Tweede Blad. Buitenlandsch Nieuws. Te Londen liepen Zaterdag geruchten, dat de Mahdi zou zijn overleden. Brackenbury had het te Fatmeh gehoord van een koopman, en door een gevlucht soldaat, die het weer van een Arabier gehoord had, was het bevestigd, — nog geen voldoende gronden zeker om te hopen, 't Behoeft niet gezegd te worden welk een buitenkansje het voor 't nieuwe Kabinet zou wezen, wanneer het bericht zich bevestigde. Want de dood van den Mahdi beteekent natuurlijk: scheuring en verdeeld heid onder zijne aanhangers. In plaats van een der, door de vorige Regeering bij haar scheiden tot Pairs benoemde vrijzinnige Afgevaardigden is — een tweede overwinning voor het nieuwe Kabinet! — andermaal een behoudsman gekozen. Met 4028 stemmen werd, ter vervanging van den Heer Winn, de behoudsman Atkinson tot Afgevaardigde voor Noord-Lincoln gekozen, üe vrijzinnige candidaat verwierf slechts 2872 stemmen. AMSTERDAM, 13 Juli De Engelsen-Indische Regèering heeft bericht ontvangen, dat de Engeisch-Russische onderhandelingen over de Afgbaansche zaken goed vorderen. Geen geloot' vindt het gerucht, als zou de Regèering voornemens wezen bij Gandahar een Britsen legerkamp aan te leggen. Het bevestigt zich daarentegen, dat de Quetta-spoorweg tot den Khojah-pas zal worden uitgebreid. In de Fransche Kamer verklaarde Zaterdag ac Heer Pelletan, dat de radicalen de aaneensluiting niet kunnen aannemen, welke hun «oor de gelegenheids-mannen (opportunisten) is voorgesteld. Immers, daartoe loopen de staatkundige inzichten van beide partijen te zeer uiteen. Alle troepen, die in Tonkin kunnen wonlen gemist, gaan op last der Fransche Regèering naar de hoofdstad van Annam (het bekende ¦luc). Voornamelijk schijnt het, om de gevonden schatten (waarde: ongeveer 10 millioen francs) te bewaken, want slechts eenige benden jilunderaars maken nog het l;tnd onveilig. — /.ells in Duitsche bladen wordt de raad gegeven van het gevondene althans de k u nstschatten, in het belang der wetenschap, mede te nemen. Een bericht van den Gouverneur van Senegambié van 19 dezer meldt, dal de negers op rivier t„ hF,-an?,chen aanvielen op de hooge _>™n.l 6n NiaS;,sPla Siguire De afdnnrSr ™^™ë™ baamfen zich een ooftocht en sloegen de zwarten. Op '22 Juni «prion°Pln,eUW een geacht plaats, waarbij weelei de zwarten eene nederlaag leden. De Spaansche Cortes zijn Zaterdag bij Koninklijk besluit gesloten, en legelijk vernemen wij, dat de Ministers van Binnenïandsche Zaken en van Marine hun ontslag hehben ingediend en Canovas (de Premier) naar het paleis gegaan is. In hoeverre het aftreden der Ministers in verband staat met de bekende reis des Konings naar Aranjuez zal nog moeten blijken. ° Vrijdag waren te Madrid 6 gevallen van cholera en 4 dooden; in de provincie Valencia 484 gevallen en 216 dooden. Be cholera vermindert in eenige steden der provincie Valencia, maar vermeerdert op eene verschrikkelijke wijze in andere steden. Er worden in de besmette plaatsen groote vuren van hout en zwavel in de straten gebrand. . In verschillende plaatsen, met name te Le•'tla, is een oproer uitgebroken naar aanlei«iiig van plaatselijke belastingen. Een soldaat s gedood en drie zijn gekwetst. Van de muiel ingen werden er 3 gedood en 14 zwaar gewond. <•_!„ge^o-,.de Gace^, kwamen Zaterdag in 587£ _! __ cl'ole'-;,-«evallen voor, waai van villen v« gkV Madrid kwamen 4 sterfge-8. in°£rSaAranJUeZ 19' in ™encia 317 BeSLhp .. J EnSelsc,,e* Nederlandsche en ven ?shetA°ud(;rS van Turksche schuldbrie«ange eeke,ido'_«ant'nopel biJ de Porte verzet ¦^hen het hi,tege" eene overeenkomst, tus•Uegiec gesioteUnur °V*ab*™ schuld en de heeft btveT'ae.^6 Minister va" oorl°g onmiddellijk g£ forTi. 3°°° ma"troePc? gfondcehiPrl fl ï rt Reno- °P Indiaansch VoE, __ 10611l0611 strekken. CSfefS m Colorado.City, heeft in «ers en Indh!jeenennIgCyeCht tusschen Koehei" de eerst- ei $.£_! f**.