LAND- EN VOLKENKUNDE. DE STOOMVAART OP DE RIVIER DE PO. (Overgenomen uit de Gazzetta Piemontese.) Het was in de maand Februarij 1845, in overeenstemming met' den liraaf F. A. Moccnigo , eigenaar van het privilegie voor« de vaart op de rivier de Po en derzelver zijtakken , dat de eerste hand aan de oprigting eener .ictien-maatschappij in Lombardije werd gelegd , met het oogmerk, om eene sloomvaarldienst tusschen CavanePe di Po en Pavia , voor het slepen van koopgoederen, in werking te brengen. Kort na hare vestiging deed die maat.chappij eene eerste sloömsleepboot en twee ligter-scliepcn geheel van ijzer zamengesteld , bouwen , en dat wel met het bepaalde doel', om te dienen tot het nemen van proeven er, het verkrijgen daardoor vaa de noodige kennis en ervaring , welke bij de vestiging en verdere uitbreiding der maatschappij, vooral in de toekomst, van overwegend belang moeslen zijn. > Voor deze stoomsleepboot werd gebruik gemaakt van twee stoomwerktuigen van 40 paardenkrachlen gezamentlijk vermogen, afkomstig uil de beroemde werkplaatsen van de HH. Bulton en Watt, en «edert 1828 geplaatst in de stoomsleepboot I'Eridano, welke gedurende eenigen tijd gediend heeft voor het vervoer tusschen Genua en Livorno. Deze werktuigen werden aan het etablissement van den Heer Taylor van Marseille toevertrouwd, eu evenzoo de vervaardiging van bet schip en .van de stoomketels met andere bijkomende zaken , waaronder ook do geheele uitrusting van het vaartuig. Heezeer later dan overeengekomen was, zoo heelt echter de Heer Taylor aan de verpligtingen, die hij ep zich genomen had , naar behooren voldaan. De eerste togt op de rivier de Po io December 1845 volbragt zijnde, zoo was men in staat, met grond over de zaak te oordcelen en toonde de uitslag der gemaakte proefnemingen, dat de technische moeijelijkheden welke volgen, het .eggen van zekere personen de onderneming in den wé» stonden, of niet aanwezig waren , of, zoo al, dan niel onoverkomelijk behoefden te worden geacht. Ten gevolge daarvan besloot de maattcbappij, aan hare middelen van vervoer verdere uitbreiding te geven en eene nieuwe .loomsleepboot en vier lifterschepen te doen bouwen. Onder het getal dergenen, welke zich daartoe ' aanboden, waren twee fabrikanten uit Holland ,de Heer Rdnlgen van Feijenoord en de Heeren Paul van Vlissingen en Dudok van Heel van Amslerdam , die ieder in het bijzonder een hunner ingenieurs hadden gezonden , om op de plaats zelve de noodige onderzoekingen , vooral met belrekking tot de .nelheid de. strooms van de rivier in het werk te stellen. De maatshappij vroeg eene sloomsleepboot mot twee werktuigen van 60 paardenkrachl gezamentlijk vermogen, met welke zij hel voornemen had , eene hoeveelheid van 2000 a 2500 centenaars koopgoederen , de rivier de Po (welker «nelheid van stroom op sommige plaatsen zes geographische mijlen per uur te boven gaat) te doen opslepen. De Heer Coruelisvan Vlissingen door het etablisse mem van dien naam g.. zonden en neef van een der beide chefs, na tot drie herhaalde malen de rivier de Po, in haren loop ie hebben onderzocht, gaf aan de maatschappij den faal , om schepen te dóen bouwen van niet minder dan 80 of beter nog v.n 100 paardenkrachl, vernins hij het voor onmogelijk moeit houden, dat de maatschappij met schepen van 60 paardenkracht, bet doel, hetwelk' zij op het oop bad , kon bereiken. Niettegenstaande deze verstandige raad door den afgevaardigden ingenieur van Feijenoord werd bestreden , vond die toch bij den gerant der Maatschappij en bij een groot aantal actionarïssen van onderscheiding, welke deze onderneming onder hare leden lelt, eene gunstige opname niet alleen maar er werd ook besloten, er gebruik van temaken. Aan het etablissement van van Vlissingen <_ Dudok van Heel, te Amsterdam, alzoo spoedig daarna de ver».iardiging opgedragen zijnde van eene' stoom-sleepboot van 100 paardenkracht vermogen , -er.evens vier lifterschepen , elk geschikt voor ongeveer 1300 centenaars goederen, _00wer" den deze ondencbeidene vaartuigen met den meerten spoed in de werkülaat" «en van bet etablis.ement te Amsterdam in aanbouw gebragt en «1 h-t materieel er van in. November 1846 naar Vebene verscheem Aldaar behouden en in goeden staat aangekomen, heeft de Heer Co,-_*__«__ Vlissingen van de maand Maart tot AuguAiu 11. zich onafgebroken beTjgehouden, om genoemde boot en hgiers op eene „Wf aldaar weder o. ie stellen en voor hunne be,u.mm._g geheel m gereedheid te brengen ; Een ieder , die gedurende deze werkzaamheden, de bedoelde vSen b«ft k*"> Den *>e*'««'gen* beeft nch moeien overtuigd bonden niet allee.» wan aarieiver uitmuntenae bouw en joiiailcil, m.ti bóVèedien vin dè oiet te overtreffen fraaije constructie der werktuigen, waaraan zelfs des* kundige ervaren Engelsche constructeurs hulde en lof bebben toegebragt. In de laatste helft der maand Augustus, verliet de stoomsleper de Stad Venetië onder eene hevige bui, welke hij naar behooren wist te bestrijden, en liep tot algemeene bewondering, door Bocca Maestra de rivier de Pó in. Tot Cavanelli di Pt, gekomen, nam hij twee ligtersehepen, elk beladen met 1150 centenaars koopgoederen, op sleeptouw, welke hij in 72 uren reis tot Pavia sleepte. Het wat abloen, dat de gerant of beheerder der Maatschappij de juistheid van den raad des Heeren C. van Vlissingen, om geen minder vermogen dan 100 paardenkrachten in den sloomsleper te plaatsen, naar waarde wist te schatten , daar het bleek, buiten allen twijfel te zijn, dat met een stoomsleper van slechts 60 paardenkracht geene gewen.chte uitkomst zoude bebben kunnen verkregen worden , waardoor dan ook de geheele onderneming, wel verre van verzekerd, geheel mislukt zoude zijn. De tweede proeftogt van Cavanelli di Po naar Pavia, met 2600 centenaars , verdeeld in twee ligtersehepen , werd door de boot in 70 uren , met een verbruik van 350 kilogr. steenkolen per uur, volbragt. Wanneer later de maatschappij mogt verlangen , of de omstandigheden het vervoer van 3000 centenaars, op eene en dezelfde rei. , wenschelijk maakte, zoude met een betrekkelijk gering verschil in bet verbruik van brandstoffen en tijd, die hoeveelheid met dezelfde boot kunnen gesleept worden. De stoomsleper , welke den nu reeds beroemden naam voert van Pius IX, heeft 150 Engelsche voeten lengte, bij een* breedte van 22 voet. Hij i. geheel van ijzer zamengesteld en van twee .toomwerktuigen voorzien , ieder van 50 paardenkraebt, middelbare drukkiug, met eene naar willekeur te veranderen expansie. De stoom-cylinders zijn vertikaal en de stoomketel eene zoogenaamde tubulaire. De diepgang met 15 ton steenkolen, bet water en de stoomketel, ankers, kettingen , gangspil en al wat er noodig is aan boord, gaan geene 60 centimetres te boven. Ligtersehepen, insgelijks van ijzer gebouwd, hebbeneene lengte van 31.50 mètres, bij eene breedte van 4.80 en, met ÖOOcentenaars goederen beladen , is hun diepgang niet meer dan 50 centimetres, zoodat, indien zelfs het water der Po zijn laagstee stand bereikt en bij gevolg die rivier in den meest ongunttigen toettand voor de scheepvaart zich bevindt, de stoomsleper Pius IX immer vier of vijf ligters, elk met eene lading van 500 centenaars, slepen kan. Op dit oogenblik bevindt de maatschappij zich in het bezit van twee stoomsleperijen, tien ligters , allen van ijzer (vier dezer laatsten deed zij zelve te Venetië bouwen) en spoedig zal dit materieel met een derden stoomsleper van 100 paardenkraebt en nog zes of acht ligters vermeerderd worden ; het is eene onbetwistbare waarheid, dat deze onderneming aan den Venetiaausch-Lombardijschen handel uitstekende en belangrijke voordcelen moet opleveren, want zij vereenigt in zich snelheid en spaarzaamheid. Het zijn deze gronden, waarop men thans met volle regt de onderneming eener stoomsleepvaart op de P 6 als gevestigd en verzekerd mag beschouwen en zoo men aan den eenen kant hulde moet toebrengen aan de volharding der ondernemers en in het bijzonder aan den Heer Tommaso Perelli Paradisi, niet minder en zeer zeker is men aan den anderen kant verpligt, zijne erkentelijkheid te betuigen aan den ingenieur, den Heer Cornelis van Vlissingen, die van bet eerste oogenblik af, al zijne zorgen aan het welslagen van het voorgestelde doel heeft besleed en tot het einde toe met warme belangstelling daarmede onvermoeid is voortgegaan. Het is daaraan te danken, dat men een stoomsleper heeft bekomen , die , wij zouden haast durven zeggen , volmaakt kan genoemd worden. Het etablissement van de Heeren Paul van Vlissingen en Dudok v. Heel, te Amsterdam, heeft daardoor zijnen roem verhoogd, en den ondernemers, die een verstandigen raad hebben opgevolgd, is men welverdienden dank schuldig. --- JAMES BROOKE, RADJAH VAN SARAWAK. Tien jaren i. het geleden, dat een man , gezond en sterk van ligchaam , stoutmoedig en onderneemziek van geest, met onverschrokkenheid bezield , met menschenkenuis begaafd, en vet eene buitengewone sluwheid begiftigd , op avonturen uitging, welke hem roem en grootheid mogten verschaffen. Langs deo gewoneu weg, onder de vanen zijns vaderlands, in den strijd legen de Aziaten, had hij geen pad kunneu vinden, dat hem tot zijn doel leidde. Als hunter of pelsjager, in de Noord-Amerikaan.che wouden ,de roodhuiden met zijne gladde long te verschalken, en met het drinkbare vuur (whi.key of brandy) tot onderlingen doodslag en verderf aan te hitsen .... dit ware goed geweest, was bij eene halve eeuw vroeger ter wereld gekomen; thans wa. het niet genoeg voor zijne eerzucht. Een ander voorbeeld had hij zich gekozen, niet dat van den Alexander der oudheid of dien der nieuwere ge.chiedeni., niet dat van den Pruisischen Fraderik of den Cor.ikaan Napoleon. Verre van daar: een landgenoot wilde hij nastreven. Deze landgenoot had zich met buitengewone sluwheid in de gunst van den oppersten gezaghebber te Calcutta weten in te dringen, huwde dien. bijzit,, welke vrouw voortdurend een grooten invloed op baren vriend nitoefende. Al. .pion, bad die landgenoot het eer.t voet gezet op het eiland, waarover hem naderhand het bewind werd toevertrouwd , een bewind, dat bij zoodanig ten eigen bijzondere voordeele wist in le rigten, dat hij ter verantwoording naar zijn vaderland werd opgeroepen. Dezelfde beschermer had dien landgenoot toen en later gered, en hem bet slagen gemakkelijk gemaakt, om gehoorzaamheid en goede trouw met voeten te treden , om zijne eigene natie, in de door hem begane onregtvaardigheden , deel te doen nemen. Waarom ook zou onze avonturier dien landgenoot niet hebben gezocht na te volgen , daar toch, niettegenstaande zijne laaghartigheid en eigen lofsverkoudiging, de naam van Rallies door zoo velen als eervol geroemd wordt. D»t voorbeeld wilde Brooke, zoo veel de omstandigheden gedoogden , navolgen ; even al. deze, koot bij de Nederland.ch Indische Bezittingen uit, om, in weerwil der bestaande tractaten, zich aldaar in te sluiten , en door het schandelijk belasteren der Nederlandsche ambtenaren , vasten voet te verkrijgen. Brooko heeft zorg gedragen, der wereld zijneedele, zijne menschlievende ontwerpen bekend te maken. Aan de Malei.che volkstammen wilde hij de weldaden eener heilrijke be.chs_.ing, den afschu . der zeerooverij en de uitroeijing van den slavenhandel