterdam en ziju werkzaamheden il^ den handel, waardoor er geen tijd meer overbleef voor een behoorlijk waarnemen van de plichten, die hij aan het Commissariaat verbonden achtte. De Minister van Koloniën was minder zwaar op do hand, vond althans, dat deze bezwaren niet vol» doende waren om de benoeming van de hand te mogen wijzen en overeenkomstig zijn advies kreeg de heer Blankenheym het volgende schrijven dd.. 11 Dec. van Minister Elout thuis: „Het door UEd. aan den Koning gedane verzoek, om verschoond te blijven van de aanvaarding van de U opgedragen post van Kommissaris bij de Nederlandsche Handelmaatschappij, is bij Z. M. rijpelijk overwogen, zonder dat Hoogst dezelve de door U bijgebrachte redenen van verschooning van dien aard heeft bevonden om daarin te berusten eu mitsdien aan uw verlangen te voldoen. Bij alle geneigdheid om regt te laten wedervaren aan de beginselen, waardoor U.E. zich in de waar» neming van den post van wethouder laat leid«n. bestaat er echter geene volkomene overtuiging, dat de werkzaamheden van dat ambt zoo veelvuldig zijn en zoo weinig verpozing toelaten, dat U.E. daardoor volstrektelijk zoude belet worden de bovenbedoelde nieuwe benoeming te aanvaarden. Niet on waarschijnlijk is het, dat U.E. zich te zeer aan den indruk van het eerste oogenblik heeft overgegeven, en zoodoende zich de gelijktijdige waarneming van beide posten als onvereenigbaar en te moeijelijk heeft voorgesteld. Wanneer U.E. intusschen geUeft op te merken, dat de afstand tusschen 's-Hage en Botterdam zeer gering is, dan schijnt het, dat uit de bijwoning der twee jaarlijksche vergaderingen, geen zoo onoverkomelijk bezwaar voor U.E. kan ontstaan, immers dat het daaruit voortspruitende bezwaar door die nabijheid aanmerkelijk kan verligt worden; terwijl om dezelfde reden, de mogelijke buitengewone bij» eenkomsten U.E bij vergelijking tegen anderen, die verder afwonen. niet in de gevreesde mate zullen kunnen belemmeren. Eindelijk zal het aan uwe opmerkzaamheid niet kunnen ontsnappen, dat, indi«n de door u aangevoerde omstandigheden, als geldige redenen van verschooning konden worden beschouwd, een groot deel der overige benoemde Heeren in het geval zonden zijn, van zich met evenveel regt op gelijke omstandigheden te beroepen. Ik vind mij gemagtigd — zoo eindigt Elont — om deze bemerkingen onder nwe aandacht te brengen; met bijvoeging, dat 2.M. niet twijfelt aan Uwen goeden wil, om ook in de thans aan U opgedragen vereerende betrekking aan Hoogstdeszelfs verwachting te beantwoorden en ik vlei mij, dat U.E-, na overweging van een en ander, zich onbezwaard zal achten, om het Kommissarisschap bij de Nederland» sche Handelmaatschappij te aanvaarden; immers dat U.E. aanvankelijk zich daaraan niej zal willen ont» trekken j maar verkiezen zal eenigen tijd de onder» vinding te raadplegen, ten einde langs dien weg met zekerheid te kunnen beoordeelen, of de U opgedragen nieuwe post inderdaad van dien aard is, dat hij voor U, bij uwe andere betrekkingen en bezigheden, als op den duur te bezwarend, zoude moeten worden beschouwd." Op 12 December zendt Blankenheym zijn antwoord aan den minister voor de Nationalo Nijverheid en de Koloniën. In dien brief verklaarde hij zich bereid met ter zijde stelling, ja desnoods met geheele op» offering zijner bijzondere belangen to beproeven, in hoeverre de hem opgedragen post met zijn andere gewichtige betrekkingen en bezilchcdl'n, overeen , Boi des Pays Bas. De minister voor Nationale Nijverheid en de Koloniën zag zich door den Koning uitgenoodigd zijn meening over het poëem en wat er mee gebeuren moest, kenbaar te maken. Zulks deed hij op 6 October 1824 in een schrijven