Derde Blad. De oplossing van het vraagstuk der eeuwen- Kapitein der infanterie, 0.-I. leger. (De kwadratuur van den cirkel) door F. G. Smits. Met belangstelling namen wij het boekske ter hand, rerlangend te weten wat over deze veelbesproken «aak nog te zeggen was. leder kent zeker de historie dezer quaestie. Sedert meer dan 20 eeuwen zoekt de wiskunstenaar naarde oplossing van het vraagstuk : „hoeveel maal is de omtrek van een cirkel langer dan de middellijn" of wat ongeveer even moeilijk is: „hoe teekent men een vierkant of kwadraat dat dezelfde oppervlakte heeft als een gegeven cirkeloppervlakte ?" Het is eene bekende zaak dat, waar het weinig op nauwkeurigheid aankomt, gewoonlijk gerekend wordt: de omtrek van een cirkel is 3maal zoo groot als zijn middellijn. Zoo spreekt b.v. een klompenmaker of kuiper die de dikte wil kennen van een boomstam, waarvan hij wel den omtrek maar niet de middellijn kan meten. Een smid of wagenmaker zegt: de omtrek is 31/7 maal zoo groot als de middellijn. Dit is zeker nauwkeuriger dan 3, maar toch ook niet volkomen juist, ieder wiskundige weet dit. Beter wate het te nemen 855/113, men nadert dan vrij dicht tot de ware verhouding tusschen omtrek en middelljjn. Sedert evenwel onze beroemde wiskunstenaar Ludolf van Ceulen (omstreeks 1600) zgne krachten en jaren werks aan dit onderwerp heeft gewijd en zelfs ïijn naam aan het Ludolphiaansche getal is gegeven, werd het er algemeen voor gehouden, dat de verhouding van omtrek tot middellijn het nauwkeurigst mogelijk werd uitgedrukt door het Ludolphiaansche getal 3,14159265358979323816 enz. Algemeen werd dit getal aangeduid met de Grieksche letter a. Vergissen wjj ons niet, dan werd door Ludolf van Ceulen dit getal a berekend tot in 162 decimalen, en nog wel op twee verschillende wijzen, die telkens dezelfde uitkomst gaven; ten eerste door worteltrekkingen en ten tweede met behulp van reeksen. — In de laatste jaren zijns levens heeft hij de berekeningen nog tot in meer decimalen voortgezet. Het schijnt niet overbodig dit vooraf in herinnering te brengen, omdat de schrijver van bovengenoemde brochure beoogt aan te toonen, dat de ¦waarde van dit belangrijke getal »' gelijk moet zijn aan 3 plus een tiende van de wortel uit 2, of 8,14142135 enz. Daar in 1882 door Lindemann bewezen is (zie o. a. Berliner Berichten 1882), dat de waarde van x nooit kan zijn de wortel van eeue algebraïsche vergelijking, van welken graad ook, schijnt ons de uitkomst Tan den Heer Smits reeds bij voorbaat zeer aan bedenking onderhevig. De brochure, die later gevolgd zal worden door een boek met berekeningen, getuigt van weinig waardeering voor den arbeid van vroegere wiskundigen. Hun wordt bv. telkens ten laste gelegd, dat »Ü bij het uitvoeren van worteltrekkingen geen voldoend inzicht hadden omtrent den graad van nauwkeurigheid in de uitkomsten. Dit verwijt verbaast ons te meer, w'rjl schrijver juist in het artikel worteltrekking, waarop zijn geheeie gebouw rust, blaken geeft van minder diep doorzicht. Om maar een enkel voorbeeld te geven. De hoofdzaak «ijner berekeningen is eene worteltrekking uit 2 tot in 884 decimalen. Die wortel is de soliede basis vau zjjn werk. Hü meent die vele cijfers noodig te hebben om na een tweede worteltrekking 192 vertrouwbare decimalen te kunnen verkrijgen; daaruit weer na herhaalde bewerkingen 96, 48, 24, 12 en eindelijk 6 decimalen in de einduitkomst. In de meeste elementaire rekenboekjes nn kan men leeren, en Ludolf van Ceulen wist dit ook al in 1570, dat dit een wanbegrip is, en men zonder bezwaar uit een getal met 384 decimalen een juisten wortel kan trekken van minstens 380 decimalen. Dat men den cirkelomtrek kan beschouwen èls liggende tusschen de omtrekken van ingeschreven en omgeschreven regelmatige veelhoeken met een gelijk doch willekeurig aantal zijden vindt bij schr. ook al bestrijding. Neen, men moet de berekening van den cirkelomtrek gronden