doen genieten. Waren echter deze uitboezemingen niet bloote klanken geweest, waarom dan niet de sluipholen der zeeroovers op het Maleiiche Schiereiland, langs en in de nabijheid der ku.ten, ja in het gezigt der Britsche vlag zelve, te vinden, binnen het bereik van het Brit.ch geschut, onder den rook van Malakka, op de eilanden Singapore en Penaog, zich van zoo edele taak gekweten? Dan ware thans welligt de nabuurschap van Straat Malakka van zeeroovers gezuiverd; dan ware men tegenwoordig, op Singapore en Penang , zijn leven zeker; dan hadde men misschien de voldoening ge.maakt, dat op de kutten van het schiereiland Malakka, waar de heerschappij van Groot Brittanje wordt geëerbiedigd, de zeeroovers geene vreedzame landbouwers als slaven wegslecpten. Of zoude bij zich aom. grootere verdien.ten hebben verworven; met da inland.che grooten en voormalige onafhankelijke Vorsten in Bengalen en naburige landen, te overreden, hoe het tot hun tijdelijk en eeuwig wellyn strekte, dat de Engelschen de moeite van het bestuur hunner staten ■__>!> zich geladen, hen van de zorg voor hunne overgroote rijkdommen verlost hadden ? Of zoude hij zich geene onaf hankelijke eerzuil hebben geaticht, wanneer bet hem gelukt ware, den Bengaal.chen landbouwer te bewijzen, hoe gezegend het voor hem ware, den aanbouw van de benoodigde, rijst, tot dagelijk.ch voed.el voor zich en de zijnen, te verwaarloozen , ten einde voor zijne Britsche meesters te grootere uitgestrektheid grondt met mankop le be _iaijen , en het voortreffelijke heulsap te verzamelen ? — Daarheen evenwel strekte zijne eerzucht niet. — Of de landen, onder Britsche heerschappij, zuchtende waren onder men»chenroof en moord; of de inge-etenen wegkwijnden e-ader gebrek en hongersnood : dit alle. was ham onverschillig. Hij bad hat oog geworpen op i>de eilanden van den A-.iatis.hcn Archipel, die eilanden van uitge.trekten omvangen weergalooze schoonheid; op Borneo en de oe.telijke eilanden, die een ruim veld tot ondernemingen en nasporiugen opleverden." Zie daar bet doel zijner eerzucht. Ziel men niet, dat het slecht, klanken zijn , wanneer bij verzekert, dat zijn oogwit was »de ver.preiding van algemeene kenni., de uitbreiding des handel, en de voortplanting des Chri.tendoms." Ook zegt hij zelf .met stilzwijgen de beweegredenen te zullen overslaan , waarom hij eenen zoo lansen en gewaagden togt ondernam." Uitbreiding van den Brilscben handel ongetwijfeld, doch vooral eigeu grootheid waren zijne beweegredenen. Van Singapore uit besocht Brooke in de eerste plaats de kusten van Borneo, waarheen zooveel smokkelhandel gedreven werd, en waarde Engelschen opium , buskruid en schietgeweer braglen , en tegen stofgoud en vogelnestje, verruilden. Hij leerde land en bavolking bennen en zijne sluwheid wist een goeden dunk van ziah zelven te verwekken , terwijl hij den hoogmoed der Malei.che grooten vleide en hunne hebzucht door ge.chenken en groote beloften opwekte. Van daar in Oct. 1839 te Singapore terug gekomen , vernemen wij tot aan zijne terugkom.t te Sarawak , op het einde yan Augu.tus 1840, slechts ter loops, dat hij op Celebes, in Toeratta-Baai, te Boathani en Boelekomba , en in de baai van Boni i. geweest, slechl. ter loop. «om redenen , welke niet behoeven in het breedo behandeld te worden."