aan Willem I waarin hij bericht _. „dat bij inzage van deze Ode het mij is voor*, gekomen dat dezelve als dichtwerk reeds geene bijzondere waarde schijnt te bezitten, en dat in de tweede plaats do inhoud weinig aan het gekozen opschrift beantwoord, daar ik slechts in de twee laatste stancen. een paar regels heb ontmoet, die van ter zijde op de Nederlandsche Handelmaatschappij zouden kunnen worden toegepast. Ik vind mij derhalve in het geval van onverminderd de goedo bedoeling van den heer Brouta geen gunstig advies nopens zijnen arbeid 4a kunnen uitbrengen, maar neem de vrijheid Uwe Ma. zesteit in bedenking te geven om meergem. Ode buiten gevolg te laten." Nu, de criticus Elout van 1824 zag zijn advies door zijn Koninklijken Meester opgevolgd, wat jammer was voor den dichter, die liefs. 15 stancen gedicht had eu nu met zoo weinig succes. In deze dagen van blij herdenken van het honderdjarig bestaan der Neder» landsche Handelmaatschappij zou men zich misschien in feeststemming laten verleiden de gansche Ode eens te publiceeren, doch waar zij terecht door Minister Elout met zeer geslaagd werd genoemd zoowel uit eon litterair oogpunt alsook omdat het verband met do N. H. M. wel voortdurend verborgen bleef is het meer dan voldoende de twee laatste stancen. waarvan in het hier geciteerde schrijven sprake was! at to drukken, ,_Cmillaume enfin pour «a pau-ie recherchant de nouveaux trösors, d'une gönsreuse industrie vient de provoquer les efforts, par qui, ses neuples, sur les ondoa iront des produits des deux mondes charger leurs agites vaisseaux, Neptune, si ta mam puissante promet _*. ma voix «uppliante de favoriser leuis travaux. n dit: et I'amant de Corcyre *) Vonlant oouronner ses d4siis, abandonne son vaste empire aux jeux des paisiblee Zsphiis. Ainsi, des Indiennes lives en va voir les tribus active, vereer leurs don» dans nos clinia's, et I'Auteur dun «ort si prospöre de son peuple etre no7"ms Pere et modèle des Poten lats. Kan men na lezing van dit slot van liet «■ d'eht d Minister voor de Nationale Nijverheid en de Koloniën kwa yk nemen, dat hij de-e Ode toch niet voldoende . achtte om door den Koning geaccepteerd te worden, Hoe geestdriftig men ook over de Nederlandsche Handelmaatschappij mocht zyn. dat kon W nW een excuus voor «nik een dichtvmoht wezen! . V'» 2. TAN NAAI^-2. j *); Uy« des femme* d« ZfHylun^ --- Russisch Ballef. Dat er voor iets bijzonders nog wel belangstelling bestaat hebben wij vandaag gemerkt. Het plaatsbespreken voor het Russisch Ballet op S en 7 Me! is vanochtend begonnen en vanmiddag om 2 nur waren vrijwel alle plaatsen voor beide voorstellingen besproken. --- Amsterdamsche Kunstkring Voor Allen. Men schrijft ons ult Amsterdam: Het hoogtepunt van het concert, dat de commissie van „Ons Bureau" hedenmiddag aan het bestuurder Ainzterdanische Kunstkring „Voor Allen" aanbood, was, zooals men deuken kan, het vijlde pianoconcert van Beethoven. Schafer vervulde de pianopartij en had een buitengewoon gelukkigen dag. Zijn gaaf, be» heersclit spel was krachtig en meesleepend door mooi voorbereide en volgehouden stijgingen in de hoelldeelen: eenvoudig en waar gat hij zich in 't adagio. Eu door het vuur van Evert Cornelis' knap» pc leiding werd ecu eensgezinde samenwerking van orkest met solist bereikt. Het publiek reageerde met spontaan applaus eu betrok in zijn huldiging solist dirigent en orkest. ' Ecu deel van het Htrechtsch Stedelijk Orkest had ouder aanvoering van zijn dirigent Evert Cornelis twee wel haast onbekende werken van twee grootmeesters der toonkunst ten gehoore gebracht • een concerto grosso in C gr. t. van Handel en' een symphonie A gr. T. van