Nederlandsch Mettray. •ten yan £e TarmSte, laat ons mogen zeggen e heetste doch tevens een van de vriendelijkste erinneringen van dezen zomer valt voor ons samen jM een bezoek aan Mettray, de bekende landbouw°lonie in de nabijheid van Zutphen. Onze ruimte aat geen volledige beschrijving toe. 't Zij ons Vergund in ruil een paar vluchtige indrukken te geven. ¦Mettray maakt den indruk van een gezellig Marktplein, 't Staat niet buiten maar in zijn omgeving, 't Is geen oase in de woestijn, noch minder een gevangenis tusschen bewoonde straten en Sfachten. 't Is eenvoudig een landbouw-onderne- 0p groote schaal, met een bepaald doel. Zoo hgt het naast zijn buren, voor wie 't een Centraal- Pu«t kan worden en ten deele reeds is. Van Mettray uit moet de nieuwere tijd hun toespreken, z°o\vel wat de landbouw-economie als wat de Philantropie betreft. 't Is bij ons een nationale neiging om zoowel _y fabrieken als bij wees- en armhuizen zooveel Zlelen als maar eenigszins mogelijk is onder één dak te Vereenigen. Op Mettray evenwel is licht en lucht 'llS3chen dc deelen en onderdeelen van het geheel. e 120 kweekelingen der inrichting slapen bij tien en twaalftallen in afzonderlijke zoogenaamde famihewoningeii. Voor 't overige vormen ze éen groot gezin, waarvan de Directeur de ziel en 't leven ls- Wij achten dit stelsel een zeer gelukkig stelsel. Ontneemt aan de kleine samenleving het booster- of kaserneachtige en doet elk individu meer in 't oog vallen en tot zijn recht komen. Uzuz eenige voorwaarde, aan welke bij zoon stelsel «'eng moot worden voldaan, is, dat overal 11 voldoende mate toezicht zij en van evenzeer "°ldoend gehalte. De kleinere jongens door de grootereu te doen bewaken, moge als overgangsmaatregel en met het oog op de financiën ver- Schoonbaar zijn, 't is en blijft toch verkeerd. De f'stand tussehen deze opzichters en de kweekelingen te klein. Honderd proefnemingen hebben het "kll-en-Lancaster systeem én in de school én in e slaapzaal veroordeeld. , Mettray is een uitsluitend Protestantsche inenting. Wij nemen dit feit aan, ofschoon wij anders zouden wenschen. Wij zien wel is waar eigenaardige voordcelen van dit beginsel niet v°orbij; wij. erkennen, dat er uit het oogpunt van veel voor dit exclusivisme te zeggen *¦ Door de kerkelijke quaesties buiten het hek e bonden, voorkomt men allicht veel onvrede en Maar men vergete aan den aner n kant ook niet, dat de kweekelingen uit de aatschappij komen en straks tot de maatschappij m°eten terugkeeren, die uit tal van secten en ?etl°otschappen is saamgesteld; dat zij lichtelijk .___J^ waan kunnen geraken, dat de verdraag- zaamheid niet verder gaat dan liet hek van Mettray. Voorts zweeft boven elk terrein, waar God maar op éen bepaalde manier wordt aangebeden, het gevaar 'twelk men ontloopen wil. De leerstellige godgeleerdheid kan evengoed binnensluipen onder den invloed der Alleenheerschappij als onder, dien van den kerkelijken strijd, en zoodra dit mocht gebeuren zou de laatste dwaling erger zijn dan de eerste. Of is men verzekerd, dat er ten allen tijde een Bestuur aan het hoofd der inrichting zal staan, gelijk nu het geval is, 'twelk den godsdienst als element der opvoeding uit zich zelf mild en breed opvat, en dat men steeds zoo gelukkig zal zijn een Directeur, als den tegenwoordigen, te vinden, wiens geest en richting overeenstemt met die van het vriendelijke kerkje, twelk het plein van Mettray afsluit, dat ons, zoodra we zijn binnengetreden, schijnt uit te noodigen om als Kinderen Gods en niet als Gedoopte Protestanten, neer te zitten en te aanbidden? Doch in elk geval is 't niemand's zaak, behalve die van den