Eerste Blad. Dit nummer bestaat uit drie bladen. WILLEM DE ZWIJGER. Op den 10 Juli van het jaar dat wij thans beleven, past een woord van dankbare hulde aan de nagedachtenis van Prins Willem van Oranje, xien »Vader des Vaderlands.« Nu heden op de plek, waar zijn gebeente rust, de herinnering za! worden verlevendigd aan den man, die 300 jaren geleden zijn leven liet als martelaar voor Nederlands staatkundige en godsdienstige vrijheid, verdient ook in ons -blad de groole beteekenis van dat leven voor het Nederlandsche volk in het licht gesteld te worden. «Waarom juist heden ?« zal men wellicht vragen. »Is dan de herinnering aan den sluipmoord, waardoor Prins Willem viel, zulk eene gewenschte' aanleiding tot bespreking, en zou men niet beter gedaan hebben met liever elk ander oogenblik uit zijn leven te kiezen dan juist dit, waar toch geen sprake is van een groote daad, door hemzelven verricht ?« Die vraag heeft slechts dan eènigen schijn van recht, wanneer men daarmede de gedachte uitspreekt, dat eigenlijk al de vaderlandsche gedenkdagen, welke wij sinds het jaar 1872 hebben gevierd, reeds min of meer een hulde waren aan den man, die in dat geheele tijdvak onafgebroken de ziel is geweest van ons nationaal verzet tegen het absolutisme van Koning Fiiips en tegen diens Spaansche legers. Doch daartegenover staat het feit, dat bij al deze gedenkdagen de eigen persoon van den Prins slechts in zekere mate betrokken was. Wil men aan die persoonlijkheid zelve een waardige hulde bewijzen, dan kiest men daartoe öf den geboortedag èf den sterfdag. Dat men in het jaar 1833, (bij de herdenking van den 300 n verjaardag zijner geboorte) te midden van onze droevige verwikkelingen met België, weinig opgewektheid bezat om te denken aan den man, wiens lievelings-ideaal het was al de zeventien Nederlanden, ondanks alle verschil van godsdienst en individualiteit, dooreen hechten band vereenigd te zien, wien kan het verwonderen? En wanneer wij bedenken, dat onze eeuw aan het thans levende geslacht geene gelegenheid meer zal aanbieden tot het uitspreken van eene dergelijke hulde, dan behoeft meu zich zeker niet te verontschuldigen, nu men den dag van den moord meer dan eenig andere als den waren gedenkdag voor Vader Willem wil beschouwen. Wij willen trachten in dien zin onze indrukken over Oranjé's persoon in korte trekken te schetsen. Het ligt voor de hand, dat wij ons tegenover onze lezers kunnen ontslagen rekenen van de verplichting om hun eene levensschets van Prins Willem den Eerste te geven. »De tachtigjarige oorlogee, zegt Prof. R. Fruin terecht in de inleiding van zijn Tien Jaren, »is het best gekende deel onzer geschiedenis. De onkundige, die van de zeventiende en van de achttiende eeuw geen voorstelling heeft, weet toch van Prins Willem, van Alva, van het lijden en strijden der Hollandsche burgerijen te verhalen.« — En zelfs al ware dit niet zoo, dan hebben de nationale gedenkdagen ten onzent toch altijd dit voordeel, dat zij het aanzijn geven aan een aantal min of meer populaire geschriften, waaruit men zich gemakkelijk de hoofdfeiten nog eens voor den geest kan brengen. Bijna elke levensbeschrijving van Prins Willem staat eenige oogenblikken stil bij den troonsafstand van Keizer Karel den Vijfde te Brussel in 1555, bij welke gelegenheid — zooals bekend is — de Keizer steunde op den schouder van zijn jongen gunsteling, den destijds 22-jarigen Prins van Oranje. Geen wonder, want wij zien daarin het beste beeld van hetgeen de Prins op dat j oogenblik was, in tegenstelling tot, hetgeen hij in later jaren door eigen aanleg en door den drang der omstandigheden zou worden. Toen de Brusselsche hoveling, die door geboorte en huwelijk aan