-- Waren inderdaad Biooke's bedoelingen edel gewee.t, dan behoefden zijne togten en bemoeijingèn geenszins met den sluijer des geheim, le worden bede|t. — Doch hi} en de uitgever van zijn Journaal, kapitein Keppel, wisten zeer wel, dat die havens van Celebes en andere plaat.en, waar bij zich vertoond had, niet door hem bezocht mogten worden, wisten zeer wel, dat zulk. met het irsclaat itrydig wa.. De tweede komst van Brooke te Sarawak , is het begin van het tijdperk, waarin hij zich in zijne volle grootheid gaat verloonen , den sluwen Maleijer door acne nog grootere sluwheid weet te verschalken, en, door eene buiteugewom onverschrokkenheid, ontzag weet in le boezemen. Eene aaneen.chakeling van kun.tgrepen , vleijenjen en bedreigingen brengen hem tot bet doel. Weinig meer dan een jaar verliep voor hij zich den Radjah Moeda, als Pangerang, tut beicbermcr of uitvoerder van dien» bevelen had weten op te dringen. Hoezeer dit bewind uit zyn aard hoogst onzeker wa., waut zonder des Sultans toestemming oeteckende het zeer weinig , gaf de stoutmoedige gelukzoeker zich van nu af te Singapore en in Engeland uit voot radjah van Sarawak, voor beheerscher van dat landschap, hem door dw regimatigen opperheer toevertrouwd. Al de loosheid en kuuslenarijen van Brooke zouden echter niet voldoende geweest zijn, hem in het eigenlijke bewind over dat landschap te brengen, ware .bij er niet in geslaagd, Britsche oorlogsehepen van Siugaporo naar Sarawak te lokken. Nu immers bleek het, dat het Britsche gesehut en de Britsche krijg.magt te zijner beschikking .tonden, terwijl hetNederlandich bewind de geheele noord we.tku.t van Borneo aan zich zelve overliet. Van waar was dus bescherming tegen overmagt, van waar straffe voor ongehoorzaamheid en trouweloosheid te verwachten ? Den Engelschen Heer le Sarawak moest men vreezen ; zijn welbehagen gold meer dan het gezag van dan Sultan want hij had vuurschepen en den donder des geschuts om zijne wraak te dienen. ,''*£_, Het lot van Britsche schipbreukelingen, door den Sultan van Braunie gerantsoeneerd , gaven eene gereede aanleiding voor Engelsche oorlog.cbepeo, om dien vorst een bezoek te brengen. In de maand Mei 1843 kwam Brooke, van Singapore, aan boord van een Bnt.chen bodem, te Sarawak, na dat bet hem Üen maanden te voren gelukt was, den Sultan deel.door vrcesaanjaging , deels door groote beloften, te bewegen, hem als bestuurder of radjah van dat landschap te erkennen. De indruk, te weeg gebragt door een zoo groot zeegevaarte, was niet gering. »lk kwam in de Dido terug, zegt Brooke, en ik mag er bijvoegeo, dat de komst van dat schip de kroon op mijn werk geiet heeft. De inboorlingen ontwaarden oogenblikkelijk, dat er eene magt gereed was, om te beschermen en te •straffen." Men ziet hieruit, hoe, bij al zyne sluwheid , zijne fijn gesponnene Ji-lMt en liia #»m_io»(llg Urtta -m, wnud w g«wel. •».«<*»» door e«n« kleine krijgsmagt geholpen , hij nogtans Britsche oorlogschepen behoefde, om zich voor goed te vestigen. Wa. dit eene openbare verkrachting van het tractaat van 1824 of was het eene ontduiking van hetzelve, den eerlijken man onwaardig ? — Het wa. het eene en het andere. — Zeeroovers in het rijk Braunie wilde men gaan bestrijden, doch dit streed tegen an. 5 van het tractaat, dat de beteugeling der zeerooverij in de Indische zeeën voorschrijft. Geen trac'aat ook vermogt Groot-Brittanje te duiten met eenigen staat op een eiland , waar bet Nederlandsch gezag gehuldigd werd. — En evenwel wilde men tot uitbreiding van de Engelsehe magt, tot vestiging van de grootheid van deu fortuinzoeker, thans Radjah van Sarawak, zich in de zaken van Borneo mengen, en zijne meerderheid boven die horden naakte wilden doen gelden. Daarom liet men den voormaligen Radjah Hweda Hassin, bij een brief, kapiiein Keppel verzoeken, de zeerooverij van de Dajakkers van Saraboes en Sakarran te fnuiken. Dit wa» geen tractaat of geene evereenkomst ; en de menschelijkheid eischte immers, aan zoodanig verzoek gehoor te geven. Doch door wien. werd dit vverzoek gedaan ? Door iemand, die .edert, op 1 Aug. 1842, zijn gezag door den Sultan aan Brookewa. overgedragen, en sedert hij zelf, op 18 Aug. 1842, dat gezag plegtig