TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL. BERAADSLAGINGEN OVER HET VOORSTEL VAN DEN HEER BARTELEMV EN AMBTGENOOTEN. EnEL Mogende Heeren ! Indien ik mij altgd Tan scherpe beoordeeïing der gevoelens , welke van de uiijne verschilden , onthouden , en den toon heb miepreien , op welken de levendigheid van beraadslaging wel eens de denkwijne van anderen deed gispen , xal ik ook in de*e overweging des te gereeder aan die kalme wijxe van beschouwing mij houden , daar de persoonlijke achting voor de ontwerpers mij van alle strenge bcdilling of onvoegzame oordeelvelling soude doen terug wijken. Min gelukkig echter , dc geachte voorstellers zullen mij dit vergeven , is mij de inval voorgekomen , om eene wetgeving te verandereu , zonder dat, of de ondervinding de noodzakelijkheid heeft doen kennen, of de omstandigheden veranderd zijn, in welke dezelve was aangenomen. Is de toestand van den Staat thans niet dezelfde als die was twee jaren geleden , zijn er nieuwe behoeften ontstaan , nieuwe omstandigheden geboren ? ls de wet van 1827 bij overijling voorgesteld , zonder onderzoek aangenomen 1 — Neen ! alles is geproefd , gewikt en gewogen , de geheele vergadering der Staten - Generaal in beide Kamers heeft het , door het Opperhoofd van den Slaat , voorgesteld ontwerp aangenomen en bekrachtigd ; heeft aan hetzelve gelegenheid ter uitvoering , welke de Grondwet verzekerde, geopend. Door de benoeming toch van al dc leden van de Hoven , bij de wet ingesteld , welke dadelijk ja ieder oogenblik geschieden kan , worden alle beraadslagingen , welke wij thans voeren , geheel sonder doel ; al de uitkomsten derzelve kunnen oniuiddelijk worden vernietigd door eene enkele uitoefening vau de Koninklijke magt , want de Haadshei ren bij voorbeeld iv het Hof vau Drenthe , eenmaal zijnde aangesteld, zijn dit voor hun leven. — Van hier dan ook , dat het mij altijd onverklaarbaar getveest is, hoe een voorstel als dit konde geschieden , zonder dat de geachte ontwerpers zich vooraf verzekerden , dat Zijne Majesteit van zyn grondwettelijk regt geen gebruik zoude maken ;— ik erken , dat ik nog steeds naar die verzekering heb uitgezien , en ik geloof dat vele leden dezer vergadering in hef ontbreken derxelre mnt mij de onvocgzaamheid zullen erkennen van deze gansche beraadslaging. Er is , dit zullen wij allen toestemmen , veel , ja zeer veel gelegen , aan de houding en aau den gang van eene vergadering als d,>r,e. — Even als de achtbaarheid van ieder bijzonder persoon , tloor de gelijkmatigheid en vastheid van zijne beginselen zoodanig behouden blijft , dat daarvan meer dan van iets anders het vertrouwen afhangt, hetwelk roen in hem stelt, zoo ook, en nog veel st erker rust op ons Je verpligting , om ons niet heen en weder te laten slingeren door tegenovergestelde beginselen , niet weifelend en onvast, dan deze dan weder eene andere aan te kleven; maar doordrongen te zijn van een regtmatig eigengevoel , hetwelk «ich zelven eerbiedigt , en tot regel van zijn gedrag aanneemt, wat nis algemeene maatschappelijke wil is erkend en openlijk aangekondigd. Er zijn , sedert dat ik de eer had van in deze vergadering zitting te hebben , zeer vele maatregelen aangenomen , tegen welke ik ttiij heb gekant ; er zijn belangrijke inrigtingen daargesteld , tot welke ik niet ben toegetreden ; maar ik heb dezelve geëerbiedigd , niet alleen , maar ik heb ook de middelen van uitvoering of toepassing helpen bevorderen ; mijn bijzonder gevoelen aan den aigemeenen wil onderschikkende , heb ik dit als pligt beschouwd , en even uls in ieder wel ingerigt