de aanzienlijkste geslachten in Duitschland, Frankrijk en de Nederlanden vermaagschapt was, op dat oogenblik m den Spaanschen Koningszoon voor het eerst zijn heer en gebieder begroette, zal hij stellig in het minst niet hebben vermoed, dat hij eenmaal geroepen zou zijn om dienzelfden Vorst met voorbeeldelooze volharding te bestrijden, en evenmin, dat een volk van kooplieden, zee- I vaarders en boeren, hetwelk hij nauwelijks van aanzien kende, in hem zijn redder en bevrijder zou vereeren. Er is niets wat, ons recht geeft j om te meenen, dat de jonge Oranje reeds in die dagen eenige bewustheid zou hebben gehad, dat zijne toekomst eene andere zou zijn dau die van de overige Nederlandsche edelen, die het | Hof van Keizer Karel tot een der schitterendste I van Europa hadden gemaakt en geen grooter genoegen kenden dan ridderlijke vermaken. Een kampioen voor het Calvinisme — zoo hij het ooit geweest is — was hij in die dagen zeer zeker niet. Uit Luthersche ouders geboren, was hij reeds van zijn elfde jaar naar Katholieke wijze opgevoed, en ofschoon hij reeds vroegtijdig blijken gaf van grooter toegevendheid voor de vervolgde ketters dan velen aangenaam, was, zoo geschiedde dit minder uit sympathie voor de ketterij zelve dan wel uit zeker gevoel van menschelijkheid jegens hen, wier dwalingen hein ten slotte toch medelijden inboezemden. Het kettervervolgen beschouwde hij eenigszins als een noorizakelijk kwaad; hij stond zelfs"toe dat het in zijn eigen prinsdom Oranje gebeurde, al sprak hii daarbij ook den wensch uit, dat het niet. met tè groote wreedheid zou geschieden. Bovendien is het bekend genoeg, dat hij in die jaren op zeer ; vertrouwelijken voet verkeerde met zijn lateren i vijand Granvelle, den scherpzinnigen bisschop van j Atrecht, evenals hij een leerling uit de staatkun- I dige school van Keizer Karel. Het is dan ook \ geenszins te verwonderen, dat Koning Fiiips, den ] wenk zijns vaders opvolgende, hem een der ge- ' wichtigste stadhouderschappen, dat van Holland j en Zeeland, toevertrouwde, en ook in de moeielijke 1 dagen van den oorlog met Frankrijk herhaaldelijk ! zijn raad en medewerking inriep. Doch in diezelfde jaren beginnen zich reeds de I eerste teekenen te vertoonen van de verandering, ; welke allengs bij den genialen jongeling zou plaats j grijpen. Had Keizer Karel, hoezeer van nature ! een absoluut heerscher, toch in zijne Nederlandsche erflanden steeds zooveel mogelijk den schijn aangenomen als wilde hij de beschreven rechten en privilegiën der gewesten en steden eerbiedigen, bij zijn opvolger was van deze gezindheid niets te bespeuren. Was de uitsluitende handhaving van den Katholieken godsdienst voor j Keizer Karel vooral eene quaestie van staat geweest — omdat hij de mogelijke consequentiën van het vrijbeidsbeginsel vreesde, — bij Koning Fiiips voegde zich daarbij de persoonlijke dweepzucht, het gevolg zijner Spaansche opvoeding. Had de Keizer zicli iv Duitschland moeten neerleggen bij den godsdienstvrede van Passau en daarmede ook zijne opvolgers in het Rijk gebonden, hij, de Koning van Spanje, wilde ook als zoodanig in de Nederlanden zijn absoluut gezag en de eer der Katholieke kerk gehandhaafd zien. De samenkoppeling van die beiden gaf de eerste aanleiding tot het verzet in de Nederlanden, een verzet, dat eerst verscheidene jaren beperkt bleef tot de kringen der edelen en aanzienlijken, voordat het eindelijk steun zocht bij de burgerijen. Het eersle tijdvak van Fiiips' regeering levert het eigenaardig verschijnsel op, dat zoowel Katholieke als Protestantsche edelen (men denke aan het Compromis van 1565) zich aangordden tot verzet tegen de staatkunde van Granvelle en tegen de geweldige gestrengheid