Mozart. De kleine bezetting kweet zich voortreffelijk van haar taak. Al was de klank met altijd doorschijnend genoeg, al werden de lijnen niet overal even fijn en in de juiste onderlmgo verhouding geteekend. het oogmerk om aan «leze compositie? een intiem karakter te geven werd dikwijls, zooals in 't andante van de symphonie verwezenlijkt. In het Concertino van Handel's werk onderscheiden zich de violisten Francis Koene en Harry niggelaar benevens de cellist Ed. Ferröedoor voornaam samenspel en ronde loonvorming. Evert Cornelis fungeerde ln het concerto grosso tevens voor vleugel" °° a, °' maar behielP zich met een De levendige bijval van het publiek, dat in groo-5? e01?10 was opgekomen, na elk der stukken we« uil, dat de mooie vertolking de bo'.angstellii,-_ in "arme waardeering had verkeerd. SsieiunS m --- Het Residentie-orkest. Men meldt ons uit Den Haag, .°ekAi«^«^^ iniddag-oonoert was een zeer aantrekkelyk programma samengesteld, ten minste voor «fü .^3 s°* muziek genieten^unnen. ook wanneer ze niet tot de ultra-moderne richting behoort. Het muzi» kaHl^ohoone in werken van Weber. Brahms en Dvorak vindt gelukkig nog aanhangers genoeg om er een middag voor ..op te offeren" en zoo werd ook dit concert voor een zeer talrijk publiek gegeven, dat om zyn groote ingenomenheid na elk nummer ondubbelzinnige bewyzen gaf. Dat na No. 2, het vioolec-noert van Brahms die bijval het hoogtepunt be» lemte, is te verklaren want Huberman speelde de soloparty en deed dit natuurlijk zoo perfect als men van hem mag verwachten. Vooral het Adagio werd ver» rukkelijk voorgedragen. ■— de hoboist Stotyn muntte zoo uit, dat hij er een extra vermelding voor verment — vol innige teederheid en toch ontroerenden eenvoud. In het eerste deel klonk de toon soms wat geforceerd, alsof de speler «enigszins vermoeid was. Maar overigens was de vertolking superbe. De orkestbegeleiding gaf den solist aanleiding, den dirigent tot tweemalen toe weder voor den bijval te doen bedanken, waarvoor «Ue reden bestond; Dr. van Anrooy en het Residentie-orkest mogen aanspraak op die erkenning maken. I>e F-T-eisohütll-ouvertnre van Weber ging vooraf en Dvorak's vyfde sympl-onie «Ans der nenen WelV kwam tot slot, beide werken werden in een superieure Wedergave ten gehoore gebracht. Weber»**, inleiding leek ons buitengewoon langzaam en dat de oor-anglais» bespeler in Dvorak's Largo even te vroeg inzette, is een ongelukje dat door zyn zangerige voordracht spoedig genoeg vergeten sas. Dr. van Anrooy's pittige en karakteristieke opvatting van Dvorak's meesterwerk heeft ons bijzonder getroffen. --- Italiaansche Opera. Naar de heer M. de Hondt. directeur der Ital. Opera ons mededeelt, «ljn o.a. nog door hem geengageerd ; Luigl Lupatg. heldentenor, Ettore Parmeg» giani, tenor lyricus, baryton Galileo Psrlgl. do boa Franco Zacovlnl, do dramatisch» sopraan vintt Ne» taryiacomo. --- Louis Chrispijn Sr. Mevrouw Martha Chrispyn—Walden schrijft ons: Geloofwaardiger dan de geloofwaardige zyde, die n berichtte, dat Chrispyn geen Chrispijn heet, is de burgerlijke stand, en daar ik met Chrispyn op het stadhuis getrouwd ben en n verzeker dat Chrispyn Chrispyn heet. kunt u my' gelooven. Het doet er niet toe, hoe men heet, want „what is a name", maar waar er geloofwaardige menschen zyn, die onware praatjes noodzakelijk in een goed dagblad willen plaatsen, moet men den waren naam handhaven. Wel heeft L. H. Chrispyn twee Jaar onder het pseudoniem H. Otten 'gespeeld. Dit ter opheldering. --- Kunsthandel „Panorama". Willem Baoker. Men schrijft ons vit 's-Gravenhage: Een aardige illustrator doet zich kennen uit de ten» toonstelling van teekeningen. kinderkamer-decoraties