Een staatkundig vraagteeken. Vreeselijk en in de moderne geschiedenis der beschaafde Staten eenig, was de crisis, welke de Fransche hoofdstad van 18 Maart tot 25 Mei '71 doorleefde. Vijf jaren zijn sedert dat gruwelijk tijdperk verloopen, en toch schijnt het, zelfs in de oogen van hen die het van verre gadesloegen, als waren er slechts eenige etmalen over heengegaan. Bviiten de stadsmuren een zegepralende vijand. Daar binnen eene bende, voor het meerendeel geheel onontwikkelde, eerzuchtige en ongeroepen menschheid-hervormers, die, dank der zwakte en het gebrek aan doorzicht der1 wettige Regeering, de teugels vau het bewind had weten te bemeesteren. In den aanvang slechts eenige honderden sterk, wisten zij door hun schrikbewind en de demping van alle bronnen van stoffelijken voorspoed, die er het gevolg van was, duizenden vreesachtigen en hongerigen mede te slepen, die zonder die drijfveeren er wellicht nimmer aan hadden gedacht, spade of hamer tegen geweer of bajonet te verwisselen. De jaarboeken der militaire rechtspleging hebben bij menigte de bewijzen er voor geleverd. Niet minder bekend is de wijze, waarop de dadelijke terechtstellingen bij duizenden, na de verovering der hoofdstad door het leger van Versailles, werden ten uitvoer gelegd. Zeker, die arme soldaten, ze hadden, en niet het minst gedurende de oogenblikken die hunne zege onmiddellijk voorafgingen, menigen makker nevens zich door de kogels der Communards zien nedervellen; hunne verbittering was dus te verontschuldigen. Niet minder waar echter is het, dat een aantal schuldigen, maar ook een aantal onschuldigen, voor die verbittering hadden te boeten. Ik spreek niet eens van de nieuwsgierigen, die dikwerf tegelijk met de gewapende proletariërs omsingeld en naar de binnenplaats van een der naastbij gelegen huizen werden gevoerd, om daar zonder vorm van proces te worden neergeschoten. Ik hoor de kreten nog van een 18 of 19jarig jongeling, die op die wijze naar zulk,eene plaats in de rtte de Ckateaudun werd gebracht. Wanhopig, hartverscheurend weenend, terwijl hij de kreet n Mijne moeder, mijne arme moeder" slaakte, reet hij zich kleederen en borst open. Zelfs de biecht werd hem geweigerd; alleen stond men hem toe, dat hij niet, zooals de mannen en vrouwen, die hem vergezelden, het gelaat naar den muur zou behoeven te keeren, maar dat hij den dood in de oogen mocht zien En hij viel zooals de overigen. Ik herinner slechts aan de tallooze voorbeelden van personen, die niet alleen den 25 Mei '71, maar zelfs nog gedurende eenige dagen later, op de bloote aanwijzing van een voorbijganger in de Parijsche straten door de soldaten werden neergeschoten of uit hunne woning gehaald en naar de eerste de beste plek gebracht en afgemaakt werden. Hoe weinig sympathie de Communards mij inboezemen, moet ik erkennen, dat inderdaad toenmaals stroomen bloeds niet alleen van vreesachtigen en hongerigen werd vergoten, zooals van die, op welke ik straks doelde, maar zelfs van geheel onschuldige slachtoffers, die dikwerf niets anders hadden bedreven, dan dat zij bij den een of_ ander ongunstig te boek stonden. Geheel anders daarentegen is het met de later door de krijgsraden gerichte individuen gesteld. Wel moge wellicht menigeen dezer dagen door de omstandigheid getroffen zijn geworden, dat een beklaagde — een braaf arbeider — die den graad van kapitein-adjudant in het leger der proletariërs vervulde, doch niets anders misdreven had — klaarblijkelijk slechts wegens de voorliefde van zijn //verdediger// voor de amnestie — tot levenslange verbanning naar eene bepaalde stad des lands werd veroordeeld. De offleieele cijfers bewijzen echter, dat, al mochten de 28 krijgsraden