geheel , ieder deel tot medewerking «n begunstiging van deszelfs aanwezen moet toebrengen , zoo heb ik ook getracht , het mijne, naar de geringheid van mijn vermogen , als een offer te brengen van mijne gezindheid , om het algemeen belang der eenstemmigheid , en de eerwaardigheid van het maatschappelijke ligehaam te belpen bewaren en ondersteunen. Er is , dunkt mij , wel eens iels overdrevens in eene alleen regtikundign beschouwing van onzen toestand : ieder lid dezer vergadering , zoo meent men, heeft regt voorstellen te doen , en wie sal die algemeenheid op zich zelven loochenen; doch zij heeft hare eigene zedelijke beperking in de beschouwing van onzen toestand zelve : wij zijn han ons zelven verschuldigd , alleen dan gebruik te maken van dat regt , wanneer wij het kunnen doen , behoudens de waardigheid van onze vergadering ; wanneer wü daardoor niet eene weifeling van beginselen kenmerken ; wanneer wij ons zelven niet tegmspreken , en heden afkeuren , helgeen wij gisteren deden , wanneer wij , den vasten gang verlatende, aan den wisselvalligen leitlraad der toevalligheden ons prijs geven. Bij eene wijze van zien , als deze , zal bet niet bevreemdend voorkomen , wanneer er mij , ik beken het , iets BBOstootelijks in het voorstel voorkwam ; ik had reeds in eene vroegere beraadslaging eene strekking opgemerkt lot geheele omverwerping der wet vau 1827; met eenige hevigheid had ik die hooren aanranden als eeue geheel slechle wet, waarin alle beginselen werden miskend, alle Advijs van Mr. 11. M. van Asch van Wyck , uitgesproken in de Zitting van Vrijdag 8 Mei jl. waarborg ontbrak , ongerijmd in hare inrigtingen , onuitvoerlijk in hare bepalingen. — Uit een aanhef als deze, had ik eene geheele omverwerping gemeend te mogen veronderstellen. En Indedaad, een geheel nieuw ontwerp sag het licht. -— Ee» ontwerp «chter , waarin liet eerste bijna letterlijk in een groot getal arlikelen was afgeschreven , helwelk in seer belangrijke gedeelten dezelfde beginselen erkende en aannam. Ik had mij reeds vooraf getroost, dnt de wet van 1827 niet zoo slecht, niet zoo verachtelijk waa ;ik had , ja, ook mijno eigene overtuiging door die van di beide Kamers der Staten-Generaal bevestigd gezien , maar het deed mij dan toch ook bovendien een bij «onder genoegen , lab oen geheel onpartijdig regtskundig onderzoek het voortreffelijk* van deze onze inrigting der regtsmagt zoo helder had doen inzien, too overtuigend in het licht stellen. Indien met cich op gezag beroepen mag , mag ik op mijne beurt, ook van geztg spreken , ik doe dit te geruster, omdat de verdienste van den man, wiens gezag ik zal aanvoeren , niet alleen door het Nederlanlsch Instituut is erkend , door het bekroonen eener prijs-verhandeiing over den stand en waardigheid der Regtsgeleerden in het Ronninschc Rijk , van de tijden vau .lugustus tot op dio van Justinuinus , aan welke, den 'ilisten Augustus 1821 , do eereprijs is toegewezen , maar dat de beroemde Staatsraad J. J. Raeptaat , in zijn Supplément ii l'Analyse historique et critiquo de Forigint et det progrès det droitt det Relies et Gaulois , Liv. VI, chap. Vlll , pag. 243, van den schrijver derzelve, den Heer Francois Frelt , met zoovele woorden zegt: It seroit difficile de trouver une dittertalion qui réunisse une si vatt» connaitsante des lois llomaines , une érudition atitti profonde ; eUt mérite d'èlre traduite dunt touttt let languit de I'Europe. • Ik verneld gaarne den lof, der diepe regtskunde , welke, zoo dikwijls ook verdiend zoo schaars aan Noord - Nederlanders wordt toegedeeld , zoowel , omdat de terzijdestelliug van alle plaatselijke vooroorileeleu , ook bij hem die ze toekende , achtenswaardig is , maar- vooral . ooidat tle man wien r.ij behoort, een beredeneerde verdediging der wet van 1827, in het licht heeft gegeven, welke echter op de stemming dezer vergadering geen invloed heeft kunnen uitoefenen, omdat , op den dag zelve — ik herinner mij deze opmerkelijke omstandigheid — toen de wet werd aangenomen , voor het eerst hulde dier verdediging aan deze vergadering gedaan werd. Ik vernielde dezelve met nog meerder vertrouwen , omdat deselfdo schrijver het outwerp van de achtbare voorstellers op gronden van geschiedenis en regtskunde tevens bestreden , en de wet van 1827, tegen tle veranderingen daarin voorgesteld , heeft verdedigd , en te gelijk heeft aangewezen , hoe de betuinigiog , welke men op den voorgrond stelt , op eene zeer eenvoudige wijze , met behoud vnn de wet van 1827 kan worden bewerkstelligd — dan hiervan straks nader. — Bijzonder de vraag aangaande de vereeniging van de werkzaamheden der Arrondissements - regtbank met eene afderling der provinciale Hoven , is en blijft dan toch altijd do voornaamste , zoo wel als die over de appellabiliteit der correctioitelo vonnissen. — Omtrent deze gewigtige punten nu , zijn daarin zoo vele belangrijke aanmerkingen , welke U Ed. Mog. zekerlijk bekend zijn , daar dit stukje aan deze vergadering door den schrijver is aangeboden , dat ik waarlijk niet weten zoude hoe eene zaak beleen vollediger kan worden verdedigd. Men vergunne mij echter deze algemeene aanmerkingen hierbij te voegen: I°. dat de vereeniging van de werkzaamheden eener arrondissements-reglbank met die van een Hof, niet alleen bestaanliaur is.de zaak apriori beschouwd zijnde, maar dot zij door ondervinding gebleken is proefhoudend goed en doeltreffende te zijn. Sede.*t meer dan twee en eene halve eeuw was de prorogatie aan het Hof van Utrecht van alle zaken , die voor de regtbanken ten platten lande konden voortgezet worden, hekend, en bij de instructie van dat Hof geregeld ; —dit heeft zoodanig een aigemeenen bijvil verworven , dat er langzamerhand de jurisdictie der builengere^t. n bijna verdwenen is ; men heeft dit altijd als zoodanig eene weldaad beschouwd, dat een ieder daarvan gebruik makkie, en dit Hof, hetwelk in het hoogste ressort over alle burgerlijke zaken in de beslotetie steden vonnisde , heeft het nimmer beneden zijne waardigheid gerekend, ook ter eerster aanleg van geringe saken kennis Ie nemen. — Men had toen zelf 3 geene Kanton-Regters ten pitt ten lande , maar een Commissaris van het Hof op de zoogenaamde kleine rol , ter afdoening van gesebillen beneden eene zekere geldsom. Een ander Commissaris maakte eene soort van Re«tbnnk van eersten aanleg uit ; voor hem werden gebragt alle zaken op instrumenten , schuldboeken en andere berustende , alle incidenten en exceptien ; zij besliste ; en die beslissing was uitvoerbaar bij provisie : overigens kon er van zijne uitspraak aan het Hi»f» by wijxa van reanditie, worden beroep gcdaau. En wat het beroep van ceno uitspraak aan hetzelfdo collegie fcetreft , zijn dus ook de voorbeelden aanwezig, welke geene dier ongelegenheden hebben doen ondervinden , over welke men zich nu zoo zeer beschroomd maakt. Er zijn van die theoretische beginselen , welke zich zoo fraai laten voorstellen en verdedigen , en welker ontoepasselijklieid of ongegrondheid zoo dikwijls door ondervinding blijkt. — En dio oudervinding is dan toch wel de veiligste leermeesteres ; men raadpleegt haar dikmaals te weinig. 