eu friezen, welke in een der vertrokken van boven» vermelden kunsthandel is te zien. Willem Baoker is nog een heel jong knuste» naar. van Arnhem afkomstig, die te Amsterdam voor de middelbare acte teekenen studeerde. Na zyn studie» tijd legde hij zich toe op woninginrichting en het ont» werpen van meubelen. lampen enz. Het vrije teekenen werd bij veel zwaar ander werk volgehouden. Zoo maakte hy zelf (eigenhandig) meubels. Thans toont de jonge kunstenaar een hoeveelheid teckeningen, waarnaar men met genoegen kijkt, daar een illustratief talent zich er uit doet kennen. Natuur» lijk is hij bij Backham in de leer geweest; men ziet het bij den eersten oogopslag. Niet alleen de manier van doen vindt men terug, doch zelfs dezelfde soort onderwerpen. Dwergen, die in bosschen dwalen, elfen, reuzen, menscheueters, gedroehtelijke vormen in overvloed. Kolossale afmetingen van handen, voeten en neuzen zijn aan de orde in elke teekening schier. Het is dus alles nog jong werk, doch levend en levendig. In de friezen komen zijn aanleg tot teekenen en zijn begaafdheid, om een beeld van herten, jagers en konijnen in elkaar te zetten, nog beter tot hun recht. Vergissen wij ons niet, dan kan uit Willem Backer «en uitstekend affiche-teekenaar groeien. En een illustrator, een van die, waaraan we behoefte hebben in onze kinderliteratuur: die een sterke kleur en een giotesque vondst zal weten te combineeren. Veel bestellingen wenscht men hem toe, opdat hij in velerlei opdrachten zijn eigen vormen, kortom zichzelf zal welen te vinden. Wellicht houdt tegen dien tijd de wel wat al te groote vereering voor Backham vanzelf op. In den Blaricumscheu Boek- en kunsthandel te Blaricum is een tentoonstelling van werken door Alberta J. Smetz. Naar het Soor. Hbl. meldt, is te Semarang een maatschappij gevormd tot uitgifte van een groot dagblad, dat deze maand zal verschijnen ouder den naam Het Algemeen Handelsblad. Het blad zal gedrukt worden bij de drukkerij Benjamins, die tevens de directie op zich neemt. --- Tijdschrift. Van Bouwen, hot nieuwe tijdschrift gewijd aan de belangen van het bouwvak, onder redactie van Ir. 6. Friedhoff (commissie van redactie Ir. M. C. A. Meischke en W. Verschoor) is het tweede nummer verschenen. Het opent met een artikel over vloei» cement, een nieuw bouwmateriaal, dat ook bekend is onder de benamingen electro-cement, zwart cement, Schmelzzement, ciment fondu. Dan volgen mededeelingen over den tuinstad Soliiebroek, met foto's en teekeningen; een kort verslag van do promotie van Ir. D. F. Slothouwer; boekbespreking en overzicht van den inhoud van buiten» landsche vaktijdschriften. De commissie, belast met het aanwijzen van de drie candidaten voor den V^rhaeren»prijs — drie jonge Belgische dichters, dio vervolgens worden voorgedragen aan de Fransche jury. welke de definitieve keuze doet - heeft onder leiding van Prof. Mmotts van do hoogeschool te Luik vergaderd en het volgende drietal opgemaakt, Robert Virrier, schrijver van Le Menótrierz mej. Jeanne 6os> selain, schrijfster van L'Anxieux Visage; Theo Fleisehmann, schrijver van L'Archipel. Men meldt on_» uit Brussel, --- Weensche Opers. Naar verluidt zal Feil» W«ing«_**l-_«r een Vl>«^»« *__i muziekdirecteur te Chicago aannemen en mitsdien et» treden als directeur van de Volks-Opera ts Veen» en van de Philliarmonische concerten aldaar. Franz Schalk, die voor herstel van gezondheid we* ken aan de lUvieia doorgebracht heelt, is te Veenen teruggekeerd en aan de Opera onmiddellijk begonnen met de voorbereidingen voor de Blchard Ltrauss-teeet» week. Maria Jeiitza de prima-donna van ss W«l-__el»s StaatsOpera is uit Amerika teruggekeerd. Zij