ook wel eens de zoo menschelijke zonde der dwaling hebben begaau, de vroegere gratiecommissie menigmaal genade voor recht heeft laten gelden. Immers werden wel 10,137 personen contradictoir en 1313 bij verstek veroordeeld, maar men vergete niet, dat van 43,522 beklaagden slechts 12,582 terecht stonden en daarvan 2,445 werden vrijgesproken. Zoodoende bereikt het aantal veroordeelden 10,137. Van de C,536, die kwijtschelding van straf verzochten, werd die aan 2,649 verleend. Het aantal gedetineerden moet dus thans 8000 bedragen, 't Is een klein getal met betrekking tot dat der schuldigen, 't Is een geducht leger in de oogen van hen, die, en terecht, de openbare rust als de eerste voorwaarde tot handhaving van. den tegenwoordigen geregelden gang van zaken beschouwen. Zeker, de burgerwacht is niet meer, zooals in '71, gewapend; Parijs is onttroond, de vreemde vijand daar buiten trekt de aandacht der Regeering niet naar elders, de gebeurtenissen van '71 hebben, vooral sedert het leger door de invoering van den algemeenen dienstplicht een ietwat hooger aristocratisch peil bereikt, eene zeer diepe klove tusschen de gewapende macht en het Parijsche proletariaat gegraven. Toch zou eene aan die 8000 mannen en vrouwen verleende amnestie, wellicht niet dadelijk, maar zeer zeker op den duur, een overwegenden invloed op de toekomst van Frankrijk uitoefenen. Onbetwistbaar heeft daarentegen de onderdrukking van den opstand van '71 en inzonderheid de wijze, waarop dat geschiedde, ook bij die duizenden, thans van echtgenooten en vaders beroofde vrouwen en kinderen diepen wrok nagelaten. Maar zou men waarlijk de bewering van de stellers van het verzoekschrift mogen beamen, dat in de openbare samenkomst der radicalen werd vastgesteld, dat de amnestie noodzakelijk alle Eranschen hereenigen, de gezinnen geruststellen, de door den krijg geslagen wonden heelen en de Republiek bestendigen moet ? Behoort men niet veeleer geloof te hechten aan hetgeen de heer Leblond, de rapporteur der Kamer, schreef: //Helaas, het meerendeel (der veroordeelden) vraagt geen vergiffenis. Hunne voornaamste leiders schijnen niets te hebben vergeten. Naar hunne manifestatiën en hunne geschriften te oordcelen, wanen zij, dat de 25e Mei 1871 nauwelijks voorbij is. In Frankrijk teruggekeerd, zouden zij dezelfden als vroeger wezen. Zeker, zij zouden op de massa hun vroegeren heilloozen invloed niet meer kunnen uitoefenen, doch zij zouden dezelfde taal voeren, dezelfde hartstochten opwekken en de gemoederen in gistingbrengen En zoo zouden al de door ons veroverde en ons zoo lang betwiste vrijheden op nieuw in gevaar worden gebracht." Én zegt de heer Paris, de rapporteur van den Senaat, niet met andere woorden geheel hetzelfde? //Indien er zich onder de ballingen, onder de uitgewekenen te Brussel, Londen en Genève schuldigen bevinden, die berouw gevoelen, die zich erkentelijk wegens zulk eene weldaad (de amnestie) zouden toonen, dan beschouwt zich het meerendeel als staatkundige martelaren, die als overwinnaars uit hun ballingsoord eischen terug te keeren. Aangezien in hunne oogen de Regeering der Republiek gedwongen is hen genade te verleenen, zou de amnestie hun geenerlei erkentelijkheid inboezemen." En inderdaad, indien het niet aangaat, in ambtelijke bescheiden als deze, voorbeelden of eigennamen aan te halen, mogen wij echter op Louis Bianc, Raspail en zoo veel andere Eranschen wijzen, die, evenals zekere uit de Nederlandsche bedelaarskoloniën ontslagen lieden, zoodra zij hunne vrijheid hebben herkregen, een nieuw en onoverwinnelijk kerker-heimwee gevoelen. De enkele zinsneden, die wij daareven uit de beide rapporten van de heeren Leblond en Paris