op de berekening van de lengte der zijde van een ingeschreven 4 hoek, en dan verder zoeken de zijden van een 8, 16, 32 enz. hoek. Ging men uit, zooals Arehimedes deed, van de zijde Tan een ingeschreven zeshoek, dan komt men nood«akelijk tot andere resultaten. Deze bewering nu zullen weinigen beamen, wü zijn er zeker van. Zeer bevreemdend is evenwel schrijvers eindresultaat, terwgl toch gevonden wordt uit een bewerking die vrij gewaagd schijnt, dat de omtrek Tan in- en omgeschreven 512 hoek gelijk is aan 6.282752 maal de straal, en men dus zou vermeenen, dat de cirkelomtrek daartusschen gelegen moest zgn, Wijkt daar juist nit volgens schr., dat de cirkelomtrek een zucht vertoont om te worden : 6,282842 of 8 plus een vijfde van den wortel uit 2, en dus ti = 6,141421. Die zucht is meer dan vreemd, ons te machtig. AVerkelgk, indien geen deugdelijker gronden kunnen aangevoerd worden voor schrijvers beweringen 4an in deze brochure vervat zjjn, dan vreezen wg ¦al het lang duren, voordat hg er in slaagt de oude tt van zijn troon te stooten, en het gebouw opgetrokken door den grooten Arehimedes krakend en «ochtend te doen ineenstorten. O Arehimedes, o Ludblf van Ceulen en zoovele anderen sluimert rustig voort. Het bolwerk staat nog! N. P. K. --- Binnenlandsch Nieuws. — 11 Februari. — Door den commandant van het 5e reg. int te Nijmegen is bepaald, dat de korporaals, die examen doen voor den graad van sergeant, tevens een examen moeten doen voor dien van fourier, hetgeen tot nu toe niet het geval was. De korporaals, die reeds met voldoenden uitslag het examen voor sergeant hebben afgelegd, doch wegens plaatsgebrek nog niet konden worden aangesteld,moeten eveneens de kundigheden voor fourier zoo spoedig mogelgk aanleeren. : De Gemeenteraad van Vuoht (N.-B.) heeft besloten tot het aanleggen van een straatweg van daar naar Esch. De kosten zgn begroot op ƒ36.000, waarvan 50 pCt. door de provincie wordt betaald. De gemeente Esch, die niet wil bijdragen in de kosten van aanleg, wil echter den weg op haar grondgebied onderhouden. Aan de« te Eoordahuizen gehouden wedstrijd in het reciteeren, namen in de afdeeling ernst 8 personen deel, en voor dien in luim slechts 2. De prijs voor ernst werd behaald door den Heer P. van der Heulen, Oldeboorn, met „de Koningin der Trouw"; de le premie door A. Meier, te Leeuwarden, met „Eduard 111 voor Calais", en de 2e premie door S. Aralkema, te Wirdum, met „de Gevangenwagen". Voor luim verkreeg de Heer H. E. Kijlstra, te Drachten, met „de Boterham en de Goudzoeker" djm prijs, en L. J. Timmer, te Bolsward, de premie ml „Het Zoutvat". Aan het Departement vanMarineis aanbesteed: de levering van: le. 114.000 kg. jarige witte tarwe, en 2e. 96.000 kg. jarige roode tarwe. Minste inschrijvers waren: voor de witte tarwe, de Heer A. van Aalderen AVz., te Zwolle, k ƒB.BB per 100 kg., en voor de roode, de Heer T. E. Haan, te Groningen, a ƒ6.58 per 100 kg. --- Gemengd Nieuws. Door de Association francaise pour la _ propagation du Volapük, Paris Boulevard Saint-Germain 174, is in het vorige jaar een internationale wedstrijd uitgeschreven, voor de beste in Volapük geschreven verhandelingen over een der drie volgende onderwerpen: 1. Levensbeschrijving van Jeanne d'Avc. 2. Eene nationale sage, 3. Vrijhandel of beschermend stelsel? In eene plechtige vergadering der Vereeniging, op 15 Januari jl. gehouden, zijn, naar de Arnh. Ct. meldt, de prijzen uitgereikt aan de bekroonde mededingers. Onder de bekroonden zijn drie Nederlanders, nam. mej. Sander en de heeren Goudschaal, te Scheeinda, en Warmolts, te Eexta. Bij het congres der Vereenigde Staten is een wetsvoorstel ingediend, waarvan de aanneming zeker wordt geacht, en waarbij de President wordt gemachtigd zeevarende mogendheden uit te noodigen tot deelname aan eene zeevaart-conferentie, die op 1 October a. s. te Washington zal bijeenkomen. De conferentie zal zich bezighouden met de