Staat van het armwezen en der instellingen van weldadigheid , banken van leening, spaarbanken, enz. De milddadigheid der ingezetenen heeft zich,. vooral gedurende den jongsten strengen winter, gunstig onderscheiden. — De aanvragen om ondersteuning zijn meer en meer toenemende. ¦*- De inkomsten der diaconien van de verschillende godsdienstige gezindheden, bestaan bijna uitsluitend in de opbrengsten der collecten en in liefdegaven. Over het algemeen genomen, zijn dezelve zeer gering, en het is alleen door aanwending van de meest mogelijke spaarzaamheid, dat de uitgaven kunnen worden bestreden, zonder toevlugt tot de gemeente-kassen te nemen. — De opzendiagen naar het bedelaars-gesticht te Ommerschans , zijn sedert het vorig dienstjaar teregt beperkt tot de gevallen van veroordeeling wegens bedelarij, en tot die, waarin de armlastige gemeente zich dezelve laat welgevallen. De billijkheid van dit beginsel , zoo naauw verbonden aan de redelijke belangen der armbesturen, verdedigt zich van zelve. —De bedeelingen in de gemeenten minder kostbaar zijnde dan in de koloniale gestichten der maatschappij van weldadigheid , zoo ondervindt de laatste daardoor mindere belangstelling. — De sedert verscheidene jaren te Zutphen met een bijzonder fabrijkant beslaan hebbende overeenkomst, om tegen eene bepaalde toelage uit stads kas, voor zijne rekening , aan behoeftigen werk tt verschaffen, is laatstleden jaar met een' anderen tabriekant moeten vernieuwd worden , vermits de persoon , met welke zii laatstelijk was aangegaan ¦ daartoe niet meer genegen was. Door die overeenkomst wordt veel bijgedragen om de behoeften der armen te lenigen. — Te Zalt-Boemel blijft men steeds voortgaan de diaconien te hulp le komen, door gedurende den winter de arbeidende klasse te bezigen tot het verfraaijen der wandelingen op de oude wallen en bastions. — Door de instelling der moederlijke weldadigheid te Hattem, zijn in 1844 achttien behoeftige kraamvrouwen verzorgd. Dit fonds wordt ondersteund door eene jaarlijk sche gift van H.M. de koningin, als beschermster , endoor bijdragen der ingezetenen. — Door eene dergelijke maatschappij te Zutphen , hebben 94 kraamvrouwen met hare kinderen liefderijke hulp mogen ondervinden. — De meermalen in vorige verslagen vermeide vereeniging Dorcas te Bemmelen de breischool le Heumen, hebben zich mede over milde bijdragen van 11. M. de koningin weder mogen verheugen. — Te Velp, Barneveld en Apeldoorn, zijn naai-en breischolen opgerigt, waar behoeftige meisjes kosteloos onderwijs genieten. — De toestand der banken van leening, heeft geene bijzondere verandering ondergaan. — Voortdurend leveren de spaarbanken goede uitkomsten op. Bij de in ons laatste verslag opgegevenc moeten wij die te Vorden nog voegen.— Deze heilzame instellingen brengen voor de dienstbare en arbeidende klasse veel nut te weeg, en in sommige steden wordt aan dezelve eene groote uitbreiding gegeven. --- Nijverheid , handel, scheepvaart, febrijken en trafijken. Door tijdsomstandigheden en te onbeperkte mededingen kwijnen vele kostwinningen in dit gewest. — De staat van den handel te Nijmegen is niet verbeterd. Ouk blijft dezelve te Arnhem kwijnende. Die te Zutphen was vrij levendig , ofschoon geenszins vooruitgaande. — De handel te Harderwijk onderging weinig verandering. Het vervoer van roggebrood, vooral naar Noord-Holland, nam nogtans toe, en leverde goede winsten op. Ook heidebossen werden veel derwaarts en naar Zuid-Holland vervoerd. De vischhandel was minder voordeelig, daar er geen ansjovis is gevangen, en de vroeg invallende vorst sDnedig de haringvangst deed ophouden. De schelvisch was bijzonder klein , en werd veel aan