Eerste Blad. Dit nummer bestaat uit drie bladen. Verhuizingen. Ter voorkoming van oponthoud of verwarring, gelieve raen bij evéntueele verhuizing er aan te denken niet enkel het nieuwe adres aan onze Administratie op te geven, maar ook het volledige oude adres daarbij te vermelden. De Directie. --- Biet contra Riet. «J?«ft' r, lA tusschen Biet- en Riet-suiker ernstiger üan ooit te voren is geworden, meer dan ooit ook de aandacht boeit van allen, die belang hebben by zoowel als belangstellen mdc welvaart yan Nederland en zijne Overzeesche gewesten is een natuurlijk gevoig van de hooge vlucht, die de bietsuiker-nijverheid in de laalste jaren nam. De suiker-productie overschrijdt de behoetten een sterke prijsdaling verraste handel en nijverheid; de riet-suiker vooral heet thans in ongunstige conditiën te verkeérén, en mocht zij inderdaad met ondergang bedreigd worden, voor Java en Nederland zouden de gevolgen hoogst bedenkelijk zijn. Op Java brengt de suiker-industrie jaarlijks een vijftig milhoen guldens in beweging-, en moeielijk te schatten zijn de kapitalen, die er in de ondernemingen steken ; maar zeker is het wel, dat het verlies dier kapitalen de ruïne van honderden ja wellicht van duizenden Nederlanders zou beteekenen. Geen wonder, dat er angst en zorgen heerschen; dat allerlei plannen tot redding worden vernomen en men het aan beschuldigingen en verwijten niet heeft laten ontbreken. Een en ander noopte ons, in de nummers van 20 en 21 Aug. van dit blad, de toestanden te overzien en te waarschuwen tegen ongegronde beschuldigingen. Door een begrijpelijke zenuwachtigheid beheerscht, raken velen het spoor bijster en dreigt men van kwaad tot erger te vervallen. Aan de liberalen wordt de schuld van de suiker-crisis geweten, en deze zou niet beter bezworen kunnen worden dan door terugkeer tot oude stelsels; stelsels, die staatshulp en bescherming in hun vaandel schrijven. Men zij evenwel voorzichtig. Politieke stelsels nebben met deze geschiedenis niet of weinig te maken, en zou men dit uit het oog gaan verlie- Jjjjvf3! ia voor een oogenblik ware er misschien IHil-p *?ntdel{ken, maar spoedig zou het moeten dipno '¦ Ide gewaande redmiddelen ons slechts meper in den klem, verder van het doel brachten. belt nen striJd tusschen de Riet- en Bwrf-suifcer die ir ,eerste erg mishandeld door de premiën, snikprr k Mtste geniet. Maar dit door onze riet• umeiiaDi-ikanten gevreesde premiënstelsel mag ioon m waarheid niet de hoofdkwaal heeten van ue nijverheid op Java. Die hoofdkwaal zoeke men k ,leQ ?°,ezem ize is gelegen in het betrekke-7p - ? ,van rendement, met andere woorden: t,,',kZ llt •eit' vdat de oudere nijverheid (de riet- We pJSïï*^ bleel' slaPen- terwiil de jongere OP vertotp^l^ Zich «estadiB en met alle kracht Kent enprtpnien ontwikkeling toelegde, den we- tot rp,?ifen die kwaa>> dan eft '"en zich datu-vaV 0D I,^™"^"' en gelukkig is men oo"vtSr"lXï^i^n taStbaard- bewi^e'!' J)e sinds kort verrezen proeftuinen en proef- station op Java hebben reeds uiterst leerzame feiten in het licht gesteld, — laat ons liever zeggen, in herinnering gebracht; want het voormalig landbouw-scheikundig laboratorium te Buitenzorg (in 1860 opgeheven) gaf geen andere lessen. Uitkomsten en analyses, van mestproeven erverschillende rietsoorten, hebben opnieuw bewezen : 10. dat doelmatige bemesting van riei, niet alleen de quantiteit, maar ook de