der bloedplakkaten. Ook is het merkwaardig, dat zelfs in de eerste jaren van den eigenlijken opstand juist de Zuidelijke Provinciën, waar de katholieken verreweg de overhand hadden, veel meer dan het Noorden het tooneel waren van den worstelstrijd. Diezelfde samenkoppeling van godsdienst en politiek door Koning Fiiips en zijne Spaansche raadslieden was ook de aanleiding, waardoor de verdrukte en vervolgde ketters allengs de sympathie verwierven van hen, wier tegenstand aanvankelijk alleen op de politiek der Regeering was gericht geweest. Wie nu nog voor de miskende vrijheden des volks wilde strijden, werd als van zelf een verdediger van het Protestantisme, dat het meest orider deze miskenning van vrijheid gebukt ging. De eerste ende geduchtste onder deze strijders was van den aanvang af de Prins van Oranje. Zoolang mogelijk heeft hij getracht, in den Raad van State en daarbuiten, dien strijd op (wettelijk terrein te houden, en eerst toen dit eene onbereikbare illusie bleek en hij als een vluchteling het land bad moeten ontwijken achtte hij zich gerechtigd zichzelf te plaatsen aan het hoofd van een opsland, die, althans in den aanvang, niet gericht was tegen den landsheer zelf, maar tegen zijne Spaansche politiek, zooals die verpersoonlijkt werd door het schrikbewind van den Hertog van Alva. Welke is, na Oranjes terugkomst in de Nederlani den in den voorzomer van 1572, tot aan zijn dood ! ni 1084, de bedoeling geweest van zijn streven, | zoowel op staatkundig als op kerkelijk gebied ? | Er zijn er geweest — en onder dezen zelfs j Nederlanders van naam en van groote bekwaam- I heid — die bij dezen vorst in de eerste plaats ' hebben gedacht aan toomelooze politieke eerzucht ; en hem geen andere bedoeling toeschrijven dan ] langs allerlei wegen voor zichzelven het opper| gezag in de Nederlanden te verwerven, ten koste i van zijn eed van trouw aan zijn wettigen lands■■ J'eer. Zonderling is het, wanneer men sommige j '/oorsfanders van dit gevoelen tegelijk de meening I hoort uiten, dat Prins Willem blijkbaar geen j liefde voor zijn vaderland had, omdat hij ijver[de voor het opdragen van de souvereiniteit I aan een Franschen Prins, den Hertog van Aniou Deze beide beweringen zijn vrijwel geschikt om rfpnli Vf eedegF\ Vool'al wannéér men bedenkt dat die opdracht aan Anjou den Prins reeds tijdens zijn leven door zijne eigene vo -e linge.. als een ernstig verwijt werd aangerekend veil iare'r61?61 T^ ,S het wei'k van zoo- InnLJ in '•°nder, afwisselenden voor- en tegenin 'sP.L66'1 en,kelen utrek te schetsen, zouden wij s Prinsen werkzaamheid het liefst aldus opge!„ en- Ue ernst der tijden en de eenzijdig bekrompen politiek van Fiiips den Tweede hebben ! " JV'ei'den hoveling van 1555 allengs doen 2Tx ". !? den volksheld van 1572 en hem keU ki Tf^i Cer,' marlelaar van 1584. De inschikhftte d^ oliek Van Weleer gevoelde zich, in de dienstd^ vervolgmg, aangetrokken tot den godskon hii ni.i V^rSt vervolgden, de Calvinisten, al somm l> begaan met de uitspattingen van zUne ff Unnei' Vungste driJvers e" al verborg hij geèns; ns '/^ T ?? bT,Chten Beeldenstorm reXher'ir,„,H.H.ldeaa^ WIJ hebben het hierboven _rL.J.nlerd) was niet een staat, waarin hetzii de Katholieken hetzij de Calvinisten onverdraat ÏÏ? h46nSal'de' X°dde,n 'T', maar e^SSS- Mek en pJnfi? *ederlandscbe gewesten, Kathohefd en S"1' met eerbiediging van eiksvrij- Dat hh d?t ila TV°lgmg om des geloots wille. UM hij dit ideaal, waarmede hij zijn eigen tijd ver vooruit was, moeielijk anders kon uitspreken dan in de vormen van dien eigen tijd, is natuurlijk ; en even natuurlijk is het, dat hij, zoowel tijdens zijn leven als na zijn dood, het verwijt niet heeft kunnen ontgaan van