vreemdelingen verkocht. — De scheepvaart bleef aldaar op dezelfde hoogte en de slechte haven is altijd nog een groot struikelblok. — De scheepvaart le Zalt Boemel en Wageningen ging bij voortduring naar wensch. Te Elburg was dezelve niet bloeijende. Die te Nijkerk is niet ongunstiger geweest dan het vorig jaar. In den tabak (vooral wat het zoogenaamde bestgoed betreft} was weinig trek. — Er is in 1844 uit dit gewest met de Rijn- en IJsscl-stoombooten veel vet vee naar Dusseldorp en Keulen vervoerd. — Over het algemeen was er veel levendigheid in den handel met ham en spek* — De handel in granen en aardappelen was in de beneden-districten ook vrij belangrijk — Die in linnen, pel» en servet goederen neemt in het district Zutpheu jaarlijks af en kan naauwlijks een bestaan meer opleveren.— ï)en plaatselijken besturen is door ons nader herinnerd Z. M. besluit van 1820 {Staatsblad n°. 14) nopens het verpligte gebruik vam in het koningrijk vervaardigde lakens en andere wollen manufacturen. — Op het Griftkanaal te Epe zijn in 1844 voorbijgevaren 934 schepen, en dus 188 meer dau in het vorig jaar. — De belangrijke tak van volkswelvaart op de Veluwe, namelijk de lang kwijnend geweest zijnde papierfabrieken, beginnen te herleven; want er is veel debiet geweest, vooral naar onze Oostindische bezittingen. En ofschoon er nog eene aanzienlijke hoeveelheid vreemd papier tegen buitensporig lage prijzen ingevoerd en verkocht wordt, zoo begint men echter meer en meer de onduurzaambeid van hetzelve in le zien, en weder de voorkeur aan het voormaals wereld-beroemde oud-Hollandsche papier te geven. — Te Apeldoorn zijn door het beurtschip op Amsterdam 16747 riemen papier ingeladen , en door dat op Rotterdam 19687, zoodat er zijn vervoerd 36434 riemen, behalve degenen, welke-uit de fabrijken langs de vaart werden ingenomen. — Uit de koperpletterij te Voorst zijn te Apeldoorn slechts 48625 Nederlandsche ponden koper ingeladen. Deze fabrijk wordt, gelijk onze andere Geldersche kopermolen, schaars met het leveren van centenplaatjes begunstigd, en zulks gevoegd bij den verminderden scheepbouw , veroorzaakt groote kwijning. — De maroquin-fabrijk te Apeldoorn werkt met goed gevolg. Even zoo dè deken- en duffelfabriek aldaar.— De twee cajicot-fabrijken te Nunspeet en Oldebroek blijven voortdurend in eenen bloeijenden staat. In de eerste zijn nog 90 touwen in werking, waarop in 1844 9500 stnkken zijn geweven ; terwijl er voor dit jaar weder drukke bestellingen zijn. — Wegens den goedkoopen prijs der aardappelen heeft de fabrijk van stroop en zetmeel te Oosterbeek buitengewoon druk gewerkt, en zoo binnen- als buiten-'slands veel debiet gehad. — T« Renkum , Voorthnizen en Barnevld , bestaan ook fabrijken van aardappelen-meel en kunst-sago, die vrij wel opnemen. — Of de gipsfabrijk te Brummen aan het doel wel zal beantwoorden, wordt'meer en meer twijfelachtig, en het staat te vreezen, dat deze mest door de guano zal verdrongen worden. — De likeurfabriek te Dieren neemt steeds toe, en behoort tot de aanzienlijksten van die soort in ons rijk. — De groote worstenmakerijen te Twello, Voorst en Beekbergen verminderen in geeucn deele. — De teelt der zijdewormen van den heer van Eijndhoven te Empe viel niet zeer gelukkig uit, hetgeen vermoedelijk aan den invloed van het natte jaargetijde moet worden toegeschreven. Door de belangelooze en onvermoeide pogingen van dien ondernemer is de plantaadje met zelf aangekweekt moerbeziën-plantsoen van onderscheidene, soorten uitgebreid, en ook eene verbeterde inrigting van den haspel tot stand gebragt. —Te Hattem gaat het spinnen van karl, dat aan zoo vele behoeftigen brood verschafte, nog jaarlijks