««Ml«'M sneuveld zijn de '^genoemden ge- --- Binnenlandsch Nieuws. M ~" -3 Juli. — _#t_*_ïïS&^_ ¦«•"!-» ¦**-. .f.ge lanen H. M hiinf tlon,*e™*- is> ¦«- welker kleine_ Prinses en hareTn' Seheelen «**-g met de "nvaihge Prinw^i^felvertoeft. Het zal het 'de gezonde Hcht' t ',,dooï het **"-g«i*-.ig verblijf kregen Wel hard va|UnVbnTe. p'aatstint T.eeft ge_ke königswart. en le scheiden van het bekoor') Het is verblijdend aen hoe vroolijk het PrhL • kon"*klijke ouders, te M)e" lnses-e met andere kinderen alfn* elfde KoeninleVre,len ?lim,a<*>* <*»' '" knninl lijfte r^iif^S'^PeeUmkwijlsmee. t"eft zeer gaarne in het kasteel en het park Königswart, waar zij als gasten van Vorst Metternich, die hier verblijf houdt, met groote onderscheiding behandeld worden. «Koningin Emma is nu voor eenige dagen naar Gera. H. M. zal waarschijnlijk meteen een bezoek brengen op het kasteel Arolsen, maar den 13en of 14en dezer wordt zij hier terug verwacht. . »H. 11. M. M. vinden beiden veel baat bij denakuur. Dr. Kohn, de bad-geneesheer, is een welkome gast in het Koninklijk gezin. Onder de vele aanzienlijke gasten, die te Königswart vertoeven, is ook de gemalin van den Oostenrijkschen eersten Minister, Gravin ïaaffe, die meermalen bij den Koning en de Koningin ontvangen wordt.» De nieuwe omn ibusdienst Lichten/oorde—Station zal morgen in werking treden, er zal een omnibus rijden op eiken trein. De Gemeenteraad van Sliedrecht heeft aan B. en W. een crediet van ƒ 500 toegestaan, om de feestcommissie te steunen bij de opening van de tramweglijn Dordrecht—Gorinchem, welke morgen plaats vindt. De feestelijkheden zullen o. a. bestaan in volksvermakelijkhede», vuurwerk en een concert van de grenadiers en jagers uit Den Haag. --- Schoolnieuws. Van het Gymnasium te Kampen heeft nog bij herexamen voldaan aan het eindexamen voor het getuigschrift voor de faculteit der godgeleerdheid enz. J. C. Klomp. In plaats van den Heer Jongkindt Coninck, is tot voorzitter van het eindexamen der Landbouwschool te Wageningen benoemd de Heer 3. van Dam, leeraar aldaar. Onder de namen der geslaagden bij het eindexamen der Kijks Landbouwschool te Wageningen, afd. A., was in ons blad verzuimd te vermelden : F. W. ten Zeldam Ganswijk, van Twello. Mej. Hoekstra is niet benoemd tot onderwijzeres te fieetsterzwaag, zooals in ons vorig nummer vermeld werd; maar alleen te Gorredijk, zooals reeds vroeger werd bericht. --- Kerknieuws. Ned. Herv. Kkrk. Beroepen: naar Leerbroek M. li. Dolkestein, te llierden. Bedankt: voor JR ij p v. Nouh u y s, van Oudshoorn. Chr. Ger. Kerk. Bedankt: voor Ezinge L« Bouma, te üriesum; — voor Heerenveen J. G. W. Wissing, te Kollurii. Drietal te II eerenveen: S. A. vanden Hoorn, te Tiel; E. Mulder, te Haarlem; _. D. van der Munnik, te Assen. --- Gemengd Nieuws. Zaterdag is te 's Hertogenbosch een feestwijzer verschenen, uitgegeven door de feest commissie voor de viering" van het 700-jarig bestaan der stad. Zij bevat de beschrijvingen van de verschillende feestelijkheden op al de dagen dat de feesten duren. Ook is hieraan toegevoegd een zeer uitvoerige beschrijving van den "grooten hislorischen optocht, waarvan onze lezers in ons vorig nummer den hool'dinhoud kunnen vinden. Deze feestw ijzer is voor ƒ* 0.30 in alle boekwinkels aldaar verkrijgbaar. Te Kampen is Zaterdag een 17-jarig jongeling, Andries van Ommen, werkzaam bij de gemeente-reiniging, van een wagen met gras gevallen, waarbij hem een der wielen over de borst ging. Binnen weinige oogenblikken was hij aan de gevolgen bezweken. Onder Driebergen is een oppassend jongeling, zekere W. Floot, dooreen terugslaanden boom van een hooiwagen, welke tegen zijn borst kwam, gedood. Het touw, waarmee de boom op het hooi was bevestigd, was namelijk gebroken. Door een schipper is heden i n den Ysel bij Deventer het lijk van een onbekenden 14--& 15-jarigen jongen gevonden. In een kolk in de Voorstad te Deventer is Zaterdagmiddag het lijk gevonden van den verver K. 8., oud 35 