2°. Er is eigenlijk , wat het wezen der zaak betreft, geen onderscheid in de strafzaken , welko men gewoon is in correctioneel en crimineel te rangschikken. Alle dezelve zijn strekkende om de toepassing der strafwet te verzekeren , welke dan ofc de zwaarte is van de straf die wordt opgelegd, de beginselen van bewijs zijn dezelfde ; het onderzoek evenwel is bij ligter overtredingen niet zoo omslagtig, en behoeft geene voorafgaande instructie , en in de meeste gevallen geene gevangenstelling der beklaagden. Het groot voordeel van het appel onder onze tegenwoordige regtspleging is daarin gelegen , dat de zaken dadelijk bij dagvuarding voor de regtbanken worden gebragt , eu eigenlijk naar den aigemeenen regel ook dadelijk afgedaan moeten wonlen ; de beklaagde heeft daardoor dikwijls minder gelegenheid tot verdediging, en om dit gebrek te gemoet te komen , is het appel we/cnlijk een belangrijk hulpmiddel, hetwelk ik in onze tegenwoordige regtspleging niet gaarne zoude missen ; doch niets is gemakkelijker , dan om in het mogelijk nog bestaande bezwaar op eeue andere wijze te voorsien , door onze nieuwe wijze van regtsoefening in strtfzaken , deels door de bepaling welke reeds voorkomt in den Gden titel van het project-wetboek van lijfstraffelijke regtspleging , in ar f. 5 van welke bepaald wonlt : I°. Dat do dagvaarding acht vrije dagen vóór ia teregtzitting zal plaats hebben ; terwijl het tegenwoordig wet beek maar drie dagen stelt ; 2°. Dat volgens art. 3 de dogvaarding summia-o opgave niet alleen van het feit maar ook van du oaistandiglinlen moet behelzen ; 3°, Dat de namen der getuigen moeten zyn verneld. Ik zoude daarbij nog wenschelijk vinden de zoo eenvoudige bepaling , dat wanneer iemand , gedagvaard zijnde iv cent zaak van dien aard , het uitstel van dezelve tot een naderen regtiilag verzocht , dit uitstel aan hem zal worden verleend , indien htt den Regter blijkt dat er nadere bewijzen ter verontschuldiging door den gedaagde zijn aan te voeren , of door deze of door cene ander» bepaling, tot een gelijk doel strekkende , kan in vereeniging met de reeds zoo veel gunstiger bepalingen van het ontwerp bevorderd worden, dat voor de Arrondissements-regtbanken stand grijpe die volledigheid van instructie , die alle belangstelling in het appel loet verdwijnen ; het belang van waarheiil en regt pleiten beide evenzeer voor eene bepaling van dien aard ; spoediger afdoening dan die , welke het appel medebrengt , zal daarvan toch altyd het gevolg zyn. Doch deze mijne denkwijze staat tevens in verband met dit nog soo gewigtig gedeelte onzer tegenwoordige wet, het vonnissen door *es Regters. De achtbare voorstellers zelvo vinden een groot Voordeel in het groot getal Regters die een eindvonnis wyzen ; van hier , dat het correctioneel appel , volgens hun ontwerp ,' door zeven Regters moet worden>beslist.— Zy verlangen , ter veroordeeling, vier stemmen der zeven Regters : ik verlang vier stemmen der zes Regters , welke in artikel 01 der wet van 1827 bepaald is ; de evenredigheid is blijkbaar gunstiger voor den beklaagden , en het verschil van een Regter meer , doet volstrekt niets tot de uitspraak : zal dan daarom alleen het aangenomen stelsel omgekeerd worden ? Men verliezo hierbij niet uit het oog , dat het appel eer nadeelig dan voordeelig is voor den beklaagden , want hetzelve staat evenzeer vrij aan het publiek Ministerie als aan den veroordeelde. Men stelle zich nu eene eenstemmige vrijspraak van drie Reglers voor in het stelsel van het ontwerp , doch in appel wordt de beklaagde veroordeeld met vier stemmen , terwijl er drie Regters