treedt een paar malen te Parijs op en wordt half April dan te Weenen verwacht, waar zij als Tosea begin," nen en vrvolgens de Fedorapartjj in Gimrdano's ge» lijknamige Opera zingen zal. De tiener Singakademie heelt een nlt» noodigiug ontvangen van de Franschen minister van Eeredienst, om. gedurende den tijd van de Olympische spelen twee uitvoeringen te Parijs te geven van Neet» hoven» Missa Solemnis en Die Bohö»> f nng. Max Holler, directeur van het Landestheater te Linz, wien do leiding van het Stadttheater te Innsbruck tot 1930 is toevertrouwd, zal dezen zomer te Innsbruck tooneelvoorstellingen in de open lucht organiseeren, waarvoor hy' Koning Oedipns, Die Braut von Messina, Midzomer» nachtsdroom, Preziosa, kindersprookjes van Dr. Alfred Möller e a. gekozen heeft. --- Wetenschappelijke Berichten. Arnold Piek. † Op 74>j__rigen leeftijd is hier overleden prof. _t-X nold Piek, sinds 1886 buitengewoon hoogleeraar ds» psychiatrie, op welk gebied hij een groote vermaard» heid verwierf. In 19-.2 benoemde de Nederlandsche Vereeniging voor Psychiatrie en Neurologie hem tot eerelid. Gedurende zijn werkzaamheid als docent eu als chef der psychiatrische kliniek, schreef hy een aantal werken die zeer de aandacht hebben getrokken: Pathologie der hersenen, studies over oogspier» kernen, choreatische bewegingsstoringen, seniele atrophie der hersenen (atrophie volgeus Piek). In de laatste jaren zijner wetenschappelijke werkzaamheid behandelde hij psychologische vraagstukken. Van de leer van Freud was hij een fel tegenstander. Men schrijft ons uit Praag: Het Psyehiatrisch-Jnridiseh Gezel" schap zal op Zaterdag 12 April te Amsterdam een vergadering houden, waarin zullen spreken t mr- G. 'f. J. do Jough, over reelasseering; dr. P. Bierene de Haan, over de taak van den psyclatei bij de reelasseering, en dr. J. Casparie over het drama te Valkenswaard, van psychologisch en psychiatrische zijde belicht. Onze correspondent to Brussel meldt, Op het Amerikanistencongi^, dat van 12 tot 18 s' j-6" ">- Den lln*-g en in Gothenborg zal worden gehouden, zal België vertegenwoordigd zyn door de volgende geleerden: Jules Leclercy van l'Acadömie do Belgilzue. Ad. de Ceulenaire. hoogleeraar in ruste van do Hoogeschool to Gent en lid van de Vlaamsche Academie. H. Logeman, hoogleeraar aan de Hoogeschool to Cent en lid van de Vlaamsche Academie. Harry Hir.-.e». lid van hei (Belgisch) Koninklijk Aardryk<-kundig Genootschap eu secretaris-generaal! van do Belgische eeelie van het Genootschap van Amerikanisten. In de Xoorsche pers spreekt prof. Frtdtlo? dansen een, in Engelsche bladen opgenomen bericht, dat hy van plan is naar de Noordpool te vliegen, togen. --- Praeadlviezen congres openbare gezondheidsregeling in zake ontwerp Besmettelijke Ziektewet. Het Aprilnunuuer van heflijdschritt voor sociale hvglé'ne (orgaan van hot Nederlandsch congres voor openbare goxondheidzrogeling) bevat de heide praeadviezen over Net ontwerp besmettelijke ziektewet uitgebracht door dr. st. Knip er, geneesheer-directeur van het Wilhelmina» gasthuis te Amsterdam en van dr. G. Kapeen b er g, di. recteur van den gemeentelijken geneeskundigen dienst te Groningen te behandelen op do 12 AprU te Amsterdam te houden buitengewone vergadering van het congres., Aan de?e lijvige praeadvieven, die samen 30 blz. druk, beslaan, ontleenen wij dg navolgende bijzonderheden. Dr. J. Kuiper legt er —■ als ziekenhuisdirecteur •—• den nadruk op, dat in het ontwerp een bepaling moet worden opgenomen, dat aan den geneesheer-directeur van de inrichting, waar een besmettelijke zieke wordt ver» pleegt, wordt overgelaten, het tijdstip vast tt «tellen, waarop het gevaar voor besmetting geweken kan worden geacht en dus de afzondering kan worden opgeheven. „De inspecteur de haas buiten het ziekenhuis, ue geneesheer blnhsn". a du, zi«n ,'uro. K.