jaren, wonende te Deventer. Hij schijnt door een onbekende oorzaak te water te zijn geraakt. --- Zeetij dingen. Amsterdam, 12 Juli. Het st. Zaandam, kapt. d' Hamecourt, 27 Juni van hier naar Newyork vertrokken, arriveerde 10 Juli aldaar. — Het st. P. Galand, kapt. Honjer, vertrok 11 Juli van Newyork naar liotterdam. — Het st. Edam, kapt. Taat, 10 Juli vau hier n. Newyork vertrokken, passeerde 13 dezer Lizard. — 13 Juli. Volgens particulier bericht is het schip Adele, kapt. Schumacher, van Java, bij het binnenkomen te Lissabon op rotsachtigen grond gestrand. Het schip maakt veel water; men vreest voor totaal verlies. Ymuiden, 12 Juli. De stoomschepen Horsley en Minerva zijn in 't Noordzee Kanaal met elkander in aanvaring geweest; de schade is nog niet bekend. Terschelling, 10 Juli. Heden zijn alhier aangebracht ongeveer 400 slippers, vermoedelijk afkomstig van het Russische stoomschip Windau, van Windau naar Gend, dat 10 dezer alhier in de buitengrouden vastraakte, doch door het overboord werpen der deklast vlot kwam. Liverpool, 9 Juli Volgens de Liverpool Salvuge Association, is de toestemming verkregen om de te Ouessant uit het gestrande stoomschip Teucer, van Penang naar Amsterdam, geborgen tabak weder uit te voeren, zoodat de gezonde tabak naar Amsterdam verzonden en aldaar voor rekening van wien het aangaat verkocht zal worden. De contractant die ondernam' de natte tabaj. t« koopen, weigert thans ?. accepteeren, en aangezien de bevoegde autoriteiten mede verklaart hebben dat de aangespoelde zoowel als de nog aan boord zijnde tabak geen waarde heeft, zoo is dezelve geabandonneerd. Yarmouth, 10 Juli. Het stoomschip Advanee, van Amsterdam n. Newcastle, is hedenmorgen hier gepasseerd met verlies der schroef, gesleept door een stoom vischsloep. Ilct werd later door een sleepboot op sleeptouw genomen om naar de destillatie gebracht te worden. Binnenl. Havens. Nieuwediep, aang. 12 Juli. 2 Broeders, Oostenveld.Lond. S Broeders, Fcrtuin d". Vertr 12 Juli. Ino st. Sunderland. aang. 12 Juli. Tjeranai.. Diepentuoek, Java. A/fezwne, Stagno, d°. T. ... '¦ v. Lissabon. Inch Mm-ren, Petri, Bassein. Horstey st. Taganrog. Lady Mostyn, $t. Bilbao. Ystroom, st. Londein. lern, s.. j« &<-u^ertn, st. Huil Elisa, Poulsen, Nerva. Henriette, Ridder, Riga. Hanna, Johnsen, Kötka. ISeptun, Sorensen, .. - „ Ornskoldsv. 13 Juli. Ardundhu, st.Philippeville. Zmgart, st. Newcastle Nicolaas Witsen, Bakker, ... Borga. Vertr. 12 Juli. OranjeNassau,st. Suriname Nordstern, Jasper, _ Burnt-F.iland. Jasper, st. Shields. Lucte, Johannesen, Sunderl. Neptun, Ottersen, d". Dorothea, Andersen, Herntis. Bertha, Klip, Sundswall. Ferdmand & Loais, Mink, Edla, Skogberg, Trelleborg! Mmerva, st. Kopenhagen. Soskummeren, Larsen, „ , . Laurvig. Melanxe, Knudsen, Fredriksstad. Augsten, Johnson, d°. Urania, st. : Hamburg. Vlie, aang. 12 Juli. Alerl, st. Huil. Vega, Wukman, Sundswall. S Gebroeders, Hesseling, Osterisoer. Amsterdam, st. Hamburg. Confiiance, Wijnstok, d . Vertr. -12 Juli. Avance, Olsen, Grangem. Marguerite Louise Regine, v. d. Meer, Sundswall. Delfsijl, aang. 12 Juli. Tjaduwine, Staal, Riga. Jeannette, B.iouwer, Bremerhaven. Annachiena Ludgerdina, Woldhuis, d°. Hellevoetsluis, vertr. 12 Juli. Susanna, Woudsma, Riga. Nieuwe "Waterwee, aang. 12 Juli. Campedoglia, Carbo, Charleston. Rotalia Starita,Califana, d°. Soneck, st. Midd. Zee. Soldier Prince, st. Bilbao. Burgemeesterv. Volienlwuen, st. Duinkerken. Buitenl. Havens. Batavia, vertr. 11 Juli. Soeiabaya, st. Rotterdam. Euez, aang. 11 Juli. Cassius, st. Boinbay n. Amst. P-_rt Said, aang. 9 Juli. Canton, st. Calcutta n. Rott. beeft de reis voortgezet. Vertr. 12 Juli. Noord-Brabant, st. (Rott) Batavia. Fernambuck, aang. 17 Juni. Clans, Clausen, Amsterdam n. Amboina, heeft 19 d°. de reis voortgezet. Mobile, zeilkl. 30 Juni. Trintpu.l, Dannowsky, Dordt. Constantinopel, aantr. 