in appel zijn die hem onschuldig verklaren; deze bij die ter eerster aanleg gevoegd , maken uit zes stemmen van vrijspraak , en zullen zich echter tloor vier stemmen ter veroordeeling overtroffen zien. Ik waag zelfs de vooronderstelling , dat, in zaken van belastingen , het appel niet is bijtehouden in het belang des beklaagden , maar van de schatkist , welke in dit appel eene kans te meer heeft , en bü welke dit appel altyd grondregel is. 3"*. Dit brengt mij tot een punt , mijns inziens , van het allergrootste gewigt , het staat iv verband met myn gevoelen over de jury van beschuldiging; ik heb tegen dezelve gestemd, omdat ik in de wet van 1827 zoo vele goede bouwstoffen meen aan te treffen om alle mogeljjke waarborg voor de persoonlijke vryheid op te leveren. Ik ben uitgegaan van het beginsel , dat die waarborg vooral moet worden gevonden in de overeenstemming van de denkbeelden van schuld , welke in het verstandsvermogen van een grooter aantal personen aanwezig zijn ; daar door toch kan men zich meer en meer verzekeren , dat de denkbeelden der Regters juist zijn , omdat dizelve voor vergelijking met elkander vatbaar zijn.: de graad van zekerheid neemt toe , naar mate do vermeerdering van de vcrgelijkingsmiddelen ; een grooter aantal Regters vermeerdert dus dien waarborg. Het regt op persoonlijke vrijheid is een der belangrijkste regten yan ieder lid der maatschappij ; van dezelve moet hij niet gemakkelijk worden beroofd , hem moet gelegenheid gegeven worden om door het stellen van cene cautie ontslag te bekomen , in al de gevallen welke de wet toelaat, en in deze verlang ik de grootst mogelijke ruimte ; ik ben in dit opzigt een voorstander van het Engelsch stelsel warrants. — Naar deze wijze van zien , klimt bij mij de belangstelling in het grooter getal Regters in de Arrondis«ements-n'glbaukvn , aan welke ik de kennisneming gaarae opgedra- gen zoudü zien ; Zoo wel van dc voorloóplgo in gijzeling zetting öf bewaring, welke bij art. 7 van den 3den titel vau liet ontwerp van lijfstraffelijke rcgtsocfcning , arm den Regter-Commissaris alleen is overgelaten , doch welke ik gaarne opgedragen zoude zien arm do geheele Arrondissements-regtbank , op een voorloopig rapport van den Regier-Commissaris ; — aaa die regtbank zoude bovendien het ontslag onder borgtogt en de mogelijke procedure over de waardo der borgstelling mede overgelateu moeten worden ; eene procedure waarin zoo vele moeijelijkheden wel eens zijn voorgekomen , dat onder het Fransche stelsel het ontslag onder cautie zelden werd gevraagd , doch ik zoude bedoelen dit gemakkelijk te maken, en dus ook de Arronilissements-reglbank daarvan te doen kennis nemen ; — en ik vrage bet gerustelijk , is er dan in al die zoo zeer belangrijke bemoeijingen , waarvan de vrijheid der burgers afhangt, wel eene genoegzame waarborg in een getal van drie Regters , iv welko een voorzitter dikwijls een zoo zeer beduidende invloed hebben kan ; is het niet van het allergrootste belang , ook op dio mogelijken , en niet geheel onvermoedelijke.n invloed te letten ? De tusschenkomst der regtbanken iv dezen komt mij voor iets te bezitten van de voordcelen eener jury van beschuldiging. Eene eerste kennisneming over het al of niet waarschijnlijke van de betrekking der daden tot het wanbedrijf , is hoogst gewigtig ; het kan tot voorkoming strekken van het stellen in staat van beschuldiging ; een oordeel toch van de Arrondissements - regtbank ten voordeele van den beklaagden , kan bijzonderheden vermelden, welke aan de aandacht van eenen Regter-Commissaris of ontgaan zijn , of