-'r *^n me^ ning behoort de staal, üe l«s«!iik«inii te l.ebl.c'u over een »3!3_.^M!."«f^"' "l« *.-v»r il!» In bet verplegen van «-".«te-hke zlekeu eu di» bosteuxt .ijn tot !>et v»ri>l inrichtingen, die daarvoor geen personeel beschikbaar hebben Noodzakelijk komt, hét hem voor. dat bij Koninklijk' «esluit in overleg met de d-skundigen in den lande «eu leidraad wordt vaetgesteld betreffende den duur van het eueubatla.ti,dpeik en den duur d-r besmettelijkheid van «e «lekten. waarvoor de»« wet geldt. Na»» zijn meening i» het veel-gesmade «Kenmerk» (brief je op dedeur) nie^temle» een: laat het kenmerk aan d» deur o! de de'ilen, die tot de woning, toegang geren, worden aangebracht, het z«l «eulgeen tsrughouden van het binnentreden der woning. De termyn van 3 weken, die la art. S «er web genoemd vordt, meet worden gewijzigd, in verband met hetgeen «e bovenbedoelde leidraad behalen zal. Dr. Kuiper acht hot noodzakelijk, dat vastgehouden "oM «m den eisch. dat de verklaring, at een kind we., gens gezondheidsredenen moet worden vrijgesteld van vaccinatie moet worden endeiteekend door twee te goeder naam en lsanl bekend - «taande geneeskundigen. De artikelen betreffende de gewoodsbezwaren tegen de vac olnatie acht hij gevaarlijk voor de volksgezondheid en derhalve niette aanvaarden. De memorie n toelichting i» naar zijn mee» nlng wel vat optimistisch over het aantal kinderen per jaar, waarvoor de burgemeesters vriisteiling wegen» ge» moedzbezwareu «uilen hebben af te geven. Elke maarregel, dia het -aantal gev«e«.h««rden in een land doet afnemen, levert gevaar op niet alleen voor de nlet gevaeoineetden, waar ook voor de nlet op tijd gere» vac.elneerd«n. Heter van het aantal nlet»geve«elneerden te verweerdeteu zou zijn geweest een wetsartikel, waarbij de revaoelnalle weid voorgeschreven, naar ?ü.i meening, Dr. (1. Kappenberg gaat nog veel dieper op het ontwerp in en oehand-Me behalve de groole lijnen ook de txl.Nooi-e detail.», zeil, zóó, dat hij bh d, artikolagewijze behandeling volo artikelen nieuw formuleert. Dat, maakt het zeer moeilijk een samenvattend overzicht van zijn be»-langrijkbte bezwaren te geven. >Vij nonnen: Het wetsontwerp houdt <« weinig rekening met de belangrijks hulp., die de .^>r«k tij k.ui toef enen do genees» knndigen ooi., onder omstandigheden, zieken kunnen eu zullen moeten verleenen bij de uitvoering van de in de wet voorgeschreven maatregelen. Het wetsontwerp roert de toepassing van de preventieve kuu^bewerkingeu in het. «meen nlet aan, alleen aan de inenting tegen de pokken wijNt het «Un aandacht. Hierbij blijft het zeer in gebreke «'oor aan de herineuting vrijwel geen aan» dacht fe «henkeu. I'en opzichte vau sommige ziekten is in het ontwerp oen zeker optimisme oan het woord, waardoor als indruk gewekt wordt, dat de gunstige h>gi«ni«oho verhoudingen in ona land de laatste jaren se veel invloed uitgeoefend hebben. Ook daar waar geen algemeeno maatregel van bestuur in het voorultzlobt ls gestold. lm»t de uitwerking in bijzonderheden, zoo noodig voor een vlot» fe praetisehe toepassing te wenschen over. De overzichtelijkheid van het. ontwerp zoowel als de duidelijkheid van stül, .zijn voor verbetering vatbaar. Dr. Kapsenberg noemt daartegenover de veto goede eigenschappen van het wetsontwerp, waarvan bij in het bijzonder o.a. noemt: het outwerp' legt het -Initiatief tot hot. nemen van maatregelen tot wering en beteugeling der -besmettelijke ziekte» in handen v.in een deskundigen, geneeskundigen