7 Juli. . ° Cadoxton, st. Odessa n. Rott. Malta, aang. 3 Juli. Cervin, st. Odessa n. Rott. heeft de reis voortgezet. Vertr. 10 Juii. Plesney, st. (Odessa) Rott. Pointe de Graves, aang. 10 Juli. Castor, st. Amsterdam. Piraeus, aang. 7 Juü. Humbert, st. Rotterdam. Lissabon, vertr. 7 Juli. Archipel, Post, Vlaardingen. Isabel, Roberts, d°. Bilbao, aang. 5 Juli. Senior, st. Amsterdam. 6 Juli. Calon, st. Rotterdam. Iberia, st. d°. Antwerpen, aang. 11 Juli! Olga, st. Amsterdam. Gravesend, aang. 11 Juli. Mars. st. Ter-Neuzen. Deal. gep. 9 Juli. Walter Tliomas, st. Rott. n. Cardiff. Dundee, aang, 8 Juli. Auburn, Stuktje, Delfzijl. Dungeness, gep. 10 Juli. Cliigneeto, Lecain, Rott. n. Newyork. Charlestown, vertr. 10 Juli. Emily, Remick, Rotterdam. Powey, vertr. 10 Juli. Chase, Pollard, Dordt. Bij Falmouth, aang. 11 Juli. Colombo, Sharp, Rangoon n. Zaandam. Haard, gep. 9 Juli. Sa_co.t Briton, st. Amst. n. Cardiff. Fairfleld, st. Rott. n. d\ Belfast, vertr. 8 Juli. City of' Amsterdam, st. Rott. via Whitehaven. Grangemouth, aang.7Juli. Albcrtina Amelia, Koudenburg, Harlingen.' Middlesbro', aang. 9 Juli. Bessemer, st. Rotterdam. Harefield, st. d°. Huil, aang. 9 Juli. Albert, st. Rotterdam. Bremerhaven, aang. 11 Juli. Dankbaarheid, Brouwer, Groningen, Bremen, vertr. 9 Juli. Jantina, Dost, Vlaardingen. Hamburg, aang. 10 Juli. Rcmbramlt, st. Amsterdam. 11 Juli. Frau Sieoer, Reents, Makk. Mouw, Prahm, d". Christiania. aang. 9 Juli. Christiania, st. Amst. Drammen, aang. 7 Juli. Syloanus, Hansen, Purmer. Vertr. 7 Juli. Walter, Gulbrandsen, Ned. Dragör, gep. 8 Juli. President v. Ryckeuorssel, Swart, Amst. n. Kötka. Nerva, vertr. 4 Juli. Helena, Gras, Delftshaven. Tonningen, aang. 9 Juli. Hendrikus, Scholten, Amst. n. Bandholm. Anna Schm'idt, Kruse, d". n. Nakskov. Holtenau, aang. 9 Juli. GratUude, Brouwer, Amst. n. Stege. Helena, v. d. Molen, d°. n. Nestved. Gepraalde Schepen. 22 Mei, 5° N.Br., 27° W.L. Medea, kapt. L. RolofT, v. Amst. n. Soerab. 30 Mei, 5" N.Br., 25° W.L. Thorbecke 111, kapt. Koster, v. Amst. n. Soerab. 9 Juni. 1° N.Br., 25° W.L. Prospero e DaviUe, v. Newy. n. Batavia. 25Juni.40'N.Br., 51° W.L. William Cochrane, Dernier, v. Newyork n. Amst. 26Juni.27°N.Br., 21° W.L. Gezusters v. Haaf ten, Schultz, v. Cardiff n. Batavia. 26Juni.45°N.Br., 22° W.L. Mamantha, v. Burmah n. Rotterdam, --- De opening van het JRijks-Museum Reeds te twaalf uren spoedden zich de genoodigden, zoo te voet als per as, naar de groote receptiezaal, die nu geheel voltooid een verrassenden aanblik aanbood. Op de estrade voor de Ministers en hooge genoodigden vezen, waren twee vergulde met rood da mat* bektee_ en door het ltijkswapen gedekte zetels ge- P-ri81' ?bestemd voor den Prins en de Prinses von Wied, die de plechtigheid der opening met hunne hooge tegenwoordigheid zouden vereeren. ,dfmim1r „ ï'Jee" fiksche regenbui juist gedurende ven tijd dat de genoodigden iëestwaarts togen niet weinig stoornis teweegbracht. Het verhinderde evenwel niet, dat de zaal allengs geheel gevuld werd. itelialve de reeds m ons vorig nommer vermelde autoriteiten merkte men onder de aanwezigen ook op vele leden der Staten Generaal, der Hooge rechterlijke collegiën. onderscheiden letterkundigen, waaronder de dichter yan de cantate .f. J. L.ten Kate, bouwkundigen, toonkunstenaars enz. I recies te een uur kondigden de toonen van het orchest, door het spelen van het »Wien Neerlandsch btoed,« de komst van den Prins en de Prinses Von De geheeie vergadering stond bij hun binnentreden au, een man op, en begroette de beminde Prinses en naar geniaal op eerbiedige wijze. De Prinses, die onaer ue aanwezigen verscheidene oude bekenden ontmoette, drukte hun hartelijk de hand; terwijl ook de Pnns von Wied zich met verschillende aanwezigen, o. a. den Minister Heemskerk, zeer minzaam onderhield. Z. H. scheen scheen eerst eenigszins te aarzelen op den voor hem bestemden Vors'tenjKen zetel plaats te nemen, maar toen de Minister hem mededeelde, dat deze voor hem bestemd was, nam hu daarop plaats. Onmiddellijk toen de Vorstelijke personen gezeten waren werd de cantate ten gehoore gebracht, die niet naliet on de aanwezigen diepen indruk te maken, hoewel bij het einde er van, daar de Vorstelijke personen daartoe het voorbeeld niet gaven, niet geapplaudisseerd werd. ' De woorden der cantate — door den dichter J. J. L. ten Kale, met muziek van D. de Lange — luiden 1. Hijst nu, dankbre Jubeltonen! Groet dees blijde Julizon, Die de keur van Hollands zonen! Heenvoert naar dit Pantheon! 