VERSLAG van den toestand der Provincie Noord- Brabant aan de Staten der Provincie aangeboden in derzelver Zitting van Julij 1851. --- De rivier de Amer, waarin zich het Oude Maasje, de rivier de Donge en ook de killen uitstorten, en die wateren naar het Hollandsch Diep voert, is in eenen staat van aanslibbing, waardoor het te voorzien is, dnt dit vroeger zoo breede en diepe vaarwater geheel onbevaarbaar zal worden. Langs den regteroever bestaan geen waterkeeringen ; die langs den linkeroever, onder Drimmelen en Lage Zwaluwe , worden goed onderhouden, alsmede de poldersluizen. --- Het Hollandsch Diep. van de Zwaluwe tot aan de Willemstad, hetwelk meer den invloed ondervind van den stroom van al het water uit de killen, heeft nog eene behoorlijke diepte, en kan gezegd worden voor de scheepvaart geheel geschikt te zijn. Hoezeer het toenemen der aanslibbingen binnenwaarts, veroorzaakt dat ook minder water bij den vloed doorgelaten wordt, en dus ook den stroom vermindert, zoo zoude ook daardoor in het vervolg verondieping en aanslibbing van het Hollandsch Diep te vreezen zijn ; doch men verwacht dat zulks geneutraliseerd zal worden, door de meer krachtige werking eener hoofdgeul, of de zoogenaamde Nieuwe Merwede. --- Het Volkenrak, de rivier de Eendragt en de Oosterschelde, waardoor Noord-Brabant van het Eiland Overvlakké en van de Provincie Zeeland is afgescheiden, valt niets anders optemerken; dan dat in het Volkenrak een voldoende diepte voor de scheepvaart wordt gevonden, doch dat de andere zijdelingschc vereenigingen met de Schelde en met de Zeeuwsche stroomen, aan aanslibbingen onderhevig zijn, zoodanig dat dezelve niet anders dan bij vloed te bevaren zijn en bij de ebbe droogloopen. --- Binnenrivieren en waterleidingen. Be ontginningen welke «joh meer uitbreiden, veroorzaken dat de binnenrivieren, de gekanaliseerde rivieren en waterleidingen, over het algemeen, meer dan vroeger met, water bezwaard worden, en dat bij sterke regens de akkers spoediger overstroomen, en vooral de benedenlanden meerdere schade ondervinden. Eene andere oorzaak, waardoor de binnenwateren meer dan vroeger met water bezwaard worden, is gelegen in de, sedert eenige jaren zich sterk ontwikkelende, toepassing van het stelsel van irrigatiën in het naburige België, waartoe het water, door het zoogenaamde Kempensch Kanaal, kunstmatig uit de Blaas wordt aangevoerd, en verder strekt om de landen te bewateren, welk water zich op onze grenzen ontlast en door de rivieren moet afgeleid worden. Vele klagten zijn daarover reeds gerezen, en te regt. Ook is groot bezwaar gelegen in het Kempensch kanaal zelf, dat, tot een hoog peil opgezet, door waterkeeringen moet op peil gehouden worden. Be vrees voor doorbraak dezer waterkeeringen, is niet ongegrond, en heeft werkelijk in de maand augustus jl. plaats gehad, Be bewateringen of zoogenaamde irrigatiën, wor- den jaarlijks met honderde bunders vermeerderd, zoodat de kwaal steeds erger wordt. Bic benedenlanden, welke hunne uitwatering door de Dieze op de Maas hebben, zijn door de gestadige aanslibbingen der zecmonden, meer en meer op eenen verderen afstand van de uitlozing in zee gekomen; daardoor is de gewone stand van het water hooger geworden, te hoog om be hoorlijk te kunnen uitlozen ; terwijl de vermeerderde toevoer van het boyenwater, hunnen toestand, als boven, geheel reddeloos zoude maken. Het ontwerp van uitwatering der landen tusschen Grave en 's Hertogenbosch, is nog niet tot uitvoering kunnen komen. Ten gevolge van daartegen ingebragte bezwaren, heeft men het denkbeeld opgevat om het kanaal, in plaats van op het Oude Maasje eene andere rigting en wel op den Amer bij Geertruidenberg te geven. Be Hoofdingenieur van den waterstaat, belast geworden, zijnde om dat denkbeeld uit te werken, heeft gemeend nevens dat plan nog eene andere rigting te moeten voorstellen, namelijk om het water beneden Waspik op de Donge te werpen, deze rivier te verdiepen en te verbreeden iot aan Statendam, en, verder door den Emilïa Polder doortetrekken, tot het einde van het zoogenaamde Vloedspui, tegenover den bovengemelden uitloop van de Nieuwe Merwede. Ten gevolge echter van de deswegens gemaakte aanmerkingen van den Inspecteur van de» Ki:n, en len gevolge van de bemerkingen van het Bepartement van Oorlog, zijn de verschillende ontwerpen door den Minister van Binnenlandsche Zaken teruggezonden, met uitnoodiging, om deu Hoofd- Ingenieur optedragen, nadere begrootingen op te maken van de verschillende plans, en om in overweging te nemen, op welke wijze de Maaspolders door stoomgemaal zonden kunnen gered worden; alsmede om het