Is de Kunst productief of niet? Productief beteekent tier nuttig, kracktaanbrengend, levenbevorderend, dienstbf.tr pan de vermeerdering v_ _ vo'ksweivaart en volk.geluk. Is de Kuast in dien zin on .e hu.de en wpardeering waard? Voorzeker. De Kunst is evengoed productief als elke andere arbeid, want de Kunst is arbeid. Zij bevred'gt eene behoefte des menschen. Zonder haar zou een groot deel van ons geslacht of niet of ten minste onvoldoende gevoed worden. Professor Neumann, in de kunstwereld wel bekend, heeft dienaangaande behattigenswa?»,c'»ge wenken gegeven in ¦zijn werkje, onlangs te Keulen in 't Jicht gekomen, onder den titel: //Die Kunst in der W'rthschaft'*. Wij geven hem even het woord. //Productieve arbeid, zegt hij, is iedere arbeid, die er toe strekken ïvn eenige behoefte des menschen te bevredigen. De mensche-ijke behceftsn zijn echter gedeeltelijk noodzakelijke, dat is met het wezen zijns stoffelijken be.t?ans noodwendig samenhangend, en gedeeltelijk vrije, als de uitvloeisels zijner geestelijke ontwikkeling. In de eerste voorziet de technicus, de laatste worden door den arbeid des kunstenaars bevredigd. En frldus is de kunstenair, in beginsel, evengcsd een arbeider als de handwerksman en de landbouwer, 't Is waar, de kunstenaar arbeidt niet om iets stoffelijks voort te brengen, rnp?r dp.rom is het toch riet minderwaar, dat bij, arbeidende aan zijne gewrochten, productief werk verlicht. Hij p-beidt niet bij 't stuk, niet op besteling, niet naar «-vraag en onbod//, hij heeft voor zija werk nog een anderen maatstaf dan ru»l-wairds en marktprijs — de behoefte om aan eene gedachte een vorm te geven bezielt hem. Hij wil bekoren door de schoonheid van zijne scheppingen, hij streeft na.r veredeling en verheffing en wenscht den ho-i.ont uit te zeilen van gedachte en gevoel. Dat zijns werken dikwijls met onverscb'-ligheid worden voorbijgegaan door de groote menigte, »die geen verstand heeft vau die dingen// kan, jammer genoeg, niet worden betwijfeld; maar laat onze kunstzin eerst eens tot ontwikkeling komen — de Kunst zelve helpt daartoe ?"eraeest! — en onze begeerte, onze wensch om zocdanige werken te beschouwen, te gerieteD, kan 't zijn ie bezitten, vermeerdert met die ontwikkeling. Uit dit oogpunt beschouwd, is de kunstenaar evengoed een productief arbeider, als welke werkman ook in 't raderwerk der mecsehelijke samenleving!-' Goed, mnr zullen wij deze woorden ook toepassen op den toonki»nstenaar en op den tooneelspeler? De beeldende knust en de dichtkunst geven ons blijvende gewrochten van den arbeid hunner makers, zij zijn productief, doch 't werk van schouwburg en concert is een voorbijgaand genot van slechts weinige uren. Beeldhouwkunst en dichtkunst en sch''tierkunst, zij laten ha-»r werk achter in een vorm, wa'irvan de duur nauwelijks door de geschiedenis kan worden bep??ld, en eene dwpishetd zou 't zijn een Apollo van 't Belvedère of een Venus van Milo of de Ilias van Homerus niet productief te noemen, gewrochten, die den schoonheidszin streelen van geslacht op geslacht. Toonkunst en _c'iouwepeikunst zijn al te voorbijgaande, om haar arbeid voortbieagend te heetenl Inderdaad, er >. veel tcbijn van waarheid in deze woorden; alleen voor 't licht eener logische redeneering zijn se niet bestand. Bevredigt de muziek dan geene behoefte, heeft zij inderdaad niets blijvends in hare macht? Heeft zij geen opwekkende kracht, vermag zij geen troost en kalmte in de ziel des hoorders over te storten? En de teoneelspelkunst? M?