herziening van de voorschriften voor de zeevaart; met het vaststellen van een algemeen in te voeren stelsel van signalen tot aanduiding van de richting der schepen in mist, sneeuw of zwaar weder en in den nacht; met het vergelijken en bespreken der verschillende stelsels voor het redden van schipbreukelingen, schepen en ladingen, voor het bekend maken, merken en wegruimen van gevaarlijke wrakken of hinderpalen voor de zeevaart en voor het beschikbaar stellen van vaartuigen, die aan zeevarenden moeten kennis geven vau verwachte stormen, gevaren voor de zeevaart, veranderingen in lichten, tonnen, bakens en andere teekenen, en dergelijke inlichtingen; voorts met het formuleeren van internationale voorschriften tot voorkoming van aanvaringen op zee en andere ongevallen ,'die te voorkomen zijn, welke voorschriften daarna ter bekrachtiging aan de scheepvarende mogendheden zullen worden onderworpen. Het wetsvoorstel machtigt den President vijf afgevaardigden te benoemen, oui de Vereeuigde Staten op de conferentie te vertegenwoordigen. De zeevaart-kamers en maritime beurzen van het geheeie land dringen op de aanneming van het.wetsvoorstel aan. Een Portugeesch socialist, Pinto genaamd, heeft den volksvertegenwoordiger en oud-Minister Vaheiro-Ohavas bij den ingang van het gebouw der Cortes opgewacht en hem met een stok vrij ernstig verwond. Hij deed dat, omdat de genoemde afgevaardigde in een dagbladartikel Louise Michel beleedigd had, voor wie Pinto een vurige bewondering koestert. Do kampioen der „bittere Louise" leert Fransch, naar hij verhaalt, alleen om hare werken te kunnen lezen. Op het Zweedsche budget is een verhooging van 50,000 kronen gebracht, ten einde den postboden des Zondags meer vrijheid te kunnen bezorgen/ Italië zal in Afrika proefnemen met een nieuw vernielingswerktuig, een Landtorpedo. Deze torpedo's moeten dienen om de terreinen, die niet door de forten worden bestreken, onveilig voor den vijand te maken. Ze bestaan uit twee stukken, een voetstuk.en een granaat van 22 cM. middellijn.De granaat is op het onderstuk bevestigd en is verdeeld in twee lagen, waarvan de een met schroot en de ander met onplofbare gelatine is gevuld. Deze lagen zijn in horizontale richting, terwijl in verticale richting een buis niet brandbare stoffen is aangebracht. Deze buis is door een lont met een ander toestel verbonden dat boven den grond b'gt en uit een kleine flesch van zeer broos glas bestaat, gevuld met een 'licht ontvlambare vloeistof. Zoodra nu deze flesch breekt ontploft de torpedo. De flesch is bedekt met een vrij groote plank van zeer dun hout, die zoodra ze wordt aangeraakt, de flesch verbrijzelt. Met deze torpedo's kunnen eene engte, een straatweg of het terrein om een fort ontoegankelijk worden gemaakt. Het laden en het plaatsen dezer torpedo's gaat echter niet zonder gevaar. Er is al zoo veel ernstigs geschreven over de rede van Bismarck, dat het den lezer wellicht niet onwelkom zal zgn eens een anderen dan den bastoon te hooren aanslaan. Men schrqft aan Le Temps: De Heer Bismarck heeft, in znne jongste rede, de Fransehen bij snoeken en de Duitschers bij karpers vergeleken. Deze toespeling, die de liefhebbers van visschers terstond zullen hebben gevat, verdient wel wat nader voor het publiek te worden toegelicht. In vijvers, die men goed bevolkt wenscht te hebben, mengt men karpers en andere visschen dooreen. De karpers zijn log en kruipen in de modder; daarom geeft men hun snoeken tot gezelschap, die jacht op hunne kameraden maken en de karpers noodzaken wat beweging te nemen, waardoor zij winnen aan frischheid en later niet dien afschuwelijken moddersmaak krijgen, die andere karpers zoo dikwijle oneetbaar maakt. Zelfs de vereerders van den „ijzeren Kanselier" «uilen moeten toegeTen dat de uitlegging guitig gevonden is! De millionnaïr Amos J. Snell, te Ohioago, is doodgeschoten door eenige dieven, die hg op inbraak in zijn huis