aanhaalden, duidden reeds aan, hoezeer de commissien van beide Kamers van het oorspronkelijke voorstel van Victor Hugo, en zelfs van het meer beperkte van de heeren de Pressense of Lisbonne, zijn afgedwaald. Inderdaad, hoe een deugdelijke en inzonderheid rechtvaardige formule zelfs voor eene voorwaardelijke kwijtschelding van straf samen te stellen ? Of zou het wellicht rechtvaardig wezen, hem, die zich door het schrikbewind in den maalstroom van '71 liet medesiepen en onrechtmatig eene ambtelijke betrekking uitoefende, op ééne lijn met dengene te plaatsen,_ die tot de opperhoofden dier dwangheerschappij behoorde ? Zou het te vergoelijken wezen, indien zij, die zich aan diefstal, moord, wederrechtelijke aanhouding, brandstichting enz. schuldig maakten en tot het maximum der straf werden verwezen, in dezelfde kwijtschelding deelden als de man, die, alleen met het doel om vrouw en kinderen te voeden, der Commune zijn arbeid in ruil voor eene matige soldij schonk? En dan, het moge schoon wezen genade jegens 8000 schuldigen te oefenen, maar hebben de 1,800,000 overige onschuldige Parijzenaars niet het recht yan oe_ Kegeering te eischen, dat zij voor de handhaving der openbare rust wake? En ik gewaag nog met eens van de overige 34 millioen inwoners des Sijks. Het is dan ook niet waarschijnlijk, dat de Kamers verder zullen willen gaan dan de Regeering wil, namelijk tot het zooveel mogelijk verleenen van gratie door het hooid van het bewind aan hen, die zich die Kwijtschelding vail straf waar(iig zullen hebben gemaakt. Hoogstens zullen zij er, overeenkomstig v 7_Btel Tan de heeren Pioard en Guyho>(le be" pa mg bijvoegen> dat er gcene nieuwe vervolgingen wegens de gebeurtenissen van '71 ingesteld noeven te borden; de bij verstek veroordeelden staa • e?ntueel alleen voor den krijgsraad terechthet hf oTer%e beklaagden kunnen alleen voor toch h nn assises verschijnen. Niet ten onrechte t j Werea de voorstellers, dat er eene zekere aöenstr.digheid bestaat tusschen het opheffen een U staat van DeleS en net onttrekken van beklaagde aan zijn natuurlijken rechter. .» die de amnestie verlangen, zeide Karr kori ,lnSs' vreezen haar het meest en hebben haar aeest te duchten. Die opmerking verklaart sch 1S Waar de ommekeer, die bij een aantal Franje staatslieden op dat stuk sedert den jongsten f'str.d heeft plaats gegrepen. Geheel juist is zij Clljer niet Dat Dewijst reeds de taal der Bona- Parhsten, èn in hunne nieuwsbladen èn in de ,7*™JB der Kamer van 21 April jl. Klaarblijkem hadden Mittchell, Raoul Duval en Cassagnac, "°en zij _-_ de medestanders van Napoleon 111 in aen nacht van 2 December 1852 — zoo druk dle '/quaestie der menschelijkheid// in de lucht schermden, tevens ten doel, bij gebrek aan beter, üet ministerie Ricard—Dufaure met een deel der meerderheid in tegenspraak te breiJgen. Het ware doel werd echter, als bij voorbad, door den heer Leblond blootgelegd, toen hij schreef: //Wanneer zij (de vijanden der republiek) °hs tot het verleenen van amnestie zoeken te bejegen ; wanneer zij met ongeduld naar deze uit- £len, dan geschiedt het, omdat zij zich rekenschap bebben gegeven van de beslommeringen, die ons zoodoende zouden worden bezorgd, en van de die daardoor aan het vreedzame voortbestaan onzer instellingen zouden worden m den weg gelegd.// ¦Kaoul Duval noemde de amnestie dan ook en hier ga ik gaarne met het Bonapartisme mede — een der vraagteekenen der staatkunde van den UaS- Want de aanstaande eind-beraadslagingen °.er het onderwerp in beide Kamers beloven yuterst belangwekkend en beslissend voor de toe- Komst der derde republiek te wezen. En na al fletgeen hierboven werd gezegd, zal de lezer dat gaarne gelooven. ---