°. zoo men dan een blijvend resultaat ook van deze kunst blijft eischen, waarom bedenkt men dan niet, dat de schouwburg in dienststaat der poëtische gerechtigheid, die nog nooit heeft nagelaten in 't gemoed der hoorders betere aandoeningen wakker te roepen. Doch waartoe meer? Zou de fabrikant van piano's wél productieven arbeid verrichten, maar hij, die de heerlijke gewrochten van een Beethoven uitvoer i, niet? Zou de man, die 't voetlicht ontsteekt, een voortbrenger zijn in de maatschappij, maar de acteur, die ons de meesterstukken van een Shakspeare vertolkt, slechts een verbruiker? Neen, zoo onbeteekenende redeneeiing zal wel niemand voor zijne rekening wenschen te nemen. Indien dan nu zoowel de tooneelspelkunst a's de toonkunst ome behoefte aan geestelijk genot bevredigen, dan hebben ook zij, ge'ijk de beeldende kunsten en de poëzie, volle recht op onze waardeering! ledere kunst, d>'e waarlijk dien naam verdient, is evenzeer productief als welke arbeid ook. Dat is onze slotsom. Vraag het aan de verbruikers. en de waarheid der stelling zal nog duidelijker worden. leder weet, dat er zekere dingen zijn in de wereld, welke niet met stoffelijken maat_iaf kunnen gemeten ..orden. Daar is bijvoorbeeld vaderlandsliefde, daar is zelfverloochening in den dienst van 't algemeen belang, zin voor ware zielegrootheid; of zijn deze wellicht ook improduci.ef? En zoo zij 't niet ziiD, is het dan niet, de kunst, die de macht heelt tot deze deugden op te wekken? Ja, het is goed gezien, van regeeriagen en bijzondere personen, om door historische kunstmusea en schilderijen-verzamelingen de gedachtenis leveadig te houden aan de groote mannen en hunne daden onder een vroeger geslacht. Op 't zien van hun werken en bij de herinnering van hun na-im is 't onmogelijk, dat wij een verheffend gevoel in ons binnenste onderdrukken, hetwelk van navolging spreekt en tot arbeid prikkelt, of voor 't minst ons wakker schudt ait de rustige rust. Neen, de Kunst is niet improduclief; zij is niet de. verbruikster, die in onvruchtbaar gebeuzel haren tijd doodt. Zij heeft de roeping te volcaaken, en ze vervult die; zij is geboren om da behoefte des menschen naar geestelijk genot te bevredigen en, terwijl ze die behoefte bevredigt, leidt zij op tot het schoone en goede. Zij verbant alle ruwheid uit haren kring en werkt veredelend op allen, die vsn haar werk leeren genieten. Zij is dus productief in den edelsten zin des woords! --- TOONEELSPELERS, J.J.CREMER FEUILLETON, 24) Al spoedig was hun door een paar edelen uit Een i Vrouwenhart het gebeurde verhaald, en terwijl I de7.n hun beklagenswaardiger! toestand nogduidelijker ! zochten voor te stellen, door een vervaarlijk getrap ' op den ha'den sneeuw vloer... //zoo koud! zoo bitterw koud!// heeft er tevens een herkenning plaats, waarvan Bosa Brons aa .stondsbij zich zelve zweert, dat Baars pleizier zal hebben, //waarachtig plezier!" — //Ja, toen de gordijn viel, had ik tenminste niet gedacht dat ik u hier zou weerzien;* zegt Eosa op het allervriendelijkst, nadat de jonge Van Oudenolm de beide vrouwen eenige woorden had toegesproken. — //Een bepaalde afspraak verhinderde mij om u na de voorsteiJ-ng mijn compliment te komen maken;// herneemt Archibald, terwijl hij zich bij het woord compbrnent snel doah ongezocht tot Flora Eeene wendt. Eosa twijfelt er niet aan, dat Eeene slechts beleefdheidshalve een stairtje van dat compliment heeft meegekregen. Na een woordenwisseling over het fatale van zulke nachtreizen, en het exploiteeren van artisten, verneemt Archibald nu al spoedig, *) Nieuwe ahonnenten op dit Blad ontvangen gratis het in de vori°- nunime-S verschenen gedeelte Tan dezen roman, indien zj) daartoe hun Teilangen te kennen geven. Nieuwe abonnementen gaan in met den dag dei be_telii_i_ Dis. dat de dames tot Beukbergen zullen wandelen, en zegt, dat hij er waarlijk te doen heeft, want, dat het dorp wel is waar slechts eea tien minuten achter Den Br.ellaert begint, doch dat het logement nog wel dienzelfden afstand verder, ganseh aaa 't einde ervan ligt, zoodat de geheele wandeling op 't minst een half uur zal wezen. — //Is Den Diiellaert uw buiten, menheer Van Out molm?» vraagt Rosa. — //Dat is te zeggen, van mijn vader, juffrouw Brons.// — //Hé, dus niet getrouwd? Ik dacht dat u misschien heel jong.... pardon!