Donker De godsdienst, die een zegen moest zijn voor de mensehheid, dreigt meer en meer een vloek voor haar te worden, dank zij de booze hartstochten van de geestelijke opperhoofden. Ten allen tijde is heerschzucht een kenmerkende eigenschap geweest vau vele hooggeplaatste geestelijken, maar er is ook een tijd geweest, dat de pastoors ten platten lande ware zieleherders voor hunne kudde waren. Zij traden met den predikant in overleg, waar 't belang der gemengde bevolking zulks eischte. Op het voorbeeld van de voorgangers verkeerden roomsch en onroomsch met elkander zonder haat of wrok. De pastoor, geacht, vertrouwd en bemind, niet gevreesd, oefende daardoor een invloed ten goede uit, die de heilzaamste gevolgen had. Zijne overheden lieten hem begaan en zijne gemoedelijkheid werkte op haar terug. Van proselietenmakerij hoorde men weinig, terwijl het aantal van Boomschen die Protestant werden, of omgekeerd, zeker niet grooter was dan tegenwoordig. Aan de gemengde school ergerden zich slechts enkele drijvers, die onder alle godsdienstige gezindten ten allen tijde werden gevonden. Hoe anders is het tegenwoordig. De pastoor, die het waagt aan zijn neiging toe te geven en met andersdenkenden om te gaan, kan zeker zijn van een harde straf. Hij moet voorgaan in onverdraagzaamheid, opdat zijne parochianen leeren hunne medeburgers, de protestanten, te haten en te wantrouwen. Deze laatsten laten dit niet onbeantwoord, en op vele plaatsen ten platten lande, waar men er vroeger onder de gemengde bevolking weinig notitie van nam of men roomsch of gereformeerd was, staan beide gezindten nu tegenover elkander alsof men met melaatschen te doen heeft. De hoofdoorzaak van deze ongelukkige verandering, ook hier te lande, moet gezocht worden in de opleiding der 8.-C. geestelijkheid. De jonge geestelijken worden opgevoed in diepe verachting voor de moderne maatschappij, in blinde gehoorzaamheid aan hunne kerkelijke overheid. * * * Ongelukkig nu wordt de lagere geestelijkheid tegenwoordig geregeerd door hoogwaardigheidbekleeders met ongekende eer- en heerschzucht bezield. Macht eu rijkdom te verwerven is tegenwoordig kennelijk het hoofdstreven der machtliebbenden iv de^ Eoomsche kerk, al het overige is bijraak. Het geheele voorgewende martelaarschap van den Paus is niets anders dan een behendige manoeuvre om der goê gemeente geld te ontlokken. Nu is liet bij deze, dan bij gene gelegenheid dat de //arme grijsaard// te Eome tot troost in zijne gevangenschap met giften van allerlei aard moet worden bijgestaan. Ongeloofelijk hoog zijn de sommen die onder allerlei voorwendsels aan de geloovigen, vooral aan de vrouwen, worden afgedwongen. Terwijl Fern. Antonelli bij zijn overlijden in Oostenrijk ƒ153.50 en eenig tuiiigereedschap naliet, wordt thans over de nalatenschap van zijn broeder, den Kardinaal, getwist, een nalatenschap die nog 60 millioen francs bedraagt, nadat hij reeds aan andere broeders en familieleden vele millioenen had geschonken. Toch leefde deze Kardinaal slechts van den afval, de hoofdsommen gaan in die bodemlooze schatkist, die bestemd is om de macht der Kerk uit te breiden, om slaven te koopen waar ze voor goede woorden niet te verkrijgen en toch noodig zijn. Aan die schatten is het te danken, dat menigeen het hoofd gebogen heeft voor de onfeilbaarheidsleer, waar anders een geduchte tegenstand zou hebben plaats gehad. De Kerkvorsten waren nooit ruimer voorzien van aardsche middelen dan in onze dagen, nooit is de goedgeloovige schare ook zoo ijverig geëxploiteerd als thans, en de jonge geestelijke die zijn weg door de Kerk wil maken, heeft geen beter aanbevelingsbrief bij zijne superieuren dan den slag om munt te slaan uit de aan hem vertrouwde kudde. Wat al collectes en bedelarij, altijd ten behoeve van dien armen Paus. Bedevaarten naar Borne worden georganiseerd over de geheele wereld, met ledige handen mag niemand komen, en naarmate de schatten grooter zijn die zij aan den voet des Pausen nederleggen, naar die mate zijn zij meer welkom op het Vaticaan. 