2. Hier kan de kunstzin dwepen Bij menig schouwtooneel, Uit 's levens hart gegrepen, Getooverd duor 't penseel: Bij water, woud en weide, De pracht der bloeiende aard', By al wat zegen spreidde In 'thoskjen van den haard! Menr j0*- trekken ue beelden der eedlen ons aaß, Die der kunst en der kennis zich wijdden. W ie een heilige geestdrift de harten deed slaan, Om voor 't schoone en het goede te strijden. Gij, echte Apelles' zonen, Wie dit niet wenschen zou Uw meesterwerk te kronen, 801, Rembrandt, Gerard Doul Doorluchtige poëten, Wier glorie nooit verdooft, Wie kan uw lied vergeten, Gy Huygens, Vondel, Hooft. Maar nog méér, heil! U helden, voor aUes gehecht Aan den grond, dien Gods gunst u deed erven, Vroom en vroed, en bereid voor de waarheid en 't recht Onverschrokken in 't harnas te sterven I Wie we ook eerbiedig naad ren, Blootshoofds begroeten wij, O ongelijkbre Vaadren! Uw Beeldengalerlj. Te land en op de baten, Door kogelregens heen', ln duizend doodsgevaren-, «Hebt Gö ons vry gest reen I Wees gezegend, gij tweetal! Gij Maurits! wiens faam Nog de Nieuwpoortsche duinen vermelden Frednk Hendrik! verov'raar van Grol! waard Waard den lauwer der Nassausche helden. Gezegend boven allen, (*) Gij, Zwijger! Martelaar, Door 't Spaansch verraad gevallen Op vryheids zo'enaltaar! Met goed en bloed en leven Hebt ge uw »arm Volk« gered, En, zijn we een »Volk« gebleven, God kroonde uw jongst gebed ! Ons flijks-Museum wordt een tempel, Nu 't zulke beelden samengroept, Nu 't heel een Natie op zijn drempel Tot kunstgenot te zamen roept. Maar ook door grootsche erinnerïngen Veel duizenden nakomelingen Den spiegel der historie biedt. O zoet aanschouwen ! vruchtbre wenken, . t Volk, dat zijn gistren blyft gedenken, » Verloor de hoop op 't morgen nietU Na. eene wel wat uitgebreide orchestrale inleiding in den vorm van een marsch, welke inleiding hel binnenkomen der autoriteiten begeleidde, treedt het koor in op de woorden «Hijst nu dankbre Jubelklanken.. Vol geestdrift klinkt dit gedeelte, lieflijk afgewisseld door het middengedeelte op de woorden «Hier • i . vlu,lstz;1- dweepen, enz.« Nadat in dit middendeel hulde gebracht wordt aan de mannen die voor kunst en kennis gestreden hebben, aan de groote schilders en aan de poëten, hervat het motief vin het begin, op de woorden gewijd aan de helden uit vroegere tyden Deze terugkeer naar het eerste motief is een der best gelukte oogenblikken uit het werk Het tweede nummer omvat de herdenking der vorsten, die voor de vrijheid van ons volk streden, Maurits en Frederik Henderik worden genoemd^ Doch bovenal wordt gewezen op den grooten Zwijger. De componist maakte van deze herinnering gebruik om het Wilhelmus in zijn werk te vlechten. Eerst treedt het op als begeleiding van een vrouwenkoor, uitgevoerd door de fluit, waarop het geheeie koor het lied herhaalt. Deze beide bewerkingen behooren eveneens tot de best gelukte bladzijden van het werk. Onmiddellijk daarop, als 't ware om de herinnering aan ons volksbestaan te kronen, laat de componist liet koraal »een vaste burg is onze God« vol _n Tusschen elk der regels van het koraal voert het koor een melodische phrase uit; welke melodie, na beëindiging van het koraal en daarmede in verband, als fugato wordt bewerkt. Hiermede sluit het eerste deel der cantate. Vervolgens nam de Minister van Binnenlandsche Zaken, Mr. 3, Heemskerk Azn., het woord, en