stichter en zijne vrienden, dat Nederlandsch Mettray geen gemengde bevolking in kerkelijken zin toelaat en behooren wij zonder meer in het feit te berusten. Als men ons twee dagen de vrije hand liet, zouden wij een paar metselaars aan het werk zetten om overal op Mettray de namen van edele gevers en edele stichters boven de ingangen van familiewoningen en werkplaatsen te laten wegbeitelen. Wij weten wel dat die namen, met meer of minder breede omschrijvingen van het doel of de aanleiding tot de gift, van dankbaarheid en niet van ijdelheid getuigen; maar, men moet dat dan ook weten. Zooals die opschriften daar staan zwaait en zwiert ons overal de rijkelui's liefdadigheid voor de oogen en om de ooren. Wij moeten zooveel denken en wegdenken en er bij denken om tot een billijk en rechtvaardig oordeel, dat is in deze tot de rechtgeaarde dankbaarheid, te komen dat 't, vooral op zoon heeten dag als dien van ons jongste bezoek, wezenlijk van een mensch niet te vergen is. En wat zou men verliezen ? Niet veel. Er is een andere nationale eigenaardigheid waarvan Mettray veel last heeft. Men begrijpt eenvoudig de stichting niet en doet geen enkele poging om haar te begrijpen. Evenmin als men tot heden acht gaf op de rechtmatige klachten van de Maatschappij van Weldadigheid, dat hare stichtingen voortdurend verward worden met de zoogenaamde Bedelaarskoloniën, erkent men het hooger standpunt der philantropie waarop Mettray zich stelde. De wereld bestaat voor men uit slechts twee soorten van lieden. Er zijn fatsoenlijke menschen, die zich zelf bedruipen kunnen en de opvoeding hunner kinderen bekostigen en.... groote of kleine misdadigers, 't zij dan heel of half bedorven, heel of half gevaarlijk voor de geregelde, weigezeten maatschappij. De afstand tusschen een knaap van Mettray en een jeugdigen veroordeelde js niet zoo heel groot in 't oog van men. Als gij even aandachtig naar men luisteren wilt zal hij u dit zelfs met de stukken bewijzen. Of is er niet meer dan eens op Mettray 't een en ander gebeurd wat zijn ongunstige meening staaft? Wel zeker. Evenals op de wijd beroemde en terecht wijd en zijd gezochte kostschool van Meneer A. of 8., waar niets dan jongeheeren van goeden huize aanwezig zijn. Armzalige kleingeestigheid! Kan men zich dan geen andere knapen voorstellen, die leiding en opvoeding behoeven, dan totaal verwaarloosden en btiio'.'enen? Kan men zich niet indenken in familie;, jv'.ütandigheden, die 't noodzakelijk maken dat een knaap uit de omgeving, waarin hij geboren we_.-l en opgroeide, verwijderd worde? Kan men zich. niet losmaken van het vooroordeel, dat de liefde alleen het verlorene opzoekt? Mag de liefde niet preventief te werk gaan en ten bate van het algemeen belang de taak van de ouders overnemen, zonder tevens het gezicht van een scherprechtcr te trekken en het kleed van een cipier aan te schieten ? Wij voor ons meen en — en met vreugde — bij de Directie van Mettray het streven op te merken om het bedoelde vooroordeel te bestrijden door er zoo min mogelijk op te letten, de vrijheid van beweging onder de kweekelingen gelijkmatigen tred te doen houden met hun zedelijke kracht tot zelfbedwang, niet door vrees maar door overtuiging de liefde der knapen te winnen. Wij zeggen van ganscher harte : Bravo. Deze philantropie is van de echte soort. Zij moet en zal meer en meer veld winnen onder ons. --- FEUILLETON. Tentoonetellings-Brieven. No. 21. Zweden en Noorwegen. and,?" .aanteekenboekje staat vol van Mexiko en van »aarr anden> maar dezelfde geest die mij naar België, «en . aPan dreef, noopt mij eerst die noordelijke langton tleschrijven, zooals zij zich voordoen op de Schild •ellins' In het Kunstgebouw vond ik in de het priJen der meesters dipr landen meer of min Wij fe^Seel der Hollandsche school terug en ik dacht: er non'*ooren in stemming en aard bij elkander. Ik ben krach°n geweest, en toch heb ik dat volk lief om zijn o_'K nj . dat z°o Hollandsch is, al is zijn ontwikkeling v,n j,et zoo groot. Of 't komt van den stokvisch, waareer, ef e,en liefhebber ben, of van de dagen van welk 'a] . t komt van de vele Noordsche schepen, die Oosie_, placht te zien doorschuiten aan het ?