qualiteit. van grondstof verhoogt; 20. dat de verschillend< rietsoorten zich sterk onderscheiden door gehalte en rendement. Het gehalte van zestien soorten van riet bleek van 7.04—14,07 ten honderd uiteen te loopen. Za) men eindelijk tot de erkentenis komen van de noodzakelijkheid eener rationeele keuze van riet ? Zal men eindelijk eens breken met de wel eenvoudige en gemakkelijke, maar allernoodlottigste gewoonte, om steeds door maar voort te kweeken van eigen gewas, in dezelfde generaties, en dat nog wel voetstoots, zonder eenige controle of voorkeur? Zou men durven volhouden de bewering, dat die oude sleur niet behoefde te leiden tot verzwakking en verbastering, — tot ziekte en allerdroevigste teleurstellingen? De Sérèh-ziekte gaf harde lessen. Nog twist men over hare oorzaken, edoch het Ïeit, dat baat gezocht en meestal gevonden werd, in verversching en in aanvoer van nieuwe stekken, zou een vingerwijzing kunnen heeten, dat gezonde voortkweeking van planten in de Tropen al even dezelfde eischen stelt als in Europa. De verstandige industrieel houdt rekening met de cultures zoowel als met, de fabricage. De goede suikerondernemingen in Europa stellen ; bepaalde eischen aan de kweekers en leveranciers der grondstof. Den bieten-producent wordt het best gedachte zaad verstrekt. Hij is gebonden aan vaste regels, ten aanzien van tijd [ en wijze van uitzaaiing, grondbewerking, onderhoud van aanplant, oogsten, vervoeren e. a. ni. De oorspronkelijke suiker-arme biet werd van lieverlede door goede cultuur en bemesting, door rationeele keuze van moederplanten ter voortkweeking, tot een rijke grondstof verheven en de belastingstelsels droegen er mede toe bij, dat de fabricage naar volmaking streefde, ten einde he! rendement, op te voeren en daardoor een w'lijke premie te verzekeren. Niets van dat alles bij de koloniale nijverheid, die eerst na de in werking treding der wet van 1870, krachtens de consequenties van deze, begon te begrijpen en in te zien, dat goede resultaten in de eerete plaats afhankelijk zijn van eigen kracht, van kennis en beleid. Zoon vaart zou het echter niet loopen! Sloegen enkele belanghebbenden krachtig de hand aan den ploeg, begon men meer en meer te begrijpen dat zonder hulp van scheikundigen en doorloopende analyses, geen heil te wachten is, — dat men zich de uitgaven voor kostbare installaties niet besparen kan; over het algemeen, toonde de beweging ten goede zich traag en moest daarvan het noodlottig gevolg zijn, dat men nu vreeselijk wakker geschud, op droevig voelbare wijze verrast werd. Moet de rietsuiker de vlag strijken voor de bietsuiker? Neen. Wij blijven overtuigd dat zij onder natuurlijke voorwaarden van prioriteit en voorkeur verkeert. Wij zouden het ook ten hoogste betreuren, omdat de onttrekking aan de concurrentie van 5 a 0 millioenen pikols Java-suiker, slechts ten goede zoude komen aan de zusternijverheid, die — men kan er zeker van zijn — in alle landen van Europa ook niet zonder zorgen leeft. niet te strijken, de ondernemingen die er hun vlag niet hoog wisten te houden, door tijdige ver-1 beteringen, zij zullen moeielijk meer te redden I Maar behoeft de suikerindustrie op Java de vlag zijn. Haar vlag waaide reeds halfstoks, en metde kennis van de middelen, is men zich heden de ontstentenis van kracht bewust. De beste suikerfabrikanten in Duitschland winnen ± 10 pCt. suiker uit de