ambtenaar n.l. dort inspecteur resp. den directeur van een bestaanden of op te richten gemeeutelykeu gezondheidsdienst en de uitvoering dier maatregelen in handen vau den burgemeester did niot meer, zooals ouder de bestaande wet. vrijwel kan doen eu laten Wat hij wil, doch verplichtingen heeft na té komen. llet Wetsontwerp houdt rekening met- het feit. dat de strijd tegen de besmettelijke ziekten in veto opzichten een rijkszaak is, doch «telt «Ie autonomie der gemeenten niet geheel ter zijde. Het erkent de moeilijkheid die de geneeskundige wetenschap ondervindt bij bet. aangeven van maatregelen, die dienen om besmettelijke ziekten te bestrijden, en het neemt in verband daarmede iv aan» merking dat do inzichten van heden door inzichten van morgen le nlet gedaan Kunnen worden; hot laat derhalve terecht veel aan latere regeling bij algemeenen maatregel, vnn bestuur over. Het wetsontwerp maakt gebruik van de. methoden, dle de preventieve geneeskunde in do laatste jaren als het meest doeltreffend hoeft leeren ken» nen. Dit komt tot uiting doordat het de bestrijdingsmiddelen verband doet houoen met het uiteenloopend karakter der besmettelijke ziekten, rekening houdt, met heb feit dat ook gezonde personen ziekten kunnen overbrengen, de grooto beteekenis erkent van een vroegtijdige volledige afzondering. Het ontwerp voegt bijeen, wat over twee wetten verdeeld was eu «telt bepalingen van de bestaande wet, die verouderd zijn of nimmer toegepast Werden, buiten werking. Het ontwerp waardeert, de beteekenis van snel handelen doordat het nemen van maatregelen reeds voorgeschreven wordt, wanneer nog slechte Ver moeden op ecu besmettelijke ziekte aanwezig is. De voorge- Schreven maatregelen zijn doortastend en niet wordt geschroomd «laar, waar! het nobdig is»!persoonlijke belangen ondergeschikt te maken aan algemeene. Dieuovereenkom» «tig is het ook juist gezien overtredingen niet licht ie straffen. Het wetsontwerp ziet ouder hot oog dat schade die door het nemen der voorgeschreven maatregelen geleden is, vergoed dient to worden en doet ecu poging om, zonder schade voor het algemeen, aan gewetensbezwaren tegemoet te komen. Blj de artlkelsgewijze behandeling vestigt dr. Kapsen» berg speciaal de aandacht op de volgende fouten en leemten. Volgen, het wetsontwerp behoeft het gezinehoofd ge» vallen nlet meer aan te geve»; maar wanneer het hoofd van een gezin geen arts bij den patiënt haalt, dan blijft «en geval van besmettelijke ziekte onbekend. Hier schuilt volgens hem «ou gevaar eu is ook de weg tot wetsont. duiking geopend, trouwens ook de leek kan het aanwezig zijn van een besmettelijke «lekte vermoeden. De zinsnede ..tenzij de behandelende geneeskundige verklaart, dat de lijder (aan een besmettelijke ziekte, waarvan de inspecteur opneming in een ziekenhuis noodzakelijk acht) niet vervoerbaar is, geeft volgens dr. Xapsenberg dezen arts niet alleen te veel macht, maar laadt ook te veel verantwoordelijkheid op zijn schouder». Aan den inspecteur dient hier de beslissing overgelaten te worden. Wanneer de lijder niet vervoerd ken worden en de woning onder toelicht der politie gesteld wordt, acht dr. Kapsonberg het. om verschillende redenen gewenscht dnt he.t kenteeken der bestnsr.do wet aangebracht wordt; dat zou hier volgens hem zeker nut stichten. Het nrlikel dat bepaalt dat bacilleudragera die een bepaald bedrijf uitoefenen uit dat bedrijf geweerd kunnen worden, geeft aanleiding tot rio opmerking dat ook bacllléudrager» die zlch ophouden in een bepaald bedrijf (bijv. een commensaal lu een melkslüterij) ronder daarin werkzaam te zijn geweerd moeten kunnen worden. Ook moet. volgens dr. knpsenberg, wanneer