onverschilligheid en onverdraagzaamheid beiden. Dat slechts betrekkelijk weinigen onder zijne tijdgenooten iets begrepen hebben van zijne ver vooruitstrevende illusiën, moet ongetwijfeld voor hem een zijner gnevendste teleurstellingen geweest zijn. De Pacificatie van Gent is dan ook inderdaad veel meer de aanvankelijke formuleering van Oranjes wenschen dan de latere Unie van Utrecht. Dat die pacificatie weldra bleek niemand te hebben gepacificeerd en integendeel een wapen werd in de handen der wederzijdsche ontevredenen, was niet zijne schuld, maar wel die zijner geestdrijvende tijdgenooten, die mee nden in het bezit van de volle waarheid te zijn en van geene verdraagzaamheid tegenover anderen wilden hooren. De Katholieken in het Zuiden lieten zich door den Hertog van Parma met zacht geweld van de Pacificatie aftrekken, en in datzel de Gent, waar het verdrag geteekend was, bewezen de vurige Calvinisten hoe weinig zij gevoeldfen voor de hooge idealen van hun beschermer en leider. Nog tijdens Oranjes leven was het te voorspellen, dat Noord en Zuid onmogelijk samen zouden kunnen gaan. Waar het Zuiden voor de vrijheid verloren ging, moest hij dus in dubbele mate zijn beste krachten aan het Noorden wijden. En dat hij dit gedeelte zijner taak met' onbezweken trouw heeft volvoerd, daarvan getuigt de diepe rouw, welken zijn plotselinge dood overal in den lande teweegbracht. Men gevoelde het, bij het vernemen van de treurmare van den Delftschen moord, dat men in hem den krachtigsten steun tegen den machtigen vijand had verloren. De partijschappen in Holland, welke door hem steeds met uitnemenden tact waren in bedwang gehouden en ten goede geleid, konden nu het hoofd opsteken, en niemand kan zeggen welk een noodlottigen keer de ontwikkeling van Noord-Nederlands volksbestaan zou hebben genomen, indien niet weinige jaren later de gelukkige samenwerking van Maurits en 01--denbarnevelt — in zekeren zin de gezamenlijke ertgenamen van Oranjes genie — het werk van den grooten Zwijger had voortgezet en den buitenlandschen vijand machteloos gemaakt. Toen Prins Willem van Oranje den lOn Ju» 1584 door sluipmoord om het leven werd gebracht, was men juist bezig aan de laatste onderhandelingen, teneinde hem in Holland en Zeeland de souvereiniteit op te dragen, met den titel van Graaf. Het zou de wettelijke erkenning zijn geweest van den feitelijken toestand gedurende de laatste jaren van den oorlog, want inderdaad had de Prins in de gewesten, waar hij nog steeds den titel van Stadhouder voerde eene bijna souvereine macht. De regenten, die destijds veel meer dan in de beide volgende eeuwen de uitdrukking van den volkswil vertegenwoordigden volgden in de meeste gevallen, zij het ook bij wijlen schoorvoetende, zijne wenschen en inzichten. Men vergist zich door van Prins Willem te spreken als van »den stichter onzer Republiek.» Van eene Republiek was, ook na de al'zwering van 1581, nog lang geen sprake. Eerst na hèt verraad van Anjou, den dood van Oranje en de mislukte komst van Leycester, toen niemand meer de souvereiniteit over het vrijgevochten land aandurfde, kwam men vanzelf tot den staatsvorm der republiek. Doch aan Prins Willem komt de onvergankelijke eer toe, dat hij ons volk voor die regeenng heeft opgeleid. Aan hem danken wij, dat die Republiek, toen zij eenmaal was gesticht ten nauwste met den naam van Oranje verbonden bleet, en dat de beide zonen van »Vader Willem» en hunne nakomelingen gedurende den gouden eeuw der Republiek telkens in de uren [des gevaars door het Nederlandsche volk als |hunne ware redders en leiders konden beschouwd worden. Het ideaal, dat hem bij zijn leven voor oogen stond, een zelfstandige staat en volledige vrijheid iTOn godsdienst, is eerst in veel lateren tijd tot werkelijkheid mogen worden. Nooit mag eenig vergeten, dat hij in dit opzicht oogst wat Prins Willem gezaaid heeft, en ten volle vereenigen wij ons met het schoone woord, waarmede onlangs Mr. J. G. Naber zijn jongste historisch werk besloot: »Rijk was zijn tijdvak aan groote mannen, doch hij alleen was een profeet; aan zijne gedachten behoorde de toekomst.