bieten. De beste resultaten op Java wijzen op 12ty?, al3pCt. uit het riet. De bieten kunnen nog iets meer leveren, maar ook het riet gaf nog niet het maximum. Het feitelijk verschil is reeds groot, en bij toenemende verbeteringen, slaat het riet het, meest te profiteeren. Deze feiten zijn uit de praktijk gegrepen. Daar zijn — in Frankrijk b. v. — fabrikanten die. niet meer dan 6 pCt. uit de biet trekken; daar zijn op Java zeer vele fabrieken, die zich met 6—B pCt. tevreden stelden. De ruimte is groot. Middencijfers hebben niet te beteekenen. leder ondernemer moet streven naar een maximum-rendement, en bij gelijke hoeveelheden grondstof, verkeert de rietsuiker-fabrikant in de gunstigste condities, want de beste rietsoorten houden altijd enkele procenten meer suiker dan de beste bieten. Daar is echter een ander voordeel, en wel dit, dat per eenheid gronds veel meer riet dan biet kan worden voortgebracht. Kan een hectare gronds 30 a, 40,000 kilo's bieten produceeren, een gelijke oppervlakte belooft 70 k 85,000 kilo's riet (hoogere en lagere cijfers komen bij biet en bij riet voor), en de productie-kosten verschillen weinig of niet. 40,000 kilo's biet per hectare, is een productie die wij gelijk mogen achten met een uitkomst van 85,000 kilo's riet (8.2. ± -1000 pikols per bouw). De best werkende fabrikant wint daaruit 4000 kilo's suiker; Kalibagor, op Java, wint uit 85,000 kilo's riet, minstens 10,000 kilo's suiker. Het verschil in grondstof is dus énorm en veroorlooft, dat de fabricage-, transport- en andere kosten, die op de rietsuiker vallen, hooger stijgen dan die op de bietsuiker, om deze toch nog in de achterhoede te laten. Dergelijke feiten zijn sprekend en laten geen ruimte aan twisten over natuurlijke voordcelen. Op Java had men ze voor het grijpen, maar lieten velen ze onbenut of verwaarloozen. In Europa moest men ze door kennis, beleid en volhardingscheppen. Nog eens het voorbeeld Kalibagor op Java. Die onderneming, welke in de laatste jaren zulke treffende uitkomsten gaf, verkeert niet — zooais men wel eens heeft willen beweren — onder bijzonder gunstige omstandigheden. De opkomst dier onderneming dagteekent van den tijd toen de tegenwoordige eigenaar den moed toonde haar beheer te aanvaarden. Vóor dien tijd behoorde Kalibagor tot de zeer slecht werkende fabrieken. De installatie werd er verbeterd, maar levert niets bijzonders of nieuws, dat niet in zeer vele fabrieken op Java sinds jaren reeds wordt aangetroffen. De Heer Van Soest wijdde echter bijzondere zorgen aan de cultuur, aan den tijdigen oogst, en het zorgvuldig vermalen en verwerken van het riet. Hij verbeterde o. m. het sapgehalte door de toepassing van het »trassen,« d. w. z. het wegnemen der aan het riet verdorrende bladeren. Daardoor wordt toetreding van licht en lucht bevorderd, en reeds de proeven in het voormalig landbouw-etablissement te Buitenzorg hadden het nuttig effect daarvan doen kennen. Onnoodig te zeggen, dat het ontbladeren niet onder alle omstandigheden nuttig of noodig zal zijn. Het verliest zijn beteekenis in ijle aanplantingen, waar het toch niet aan licht en lucht hapert. Wij blijven van oordeel, dat er voor de goede ondernemingen op Java geen nood bestaat, al zouden zij grootere winsten verdienen en verkiezen. Maar men beperke zijn aanplantingen tot 300 bouws, opdat men daaraan de meest mogelijke zorgen bij voortduring, ook bij het oogsten, kunne wijden. En men bezuinige niet door onthouding van datgene, wat de productie vergrooten en verbeteren kan. Wij hebben het oog op zorgvuldige bemesting. Ons is verzekerd, dat deze hier en daar moest schuldig blijven »van wege de slechte tijden!