hield de volgende rede: Mijne Heeren en Dames. Het huis, waarin ik de eer mag hebben u, namens onzen geëerbiedigden Koning, welkom te heeten, is een tempel der schoone kunsten. Waarom beminnen wij allen het schoone? Waarom wordt het schoone door ieder begeerlijk geacht» liet is omdat het uit zijn aard met het goede verbonden is; al zijn die twee in de werkelijkheid enkele malen gescheiden, zij behooren bij elkander en wij deuken ze ons onwillekeurig vereend. lntusschen, om het schoone te waardeeren in de kunstvormen, die door geniën en groote talenten van vroeger en later tyd zijn in 't leven gebracht, daartoe behoort kunstzin, een soort van zesde zintuig, dat niet dan door oefening wordt verkregen, maar de daaraan verbonden moeite dan ook dubbel beloont. De kunstzin veredelt en verheft een volk. Dien te kweeken is het doel dei openbare musea. Zoodanige instellingen dagteekenen in ons land van betrekkelijk jongen tijd. Wel bfis»«*l*ien en kochten yan eeuwen her Nederlandsche vorsten en vermogende burgers kunstwerken, maar wat het publiek er van te genieten kreeg, was slechts bij gedoogen. Onze laatste stadhouder, Prins Willem V, was een kenner en oordeelkundig verzamelaar; het meeste van wat hij bezat, kan men nog in het Mauritshuis te 's Gravenhage bewonderen. NaJat het groolste gedeelte der kunstschatten van den Prins door de Iransche bevelhebbers in 1795 naar 1 arys was gevoerd, vanwaar het eerst 20 iaren ater terugkwam, ontstond bij het Bataafsche staatsbestuur het denkbeeld, om uit de overschotten van dat kabinet en uit hetgeen aan oude schilderijen en zoogenaamde rariteiten in landskantoren en directiën aanwezig was, een Nationaal Museum te vormen en dit van tijd tot tijd door aankoopen te vergrooten. Den 19 November 1798 machtigde het Uitvoerend Bewind den agent Gogel, om zoodanige verzameling van kunststukken bijeen te brengen in het Huis in het Bosch, alwaar zij in de beroemde Oranjezaal zou worden gegroepeerd. Deze nieuwe stichting werd in 1800 geopend; zij telde nog geen 100 schilderijen. De eerste directeur, ouder den titel van inspecteur, was de burger C. J. Roos. Op breede schaal werd de zaak aangevat door koning Lodewijk, die bij decreet van 21 April 1808 de stichting gebood van een koninklijk museum te Amsterdam. Dit zou bestaan uit «schilderijen, teekeningen, beeldhouw- en ciseleerwerk, gesneden steenen, oudheden, kunstzaken en zeldzaamheden;« later werden ook munten en penningen daaraan toegevoegd. De maatregel hing samen met de keuze van Amsterdam tot hoofdstad, de meeste kunstwerken uit het Huis in t Bosch werden overgebracht naareenige bovenzalen van het koninklijk paleis op den Dam en daarbij gevoegd een aantal stukken, van ouds in bet • ,*_.., r„stad- De eerste directeur van het Koninklijk Museum was de Heer C. Apostool, die tot zyn overlijden in 18H deze betrekking vervulde. Door vele met oordeel uitgevoerde aankoopen, werd het museum verrijkt in de jaren 1808 tot 1810. Neemt men de ongunst van die tijden in aanmerking, dan is het veel, dat de toenmalige regeering alleen op publieke veilingen ƒ 300,000 voor schilderijen besteedde; dat geld was echter welbesteed; want wilde en kon men thans die stukken aankoopen, men zou 10 en 20 maal zooveel daarvoor moeten besteden. Destijds werd ook de grondslag gelegd tot het prentenkabinet, dat van lieverlede eene rijke verzameling is geworden, die nu eerst tot haar recht zal komen. In 1810 werd het Koninklijk Museum vernoemd het Hollandsche Museum; het Fransche bestuur hield het in wezen, maar bracht de kosten ten laste der stad Amsterdam, met autorisatie om daarvoor de plaatselijke belastingen met 10 pCt. te verhoogen. De stad verlangde nu de overbrenging van het Museum naar de Trippenhuizen. Toen deze in 1814 plaats had, was 's lands onafhankelijkheid herwonnen en had de souvereine vorst het Rijksbeheer over het Museum geregeld In volgende jaren werden de penningenen gesneden