*n bu°t en om 'let te z'en kwam aangeloopen liet; en de Leidsche poort —ik heb Scandinavië Philadelphia, 7 Aug. De A *o°ral0°ral ille.'Kanen vinden hunne tentoonstelling mooi, J°en _ e ln hout gesneden omheining van hun pavil?at het vVlet volk-zelf begrijpen zij niet. Zij denken rÜ v'"den nondercl Jaar ten achter is. Wat zij er goed •ar éón 'i' dat twee lanf'en met afzonderlijke Kamers ?'6en rg" k°ning hebben. Zij vergeten dat hunne tlin_r.„jJeerino tienmaal meer kost dan het duurste ïh.en ?haPTTv^gen a ;, Nederland, ja, méér dan Nederland, is Noor'eip.n' n °. zweden nationaal. Zij kunnen het niet *!Jri vtaar ¦ n?7er ')au Japan, dan Egypte! Maar zij _. _l eeleon i a wat 2'J laten zien' ZU Pronken niet Nn o ",acTvederen- »Geen rijker kroon, dan eigen li^annee Ledeganck zou zeggen. 'entreeüt men het ho°'dgebouw van de zuidzijde «", is het eerste wat ter linkerzijde in het middenschip het oog treft: het front van Noorwegen. Ile commissie heeft groote blijken gegeven van smaak °!Tl £et Pavdjoen door houtsnijwerk te omringen, zooals net gedaan is. Het is moeielijk om er een naam voor te vinden in architectuur. Sommige bezoekers noemen het een hek, anderen noemen het een paviljoen, en een vreemde, dicht bij mij, zei dat het een huis zonder dak of muren was. Ik heb het woord alreeds boven gebezigd, het is eene omheining van gesneden of gezaagd hout, geheel en al gemaak van Noorweecsch pijnboomenhout in zijn natuurlijke kleur, behalve hier en daar aan de hoeken waar een weinig rood kleursel is aangebracht wat by het schuierende geel sterk afsteekt. De facade is byna geheel open en gekroond met de vlagf" ? viIPen,deS !ands' Aa« iederen hoek bevinden zICh vier oploopende stukken, als torentjes, die eveneens op afstanden langs de zijden van het paviljoen gevonden worden Het geheele werk is zoo licht en bevallig dat het i,cht noch ,ucht!ultswit en men door de geheel e afdeeling kan heen zien, alsof geene afsluiting bestond. - De bogen van het Paviljoen van Zweden zyn gedrapeerd met blauw flu- Weel afgezet met gouden franje, alles, het een zoowel als het ander, een bewijs gevende van zuiveren smaak. Het eerst wat men ziet als men het Paviljoen van Noorwegen binnentreedt, zyn drie groote kasten met zilverwerk, die veel weg hebben van wat de Genueezen leveren. De middelste kast komt van Christiania en bevat halssnoeren, oorringen, broches en andere vrouwelijke ornamenten; verder kandelaars, kaarthouders, fruitschalen, toiletartikelen en wat dies meer zij. Het werk is excellent, en al heeft het ook niet de Genueesche lichtheid, het heeft noordelijke soliditeit en waardigheid in plaats van de beuzelarij waarvoor de Riviera bekend is. In een andere kast vonden wij specimina van goud en zilver, vereenigd door eene soort van bekleeding. Twee of drie stukken zien er uit als gedamasceerd werk, doch het komt mij voor, dat de Noorwegers daarin niet op de hoogte zijn, maar zich meer hebben toegelegd op zilversmids-werk; dit is dan ook bewonderenswaardig. Er zijn halssieraden en broches die wonderen van handwerk zijn. Vlak achter deze zilver-kasten, stuiten