« Is dit zoo, dan beklagen wij de ondernemers, die afhankelijk zijn van geldschieters met zulke begrippen. In alle opzichten blijve de meest mogelijke zuinigheid aanbevolen, maar die niet zaait, die zal niet maaien, en het ligt voor de hand, dat de kosten, die men aan een rationeele bemesting wijdt, ruime winsten moeten afwerpen in een hoogere productie, zooais ook de uitgaven voor betere installatie, voor inrichting van vuurhaai ¦ den, stoomketels enz., op den duur tot besparing, en derhalve tot vergrooting der kansen op voordcelen leiden. In al die zorgen en verbeteringen zoeke de ondernemer zijn premie-stelsel, en tegenover de voordcelen, die de bietsuiker heet te genieten van ingewikkelde, het algemeen drukkende belastingstelsels, stelle onze Regeering onverwijld de ontheffing en de vermindering van directe lasten op Java, — van lasten die in goede tijden te dragen waren, ook al mocht men ze afkeuren, maar die, bij de zoo veranderde toestanden, in geen geval houdbaar zijn, zoodal hun opheffing vreemd blijft aan elk idéé of beginsel van directe bescherming. 6. --- FEUILLETON. EENE SCHULD. Naar het Duitsch van VICTOR VON STRAUSS. l4> ( Slot) De grijsaard scheen aanvankelük ™p» en tegenzin te luisteren Sl met^s} vertoonde zijn gelaat een ™aar drukking. Hij" sloeg!!boogen 'oTenlf "-1-1' zoon met de grootste ga^fnfa^ 38 stralende oogen richtte hij zi(J TereS en na de laatste woorden zonk hli nn zijn bed achterover, vouwde de vermagerde handen, en riep in tranen uitbarstende • »o mijn God, mijn God, ik dank u ! Ik ben du' vrij van de bloedschuld en heb geen deel aan woord! O, ben ik dan nog de genade waara,g dit te vernemen ?« //Ja, vader,« zeide Koenraad, sgij zijt zonder schuld, en door dien schurk schandelijk lan n Tader antwoordde hierop niet, en scheen zae h- --n een stil Set)ed verzonken. Toen schnbio MZIJn zoon aa«- en zeide: »Zonder San *L?cc,n' Koeï»-aaa» lk heb het moordplan goedgekeurd, ik heb bet gewild, ik heb den voorgeslagen moord betaald — is dat uit mijn geheugen te wisschen '? Onze plannen en voornemens maken ons schuldig, al weert God ook de uitvoering er van af.« »Bij God is veel vergeving, lieve vader,« zeide Koenraad. »Ja,« hernam de grijsaard, »ik weet ook waarom. Als ik dat niet erkend had, zou ik reeds lang niet meer leven. Ik heb vergeving ; uw bericht is mij daarvoor een waarborg; maar hoe kan ik mijn schuld vergeten'? De zwaarte daarvan getuigt van de oneindig groote waarde der vergeving, al is ook het allerzwaarste uit mijne schuld weggenomen.« In deze stemming bleef zijn vader, ook toch Koenraad hem op zijn verlangen vertelde hoe hij aan de papieren gekomen was, en bern op zijn vragen naar Lilli en hare familie antwoordde. Van lieverlede namen de krachten van den zieke echter af, en toen het donker werd — want Koenraad was in den namiddag aangekomen — verzocht hij zijn zoon hem een uur alleen te laten, nadat deze met moeite vergunning van hem had verkregen om een dokter te roepen. Na met dehuishoudsler beraadslaagd te bebben, ging Koenraad naar de herberg van het stadje. Toen hij de gelaglcamer binnentrad, zat het omberparlijtje aan