steenen naar 's-Gravenhage overgebracht, en de moderne schilderyen naar het Paviljoen Welgelegen te Haarlem, van waar deze thans naar Amsterdam zijn teruggekomen en in het Rijks Museum teruggekeerd inmiddels vermeerderd met hetgeen op de jaarlijksche tentoonstelling van levende meesters is aangekocht. Sedert 1848 bevatte het Trippenhuis uitsluitend een Museum van oude schilderyen, meest Nederlandsche uit het glansrijke tydperk der 17e eeuw, en het prentenkabinet. Deze verzamelingen groeiden niet alleen door aankoopen, maar ook door vele geschenken en legaten, waaronder ik uit de laatste jaren slechts noem de belangrijke legaten Dunner en Van de Poll en de schenkingen Franken en Lotard. Hoe hooger intusschen deze verzamelingen werden gewaardeerd, te meer klom de bezorgdheid of zij wel goed en veilig bewaard waren. De beide sterke koopmanshuizen (bekend als het Trippenhuis) hoe koste* (*) Met dit couplet heeft de toondichter eene herinnering aan het iWilhelmus* samengeweven. lijk ook inl66l!gebouwd, waren niet geheel voor museum k«schikt; meu klaagde terecht dat schoone stukken geen goed licht hadden, ja op trappen en portalen verscholen waren; de verwarming was gebrekkig, zelfs nadeelig voor de kostbare doeken; het gebruik der gebouwen was verdeeld tusschen het museum en de Koninklijke Akademie van Wetenschappen, die al meer en meer ruimte behoefde. Eindelijk was het de opkomst van den petroleumliandel in Amsterdam, die den stoot gaf en tot ernstige pogingen dreef om eene andere bewaarplaats dan de f lippenhuizen voor de kunstschatten van het Rijk en de stad te verkrijgen. De verzorgers begonnen zich af te vragen of zij wel rustig konden slapen, als een bewaarplaats van petroleum slechts weinige deuren verwijderd was van het huis waar 801, Dou, Van Dijk, Rembrandt en Van der Helst woonden. Daarenboven was Amsterdam nog vele kunstschatten rijker geworden door de aan die stad gelegateerde verzameling van Adriaan van der Hoop. De publieke geest werd wakker en eene commissie vormde zich in 1863 om tot de stichting te komen van een nieuw kunstgebouw, dat het Museum Willem I zou heelen. President van die commissie was de Heer W. Vrolik, hoogleeraar; secretaris de Heer Jacob de Vos. Zij schreef eene prijsvraag uit; van de bouwplannen, die daarop in antwoord inkwamen, werden twee bekroond, éeu in Griekschen bouwstijl van den architec Lange te München, en een in oud-llollandschen stijf van den architect Cuypers, destijds te Roermond' l_r was toen veel ijver voor die zaak, maar nietgenoeg om haar uit bijzondere bijdragen te ondernemen, en de toenmalige Regeering maakte bezwaar om dit op staatskosten te doen. Nu volgden eenige jaren van strijd op regeerings- en kunstgebied; aan deeene zijde stonden de volgers van den grooten staatsman, die eenmaal het woord had uitgesproken: «Kunst is geen regeeringszaak««; aan de andere de beminnaars van kunst en oudheid, aangevoerd door den schrijver van het geestige stuk: «Holland op zijn smalsU, dat époque maakte. Deze beklaagde zich ernstig en aanhoudend, dat de Regeering de zaken van kunst niet breed genoeg opvatte en niet genoeg voor haar over had. Het kwam eindelijk tot een treffen en de kunst behaalde op officieel gebied eene schitterende overwinning. Dit merkwaardige feit had plaats in de zitting der Tweede Kamer van de Staten-Generaal op 4 December 1872. Verscheidene afgevaardigden, vooral de heeren Wintgens, Van Eek en 's Jacob, zetten de eischen uiteen, die kunst en oudheid aan de Regeering stelden. Laatsl genoemde spreker verlangde vier zaken: de stichting \'an een nieuw museum te Amsterdam, ler vervanging van het Trippenhuis; de hervorming ran het museum in het Mauritshuis te s-Gravenhage, zoodat het alleen aan de kunst zou gewijd zijn; de stichting van een vaderlandsch geschiedkundig museum; en de instelling eener commissie voor aesthetiek en archaeologie. Die wenschen, die in de eerstvolgende jaren alle werden bevredigd, vonden een vriendelijk onthaal bij den Minister, den Heer Geertsema. Deze vereenigde zich ook volkomen met het voorstel van den afgevaardigde den Heer Van Houten, hetwelk bijna eenparig werd aangenomen, Dm op de Staatsbegrootmg voor 1873 een post te brengen, luidende: »Kosten voor het verkrijgen van nieuwe lokalen voor de plaatsing van aan den Staat behoorende of aan zijne zorgen toevertrouwde voorwerpen van beeldende kunst.