't Is een ergerlijk schouwspel het Eoomsche Hof van onze dagen. Met dien rijkdom neemt de zedeloosheid toe. Met een onbeschaamdheid die aan de dagen der diepe verdorvenheid herinnert, toen de Hervorming zich baan brak, neemt de hooge geestelijkheid de laagste misdadigers in bescherming, ja onderscheidt ze. * * ¦ Een kerkgenootschap aansprakelijk te stellen voor de misdaden der dienaren van de Kerk is even onrechtvaardig als verkeerd. Anders wordt het waar dat kerkgenootschap de misdadigers beschermt. In het naburig België, waar de vergrijpen tegen de zedelijkheid door geestelijken gepleegd aan de orde van den dag zijn, vooral onder hen die met het onderwijs der jeugd zijn belast, worden de schuldige geestelijken zooveel mogelijk aan den arm der gerechtigheid onttrokken. Kloosters en andere toevluchtsoorden staan hun ten dienste zoodra de justitie hen zoekt. Ofschoon de superieuren daardoor tot zekere hoogte medeplichtigen worden, kan men hiertegen aanvoeren, dat dit geschiedt om openbaar schandaal te voorkonen, in 't belang van 't prestige der geestelijkheid. Daarom echter geschiedt zulks niet. 't Is omdat men den wereldlijken rechter niet erkent. Een door de geestelijkheid geredigeerd Belgisch blad, de Gazette de Liège, heeft niet lang geleden openlijk verklaard, dat geen wereldlijk vonnis over een misdadig priester geldig is, indien het niet door de kerkelijke autoriteit is goedgekeurd of bekrachtigd! Een priester-onderwijzer had op schandelijke wijze geleefd met de aan zijne zorg toevertrouwde kleinen. De zaak kwam voor den rechter en de schuldige werd met 5 jaren tuchthuis gestraft. Nauwelijks had die ellendeling de strafcel verlaten, of de Bisschop belaste hem met het toezicht op scholen. Hij verkreeg een betere betrekking dan hij vroeger bekleedde! Dit is een in de Belgische Kamer officieel geconstateerd feit. Nu is het niet meer het individu dat tegen de goddelijke en menschelijke wetten zondigt, het is de Kerk, die het doet. De ontwikkelde leeken, die hunne Kerk liefhebben, keuren dergelijke handelingen af, zij betreuren ze, en het prestige der geestelijkheid lijdt er onder, maar het volk, de massa, blijft er onkundig van. Beter vindt het de geestelijkheid dat de mindere man in 't geheel niet lezen kan; is zulks bij te velen toch 't geval, dan wordt hun verboden iets anders te lezen dan wat de pastoor of kapelaan hun in handen geeft. Op het platteland, waar de controle zeer gemakkelijk is, gaat dit. Onbegrensd is daar veelal de macht van den priester, de arme lieden worden zelfs hoe langer hoe meer blinde werktuigen van pastoor en kapelaan. In dezen, en in dezen alleen, moeten zij gelooven, dan is het voldoende. Is het wonder dat voldoend onderwijs niet door de geestelijke overheid wordt begeerd? In de steden ondervindt men er immers de treurige gevolgen van. Daar eert men den priester in de Kerk en in zijne functien, maar de priesterlijke macht heeft er een grens. « * * In ééne provincie van ons land is nog een deel van den vroegeren goeden tyd overgebleven. In Noord-Holland is of liever was tot voor korten tijd nog de verdraagzaamheid op vele plaatsen in eere. Eoomsch en onroomsch ging op vriendschappelijke wijze met elkander om. Dit heeft men te danken aan den Christenzin van den braven bisschop Wilmer. Toen wij 's mans dood aankondigden, noemden wij dit een verlies voor het gansche land. Hij toch was de eenige Eoomsche bisschop in Hederland, die, wars van de nieuwigheden die men in de Eoomsche kerk invoerde, het drijven van de ultramontanen afkeurde. Zijn Kerk was hem boven alles lief, en op hoe zuiverder standpunt die Kerk zich plaatste, hoe meer hij rekende, dat zij in eere zou blijven. Daarom moedigde hij den te grooten ijver van zijne ondergeschikte geestelijkheid niet aan en de leeken voeren er wel bij. Ecu Jezuïet heeft den vacanten