zijne gewone tafel, en aan eene andere de kring der habitués. Het was reeds bekend, dat een officier met extra-post bij den bankier Levi aangekomen was, en zich terstond naar den onbekenden heer had begeven. Allen beschouwden hem dus met nieuwsgierige blikken, en de predikant legde de kaarten neder. De ritmeester wenkte den kastelein bij hem te komen, bestelde eenige koude spijzen en wijn, en sprak met hem af dadelijk een bed met toebehooren, en ook den kolï'er, die nog bij Levi stond, naar de woning van zijn vader te laten brengen. Op zijne vraag naar een dokter wees de kastelein hem den heer aan, die aan de ombertai'el zat. De ritmeester trad naar hem toe, nam hem ter zijde en vroeg: „Mag ik u verzoeken, mijnheer de dokter, over een halt' uur met mij naar mijn vader te gaan, die zeer ziek is.« De dokter bewilligde daarin met veel ijver, en nam weder aan de speeltafel plaats, maar tnet het spelen was 't gedaan. Kort daarop kon Koenraad gaan zitten om te eten, maar zeker zou hij eene andere plaats gekozen hebben, als hij geweten had dat nog niet lang geleden Paszbul op denzelfden stoel had gezeten. Toen het hem toescheen tijd te zijn, stond hij op, en de dokter, die dikwijls naar hem had omgezien, deed betzelfde. Daarop gingen zij samen heen, en de maan, die opgekomen was, bescheen hun weg. Toen zij bij den ouden heer kwamen, lag hij bij het lamplicht wakker. De dokter vroeg, onderzocht, merkte op» had een langdurig gesprek in de andere kamer met de huishoudster, kwam toen terug, en zeide dat hij uit de apotheek iets 7ou laten brengen. Koenraad vroeg hem bij het uitlaten hoe hij den zieke vond ? Het antwoord was: »Ik kan alleen maar iets versterkends en opwekkends voorschrijven. Dat zal hem nog wel eenige dagen in het leven houden. Het is eene groote verzwakking, eene uitputting van alle levenskracht. Ik zou het een marasrnus senelis noemen, als hij niet zooveel geestkracht aan den dag legde. Maar als het uurwerk des levens afloopt, kan men het niet weer opwinden. Ik ga van de vooronderstelling uit, dat gij de waarheid wilt hooren.« „Ja, ik dank u," zeide Koenraad, en zij scheidden. Het waren dagen vol bewijzen van liefde, vol ernstige gesprekken, ja vol heilige oogenblikken, die Koenraad nu meestal aan het ziekbed van zijn vader doorbracht. A^an lieverlede, met veelvuldige tusschenpoozen, verhaalde de grijsaard hem zijn geheele vroegere levensgeschiedenis, noemde dit zelf een laatste biecht, en werd zichtbaar kalmer, ja, zelfs bijna opgeruimd, toen hij daarmede ten einde was. Maar nu namen zijne krachten al meer en meer af, en op zekeren dag toen Koenraad, zooais hij reeds dikwijls gedaan had, hem uit de Heilige Schrift voorlas, was hij onder het lezen kalm ontslapen. De trouwe zoon drukte met tranen in de oogen een laatsten kus op het geliefde koude voorhoofd, ging het treurig bericht aan de huishoudster mededeelen, en in de stad het noodige voor de begrafenis bestellen. Onder, weg ontmoette hij den dokter, die ieer vriend delijk en deelnemend aanbood alles voor hem te bezorgen. De overledene, die zijn einde had voorzien, had zelf verlangd 'niet in het familiegraf, maar hier begraven te worden. Koenraad zocht uit de nalatenschap van zijn vader het weinige bijeen, dat als aandenken waarde voor hem had. Het overige, zooais huis en tuin, schonk hij de getrouwe verpleegster, wie hij ook een jaargeld toekende, en nadat