wij op eene groep van drie figuren in levensgrootte en die de nationale kleederdracht vertoonen. Eene vrouw houdt een dood kindje in hare armen, een man werpt er een meewarigen blik op en een kind van drie of vier jaar houdt zich aan moeders rokken vast. Smart ligt op aller gelaat, en het tooneel is bepaald indrukwekkend. Zweden heeft vele dergelijke groepen waarin de nabootsing van het leven zoo volmaakt is, dat een vreemde toeschouwer zich op 't eerste gezicht bedrogen waant en denkt dat hij het oog slaat op levende vormen. Behalve de schilderijen in Memorial Hall en de artikelen bovengenoemd, vindt men weinig van versiering en ornament in deze twee afdeelingen, terwijl hun buurman, Italië, weder niet anders bevat. Alles wat wij zien is als het land, van waar het komt, eenvoudig, deugdelijk, alledaagsch werk, aangeboden zooals het is; het zijn levende illustratiën, de tekst moet men zelf vinden. Ziin zij ook al geen beeldhouwers, toch zijn zij kunstenaars. Zij bewijzen het in de leven voorstellende rrroepen. De Zweedsche klokkenmaker, het bruidspaar, de Laplander met zijn rendier voor zyne slede gespannen, en zelf toegetakeld met kleeren waardoor de koude niet dringen kan, terwijl zijne vrouw hem de aangestoken pijp toereikt, het gewonde hert met de jachtpartij er om heen verzameld, deze en andere "roepen vinden altijd talrijke toeschouwers; en geen wonder, want het zijn letterlijke voorstellingen van leven, karakter en zeden. De costumes zijn de wezenlijke kleederdrachten van het landvolk, de gezichten en de' figuren zijn even wezenlijk als de kleederen. Het rendier is een wezenlijk rendier, opgezet. Men zegt dat de hand van een der figuren op den overtocht gebroken was en dat de kunstenaar, die de hand zou modelleeren, een afdruk nam van de hand van een Zweedseh meisje hier te lande, zich niet willende verlaten op geheugen of verbeeldingskracht. En toch, waar als zij zijn, zijn zij vol van de poëzie van een innerlijk leven, of liever van gemoedsleven. In geene groep is dit beter aangetoond dan in die van het »Doode Kind«. De smart van de moeder in haar gebogen vorm, op de knieën liggende bij de wieg die het lijkje van haar kind bevat, het medegevoel van den geestelijke, de opwellende droefheid van den vader, alleen onderdrukt door den stalen wil die de tranen terug drijft, de droefgeestige verwondering van het kleine meisje, dat aan des prediker s knieën siaat, alles is levendig als het harde leven in doorwegen en waar als het lijkje in de wieg en het doodkistje dat er nevens staat om het overschot te ontvangen. En dit kunstgevoel is niet alleen te vinden in deze groepen; een zekere smaak van natuureigen vinden wij in de schikking van het geheele departement. Wij vinden die. terug in hei Gebouw voor Landbouw, waar Noorwegen eene expositie zijner visscherij heeft die schitterend origineel is. Daar zijn de netten opgehangen in draperiën alsof zij de fijnste kanten waren,en de pakjes van geolied linnen zijn meteene zorg uitgesteld alsof zij van het beste laken gemaakt waren. Wij vinden dien smaak terug in de bevallige onachtzaamheid der draperie van zware huiden, niet minder dan in het schoone mozaïek van bont, dat op een hee.ten Augustusdag met de thermometer niet ver van 100° u doet droomen van slede en bellen en haar die gij het liefste aan uwe zijde hebt! Vooral vinden wij dat kunstgevoel terug in de wonderlijke uilstalling van ijzer en staal. Pyramiden van spoorweg-ijzer, gekroond door wonderlijk schoon afgewerkte cirkelvormige zagen, bouwkunstige mo.n"" menten, die nut met smaak vereenigen, ut kou er mijne oogen niet afhouden; maarjXXiT dwaalde