« --- FEUILLETON. De Gouverneur, Naar het Zweedsch van A. BLANCHE. 2) Met een kreet van ontzetting ijlden de meisjes voort, een toevluchtsoord zoekend in het geboomte. Alleen het hondje bleef uit al zijn macht tegen den rustverstoorder staan keffen. »En zorgt dan,« riep hij de vluchtenden nog na, »dat ik een haring bij mijn ontbijt vind.« »Hu! wat een akelige vent,« hijgde de gezelschapsdame, onder het loopen nog even omziende, misschien om het roekelooze hondje log meê te lokken. «Afschuwelijk \" beaamde de freule. »En dan riep hij om haring!« Öe dames hadden niet geheel en al ongelijk. Karel Utter had in zijn voorkomen veel van een Hercules maar weinig van een Adonis. Zijn oogen, hoewel levendig, waren te klein; en zijn mond, hoewel versierd met twee rijen witte tanden, was al te breed, waarbij nog kwam dat zijn neus, wellicht van nature gewelfd, uit de pokken een aantal verhevenhe- j iep behouden had, die dicht naast elkaastaande, dat lichaamsdeel veel deden gelijken op een grove zaag. Vloekend op de slechte manieren van het dienstpersoneel, legde hij zich nog een poosje op zijn bed,' waarna hij zich aankleedde en zijn verblijf verliet, ten einde zich aan de familie te presenteeren en kennis te maken met zijn toekomstigen leerling. Toen de nieuwe gouverneur de eetzaal, op de eerste verdieping gelegen, binnentrad, schikte zich de familie juist om de ontbijttafel. Het gezelschap bestond uit den baron met zijn echtgenoote, hun dochter met haar gezelschapsjnffrouw en den jongen baron, een knaap van omstreeks twaalf jaar. Hij kende geen hunner, alleen kwam het hem voor dat hij den knecht wel eens meer gezien had, hoewel diens gelaat op het oogenblik onherkenbaar was door roode gezwollen oogen, en een pleister op den neus. ben Karel Utter,« aldus stelde de gouverneur zichzelf voor, „en ik moet u de complimenten doen van Ekström; hij was al druk aan het studeeren, toen ik hem verliet* Daarna trad hij op den baron toe en bood hem vriendschappelijk de hand. De baron, zichtbaar verlegen evenals de overige aanwezigen, reikte hem met voorname geringschatting een zijner vingers. Karel, die dit voor een uitnoodiging tot een spelletje scheen te houden, haakte aanstonds zijn gebogen vinger aan dien van den baron, en kneep uit al zijn macht toe. »Ai!« schreeuwde de baron, half vloekend. I tfr ktfrmTdl,en fjn bijna ontwrichten vinj SbTgSg!*zwaaide h*er een Poos „Zie zoo!« zeide Karel Utter glimlachend I en het voorbeeld der familie volgfnd, nam hii ongegeneerd aan de ontbijttafel plaats Ziin Sebrotkelïjlc glaasje brandewijn Pn?et op Je it endr^f u& ff te Ver^is naar h^ing SaaS'™6 i 6 hIJ ZiCh schadelo°s met een «KS fnh°U^en ossenton^ waarvan hij den geheelen inhoud op zijn bord deed overgaan, en led.gde daarbij eenige groote koppen kof' 'J-alrvan hiJ zichzelf bediende. aldus^vfnl" h^bJUikt g6en borreltJe' zie ik>« aldus ving hy de conversatie aan; »en 't is n £1!. noodig °P den vroeBen voormiddag. ühi-ÏÏ ïiel een c,harmante jacht, zooals ik ïrZ?u * tb f 1 als er soms is aan goede jachthonden, dan verwacht ik ereerstaaags een paar van mijn vader uit Stockholm, goed gedresseerd op hazen, hoewel ze ook wei eens schapen aanvallen. Ik heb gisteren gemeend te zien, dat het meer in het midden met erg diep is; een mooie gelegenheid