de begrafenis op waardige wijze volbracht en alles behoorlijk geregeld was, aanvaardde Koenraad de terugreis. Het overlijden van zijn vader had hij Lilli in een brief gemeld, die niet minder van zijne liefde dan van zijne getrouwheid getuigde. Op een station dicht bij de hoofdstad zag hij Paszhul in denzelfden trein stappen. Hij moest zich geweld aandoen om den toorn te bedwingen, die in hem begon te koken toen hij dien man in 't oog had gekregen, en hij besloot reeds terstond afrekening met hem te houden, hoewel de bepaalde drie weken eerst over eenige dagen verstreken zouden zijn. Gewoon zich te beheerschen, trad hij, aan het doel zijner reis gekomen, met schijnbare bedaardheid naar Paszhul toe, en zeide: »Ik zal het vandaag met je afmaken. Kom dadelijk in mijne woning. Ben je bereid?« Paszhul, die onderweg den ritmeester reeds had opgemerkt, gaf met een hatelijken grijnslach zijne bereidwilligheid te kennen. Daarna ging hij in de restauratie. Voor Koenraad, die van zijne komst bericht had gegeven, stond een rijtuig aan het station. Toen bij wilde instappen en zijne bagage werd opgeladen, kwam Paszhul buiten, en was zoo vrijpostig ook te willen instappen. De knecht stiet hem terug, sloeg de trede dicht, klom achterop, en het rijtuig reed heen. Met een woedenden blik liep Paszhul het na. Te huis aangekomen, liet de ritmeester den koffer naar zijne kamer brengen, opende hem, legde de zoo gewichtig geworden papieren boven op, en deed het deksel weder dicht. Daarna stapte hij de kamer op en neer, totdat Paszhul werd aangediend. Hij liet hem binnenkomen; Paszhul verscheen. „Gij hadt mij wel kunnen meenemen, mijnheer de ritmeester," zeide hij. Zonder op dit gezegde acht te slaan sprak Koenraad : »Je hebt je hier in de stad Schulze genoemd. Waarom?« Paszhul vond iets bijzonders in den toon waarop de ritmeester sprak, en meende hem op dezelfde wijze te moeten antwoorden. Dat gaat niemand aan/ zeide hij; »u ook niet. Ik kom hier niet om over zulke dingen te spreken, maar om mijn geld te halen.« ;/Bedaard,« zeide Koenraad, meer tot zich zelven dan tot Paszhul. „En al ware alles zooais je mij verteld hebt,« ging hij voort, »dan zou toch alle reden om mij met je in te laten vervallen zijn, omdat mijn vader reeds in het graf ligt. Maar niemand weet beter dan jij zelf, dat je hem hebt voorgelogen om hem geld af te persen; dat die leugen zijn leven jarenlang ellendig heeft gemaakt, en dat je de nietswaardigste schurk cent die Gods aarde betreden heeft.« Paszhul was verbleekt, maar nog begaf hem zijne onbeschaamdheid niet. »Dat zult ge mij bewjjzen!« riep hij. //Wie heeft u dat wijsgemaakt ?« De ritmeester was naar den koffer gegaan en sloeg het deksel open. Paszhul's scherpe blik herkende dadelijk den verzegelden omslag. Hij sprong er op toe, om zich van het pakket meester te maken. De ritmeester stiet hem terug. »Dat vervloekte wijf!« riep Paszhul. »Ik zal haar doodslaande »Zij is al begraven, booswicht!« zeide Koenraad. »Zij zal ook wel een slachtoffer van je zijn.te Paszhul staarde eenige oogenblikken als verstomd voor zich. „Welnu," zeide hij toen, ?als gij dat alles gelezen hebt, weet gij dat ik niemand heb omgebracht. Des te eer kan ik nu bekend maken, dat uw vader mij daartoe heeft opgestookt." «Vergeet je dat hij dood is, ellendeling ? Vergeet je, dat je wegens je schandelijke afpersingen tot tuchthuisstraf veroordeeld zult worden ?