achteruit, doordien de fabrijken , waar dat soort van gesponnen garen wordt gebezigt, verloopen. Ook heeft de katoenweverij in die stad het geheele jaar stil gestaan. _ De garentwijnderij te Harderwijk gaat meer en meer vooruit. — De fabrijk van spijkers en van ijzervertinde keukengereedschappen in Zalt- Boemel behoudt veel aftrek. — Ter uitbreiding van de zijdefabri.k aldaar wordt de vrije , immers weinig bezwaarde invoer der grondstoffen nog steeds verlangd. — De stoelenmakerijen te Culenborg blijven kwijnende. — De moutwijnbranderij aldaar is in 1844 met meer voordeel werkzaam geweest en heeft genoegzamen aftrek van deszelfs fabrijkaat gevonden ; doch de menigvuldige mededinging is oorzaak geweest, dat de aardappelen-stroop niet afgezet heeft kunnen worden. — In de stad Zutphen blijft de spinnerij van koehaar bijna geheel opgeheven , zijnde in de daartoe gebezigde gebouwen eene verwerij en spinnerij opgerigt. — In de tapijtfabrijk wordt doorgewerkt. — In de sedert onheugelijke jaren aldaar aanwezige zeepziederij wordt niet meer gearbeid, waardoor onderscheidene huisgezinnen derzelver bestaan missen. — De zes te Lochem bestaande looijerijen en de lijmcrij blijven bij voortduring geregeld aan den gang. — De fabrijken van linnen-, pel- en servetgoederen in het district Zutphen nemen niet toe, en de calicot-weverijen , hoezeer iets meer werk dan anders hebbende gehad, zijn, echter, ver van bloeijendc. — De dimet-fabrijken te Aalten hebhen, even als vroeger, weder vele handen bezig gehouden , maar die in katoen-bonten te Bredevoort heeft, door gebrek aan bestellingen van de handelmaatschappij, weinig gewerkt. — De stoom-bleekerij te Aalten heeft daarentegen weder veel arbeid verschaft. —De damast-fabrijken te Neede houden zich goed staande. —Aan hetbreijen van kousen en bet spinnen van de daartoe benoodigde wol te Groenlo zijn geringe verdiensten verbonden , en men kan niet verklaren , dat deze elders ook zoo vele mededingers tellende tak van welvaart gezegend is geweest. — De ijzergieterijen te Laag-Keppel en Terborg lijn bloeijende, maar die le Ulft leed zeer veel; terwijl de teruggang werd toegeschreven aan de geringe prijzen van het Engelsch ijzer en tevens aan de lage inkomende regten, zoowel var. het ruwe als van hel gefabriceerde vreemde ijzer. Voor Gcndringen en de naburige gemeenten is zulks zeer nadeelig, daar hierdoor het aanzienlijk kapitaal, hetwelk jaarlijks aan houtskolen en het vervoer van erts voor die fabrijk werd besteed , buiten omloop blijft. - Op de steenen pannenbakkerij onder Gendringen is druk gewerkt, maar die te Pannerden heeft, door gebrek aan verzending , weinig voordeel opgeleverd. - De fabrijken van sleenen , vloeren en pannen onder Westervoort en Angerlo werkten minder, hetgeen aan de natte weersgesteldheid wordt toegeschreven.- De steenbakkerijen in de Beneden-Districten, hebben zeer ongunstige uitkomsten opgeleverd, daar, bij eene belangrijke prijsvermindering van bet fabriekaat, tevens de afzet onbeduidend is geweest. - Onder Wageningen, daarentegen, hebben de vloersteenen- en pannenfabrijken een goed vertier ondervonden , even gelijk ook de steenovens in onderscheidene andere streken der Veluwe. --- Landbouw en veeteelt. Uit het gewoon jaarlijksch verslag der commissie van landbouw , nemen wij korlelijk het volgende over: »De tarwe heeft zelfs geen middelmatig gewas opgeleverd. «De vroeg gezaaide rogge was goed van gewas en stroo; «doch de iaat geiaaide minder voordeelig. Eene proeve in «het groot met de bemesting van guano genomen , is voor „dit graansoort bijzonder wel uitgevallen. - De garst heelt «eenen voldoenden oogst gegeven en is veel verbouwd. - »Op