gevoelen van Gedeputeerde Staten te vernemen, zoowel ten aanzien van het door den Hoofd-Ingenieur voorgestelde scheepvaart- uitwateringskanaal naar het Hollandsch Diep, namelijk in hoeverre dat plan in Noord-Brabant bijval zoude vinden, en men op eene bijdrage van de Provincie en van de belanghebbenden zoude kunnen rekenen, als ten aanzien van het denkbeeld om do Maaspolders door stoomkracht te helpen. --- De Oeffeltsche Beek, is bij eene onlangs, door eene Commissie uit Gedeputeerde Staten gedane inspectie, bevonden vooral aan de uitiuonding geene genoegzame capaciteit te hebben, waardoor het teruggehoudene water cic landen benedenwaarts en op de Raam uitlozende zouden bezwaren. --- Rivier de Dieze. Begrepen tusschen de Stad 's Hertogenbosch en de Rivier de Maas bij Crevecoeur, is zij den uitloop van de Zuid-Willemsvaart, alsmede van al de binnenrivieren, welke zich rondom gemelde Stad vereenigen, en dus eene natuurlijke alscheiding van de rivierpolders, boven en beneden die Stad gelegen. Boor de menigvuldige scheep- en vooral stoomvaart op dezelve, kabbelen de oevers gestadig af en verondiept deze rivier, waardoor jaarlijks eene uitdieping noodig is, welke «teeds gezamenlijk door het Rijk en door de Stad 's Hertogenbosch werd bekostigd. Het Restuur dier Stad in het vorige jaar daartegen opgekomen, op grond dat de Dieze als verlenging van de Zuid-Willemsvaart moest beschouwd worden, is dientengevolge bij Koninklijk besluit van den 23sten april 1851 no. 53, bepaald, dat die kosten voortaan van 's Rijks wege zullen bestreden worden. Ook de uitloop van de Dieze en de Maas wordt alleen ten laste van het Rijk uitgebaggerd. Be omstandigheid dat het water van de rivier de Maas over de Dieze, en ook over de overlaten le Bokhoven en Vlijmen, zich naar den Baardwijkschen Overlaat ontlast, is een groote hinderpaal tegen de daarstelling van werken tot verbetering der uitwateringen, tot het openen van communicatie-wegen, en tot het verder doortrekken van.de Zuid-Willemsvaart, waardoor de ontwikkeling van welvaart en nijverheid zeer wordt teruggehouden, zoodat het zeer te wenschen is, dat de bovenvermelde door het Rijk aangevangene werken tot verbetering der hoofdrivieren, mogen leiden tot liet verlaten van het stelsel der, zoo zeer ten nadeele van Noord-Brabant uitkomende, zijdelingsche afleidingen der rivieren. --- De Rivier het Oude Maasje , waardoor het water van den Baardwijkschen Overlaat voortkomende zich op den Amer ontlast, en tevens tot uitwatering verstrekt van de daarlangs gelegene polders der Langstraat en van het land van Heusden, bevindt zich in eenen staat van opslibbing, welke ten nadeele van die uitwateringen is, yvaardoor zich reeds de behoefte heeft doen gevoelen, om een geregeld bestuur over de Oude Maas, als algemeene uitwatering, tot stand te brengen. Te dien aanzien is in eene vorige zitting een voorstel gedaan, hetwelk, bij resolutie van den 22en november 1850 no. 5, aan Gedeputeerde Staten is gerenvoijeerd, die bij afzonderlijke nota zullen opgeven welk gevolg daaraan gegeven is. Be kleine veren over het Oude Maasje le Drongelen, Meeuwen Capelle, Waspik en aan Hermenzeil, bevinden zich in eenen naar de behoeften voldoenden staat. Be waterkeeringen ter wederzijden van het Oude Maasje, welke bij ijsgang, storm of hoog water zoo veel te lijden hebben, blijkens het verslag in het vorige jaar gegeven, worden met veel zorg onderhouden. Aan de dijken langs den regteroever, of de zoogenaamde Zeedijken van het land van Heusden en Pussen, is aan eenige vakken onder Oudheusden, Dronyelen, Meeuwen, Eethen en Dussen, meerder profil gegeven; terwijl aan den linkeroever, de buitenglooijing van den Capelschen dijk, ten laste der Provincie is hersteld, waartoe eene uitgaaf van ƒ9,500 vereischt werd. Be verschillende poldersluizen zijn in goeden staat, waaromtrent dus verder geene aanmerkingen te maken zijn. --- De Rivier de Aa, behoelt vele verbeteringen die, hoe wenschelijk ook, echter voor als nog niet zouden behooren te worden aangebragt, zoolang althans de uillozingsmiddelen beneden 's Hertogenbosch, niet naar behooren geregeld zullen zijn. De rivieren de Dommel, de Tongreep, de Kleine Aa en verdere beken, die ten westen van de Zuid- Willemsvaart, uit het zoogenaamde Kernpenland voortkomen, ondervinden hoofdzakelijk den vermeerderden toevoer van water, welke hiervoren, ten aanzien van de ontginningen en irrigatiën, vooral in het Belgische Kernpenland, vermeld is. Al deze rivieren bebben dus een aaneenhangend belang bij de verbetering der uitlozing beneden- waarts; het eene lün zonder het andere niet o'fltlcrnomen worden. ---