wel hem niet genoegzaam belangrijk zijn voorgekomen. Zij kan hem nimmer bcnadeelen , want de regtbank neemt alleen kennis wanneer de Commissaris bij zijn rapport de provisionele detentie aan de regtbank voorstelt. Want oordeelt hij dit niet noodig , maar meent bij den beklaagden by handtasting te kunnen ontslaan , dan is hij volgens het ontwerp zelve daartoe reeds bevoegd ; er is dan in de kennisneming der geheele regtbank , ingeval van provisionele bewaring , kennelijk cene waarburg te moer voor de persoonlijke vrijheid. Het zoude mij waarlijk ter harte gaan , wanneer zoo grooteen gewigtige belangen voor een plan van bezuiniging moesten wijken. Er beslaat in myn oog geen grooter belang dan dit; het strekt zich uit tot den gcringstcn der burgers , dc kleine penning , welko hij in de belastingen draagt , is voor hem voordeeligst aangewend , wanneer 'zij hem zijne vrijheid verzekert — die vrijheid , de grond van zijn geheel bestaan, van zijne kostwioniog , van het geluk , ik zeg meer, van het aanwezen van geheel zijn gezin — want iederen dag, welke men aan zijne vrijheid ontrooft, en ontrooving, heet ik , alle onnoodige belemmering derzelve , ieder dier dagen is een dag van kommervolle behoefte , voor hen die van zijnen arbeid leven. Wel nu, welke is de arbeider tlio niet een klein gedeelte van zijn daggeld voor dit dierbare goed zoude overig hebben , welke zijn dan de bezuinigingen , die daarbij in berekening kunnen komen. Ja ! men zal 260,000 gulden uitwinnen, naauwlyks drio a vier centen in één jaar voor ieder ingezeten. Ik herhaal het , dat gaat mij ter harte , kleine beschouwingen aan groote en algemeene belangen te zien tegenovergesteld ; wat zeg ik , deze door gene te zien opgewogen. Efl ziedaar , m(j tot dit punt terug gekomen , hetwelk aan eenigen het belangrijkste , doch aan mij het onbeduidendste voorkomt : het is my , ik beken het , ondoenlijk de groote vraagstukken van staatsbelang en van persoonlijke vryheid in eenig verband te brengen met de rekenkunde ;ik weet wel, thans is alles berekening , alles is naar maat of zwaarte, becyferd , afgepast ,of opgewogen — by mij faalt deze vergelijking tusschen groote maatschappelijke belangen en geld. Ik heb my echter moeite gegeven , om to vatten de grondslagen eener berekening by de antwoorden , doch mij schenen de punten van vergelijking tamelijk duister; dit weet ik , dat het eerst opgegeven verschil al merkelijk is ingekrompen , en nu twee overeenstemmende berekeningen tle bezuinigingen tot/200,000 terugbrengen. En wat het groot personeel der regtbanken betreft , er zijn berekeningen , volgens welke het personeel , bij dit nieuwe ontwerp nog aanmerkelijk zoude vermeerderd zyn ; men meent dat er 144 zouden vervallen, die door 174 anderen zullen vervangen worden ; die verschikking is evenwel bijna geheel in het nadeel der benoemingen door de Staten der provinciën , want het treft vooral Raadsheeren , en het is tevens in het voordeel van de voordragten van het Ministerie van Justitie , welke de Regters en de meerdere Arrondissments-regtbanken voorstelt. Dc vraag blyft dan nu nog altijd , of de billykerwys zoo hoog geroemde onafhankelijkheid den regtsmagt en der personen die dezelve uitmaken zullen , bij ccnc verschikking als deze meer verliest, dan de schatkist door ceno besparing wint ! Doch het Geregtshof van Drenthe , zie daar dan toch eène wezenlijke bezuiniging: het moeit mij , ik beken het , daarvan te moeten spreken ; de voorstellers hebben meer dan eens hun ontwerp veranderd en gewijzigd ; zij hebben , dezo dit , en gene iets anders toegegeven ; traktementen zyn geregeld , getal van Regters is bepaald met eene soort van justitia distributur, van welke het mii niet gelukt is eenen gelijkwerkenden en toepassclijken grondregel te vinden; ik moet dit aan mijne mindere kunde , aan plaatselijke omstandigheden toeschrijven, ik zoude anders vragen, waarom drie Regters te Utrecht , over twee tamelijk groote arrondissementen , in de stad , welke de vierde in grootto is van alle onze Noord- Nederlandsche steden ? waarom zes Regters in zoo vete andere plaatsen, wier arrondissementen dezelfde zijn gebleven ? waarom Amersfoort, Gorinchem en Urielle niet hersteld? Amersfoort, hetwelk bij een zeer wel uitgewerkt rekest heeft doen zien , hoe veel nu nog meer nadeel en oDgerief door haar zal worden geleden , bij de verandering ten aanzien der judicature van den Kantons-Regtcr. Een rekest, hetwelk de overweging der Heeren Voorstellers dubbel waardig zoude geweest zijn ; waarom die provinciën , waar het goedkooper is , in traktement boven de anderen gesteld, waar het levea duurder is. Maar ik wederhoude mij van die vragen, om op Drenthe terMg te komen, lcn aanzien van welke provincie met eene onverbiddelijke gestrengheid gehandeld is. Ik vind het waarlijk eenigermate gewetenszaak , dat zeventien provinciën in de vertegenwoordiging der natie zoo ruim bedeeld , met meerderheid een geschil zullen beslissen , waartegen Drenthe zoo weinig kan inbrengen. — lk weet wel dat de provincie nauuwelijks een zesde betaald in de .belastingen van hetgeen de provincie Utrecht opbrengt , maar ik weet ook dat er nog vier of vijf andere provinciën zijn, en daaronder zoodanige aan welker Hoven aanzienlijker bezoldigingen zy'n toegekend , dan aan dat van Utrecht, die vrij wat minder tlan Utrecht betalen ; maar zal ik daarom aan eenige dier provinciën ontnemen cene instelling van een Hof; zal ik dit arm Drenthe doen, aan welke de geheele wetgevende magt , pas twee jaren geleden , een Hof heeft toegekend t — Dit kan ik met mijne denkwijze waarlijk niet overeenbrengen. Maar ik beschouw deze zaak ook nog uit een geheel ander gezigtspunt. Ons maatschappelijk bestaan is niet dat vau eenen nieuwen pas opgekomen staat; het is geen Columbia of Guatimala , het ziju de Nederlanden ; nagenoeg zoo als zij waren in hunnen bloei ten tijde van Aei*er Karel V. Bij de nieuwe samenstelling is de rang der provinciën bepaald, niet naar bevolking, niet naar ligging , niet naar den onderscheiden aard van hnnnen handel of nijverheid , maar zoo als zij was in dat luisterrijk tydperk , zoo als men die kende , toen de I'aciiicatie van Gent, den grooten band van vereeniging daarstelde, welke de Unie van Utrecht voor de zeven provinciën naauwer toehaalde. Van die beroemde Verbonden des Nederlandschen volks spreekt ouze Grondwet ; op dezelve wijst zy terug; de Unie van Utrecht is do grondslag der territoriale verdeeling onzer noordelijke , voormaols vereenigde , gewesten. Onze staatkundige aanwezigheid , onze rang onder de volken , hangt af van het beginsel, dat wij niet zijn een nieuwe Staat) als bij toeval of schikking ontstaan uit bijeenverzamelde brokken van het Fran che keizerrijk ; maar dat wij zijn tle Staat der Nederlanden , van even eerwaardige oudheid als Frankrijk of Engeland. Een beginsel als dit is van een hoog staatkundig aanbelang ; ik zal altijd met dankbaarheid erkennen , den echt vaderlandschen geest , welke de verlichte staatsman ten toon spreidde , die op dit beginsel van zelfstandigheid van het Rijk der Nederlanden , in de geschillen over de Rijnvaart, de regten van dat Rijk tegen de