is komen va«t te staan, dat van een bedrijf besmetting is uitgegaan, «onder dat. het nog gelukt is de eigenlijke bron op to sporen, het wettelijk mogelijk zijn dut bedrijf onmiddellijk stop te zetten. Wat de vaccinatie betreft bepleit dr. Kapsenberg indireeleh dwang tot heilnenting van onderwijzers en seerlingen hoven de 12 jaar. Ook heeft z. i. de overheid alleszins het recht te eist-hen dat haar ambtenaren gerevacelneerd zijn, omdat de, herinenting tot beveiliging van de natie even gewichtig ia als, 200 niet gewichtiger dan de eerste inenting. Door te gemoet 10 komen aan bepaalde bezwaren schopt het ontwerp de mogelijkheid, dat van de inenting tegen de pokken in de toekomst minder gebruik gemaakt wordt, wat aen gevaar voor de bevolking kan opleveren, daartegenover noemt het geen enkelen maatregel, dia als krachtig tegenwicht tegen het mogelijk dreigend gevaar kan dienen en al» zoodanig tegenwicht beveelt, dr. liep«enberg speciaal de herinenting op groote schaal aan. Wat het voor „gezien" leekenen van de verklaringen van artsen dat een kind niet ingeënt mag worden door den inspecteur betreft, bepleit dr. Kappenberg dat de inspecteur dit vOor „gezien" teekenen moet kunne:» weideren en dan de verklaring niet geldig is, anders is net z.i. beter dat de bepaling in do bestaande wet welke de «nderteekening van twee geneokundigeu eischt gehand, haafd blijft. Dr. Xapsenberg waarschuwt ertegen de bevoegdheid vrijstelling wegen» gewetensbezwaren te verleenen be» halve aan den burgemeester ook aan de wethouders te «verleenen, omdat hij vreest dat dit het ontstaan Van sleur in de hand zal werken. Hij wijst er verder op dat bet ontwerp de bepalingen mi»t, welke in vorige ontwerpen voorkwamen en die ten doel badden de bevordering van de toepassing van pre» ventieve kunatbewerkingen in het algemeen. De bedoelde bepalingen zijn t.l, ook ln dit ontwerp, «v. gewijzigd op hun plaats. Wat de ontemettlng en de subsidie van de regeering »»__ ontamettingeinrlchtlngen betreft bepleit hij ter ver» niijding van concurrentie van particuliere en openbare ontsmettingslnriohtingen op dezelfde platte dat geen rijkebijdragen zullen worden verleend aan vereenigingen. die zich de uitvoering van de reiniging en de ontsmetting ten doel stellen in gemeenten, wa-ar reeds een gemeentelijke ontsmettineadienat aanwezig is. ' . ■ . Hoewel het ta betreuren valt dat bij do aam en stel van dit ontwerp niet gerekend kon worden met wettelijke invoering Van gezondheidsdiensten is de wetgever er volgen» dr. Kappenberg toch in geslaagd een goed sluitend systeem van wetgeving tot «tand te brengen en voorzieningen te treffen, die het gemis van de, terecht z.i. omniaba^r geachte gezondheidsdiensten niet al fe zwaar sollen doen voelen. Het wetsontwerp brengt bepalingen op het terrein der besmettelijke «lekten waarvan to verwachten ia. fok llij m^* eenige veranderingen en toevoeging gen «»nget»i>lel t. worden. v!oor jar^ui zullen Voldoen. Dr. lluiper «preekt van „gemengde gevoelens": eensdeels gevoelen» van 'vreugde' omdat eindelijk wordt overgegaan bot het gela«ten van maarregelen, die wetenschap en pl*»etlj_- reeds laren lang «ls n«l»d«-skélyk ter bestrijding v» besmettelijke ziekten balden ssneegeTen, anderdeels •tt gevoel van bezorgdheid over de gevolgen der „voor. «le-Nlge proefneming ten opziohte van de inenting tegen tel'" ' ■'■•<": ""''"• ' ' / ' 'P'!!^'^'^"l?.-''.,' ' '*^.:..tz-e><'K--» --- mf. . BOEKHOUD-, FACTUREER. EN STATENWERKMACHINE . ' '' V 5 ,_m%r ENORME ARBEIDSBESPARING! «e» vlsklce schrijfplaatJ <0 • jv^SSvIS^SS-^ V 8.35UW APMINISTRATIE STEEPS A J°ÜR! JUIST VERSCHENEN MODEL KOST Fl. 850.- HAi^elSceJ^GlN^ J ---