« Paszhul zag hem met een van woede en vertwijfeling ;vlammenden blik aan, haalde een revolver te voorschijn en wilde juist op Koenraad losbranden, toen deze hem voorkwam, zijne hand greep en daardoor het wapen, dat tweemaal vuur gaf, van zich afwendde. Toen ontrukte hij hem het moordtuig. De knecht, die het schieten gehooid had, kwam aansnellen. »'l ls niets,« zeide Koenraad. iNeem dat ding mee en bewaar het goed. Die man weet er niet mee om te gaan.« De knecht verwijderde zich met de revolver. »En nu, schurk,« zeide de ritmeester, op koelen, vasten toon, »kun je de poging tot moord op een Feldrichshausen niet loochenen. Uit mijne oogen! Geen woord meer. Maar als je nog langer hier in de stad blijft, komen de gevolgen over je hoofd.« Hij wees naar de deur. Bevend van woeda ging Paszhul heen. Verscheidene jaren waren verloopen toen de dagbladen uit eene verre streek vermeldden dat een man, Baltbasar Paszhul genaamd, di«a wegens eene zware misdaad veroordeeld was i zich in de gevangenis had opgehangen. Nie, zoozeer dit bericht, als wel de vele smartelijkt herinneringen, die het wekte, schokten Koen* raad, en met een blik ten hemel erkende hij* de Goddelijke rechtvaardigheid. Maar hjj zweeg. Want tegenover hem zat Lilli als da gelukkige moeder van twee schoone kinderen. En niet alleen zij hadden hem lief. Hij werd bemind en geacht door allen, die hem kenden; hij was ook in rang bevorderd en de afgoc\ zijner soldaten. Einde. --- Binnenlandsch Nieuws. — 27 September. — *• Bij IC on. best. zijn, metl Oetober, bij de Rijkstelegraaf benoemd tot telegrafist 2e kl. M. Pot en B. W. C. van llijc, beiden thans telegrafist iie kl.; — zijn met 1 Oetober benoemd tot opzichter 2e kl. bijde iüjkstelegraaf ,/. de Graaff en H. J. Nierstrasz, beiden thans adspirant-opzichter; — is aan P. Chevalier Leon, hoofd eener bijzondere scliool op CuraQao, vergunning verleend tot aanneming van het ordeteeken 4e kl. van het Borstbeeld van den Bevrijder, hem door den President der Vereenigde Staten van Venezuela geschonken. Bij Min. beschikking is aan dr. J. Hoeke, op zijn verzoek, met 1 Oetober e. lc, eervol ontslag verleend als adsistent in het Ziekenhuis aan de Universiteit te Leiden. De gewone audiëntie van den Minister vau Oorlog zal Donderdag 30 September niet plaat!» hebben. De verzending van de brievenmalen uit Londen naar de West- en Zuidwestkust van Afrika, met de van Liverpool vertrekkende pakketbooten vindt tot ullimo December aanstaande plaals als volgt: naar Sierra-Leone, Lagos, Kroo-Coast en Cape-Coast- Castle eiken Vrijdagavond; naar Grand-Canary en Accra eiken Vrijdagen bovendien '12 Oetober, 2 en 23 November eu 14 December; naar Madeira en ïeneriffe 1, 15 en 22 Oetober, 5,12 en 26 November, 3, 17 en 24 December; naar Goree, Dakar en Bathurst (Gambia) Ben 29 Oetober, 19 November en 10 December; naar Monrovia, Grand Bassam, Winnebah, Quitta, Jellah Coft'e, Benin, Forcados, Brass en New Galabar, 8 en 22 Oetober, 5 en 19 November, 3 en 17 December; naar Grand Bassa, Half Jack, Salt Pond, Adda, Akassa en Opobo, 1, 15 en 29 Oetober, 12 eu 26 November, 10 en 24 December; naar Kinsembo, Bonny, Old-Calabar, Fernando Po, Cameroons, St. Thomas, Gaboon, Loango, Black-Point, Landana, Congo, Ambrizette, Ambriz en Loanda, 12 üctober, 2 en 23 November, 14 December ; naar de overige, behalve de hiervoren genoemde plaatsen op de zuid- en