voor Baars, maar het zal wel moeielijk wezen aan wurmen te komen met die langdurige droogte Zeg eens, mannetje,» vervolgde hij, zich tot den knecht wendende, //van avond als de dauw valt, moest jij eens zien wat wurmen te krijgen, ik geef je een stuiver voor de honderd en ik zal zorgen dat mevrouw 's morgens' srmddags en 'savonds baars heeft« ' De ovengen staarden elkander onthutst aan i en de knecht zag er uit, alsof hij den nieu- J wen gouverneur met zijn blikken doorboren wilde. Eindelijk stond men van tafel op. »Dat is een mooie piano,«r zeide de gouverneur, het instrument, van nabij beschouwende, sde freule speelt zeker — kent u de bier-wals, freule ?« »Wat is dat voor een wals?* vroeg de gezelschapsjuffrouw. »0, dat is een wals, die een student te Upsala gecomponeerd en opgedragen beeft aan onze waschvrouw. Heel mooi, op mijn woord; men hoort heel duidelijk het plassen van het water, het kletsen met het natte goed en het rollen van den mangel. Zóo ongeveer klinkt ze,« voegde hij er bij, zich aan de piano plaatsend, maar reeds bij den eersten aanslag deed hij een paar snaren van het instrument springen. »Mag ik u even spreken ?« vroeg de baron eindelijk, het onharmonische spel afbrekend. »Wees zoo goed mij naar mijn kamer tp. volgen.« • »Ik heb gehoord dat er gisterenavond bii uw aankomst onaangenaamheden voorgevallen zijn.c begon de baron, toen zij in het zoogenaamde studeervertrek waren gekomen «Onaangenaamheden !c riep Karel uit'» Och ik denker maar niet eens meer aan « ' «Mijnheer heeft zich zelfs niet onï.L __,«__ knecht te slaan,, ging de baïónvoort™ ""^ den overvn 1 tt"10,'16 Waard er veel ™>or~ aen over vuil te maken.« antwoordde KareL //Hij was brutaal, en toen heb ik hem een paar .vermaningen gegeven.» »_uist, maar ik wenschte u wel te doen Terstaan dat ik zelf mijn bedienden tuchtigen zal, zoodra ik dat noodig acht, en voortaan van allerlei vermaningen verschoond verzoek te blijven.» „Verzoeken!« riep Karel met een goedigen lach uit. »Wel, baron, zoo olfici-ael zullen wij het met elkaar maar niet nemen; u moet maar zeggen hoe u het hebben wilt* »En nog iets,« hernam de baron. »Ik wenschte wel dat u des morgens de gordijnen van uw kamer neer liet, zoodat wat van ochtend gebeurde, niet nog eens voorkome!» »Wat is er dan gebeurd, baron?» »Dcit mijn dochter en de juffrouw genoodzaakt waren zich te verwijderen, omdat het u beliefde u te vertoonen in een costuum, dat.. .« „Deksels! Was dat de freule met de juffrouw?. Ik hield ze voor dienstboden...» De baron nam den gouverneur scherp op, als om zich te overtuigen of hij spotte, dan wel niet beter wist. Toen gaf hij hem door «en bandl^we-ging te kennen dat de audiëntie was afgeloopf-n, waarna de gouverneur hem verliet. Een hali' uurtje later, toen de baron op weg was om naar zijn werkvolk te zien, kwam hij toevallig voorbij bet gebouw, waarin de gouverneur zijn kamer had. Hij bleel' even voor het open venster staan, en luisterde met verbazing naar eenige voor hem onverstaanbare woorden, die door den nieuwen onderwijzer eerst met luider stemme voorgezegd, en dan door den leerling bevend en aarzelend herhaald werden. Die woorden klonken: Alef, Beth, Gimel, Daleth, He, Waw, Dsajin, Cheth „Wat is dat toch voor Koeterwaalsch ?« vroeg de baron. »Wel dat is het Hebreeuwsche alfabet* »Wat in 's Hemels naam moet mijn zoon daarmee?» riep de baron uit. «Grooter onzin .« »Maar, baron«, viel Karel hem in de rede, »het Hebreeuwsch is een prachtige taal, en heel nuttig; ik zelf...« »Och; 't is te gek om van te spreken. Ik verzoek u dringend met die grappen op te houden; mijn zoon is niet van plan dominé of Israëliet te worden.» Daarna ging hij venJ*r. (Wordt vervolgd.) ---