// Rosa beeft weer uitmuntend gespeeld. Archibald is innerlijk geheel verrukking. -— Zij heeft hem voor den eigenaar van een landgoed gehouden, en ook — ofschoon heel jong — veor reeds getrouwd aangezien. Was er nog meer noodig om bij den werkelijk krachtigen jongeling het zelfstandigheidsgevoel voor goed te doen wortelen. Archibald is volstrekt niet dom of ¦ onverstandig, maar deze hulde aan zijn mannelijk voorkomen gebracht — en van zulk een bekoorlijke zijde — moet bij toch vieren: — //Al ben ik niet de eigenaar van Den Driellaert dames, u begrijpt toch, dat ik volkomen vrijheid zou hebben om u te verzoeken er straks wat uit te rusten, indien....// — //Indien we geen actrices waren!// valt Rosa zeer haastig 'm. — //Mijn hemel juffrouw Brons, hoe komt u op zulk een gedachte! Nee, volstrekt niet; ik wilde zeggen: indien het geen nacht was; ik vrees dat mijn familie al te bed zal zijn.// En dan, om op een ander chapitre te komen: //Hebtuje bezeerd, juffrouw... Rodogunda?// — //Flora Reene, mijn beste vriendin;/' helpt Rosa: //Ja, zij houdt zich dapper, maar de val heeft haar leeiijk aangepakt.» — «-Och, de schrik zat mij eerst een beetje door de leden. Nu is het beter, heelemaal beter;// zegt Flora. —- »Ja, maar 't loopen valt je toch ontzettend moeielijk, lieve. U kunt het haar aanzien mijnheer.» — //Nee waarlijk, 't gaat best juffrouw Brons.// — //Juffrouw! altijd juffrouw!// En zacht tot Archibald: //Ze is zoo lief en eenvoudig.// — *-Na al de drama-misères, die u zoo flink hebt doorworsteld, hadt u een beteren nacht verdiend juffrouw Reene;// herneemt Archibald:_ //Waarlijk, uw natuurlijk, eenvoudig snel heeft een diepen indruk op me gemaakt....» Axcttibald keert zich snel tot Bosa en vervolgt: //Even als juffrouw Brons mij van 't vorige jaar onvergetelijk blijft als de naar water smachtende Marie op het vlot der Medusa.// Die //oudbakken lof// joeg Rosa 't bloed naar de wangen. — 't Jonge mensch schijnt dus óok al door die bespottelijke natuur-manie te zijn_ bevangen, of wel bekoord misschien door de weinige jaren, die Reene jonger is dan zij. — Ha, zij gevoelt de bedoebng van dat versleten compliment; doch het oordeel van het heerschap over haar spel is haar inderdaad geen knip voor den neus waard. Zij weet immers wat zij ook dezen avond voor het publiek is geweest, en, aïs morgen de provinciale en stedelijke couranten haar groote verdiensten als naar gewoonte met gloed en keur van woorden zullen uitmeten, dan mag dat heertje op zijn neus kijken, ca leeren, dat de ware kunst nog niet afdaalt tot het houden van koffiehuispraatjes. — Maar komaan! de persoon is zelfs dien wrevel niet waard. Hij moet en zal 1 r dienen tegen den man, die baar dieper krent, een geheel publiek het zou kunnea doen; die zij| onzaligen blik op dit kmd heeft geslagen, en er nu geen bezwaar in ziet om, tot bereiking van zijn doel, zijn eeden te schenden, zijn kinderen te verstooten, en nog bovendien dit oneoozeie scï. te bedriegen, zooals hij't Rosa gedaan heeft. Ge die knaap moet de hoek zijn, waarmee zij den baars zal vangen. Ofschoon Rosa dit alles door 't brein joeg, is ___j op Archibald's compliment het antwoord niet i dig gebleven: — //Als het van U afhing, mijnheer, dan zou ik vreesea voor goed op het vlot te moeten blijven In zooverre ben ik dus blij — al is 't ook w. —¦ nu toch vasten grond onder den voet te hebben. — Hoe beef je zoo Reene ? — Jawel lieve, je beef. geweldig!// Flora zelve heeft van dat beven niets bemerkt: — .-Nee, 't loopen gaat waarlijk heel goed, juffrouw Brons.// — //Heel goed!// En zacht tot Archibald: //'t Arme schaap knikt letterlijk in de knieën!