« Drie jaren stond die post voor memorie; eerst op de begrooting voor 1876 kon er een cijfer van guldens achter worden geplaatst. Inmiddels was veel gebouwd. De gemeenteraad van Amsterdam had den 2 Juli 1873 besloten meest al de kunstschatten der stad, zoowel in het Trippenhuis als daar buiten aanwezig, ter plaatsing in het te bouwen Rijksmuseum te bestemmen en wijders een ruim terrein, •waar wij ons thans bevinden, en eene bijdrage van ƒlOO,OOO voor de stichting aan het Rijk aantebieden. Reeds was bij Kon. besl. van 1 April 1873 eene commissie tot voorlichting der Reg. over den museumbouw benoemd, waarvan de burgem. Den Tex voorz. was. Maar voor dat men het over de keuze van een architect eens was geworden, werd bij Kon. besluit van 8 Maart 1874 zen college van adviseurs opgericht, om der Regeering van raad te dienen over de stichting en het behoud van gebouwen, die kunst- of geschiedkundige waarde hebben. Dit coliege adviseerde om vier architecten uit te noodigen tot het indienen van plannen voor een gebouw dat ƒ 1,000,000 zou kosten en aan bepaalde voorwaarden voldoen. Een jury van beoordeeling van 17 leden werd benoemd, bestaande uit het college van adviseurs en leden der Amsterdamsche commissie. Met deze gewichtige taak waren belast de heeren: Mr. C. Fock, Leemans, A. J. Enschedé, J. P. en 1). Van der Keilen, J. G. Van den Bergh, V. de Stuers, Gosschalk, Vosmaer, Hooft van Iddekinge, Den Tex, Josua Van Eik, Zimmerman, Beels van Heemstede, Jonckbloet, C. P. van Eeghen en Lingeman. De vier arcliitecten, ter mededinging aangewezen, waren de heeren Oudtshoorn, die kort daarna overleed, Vogel, Cuypers en Eberson. Onder erkenning van de verdiensten der beide andere bouwkundigen werd bijna eenparig het ontwerp van den Heer Cuypers gekozen. «Het ontwerp,« verklaarde de jury, »is doordacht en vormt een voortreffelijk gehee!.« »De vereenigde commissien zijn van oordeel het ter uitvoering te kunnen aanbevelen. Zij vertrouwen dat daardoor niet alleen in de bestaande behoefte aan een waardig verblijf voor de kunstschatten, die terecht Nederlandsch trots uitmaken, zal voorzien lyn, maar dat tevens de eerste koopstad des Rijks in het Xueuwe museumgebouw een monument zal bezitten, dat een waardig getuigenis aflegt van het standpunt Uer hedendaagsche bouwkunst ten onzent en van den kunstzin der Regèering, die aan het zoo langdurig hangend vraagstuk een oplossing gaf.« Die gewenschte oplossing kwam. Het behaagde den Koning bij besluit van 12 Juli 1878, den Heer Cuypers tot architect der Rijks museumgebouwen te benoemen. Wegens onteigening en noodzakelijke verbetering van den lagen en slappen bodem, was de eigenlyke bouw pas een jaar later aangevangen, loen togen onder des Heeren Cuypers leiding tal van nijvere en kunstvaardige handen aan het werk, en thans is het oogenblik gekomen, waarop Amsterdam, waarop Nederland, waarop de beschaafde wereld zal oordcelen of het vertrouwen der vereenigde commissien en der Regeering gerechtvaardigd is fof men eenmaal, op dit gebouw wijzende, van den architect zal kunnen zeggen wat in de St. Paulskerk te Londen omtrent den bouwmeester van deze geschreven staat: »Zoo gij een gedenkteeken van zijn roem soekt, zie om u heen.» Si quaeris monumentum, circomspice. Van de medewerkers, die den architect ter zijde «tonden, vermeld ik met eere de heeren Professor «-ermeylen uit Leuven en Bart van Hove, die het «epS_ ll°"wJerk vervaardigden, Sturm, die het tegelde 16' ,teeke'-