afwijkende begrippen van vreemde Mogendheden handhaafde , en mannelijk verdedigde. Dit beginsel van onze oude herkomst en Staatsaanwezigheid is camengeweven met dat onzer territoriale verdeeling. Even nu als het provinciale en het beheer in de volksvertegenwoordiging , zoo is ook het provinciale in de regtsmagt in verband met onze .Staatsgestcldheid. Het beginsel yan art. 107 der Grondwet, volgens hetwelk nie» mand tegon zijnon w.l van den Regter kan worden afgetrokken ? welke de wet hem geeft , is op het grondbeginsel de provincialitei' gevestigd ; de wet van 1827 nu , heeft dit in zyne algemeenhei'» erkend en aangenomen , en de uitzondering, welke de Grondwet in een enkel geval zoudo hebben toegelaten , als met algemeen belan* onvereenigbaar beschouwd, en dus als een grondwettig regt erkend, dat van de provincie Drenthe , om zijneigen Geregtshof, even als ieder andere provincie , te hebben. Wlj hebben ja nog onze verschcidenerlei kenmerken ; een alee-' meen cosmopolitismus heeft bij ons die scherper geteekende karaktertrekken nog „iet afgesloten ; er is ïiog iets eigendommelijks ia onze plaatselijke gebruiken, gewoonten, overeenkomsten; welligt kan niemand goed het Groninger beklemmingsregt, dan alleen de Groninger ; welligt het Drentsche gemeene gebruik van velden , dan eem Drenlhenaar ; het is niet alleen eene voorkeur , een verlangen , welks teleurstelling wrevel en afkeer verwekt, er is eene behoefte , to sterker gevoeld , naar mate eene terugzettende uitsluiting van eea algemeen voorregt zich als onregt zoude kenmerken. En men twijfele er niet aan, of de provinciale Hoven wezenlijk in het algemeen gevoelen als een onberekenbaar voorregt worde» beschouwd , bijzonder ook in het lijfstraffelijke ; geoordeeld te wordeis door zijns gelijken , was de grond van vertrouwen in tle regtvaardigheitl der uitspraak. Er is dan toch, en er blijft eene meerdere betrekking tusschen landgénooten van dezelfde provincie; vereenigd als zij zijn tot kleinere Staats-ligchamen van edelen , steden en landeigenaren , vormen zij eene kleine maatschappij ; het denkbeeld van te worden tfgetrokken van zijne eigene regters, kan niet wordea opgewogen door het aantreffen van eene kleine , altoos eenigsins ongunstig en als vreemde beschouwd wordende minderheid in het Hof eener andere provincie , in die gedwongen evenredigheid cm rekenkunstige plaats-aanwijzing , welke de voorstellers beoogen. Die meerder- en minderheid alleen heeft iets zoo strydigs met het denkbeeld van onderling vertrouwen , dat ik die proeve welligt ala eene mislukte mag beschouwen, welke mij nog veel meer doet toejuichen den eenvoudigen , evenen en ongekunstelden gang , welk» de wet van 1327 volgde; die de denkbeelden van wantrouwen ca overstemming in de samenstelling van Hoven over meer dan eeno provincie onvermijdelijk heeft willen afwenden , en aan een gelijkmatig werkend beginsel als ruim en vrijgevig de voorkeur heeft toegekend.° Welligt ze?t men my , ziedaar oude begrippen , onwaardig da verlichting der eeuw. Vergeef het mij , Ed. Mog. Heeren ! zij zijn die van een ler verlichtste schrijvers , dien van het voortreffelijk werk : Science de légitlalion , met de letterlijke aanhaling van welks gedenkwaardige woorden ik zal eindigen. Van de regtspleging in appel sprekende , vraagt hij met den toon van bevestiging : » Les tribucaux supérieurs ne pourraient ils pas ctre ctablis dans » les provinces mêmes ? Chacune des provinecs ne pourroit elle pas » avoir le sien t Le trésor du Princo souffriroit-il 4'un léger » sacriüce qu'on feroit au bien public V\ ---