zetel ingenomen en al dadelijk zien wij er de gevolgen van. De vrede wordt verstoord, en evenals in Noord-Brabant en Limburg moeten in Noord-Holland zij, die geen blinde werktuigen van den pastoor willen zijn, op zij worden geschoven. De Eoomsche burgemeester van Wognum en zijne vrienden worden uitgekreten als vijanden van de Kerk, de arme boeren worden door de geestelijkheid vervolgd totdat die gevaarlijke lieden uitgeworpen zijn. Gelukkig is de geest van bisschop Wilmer niet met hem gestorven, en 't zal nog eenigen tijd duren, eer het goede zaad, dat hij gestrooid heeft, is uitgeroeid. Nog zijn de Noordhollandsche Katholieken niet in handen van de ultramontanen. Moge het lang zoo blijven! --- Een kijkje bij Jan Klaassen In de maand Juni des vorigen jaars beproefde de Fransche schrijver Noël Parfait een goed werk. Hij gaf zijn Arsenal de la Dcvotion uit, teneinde de katholieken als in een spiegel te doen zien waarheen de //zwarte kruistocht//, zooals de titel luidde onder welken de Jezuïetenpater de Boylesve de uitbreiding van het rijk des bijgeloofs aanbeval, hunnen eeredienst noodzakelijk moest voeren. De Fransehman wilde den grooten en ernstigen godsdienst van Christus, zooals hij zich uitdrukte, en die al onzen eerbied verdient, tegen den dagelijks schaamteloozer wordenden invloed van het Jezuïetismus verdedigen. //Zoodoende, ging hij voort, zal men dien eeredienst beter beschermen, dan zij, die dezen door vervalsching meenen te bevorderen.// Ik onderstel, dat het voorhouden van den spiegel slechts weinige kranken van hunne verstandelijke melaatschheid heeft genezen, of althans, dat het middel van Noël Parfait de kwakzalvers niet heeft doen blozen, en deze hunne nering met onverzwakten ijver blijven voortzetten. Immers, wel beleefde de Arsenal de la Dthotion reeds niet minder dan zeven drukken, maar nauw is een jaar sedert de verschijning der eerste uitgaaf verstreken, of Noël Parfait kon een nieuw boekdeel van 383 bladzijden vullen; 't is waar, dat hij vroeger meer bijzonder de wonderwateren, de prentjes, de paternosters, medailles, koorden, amuletten, de briefwisseling tusschen geloovigen en heiligen en andere likkepotjes uit de apotheek van het Jezuïetisme behandelde, terwijl hij ditmaal de pelerinaadjes tot onderwerp koos, en dientengevolge zijn werk Lt Dossier des pèlerinages noemt, doch de grens, die een gebied van het ander scheidt, is al zeer moeilijk te onderscheiden. Ik noemde het eerste boek een spiegel; het tweede verdient denzelfden naam. Zoo hier als daar, heeft de schrijver schier uitsluitend de woorden uit prospectussen, clericale opschriften, aanplak en strooibiljetten aangehaald, waarmede geestelijken, monnikken en nonnen hun waaraan den man zoeken te brengen. Bij elk voorwerp, dat in de curiositeiten-verzameling van Noël Parfait staat uitgestald, is om zoo te zeggen het attest van een of andere geestelijke autoriteit gevoegd, zooals men dat in sommige musea pleegt te doen, ten einde de beweringen van den catalogus te staven. Des te beter. Zoodoende kunnen de geestelijke marskramers althans zeker geestig Latijnsch distichon, dat eenmaal op hen, wegens hun misbruik met het Evangelie, werd gedicht, niet tegen Noël Parfait of mij keeren: | lAvre o« .__._» citerebant hs dogmes qu'il approm^ \ Chacun aussi, toujours, selo» gu,ü eiereke tronve. Doch ik moet mij haasten, eindelijk aan d. feiten te gaan; want ik zou reeds, met de voornaamsten aan te halen, een half dozijn nummers van het Zondagsllad kunnen vullen. Wij beginnen met het recept tot stichting van een bevoorrecht heiligdom. Ik merk daar, dat een volzin als de laatste eerder in een keukenhoek zou thuis behooren. Doch ge zult aanstonds zien, dat zulk een heiligdom en de keuken vrij wat dichter aan elkaar grenzen, dan wij met eene dagelijksche dosis leekenverstand wel hadden ondersteld. Te Guyaudet komt een boer den pastoor aanzeggen dat de H. Maagd hem is verschenen ca