terug naar Schlosser's werfiMge^«"nu. Ik zag weder voor mijn geest een «noot» aangaande zekeren Lodewijk van Geer, een Hollander, die een vloot schepen in zee bracht, bemande, proviandeerde, --- Buitenlandsch Nieuws. AMSTERDAM, 2 September, In een groot' deel van het Duitsche vaderland wordt heden feest gevierd en de beurs te Berlijn is gesloten, 't Is het Sédan-feest 'twelk men viert, of, gelijk de Provincidl-Correspondenz het zeker gelukkiger noemt, het //September-feest,// ¦—¦ want de gedachte van een veldslag aan een feest te verbinden is zeker zeer oneigenaardig. In een aantal steden zijn door de gemeenteraden openbare feestelijkheden georganiseerd en de scholen geven vacantie. Na een tijdsverloop van zes jaren — dus schrijft het boven aangehaalde dagblad — is de voorliefde voor dit feest nog steeds dezelfde gebleven en heeft ze zich algemeen onder de natie verbreid. Wat het volk al dadelijk voorzag, toen het vereenigde Duitschland onder zijn dapperen aanvoerder de legermacht van, Napoleon den derden in het stof deed zinken, namelijk dat de oorlog op roemvolle wijze zou worden ten einde gebracht, de grenzen zouden worden beveiligd en Duitschland naar binnen en naar buiten zou worden versterkt, — dat alles is op glansrijke wijze in vervulling getreden. Zoo viert dan het volk den 2den September niet zoozeer een oorloos-feest en ook geen vrede-feest, maar het feest zijner eigene wedergeboorte. Het is een feest dat allen die het vaderland liefhebben in 't gevoel eener innige gemeenschap met elkander kunnen vieren, omdat deze dag, behalve de onmiddellijke vruchten der overwinning, aan het volk het bewustzijn van ADVERTENTIEN: Bij 6 of minder regels ƒ1.20; elke regel meer 20 Ct. BUKEEL: N. Z. VOORBURGWAL (PUPENMAUKT) No. 187 A_.__sr.El_D AM. zijn eenheid schonk, een eenheid, krachtig genoeg om alle beproevingen te verduren en eiken vijand te overwinnen. Een feest, dat zoo rijk is aan gelukkige en opwekkende herinneringen, kan niet' anders dan de liefde tot het vaderland steeds op-, nieuw sterken en louteren. Naar met zekerheid wordt gemeld, is cene spoedige hervorming van het gevangeniswezen, waarnaar reeds zoolang verlangend is uitgezien, thans aanstaande. Dc zaak zal door eene Rijkswet worden geregeld en de nieuwe wet zal dus voor geheel Duitschland van kracht zijn. Uit de officieele processen-verbaal van de jongste verkiezing in het Fransche departement Morbihan blijkt, dat de P.epublikeinsche candidaat, de Heer Le Maguet, 50 stemmen meer heeft verkregen dan eerst was opgegeven, zoodat de Heer De Mun, de //ridder van den Syllabus//, slechts eene meerderheid heeft verkregen van 325 stemmen, eene meerderheid die zeer gering mag heeten, wanneer men in aanmerking neemt dat Morbihan voor een pikzwart departement geldt. De Generale Eaad van het Departement Seineet-Oise heeft besloten de subsidie van 5000 francs, die tot nu toe aan den bisschop van Versailles werd geschonken, van' de begrooting te schrappen. Ook den post van 500 francs voor de geestelijken van andere gezindten heeft de Eaad doen vervallen. Woensdag en Donderdag hebben weer in een aantal Engelsche steden openbare bijeenkomsten plaats gehad ter afkeuring van het gedrag der Eegeering in de Bulgaarsch-Turksche aangelegenheden. Tegen die gruwelen zelven is met de meeste verontwaardiging geprotesteerd. Op een dezer meetings, die te Nottingham, is een brief voorgelezen van een lid van 't Ministerie, den Heer Bourke, onder-Secretaris aan het Departement van Buitenlandsche Zaken. Bourke noemt daarin de gruwelen, door de Turken bedreven, ten eenenmale ongerechtvaardigd, onverschillig hoe ernstig de