// Terwijl het wandelend gedeelte der rijtuigbreukelingen, — waarvan Archibald en de beide dames met Arie en een paar edellieden de achterhoede uitmaken — in kleine groepjes, met plaids en doeken beladen, voorzichtig op den straatweg de reis vervolgt, geven Flora's vastere schreden en de levendigheid, waarmee zij al spoedig in de gesprekken, ook over sommige dwaasheden in het opgevoerde drama, deelt, niet slechts een démenti aan Bosa, maar brenger --- Buitenlandse..- Nieuws, AMSTEEDAM, 1 Oct. ' De Keizer vau Duitschland is, na talrijke revuen o.er leger en vloot te hebben bijgewoond,gedurende iweo dagen io Berlijn geweest en vervolgens naar Baden vertrokken. Te Frankfort heeft hij eenige uren stilgehouden om een tentoonstelling te bezoeken, en is toen naar Baden doorgereisd. Voor zoo ver de verschalende feestelijkheden, waaronder wedrennen enz., zulks veroorloven, zal bij daar eenige dagen uitrusten, om vervolgens, vergezeld van Von Bismarck en Moltke, naar Italië te vertrekken. In Strelitz heeft een verkiezing voor den Rijksdag plaats gehad, waarbij de ultramontaansche candidaat, Pastoor Gratza, zijn liberalen tegenstander, den Hertog van Ujest, overwon. Zoo ver gaat de macht van de geestelijkheid in dit weinig ontwikkeld district, dat de Hertog op zijn eigen kasteel en in de onmiddellijke omgeving nog 20 stemmen minder bekwam dan zijn tegenstander. De Pastoor had in 't geheel 1700 stemmen meer dan de Hertog. | fVan ultramontaansche zijde is in de Beiersche Kamer voorgesteld, om _ een schrijven tot den Koning te richten, waarin zijdelings het ontslag van 't Ministerie zal worden gevraagd. Bij de benoemingen voor de bureaux, heer_chte een merkwaardige eensgezindheid onder de 79 clericalen; dit is echter geen bewijs, dat zulks ook bij quaesties, als waarvan hier spvake is, 't geval zal zijn. Wederom wordt het Koninklijk Beiersch Huis met een verlies bedreigd. Prins Otto, die reeds lijdende was, is, tengevolge van den schrik over 't plotseling overlijden van zijn oom, zoo_ ongesteld geworden, dat zijn toestand bedenkelijk is. Tengevolge van de nieuwe Kerkelijke wet, is de Prager Aartsbisschop voor 44000 fl. en de metropolitaan van het domkapittel voor 37000 fl. in de belasting aangeslagen. Deze aanslag is door de betrokken partijen zonder oppositie aanvaard. _ De krijgsraad, die een onderzoek heelt ingesteld over de oorzaken van de botsing tusschen de Vanguard ca de Iron Buks, waarbij eerstgenoemd pantserseb'p in de diepte verdween, heeft vonnis gewe_ .n. De kapitein van de Vanguard, Dowkins, ontving een ernstige berispingen verliest zijn commando als kapitein. Nog drie andere officieren van de Vanguard ontvingen een berisping. Voorts heeft de krijgsraad uitgemaakt, dat ook de manoeuvres van de Iron Duke te veroordeelen zijn. Het proces strekt Engeland tot eer; met onpartijdigheid en openbaarheid is de geheele zaak behandeld; nergens zou men den zedelijken moed hebben, dergel'jke zaak zoo te behandelen, 't Is een waarborg voor de bevolking en eea spoorslag voor de bevelhebbers, om. te waken over de hun toevertrouwde menscltenlevens en schatten. De Times noemt het vonnis gestreng en vooral hard voor kapitein Dawkins, wiens loopbaan er door vernietigd is, maar, zegt het blad, het gerechtshof kon niet anders handelen. t Is gebleken, dat vóor de ramp onvoorzichtighed en na de ramp verzuim is gepleegd. Men heeft geen enkele poging gedaan om het schip te behouden of zelfs maar in ondiep water te brengen. Ia 1877 zal te Parijs eene internationale tentoonstelling worden gehouden, gewijd aan de economische eu artistische toepassing van electriciteit. De twee groote kampvechters ia België, de hh. Jacobs en Bara, stonden dezer dagen voor de rechtbank tegenover elkander. Eerstgenoemde hoort in het elerieale kamp tot de matadors. Een dagblad, fa Verité, had o. a. geschreven: De Heer Jacob3 heeft zijn naam te gelde gemaakt en zich in allerlei maatschappijen gewerkt, waar hij, voor niets te doen enorme inkomsten krijgt. Andere bladeD, waaronder de Echo du Parlement hadden dit overgenomen, waarop een aanklacht van den Heer Jacobs wi laster volgde. Hij vroeg 10.000 frs. schadevergc en opneming van het vonnis in de dig.