hem het verlangen uitdrukte dat er een kapel voor haar in de gemeente werd opgericht. De priester — misschien was de boer wel een metselaar zonder werk — hechtte geen geloof aan die mededeeling, hoewel zijn zegsman als bewijs aanhaalde, dat de H. Maagd hare identiteit had bewezen, door hem een lepelvol meel te schenken, waarmede hij voor zich en de zijnen, gedurende een geheele week, pannekoeken had kunnen bakken. De pastoor werd wegens zijne ongeloovigheid met blindheid geslagen. En hij kwam er waarlijk genadig van af. Ga eens na, mcl een lepelvol meel een geheel gezin gedurende zeven dagen! Trouwens, de pastoor had niettemin recht op verzachtende omstandigheden. Hij, die later St. Aubert werd, weigerde eveneens eene kerk te bouwen, niettegenstaande de aartsengel Michael hem, zooals onze vaderlandsche belasting-ontvangers, driemalen tevergeefs in persoon daartoe wakomen aanmanen. Dat maakte Michael zóó verwoed, dat hij Aubert, hetgeen dezen niet belette later heilig te worden verklaard, een slag met zijn duim op het hoofd gaf. Nog heden ten dage, zegt pater Antonius, kan men te Avranches het doodshoofd van den heilige, met de deuk er in, zien. Indien Aubert nu eens een minder vroom sterveling en Michael satan ware geweest! 't Is om te bibberen. Zelfs de Paus bleek niet immer de verschijningen der H. Maagd voor goede munt te hebben aangenomen, al las ik daareven ook in de ultramontaansche bladen van Duitschland, dat drie kinderen — altijd kinderen of boeren — te Marpingen hebben gezien, hoe Pius IX, in een vurigen zegewagen gezeten, over die gemeente door de wolken was gevaren, om de Wunderstatte te bezichtigen. De Paus dan noemde, volgens de getuigenis van zijn aalmoezenier de Geslin, de verschijning van la Salette een mondo di stupidita — een wereld vol ongerijmdheden. — De aartsbisschop van Lyon, de bekende Hr. de Bonald, waarschuwde, naar aanleiding van het zoogenaamde mirakel, zijne kudde tegen de daaromtrent door geestelijken verspreide praatjes, die wel eens door winzuchtige kooplieden (in den tempel?) als een bron van onrechtmatige voordcelen konden worden gebezigd, maar voor den godsdienst treurig en gevaarlijk zijn. En toch hebben daardoor noch Pius IX noch de Hr. Bonald, noch zelfs het Salette-water een greintje van hun gezag verloren. Ook het aanzien van den bisschop van Orleans, den Hr. Du* panloup, is ongedeerd gebleven, al vervaardigde hij ook het volgende weinig vleiende conterfeitsel van Maximin, den boerenjongen, den hoofdgetuige bij de verschijning der H. Maagd te Salette. //leder zijner trekken was terugstootend; oaheb//belijke manieren, onbeleefdheid, lichtzinnigheid, //sluwheid, loszinnigheid, boosheid zelfs, ziedaar //eenige (zoo!) der slechte hoedanigheden van .Maximin. Geen der kinderen, die ik in mijn „leven zag, heeft bij mij een zóó treurigen indruk .achtergelaten." Niet minder vermakelijk is de geschiedenis der verschijning van Lourdes. Ik kan er echter slechts deze bijzonderheid van aanhalen, dat, nadat de 4-jarige Bernadctte zoo goed geslaagd was in hare poging, om te doen gelooven dat de Maagd haar bij herhaling was verschenen, een aantal kinderen later trachtten te beweren, dat zij een gelijk voorrecht hadden genoten. Doch de heerom van Lourdes verklaarde in de catechisatie, dat hij de kinderen, die zoo iets bij het^ vervolg mochten zeggen, van zijne school zou wegjagen. En terecht. Wie weet of de duivel niet de kinderen zoo deed Ij «preken, om de H. Maagd de deloyale concurrentie — ¦Waartegen het -wetboek strenge straffen bedreigt — *a> te doen. Wel is de H. Maagd van Salette en Lour'« — zooals helaas iedereen in onze dagen — niet ?an mededinging verschoond gebleven, doch die *oncurrenten kozen althans andere punten des 'fonds. Zoo te Saint-Palais, waar de H. Maagd tweemaal een 12-jarig knaapje bezocht, terwijl zij •tem toeriep: //Ik ben de onbevlekte Ontvangenis.. Vermoedelijk zal de Maagd, ter wille der Redelijkheid, het