de hooge gronden is zeer goede haver geteeld; doch op «de lage gronden is dezelve veel verdronken. - De boekweit «is welig gegroeid. - Betrekkelijk het koolzaad , kon het «verleden jaar voor de verbouwers onder de gelukkige worden «gerekend; hebbende sommigen twintig mudden van den «bunder geoogst. — Het vlas heeft door zware regens veel «te lijden gehad. - De tabaksbouw is niet nadeelig uitge«vallen. — De erwten zijn redelijk gelukt, hoezeer de n«oogsting, door de menigvuldige regens, bezwaarlijk is «geweest — De paarden- en duivenboonen zijn goed voort«gekomen en waren zwaar geladen. - Da aardappelen hebben «op de zandgronden eenen ruimen oogst opgeleverd , doch «geenszins in de Heigronden. - De zomerknollen waren «vrij groot van stuk ; maar de stoppelknollen konden als «geheel mislukt worden beschouwd. - De wortelgewassen «zijn in sommige streken vrij goed , en in anderen minder «gelukt.— De spurrie (dit, inzonderheid voor den Veluw«schen landman , zoo onmisbaar beesten- en schapenvoeder} ,was zeer verschillend; als hier niet en daar wèl gelukt. — «De klaver heeft goed getierd. _ De graslanden vertoonoen «zich in het voorjaar gunstig. De koude maand -juni gat «echter eene stuïtïng aan den groei. — »HetvMe^^_a_Ljüf«l .hooi is goed binnengekomen. Het latere heeft door den «regen geleden. Het nagras was overvloedig. De natte weers«gesteldheid is ondertusschen oorzaak geweest, dat men ia «de lage streken het vee vroeg heeft moeten opstallen. «De longziekte vertoonde zich minder. — In het begin van uden zomer is er veel boter aan de markt gekomen, waarsdoor de prijzen bijzonder laag waren j doch naderhand hebsben dezelve zich, hoezeer langzaam , verbeterd. — Het »min gunstige grasjaar heeft een' nadeeligen invloed op het »fokken der paarden uitgeoefend. Buitenlandsche , vooral «Fransche kooplieden hebben er vele opgekocht , en daar»voor hooge prijzen besteed. De veulens waren minder in «waarde. Het getal der tot keuring aangebodene dekhengsten ' »was niet minder dan in het vorig jaar. _ De wol was van «goede hoedanigheid, en daarvoor zijn hooge prijzen te -bedingen geweest. In den natijd werden vele schapen door »het ongans aangetast. — De varkens hebben weinig winst «afgeworpen, wijl de jonge duur en de vette voor lage prijzen «verkocht zijn geweest. — Er is bijna geene honig gewon«nen. — De kersen-boomgaarden zijn voor geringe prijzen «verpacht, en de appelen en peeren hebben door ongedierte «veel geleden. — Schors en brandhout hebben minder ge«goldcn dan in bet vorig jaar. — Het weerden-, elzen- en «esschen-hakhout is goed gegroeid." Op 19 juli, 6, 8 en 24 augustus 1844, hebben respectivelijk Dieren , Barneveld , Duiven , Übbergen , Beek , de Ooij , Erlekom, Gameren, Haaften, Deil, Beest, Geldermalsen , Buurmalsen, Buren en Culenborg, door piasregens , ongekende hagelslagen en onweders , groote schaden aan veldgewassen, tuinvruchtcn, boomen en gebouwen, geleden. — Door den builengewonen en aanhoudenden hoogen waterstand zijn er op onderscheidene plaatsen vele aardappelen verloren gegaan, en die nog overbleven waren aan verrotting onderhevig, zoo dat men dezelve niet in den handel konde brengen. Deze toestand is bijzonder nadeelig geweest voor den veehouder, die, door overstrooming der uiterwaarden, het nagras of de tweede snede meerendeels geheel bedorven zag. — Een bijzonder soort van rupsen heeft, in den laatstleden zomer, vele verwoestingen in de dennen bosschen aangerigt. Vooral heeft deze ramp Ede, Renkum en Rosendaal, getroffen. In laatstgemelde gemeente zijn door dit ongedierte, binnen eene maand, 226 bunders met boomen van 30 tot 80 jaren geheel vernield. _ De middelen tot verdelging