zuidwestkust van Afrika, op onbepaalde tijdstippen. Wormerveer is thans door den telephoon met Amsterdam verbonden, llet kantoor der firma Wessanen & Laan is aangesloten aan Amsterdam. Uit de genomen proeven blijkt dat de geleiding niets te •wenschen overlaat. De geldleening groot ƒ128,000 voor de. gemeente het Bildt (Fr.) is ruim vijfmaal volteekend, gemiddeld tegen -1013/10. In de vergadering van leden der On- Jerwijzers-Weduwen- en Weezenbeurs in Friesland, gehouden den 24 Sept., zgn de voorstellen der subcommissie, o. a. de verhooging der contributie tot ƒ 14, met Üi tegen 21 stemmen aangenomen. Onder de ± 60 aanwezigen waren er 13, die zich van stemming onthielden. Tot lid van den Gemeenteraad te Vlacht¦wedde (Gr.) is gekozen de Heer W. Timmerman. De gemiddelde stand van he t boezemwater in Friesland was in het begin dezer week 1.3 cM. boven Zomerpeil, zijnde 40.7 cM. beneden Amst. peil en 4.2 cM. lager dan in de vorige week. Al de teesluizen der provincie zijn thans gesloten. Hoewel — zoo sch rij ft men aan de Prov. Gron. Ct. — Volapük in Nederland niet meer zoo druk beoefend schijnt te worden als het vorige jaar, maakt men elders blijkbaar veel werk van de nieuwe taal. Behalve het maandelijks onder redactie van den uitvinder der taal verschijnend blad, dat reeds zijn oden jaargang ingetreden is'en no. 70 aan het hoofd draagt, wordt er, zooais men weet, in Rotterdam een Nederlandsch Volapükblad uitgegeven. Op den lsten Juni 1886 verscheen te Parijs Le Volapük, revue nieiisuelle publiée sous le patronage de l'Association francaise pour la propagation du Volapük, en thans is opnieuw een humoristisch blad op het gebied van Volapük in München uitgekomen. Uit een en ander kan men zien, dat verschillende personen zich de zaak aantrekken en de levensvatbaarheid der taal voor goed gevestigd is. Reeds hebben 310 beoefenaren het leeraar-diploma ontvangen, onder welke niet alleen uit de verschillende landen van Europa, maar zelfs uit Azië. Te Parijs wordt op 3 verschillende plaatsen onderricht in de nieuwe taal gegeven, en vindt men zelfs voor groote handelshuizen, naast het bekende »Man sprieht Deutsch» of spoken,» «Pükon Volapuki.tc — Achttien verschillende korte grammatica's zijn reeds door den Heer Schleijer bearbeid, waaronder Chineesch-, Deensch-, Kroatisch-, Namaqua's-, Russisch-, Portugeesch-, Spaansch-, Turksch- en Hongaarsch- Volapük. Schleijer's grammatica beleefde reeds een sen druk, terwijl van het woordenboek een 3e druk bestaat. Postkaarten voor volapük worden door de wereld verzonden, en postpapier met het wapen in zwart of in kleurendruk voorzien kan men bij den Heer Schleijer ontbieden. Dat men de nieuwe taal meer en meer voor den handel geschikt acht, zonder meer, kan men, den gang der zaken volgende, zeer goed bemerken. Een boekje, 200 handelscorrespondentiën bevattende, is reeds verschenen en aan Schleijer's Weltsprache— Zentralbureau in Konstanz (Baijern) te verkrijgen. Woordenboeken voor Duitsch-Volapük en Nederlandsch-Volapük bestaan reeds, en Italiaansch-Volapük, Fransch-Volapük, Engelsch-Volapük, Spaansch-, Russisch-, Zweedsch-, Portugeesch-, Turksch- en Chineesch-Volapük zijn in bewerking bij de verschillende leeraren van de Handelsschool (Écoles des Hautes Etudes coxnnierciales). Eene 7de herziene en verbeterde uitgave van Kerckhoffs Cours complet de Volapük is reeds de wereld ingezonden. ---