knaapje die zongerlinge wijze om ¦*ic_ aan te dienen, niet nader hebben uitgelegd. Toch is het feit zóó waar, dat het kind, op bevel •ler Dame, vier keisteenen heeft kunnen inslikken, die, volgens een clericaal schrijver, even gemakkelijk als water door zijn keel gingen, en dat, ïooals dezelfde ons verzekert, //naar men zegt, '(zoo!) een die aan vallende ziekte leed, een doove, •een lamme, een waterzuchtige, een vrouw die *door kanker was aangetast en verscheiden andere zieken in de fontein der H. Maagd volko*men en dadelijke genezing hebben gevonden._- Want, evenals Salette en Lourdes, heeft zich ook *e Saint-Palais de Maagd bij een fontein vertoond, •Üe thans tot uitoefening der gebruikelijke wateraffaire dient. Wellicht voegt men er later nog eene ¦*u_r-nering bij. Reeds was er sprake van om ook «aar Saint-Palais pelgrimstochten in te richten. •öe pastoor der plaats kon het echter met het hof van as9ises niet eens worden over de vraag, of zeker I öoor hem bij het onderwijs van jonge meisjes ingevoerd systeem, al of niet volgens het strafwetboek met de galei dient te worden beloond, *n ging daarom een luchtje in Spanje scheppen. \ Overigens is de aanwezigheid van water volstrekt geen onmisbaar vereischte, opdat de affaire winstgevend zij. Bij Gignac behelpt men zich wel ïttet een blaadje van den wijngaard, welken de Ö. Maagd, naar het zeggen van een boer, is ¦"oorbijgekomen. Pontmam moet zelfs een wijngaard derven, en toch staat de H. Maagd op zulk eea goeden voet met de bevolking, dat een sterbende man dadelijk genas, nadat hij beloofd had •®OO francs voor het bouwen eener nieuwe kerk bij te dragen. Nog beter. Men behoeft, zooals te Savres, slechts de grot van Lourdes, al is het ook •«-**¦ 't klein, na te bootsen en met gewoon water te vullen, en de wonderkracht zal niet uitblijven. Zulk eene nabootsing heeft dan ook te Pavie een succes, al opent de kerkeknecht de kraan ook niet, vóór men hem een fooi in de -kand heeft geduwd. Die nagemaakte grotten staan trouwens in nauwe bloedverwantschap met de echte. Het tijdschrift Le Pilerin schrijft b. v. -*an die van Huos: //O. L. V. van Lourdes zij geëerd; onze grot is haar dochter!// Even lofwaardig als leerrijk zijn de aro-umen•&n, waarmede de belanghebbenden de vromen de verlegenheid zoeken te redden, waarin zij Noodzakelijk door al die grotten moeten worden gebracht —• en tegelijk de concurrentie tusschen e H. Maagden onschadelijk trachten te maken. zegt b. v. t/0. L. T. der Overwinning zal mij °ekeeren, maar O. L. V. der Eeuwige Hulp zal *"!) tegen een nieuw verval tot zonde beschermen. Boep ik O. L. V. der Goede Hulp in, dan *oel ik mij wel met hoop vervuld, maar hoe aanzienlijk wordt die hoop versterkt, als ik zie, dat «ie goede hulp eeuwig zal wezen. Een ander wil ¦3. L. V. van het Heilige Hart aanbevelen. En siehier wat hij er op heeft gevonden: //Men zeide Wel tot heden: #H. Hart van Jezus, heb medelijden met ons. Onbevlekt Hart van Maria, bid "*oor ons!. Maar het verbindingsteeken ontbrak, en ontstond als een lichtstraal, toen men kon ¦-"eggen: //O. L. V. van het Heilig Hart bid **oor ons!// Al die maagden schijnen dan ook in de beste Verstandhouding te leven. Ten minste debis3chop 'an Rodez kondigde kortelings in een mandement aan, dat O. L. V. van Eodez, O. L. T. van lourdes en de Maagd van Eoaergue, die der •^J-ereën zouden gaan bezoeken Doch waar zou ik eindigen, _ want ik heb u slechts een uiterst nietig hoekje van het godslasterlijk, menschonteerend Jan-Klaassenspel doen ¦¦•ien. Ik heb nog niet eens van de exploitatie der heilige plaatsen, van de heilige specialisten, van de relieken, het werven van heiligen en de pelgrimstochten zelven gerept. Bn vindt ge niet ook, dat de ultramontaansche drijvers — het vatica*^ille, zooals Francisque Sarcey hen noemde — v*lj wat ijveriger de Kerk afbreken, dan de ge- zamenlijke vrijdenkers en godloochenaars der aarde "lat zouden vermogen? ---