in handen van Brooke bad overgegeven, geen gezag ter wereld, noch le Sarawak, noch te Braunie, vermogt uit te oefenen, "— Wat is dus gebeurd ? Kapitein Keppel heeft openbaar geweld op Borneo gepleegd. Door de drogredenen van Brooke heeft hij zich tot die daden van onregtvaardigheid en van schennis laten verleiden; — door die daden goed te keuren , heeft de Britsche natie deel genomen aan het verkrachten der regten van Nederland en van den Sultan van Braunie. Op even zoo bedriegelijke wijze heeft Brooke den Sultan een dergelijk verzoek aan de Engelschen, tot beteugeling der zeerooverij afgeperst, en hem later zoeken diets te maken, dat, dewijl er schipbreukelingen al. slaven in zijn land waren, hij zelf tegen de overeenkomst tot fnuiking der zeeroovers had gehandeld. Dewijl deze verzekering in Aug. 1845 door acht gewapende schepen werd ondersteund , schoot den Sultan niet. over dan de verklaring, dat niet hij, maar zijn rijk.beslierder de schuldige was. Op zoodanige wijze verschafte de Radjah van Sarawak zich de gelegenheid, om de hoofdplaat, van Braunie le kanooneren , en zijne vijanden schrik in te boezemen. De zwakke Hassim was, toen hij te Sarawak van geene dienst meer konde wezen, naar Braunie gebragt. Door een van zijne broeders werd daar eene Engelsche partij georganiseerd, en, zoo lang Brooke met gewapende bodems in de nabijheid was, handhaafde zich die parlij; — doch het kon niet lang zoo duren. ]n den aanvang van bet jaar 1846 werd Hassim en allen, die de Engelschen in het land gebragt of hunne plannen begunstigd hadden, vermoord. — Eene zoo verregaande trouweloosheid en wreedheid moest, zoo schreeuwde Brooke, en zoo schreeuwden de Singapoorsche bladen, voorbeeldig gestraft worden. Meent de zoogenoemde Radjah van Sarawak, door een dergelijk guichelspel en door zoodanige mommerij, de beschaafde wereld te misleiden en te verschalken? — Maar hoe, vraagt de onpartijdige tijdgenoot, hoe heelt hij zijne pligten jegtns zijnen meester, den Sultan van Braunie, vervuld? Die pligten heeft hij geschonden , en den Sultan mcl verraad beloond. — Waar heelt Brooke de bewijzen geleverd , da. de beide Aziaten , te wier oorzake hij Braunie, door twee gewapende stoombooten, deed beachieten , waarlijk Britsche onderdanen waren? en waar is het bewijs, dat zij melderdaad, in Braunie, in weerwil dier hoedanigheid, in slavernij zijn gehouden? Nergens zijn , door den blanken Radjah , noch van het eene noch van hel andere, ook zelfs da minste bewijzen geleverd. Waar, en in welke bewoordingen zijn uitgedrukt de vcrpligtingen van den Sultan , om in slavernij gevallene personen iv vrijheid lettellen? — Brooke beweert wel, dat zulk. was uit krachta van averbindtenisten door den Sultan plegtig en vrijwillig" met de Engelstlien aangegaan (1); doch waar is het bewijs? Noch in Brooke's Journaal, noen elders zijn ze on» voorgekomen. Wanneer zijn die verbindteni.ten , door de Engelschen met Braunie gesloten , aan Nederland medegedeeld ? Immer, verbindtemsten , in gevolge van welke de Sultan van Braunie zich aan het gevaar blootstelde, zijne hoofdplaats door de Engelschen te zien beschieten , behooren wel degelijk onder de verbindtenissen bij het 3de art. van het tractaat van 1824 bedoeld (2). Hoe worden de gewelddadigheden door kapiiein Keppel langs de rivier van Borneo io 1843 gepleegd, goedgenaaakt? Hassim — aangenomen al eens, des neen , dat het verzoek door hem vrijwillig was geschied — was niets anders dan een ambteloos persoon , sedert Brooke in zijne plaats was getreden. Het was geheel onverschillig of hij een Prins van den bloede was en of hij den Sultan bet naast stond, en door zijne vrienden als erfgenaam van den troon werd beschouwd. Hassim was een ambteloos vor.telijk persoon , zonder eenig gezag. Dit kon aan kapiiein Keppel niet onbekend zjjn, en deze vergreep zich aan de souvereiniteit van den Sultan, toen hij antwoordde : »dra maatregelen te zullen nemen, om deze en andere zeeroovers te bedwingen." Geen grond kan door dien scheepsbevelhebber of door zijn raadsman, worden aangevoerd, om die daden van geweld te regtvaardigen. De moord aan Hassim, aan Bader 0. Dien, hunne broeders en vrien* den gepleegd, betreuren wij als.menschen , en Brooke moest zulks dubbel betreuren , dewijl die menschen vielen als slagtoffers zijver eerzucht en zijner verradeiij jegen» den Sultan van Borneo. Zijne werktuigen en handlangers werden om het leven gebragt; doch die gebeurtenis op zich zelve beschouwd was slechts eene Braunissche, wel wat vreemde wijze van regispleging. In allen gevalle was het dooden van eenigen zijner onderdanen door den Sultan eene daad , welke slechts hena en zijn volk betrof, buiten het bereik of de bemoeijenis van Engeland. Sedert wanneer toch heeft Engeland het regt, zïch met de huishoudelijke zaken van andere natiën le bemoeijen? Sedert wanneer is droot-Brittanje de tucbtmeetter der andere natiën van onzen aardbol geworden ? Wie heefl het daartoe aangesteld ? Staat dan de zedelijkheid in alle landen, waar de Engelsche vlag wappert, zoo hoog, dat die natia hat wagen durft, niet enkel scheid.regierhjk op te treden, maar het waagt, zich aan te matigen als de strafeogel God., tot kattijding der misdaden, door de volkeren der aarde begaan, op te treden ? Welke verblinding zou dat zijn ! — \\i_ kent al de gruwelen tegen God en menseben , welke dagelijks binnen den omtrek van Londen, die stad van twee millioen zielen, worden bedreven f Wie telt al de slagtoffers , welke in lerland, door eene ruwe, onbeschaafde meaigte, jaarlijks aan wrevel en wraak worden opgeofferd! 'DAAr wordt de zuigeling met het hoofd tegen den muur verpletterd, zoodat de vader met het brein zijns zoons wordt bedekt; daar wordt de zwangere vrouw en de pas ontloken* maagd , welk.e zich uit bet braudende huis zoeken te redden , door het verwoedde landvolk meedoogenloos in de opblakerende vlammen terug gedreven ; en die wreedheden geschieden, omdat de huisvader zijne pachters , die niet belalen konden, van de hoeve heeft gejaagd, of omdat bij als getuige, voor het ■ geregt, tegen den moordenaar zijn. buurman» is opgetreden. Zulke wandaden gebeuren in lerland — straffeloos — want ide wet i. er zonder kracht. En eene natie, in wier vaderland zulke gruwelen ten hemel schreeuwen , zou het wagen , al. algemeene zedemeester, als de straffende Engel op te treden ! — Neen, die natie is niet zoo verwaten. Enkele mannen, onder de Britsche vlag geboren , wagen het, zoo .ehaamteloos alle mentcbenregten te verkrachten , alle verdragen met voeten te schoppen. — Dat dut de Britsche natie op hare hoede zij, en door hare toejuichingen die schanddaden niet tot hare eigene daden make. Thans is de man , die op zijne ligtbamelijke krachten, op zijne sluwheid en onver.chrokken stoutmoedigheid bouwende, tien jaren geleden als jelukzoeker op avonturen uitloog en het Engelfche krytgebergte den rag toekeerde , in zijn vaderland , met den titel van Radjah van Sarawak teruggekeerd. Welnu, dat men, in plaats van hem te vergodec , hem ter ver- (1) Zie Brooke, Topten naar Borneo, D. 11, bl. 237. Overal waar unj (») geplaatst hebben, zgn de woorden uit dat werk overgenomen. (2) Het tweede lid van dat artikel luidl als volgt: "Over en weder is verstaan, dat, vóór het sluiten van dit tractaat, door elke der contracterende partijen aan de andere mededeeling is gedaan van alle tractaten of verbindtenissen, tusschen dezelve respectivelijk en eenige inlandsche regering in de oostersche zeeën 'bestaande , en dat gelijke mededeeling geschieden zal vaa alle zoodanige verbiodtonisse., » het vervolg dooi deitlvo reipeetiwlijk «an H ««.." antwowdingreepe; dat men hem afvrage, waarom hij de eer der natie zoo roekeloos heeft prijs gegeven, waarom bij zijnen landaard op Borneo van trouweloosheid heeft verdacht gemaakt, waarom hij die ooneenighedea" en dien «naijver," welke gedurende twee eeuwen de Engelschen en de Nederlanders in Indie hadden verdeeld , en «de goede verstandhouding," verbroken , welke tusschen de beide natiën steeds had behooren te bestaan , doch die door het traclaat van 17 Maart 1824 wederom was hersteld geworden , met voortgaanden cigenwaau en .hoogmoed weder beeft gewekt en menige «aanleiding tot misverstand" tusschea- de beide natiën heeft opeen gehoopt. De Britsche uatie geloove niet, dat bet den Radjah van Sarawak, met de invoering van Christendom en Beschaving, welke hij zoo hoog doet klinken , ern.t zij. Of is hat spreekwoord onwaar geworden: aan de vruchten kent men den boom? Door loosheid, geweld en verraad h.eefl hij zich in Sarawak gevestigd; dus welk vertrouwen zullen de Dajakker., de Maleyers en Chinezen, in zijne verzekeringen , vol van edelmoedigheid en vrede, hechten ? Welk geloof zullen die volkeren .laan aan ziJße woorden, die van bitterheid en haat tegen Nederland getuigen, dat Nederland, hetwelk in de onmiddelijke nabijheid , te Sambas , met de grootste zachtheid, niet met schrikaanjaging, zooal» hij te Sarawak, regeert» Neen, het Christendom kan en mag niet, onder de bescherming van het wijdgapendegeschut en de blinkende bajonet, worden ingevoerd. Te Sarawak kan de vreeze slecht. naam-Chri.tenen voortbrengen. In andere gedeelien van Borneo zijn zendelingen; daar zullen zij slagen niet enkel door liefde le prediken , maar door liefde in hun gedrag le toonen , door zuiverheid van wandel cc door zich verre te houden van alle kwade trouw , vari het aanstoken van onecniglieid, en van beer.chzuchlige bedoelingen. WIJ erkennen met de vrienden en begunstigers van Brooke, dat bij zal trachten , den Britschen handel uit te breiden , Borneo voor den Brilscben ondernemingsgeest te openen. Maar, boe sihoon dit klinken moge, _oo behooren de Dajakkers behoeften te hebben , en ruilmiddelen te bezitten , om zich die aan te «chaffen. De laatste hebben zij in zeer kleine hoeveelheid , omdat hunne traagheid hen van den landbouw , van de mijrwgraving en van de vischvangst afkeerig maakt. Een lapje katoen , om de schamelheid te bedekken en iels dergelijk., dat zij om het hoofd winden, is de eenigsle behoefte. — Ééne kun.lbehoefle kan hun echter door de Engelsche geleerd worden ; het rooken van opium. — Welke kan dan de handel wezen, welken de Engelsche fabrikanten met Borneo drijveu zullen ï ean weinig katoen, om zich te bedekken , en schietgeweer, om elkander le vernietigen. Op die wijzo zal Borneo voor den Britschen ondernemingsgeest geopend worden, want de Dijaksche kustbewoners zullen, onder aanvoering hunner Maleische opperhoofden , de meer binnenwaait, gevestigde stammen beoorlogen cD vermoorden, om, voor den geringeu I. oedigcn buit, bij den Radjah van Sarawak of zijne handlangers, opiun> ia te ruilen , ten einde hun geslacht ontaarde en zij, die niet al. .lagtoffers van den .luipmoord (koppesnellen) of bel openbaar geweld vallen, in ligchamelijke ellende en zedelijke verstomping verkwijnen. Kan de Brilsche natie zoodanigen handel met Borneo wenschen , kan het met zoodanigen handel gediend zijn — immers neen; want op zoodanigen handel is Gods zegen niet te verwachten. Dat dan de Britsche natie , in ttede van den opgeblazen hoogmoed vaden radjah van Sarawak te voedsteren, hem ler veraatwoording roepe en rekenschap van zijne daden doe geven! ---