en tot het keeren van vermenigvuldiging dezer insecten zijn door eenige leden der commissie van landbouw opgegeven in een verslag , bij Provinciaal blad aan de besturen medegedeeld, ten einde de grondeigenaren en ingezetenen met den inhoud bekend le maken. — Het nut der spreeuwen heeft zich bij die gelegenheid gekenmerkt, daar zij de rupsen niet alleen aan de boomen verslonden , maar eok de poppen van onder het mos opzochten. — De zoogenaamde Padolische veepest op de Russische en Poolsche grenzen zijnde ontslaan, zoo zijn, in geval van meer mogelijke aannadering, krachtdadige middelen ter afwering voorgeschreven, en de besturen ia het algemeen en die der grensgemeenten in het bijzonder ten ernstigste uitgenoodigd , om, zoo veel mogelijk , een wakend oog op den voortgang dezer veeziekte houden, en daarvan bij aannadering tot ons land, onverwijld kennis te geven, ten einde bij dreigend gevaar doelmatige voorzieningen te nemen : lijnde ook van wege het departement van financiën de ambtenaren der belastingen aangeschreven , om op de grenskanloren en op de linie op den invoer van ziek of besmet vee toezigt te houden. --- Jagt en visscherij. In 1844 is de opening der groote jagt bepaald geworden op 19 september, behalve in de 2de en 3de afdeelingen van het eerste district, waar zulks eerst op den SOsten dier maand heeft plaats gehad , eo is dezelve algemeen den 14den december daaraanvolgende gesloten. — De jagt op ganzen en eenden is dit jaar gesloten op en met 1 maart jl., en het wcispel van kwartelen alleen vergund van 1 mei tot 15 juli uit te oefenen. — De sluiting der visscherij heeft zich bepaald van 15 maart tot 30 april, onder de gewone uitzonderingen. — Waarschijnlijk zal aan de valkenjagt op het LoO (waar ook eene groote renbaan wordt gereed gemaakt,!, door de tegenwoordigheid van onderscheidene aanzienlijke personen, een bijzondere luister worden bijgezet , en zullen deze ver» makclijkheden vele aanschouwers uillokken. --- Gebouwen en werken. Wat het onderhoud der provinciale gebouwen betreft., heeft men zich tot de gewone herstellingen kunnen bepalen; zijnde dezelve onder de leiding van den hoofd-ingenieur va» den waterstaat uitgevoerd. De toestand dezer gebouwen u> allezins voldoende , en de daaraan gevorderde werken worden ten minst mogclijken kosten en met zorg uitgevoerd. — Er is een aanvang gemaakt met den opbouw van een gast- °' ziekenhuis te Arnhem, hetwelk in het openbaar voor/43,250 is aangenomen en in 1846 voltooid zijn moet.— In aanmerking nemende de redelijke belaugenvan zoodanige ingezetenen vaO dit rijk , welke bij openbare werken huune diensten plege° te verleenen, en door toevloed van vreemde arbeiders vaak daarbij onbillijkerwijze worden verdrongen, hebben wij deP hootd-insenicur uitgenoodigd , om , in het vervolg , in all" bestekken wegens aanbestedingen van zoodanige provincial6 werken, als daarvoor vatbaar zullen worden geacht, eef>e bepaling op te Demen, houdende, dat de aannemer **n het werk, tenzij in bijzondere gevallen en omstandigheden, geene andere dan Nederlanders zal mogen gebruiken. --- Kaart der provincie. De kaart der provincie is afgewerkt en voor de inteekenare» verkrijgbaar gesleld. Wij eindigen dit verslag met het afsmeken van Gods bes' zegeningen over dit gewest, en zijn overtuigd, dat U * Gr. Achtb beraadslagingen ook geen ander doel hebben • dan Gelderlands bloei en welvaart le helpen bevorderen. Arnhem, den 18den juni 1845. . De gedeputeerde staten der provincie Gelderlttn VAN HEECKEREN VAN KEIX. Ter ordonnantie van dezelve, De griffier der staten , te. J. viirimoa. , --- Waterhoogte te Arnhem. Den 3 Juli 3 EI 5 falm 5 Duim ; gew. OD. gev. -^. ---