door vreemdelingen aangestookte opstand is geweest en onverschillig hoe bloedig de daden en plannen van de opgestane Christenen geweest zijn. In zeer krachtige bewoordingen, schrijft Bourke, heeft de Eegeering Turkije over de zaak onderhouden en aan de Porte doen weten, dat bet gebeurde Engeland van haar zou vervreemden. DaAly News, die 't met blijdschap begroet dat de Eegeering eindelijk in deze eens van zich laat hooren, heeft toch op dit schrijven het een en ander aan te merken en vooral dat de Minister slechts spreekt over het verleden en geheel uit het oog verliest dat de gruwelen nog voortduren. Ook stelt Bourke het voor als had het verhaal der gruwelen //eerst onlangs// Engeland bereikt, 'tgeen geenszins het geval is, terwijl 't eindelijk hem bekend moest wezen, dat de opstand werkelijk veel te weinig te beteekenen heeft gehad om 't gebruik van zijn woord: //onverschillig// te rechtvaardigen. Carrington, de liberale candidaat voor Bucks (de plaats van Disraëli), heeft Donderdag 1. 1. te Chesham eene redevoering gehouden, waarin hij de Regeering, wegens hare onverschilligheid tegenover de gruwelen der Turken, hevig aanviel. De verkiezingsstrijd wordt door geheel Engeland met de meeste belangstelling gadegeslagen. De Mogendheden zijn te Constantinopel ijverig bezig met het doen van de noodige //stappen// tot het verkrijgen van een wapenstilstand. Alle Gezanten, ook die van Eusland, zouden dezelfde ïnstructiën hebben ontvangen. Aangaande eventueele vredesvoorwaarden is nog niets vastgesteld. {Zie telegram). Inmiddels is het nog zeer onzeker of Turkije van een wapenstilstand en of Servië, na zijne jongste overwinningen, ¦— die nu ook door Le Temps worden bevestigd — van vredesvoorwaarden zal willen weten als onlangs zijn bekend gemaakt. De Minister Eistich moet zich over de zaak zeer ongunstig hebben uitgelaten. Van eenigszins strenge voorwaarden, moet hij gezegd hebben, wil Servië, nu de omstandigheden zoozeer veranderd zijn, niet weten. Onze positie is op het oogenblik zeer gunstig, 't Heet dan ook, dat men toebereidselen maakt tot een win- waartoe uit Eusland weer aanzienlijke geldsommen en een aantal vrijwilligers zouden zijn overgezonden. Generaal Tschernajeff zou een uitvoerig memorandum aan Vorst Milan hebben doen toekomen, waarin hij de redenen ontvouwt waarom hij den oorlog__wil voortzetten. De toestand en de positie van zijn leger, zegt hij, is in den laatsten tijd zeer veel verbeterd. De Turken kunnen, volgens' hem, nooit bijzonder ver in Servië doordringen, daar ze sterke afdeelingen zullen moeten achterlaten om de genomen plaatsen bezet te houden, ¦— afgezien nog van de moeite die ze zullen hebben om zich te approviandeeren. Ook wegens staatkundige overwegingen is Tschernajeff voor voortzetting van den oorlog. Op Milan moet dit memorandum een diepen indruk hebben gemaakt. 't Blijkt dat de afzetting van Sultan Murad vooral het werk is geweest van Midhat-pacha. De Groot-vizier had liever een Eegentschap willen benoemen, maar Midhat-pacha achtte dit gevaarlijk en ook in strijd met den Koran, die slechts weet van een Eegentschap in geval van minderjarigheid. Sultan Abdul-Hamid heeft gisteren zijne eerste officieele receptie gehouden en heden zal de Keizerlijke iiliattu worden voorgelezen, waarin zijn troonsbeklimming den volke wordt aangekondigd. De bevolking van Constantinopel ontving het nieuws met trouwens begrijpelijke onverschilligheid. Alleen voor het sérail, dus wordt door een der Fransche bladen opgemerkt, heeft de uitroeping van een nieuwen Sultan misschien iets te beteekenen. Murad zal in het paleis Tchegarem worden geïnterneerd. ---