__.den. De Heer J. beweerde, dat zija lidmaatschappen van het bestuur van verschillende maatschappijen geen sinecuren waren, err dat hij zijn geld er door eerlijken arbeid verdiende. De advocaat der gedaagden, de Heer Bara, bewees echter, dat de werkzaamheden aan die betrek kingen verbonden cm zoo te zeggen geen wei zaamheden vereischten en dat de Heer Jacobs van zes maatschappijen op die wijze 60,000 tot 100,000 fr. 'sjaars trok. Op deze gronden wees de reeb: de vordering af en veroordeelde een Heer Jacob in de kosten. Onder de clerikalea heeft dit . verslagenheid teweeggebracht. De pleitrede van den Heer Bara werp£ e.» treurig: licht over het politiek-fiaanciëel drijven "_, België. Het eoßgres van vrijmetselaars, dat te Lau is gehouderj heeft aan het doel beantwoord. Dientengevolge i 3 besloten in 1877 weder een dor' bijeenkomst te houder, en wel te Rome of te Lo In het eerste geval zal de Kon»ng van It_i het tweede geval de Kroonprins van Engeland h : eere-Voorzitterschap bekleeden. : Men gaf wel de voorkeur aan Londen, maar de bijeenkomst te Rome zou meer dan een overtuigend bewijs leveren van j. Eenen auder, gevoegd bij de méér'energieke houding der Spaansche Regeering, maakt den toestand van Don Carlos met dea dag hachelijker. Men zegt, dat de Koning in de eerste dag a dezer maand naar het noordelijk leger zal vc ken, en dat de tegenwoordige President-Mini. er, Generaal Jovellar, het opperbevel over dit leger op zich zal nemen. Het telt op 't oogenblik 200.000 man. Na de bijeenroeping der Cortes worden Isabellf ca hare familie, zoomede de Hertog van Mc. sier, in de hoofdstad verwacht. Canovas del C zal, vóor de bijeenkomst van de Cortes, wede.: Is hoofd vau een conciliant Ministerie optreden, althans zoo meent men te weten. Naar aanleiding van de onwettige handel' van den Pauselijken nuntius, deelt de Imparcial een schrijven mede van Koning Ferdinand, den 7tholiek, in 1508 aan den Onderkoning van Napeis gericht. Daarin worden voorschriften medeg: hoe te handelen meteen Pauselijke Bul, die ingreep ia de rechten des Konings. //Die 't waagt//, zegt de Koning, //dit strafbare geschrift in mijne Staten in te voeren, moet onmiddellijk in hechtenis worden genomen//. 't Is een oude ge3chiedeuis dat ingrijpen de, in de rechten der wereldlijke autoriteiten; dit moei, i i zoo beweert men in het katholieke Spanje, met groote gestrengheid worden tegengegaan, anders gaat men een toestand te gemoet, erger dan in de ¦ middeleeuwen. Russische clerus bestaat uit de swarte en geestelijkheid. De eerste vormen de klooster ielijken, de laatsten zija de wereldlijke priesters. hoogste betrekkingen worden altijd door de le geestelijkheid bekleed. Deze is tot liet ccli. de witte geestelijkheid daarentegen tot het .lijk verplicht. Zoodra z-oodanigegeestelijke eene iking als Pope krijgt, moet hij trouwen. Sterft vrouw, dsu mag hij niet op nieuw in het hu__ treden. Tegen deze laakte bepaling is nu een geestelijke opgekomen.; Hij heeft in een zeer ;e memorie de noodaalceiijktteid van opheffing van dit verbod betoogd. 't Blijkt meer en meer, dat de derde candidatuur 'o-rai-t als President der Vereenigde Staten is ..ven. Tot dus ver zijn al de republikeinsche iti.s, dis vergaderden, van oordeel, dat een we candidaat moet optreden. De beweging voor 't hervatten der betaling in j neemt voortdurend in omvang toe. Indien de democraten het papierengelü in hun programma opnemen, zijn zij zeker van hun nederlaag en volgt weder een Bepu.bl.keiu den tegenwoordigen Prett op. Op den Spoorweg Eichmond—Athabazes, ïn Cahebben eenige onverlaten des nachts den weg ikbaar gemaakt. Een passagierstrein derailleerde dientengevolge. Tien personen werden onellijk gedood en 13 zwaar gewond. De telegraaf bracht den nasm van den nieuwen dent van Ecuador verkeerd over. Hij heet Don er Leon. ---