betrapte. --- Stadsnieuws. Officieele Kennisgeving Stremming van de vaart en van het verkeer voor rijtuigen en handkarren. Ten behoeve van de werkzaamheden aan de dubbele ophaalbrug over de Korte Brouwersgracht bij de Marnixstraat (Bullebaksluis), zal de vaart door en het verkeer voor rijtuigen en handkarren over bedoelde brug, op Dinsdag 14 Februari e. k. van des avonds te 6 uren tot den volgenden dag des middags te 12 uren, zijn gestremd. Het verkeer voor voetgangers wordt niet gestremd. Onttrekking van Gemeentegrond aan den openbaren dienst. Het voornemen bestaat, aan den openbaren dienst te onttrekken een 'gedeelte Gemeentegrond, groot voetstoots 259% M 2., vormende een deel van de Alexanderkade ten zuiden van het Alexanderplein en de Muiderpoort. Belanghebbenden worden {uitgenoodigd de bezwaren, welke zij daartegen mochten hebben, uiterlijk binnen 14 dagen na de dagteekening dezer, schriftelijk aan B. en W. kenbaar te maken. Jan Eouw, wiens naam tot zijn ongeluk een kwaad voorteeken was, schutter onder hopman Wessel Smits, den bekenden beschermer van De Euyters woning, waarin zijne dochter als aangehuwde stiefdochter van _ den Admiraal haar verblijf hield, Jan Eouw had zich aan insolentie en impertinentie tegen zijne meerderen schuldig gemaakt; niet eens, maar na een klein jaar rustig geweest te zijn, andermaal. De manhafte Crggsraad vonniste, „dat hy sal worden geset uyt de voorscompagnie ende als onwaardigh het geselschap van fatsoenlijke burgers verboden te wacht te komen, voor den tijd van ses jaren, verders in een geldboete van vijftieh guldens en in de oosten." „Enae by faute van betalingen op syn oosten te bien ende te brood geset werden". Jan betaalde niet, en marcheerde statelijk naar Jan Eoonpoorts-toren ? Hij guiteerde de stad en kreeg de tijding achteraan, dat, „so hü daer te mets binnen quam", de heeren tot corporeele apprehensie zouden overgaan. De moraal hiervan is, hoe zeer men gesteld was op de fatsoenlijkheid der Amsterdamsche schutters, zooals zjj heetten toen men hun (be) schutten der veste nog niet met hunne latere kunst van schieten verwarde. AYat menschen moeten, naar dezen maatstaf, de hoogeren dan wel geweest zijn, de vendrichs, lieutenants, capiteynen en de colonellen, die men bijna alle kent, de onsterfelijken door de kunstgewrochten van Eembrandt, Van der Helst, Flinck, Piekenoy ! Wie waren zij ? De Heer J. A. Jochems, kapt.-adj. van het regim. schutterij, heeft, tot beantwoording der laatste vraag uitmuntend geslaagde nasporingen gedaan, en veel bijeengebracht, wat een volkomen licht werpt over het onvolkomen bekend hoofdstuk van de geschiedenis dezer gewapende macht in de groots stad der oude EepubÜek. Het is moeilijk de verdienste van dezen arbeid in weinig woorden te doen kennen. Geheel ongebruikte bescheiden helderen de zaken op, een aantal oorspronkelijke gegevens lichten het onderwerp toe, en bovenal doen ons uitvoerige lijsten, uit archiefstukken bijeengebracht, de namen kennen dergenen, die geacht worden de keur der burgerij te wezen. Behalve voor de geschiedenis der burgerwapening, de historie en plaatsbeschrijving der hoofdstad, heeft dit werk nog een groot belang voor de N a-eaa der-cude aanzienlijke familien. Menigeen, ook buiten de stad, zal daarin den naam vinden züner voorouders, omdat de officiersrang te Amsterdam eene niet licht te verwerven vereering was, ook voor de nog niet patricische burgers. Het boek heet: Amsterdams Oude Burgervendels (schutterij) 1580-1795; het is een fraai gedrukt deel, bij den Heer S. L. van Looy, alhier, uitgegeven, 15 vel groot en kost ƒ 3. Slechts een honderdtal exemplaren ia voor den handel bestemd. Het is werkelijk een eigenaardig en tevens een zeer aardig denkbeeld, om voor de kinderen, wier voeding doorgaans zoo veel te wenschen overlaat, de hulp in te roepen van wèl doorvoede kinderen, die, ten bewijze dat zg dit zija, de meest verrassende blgken van kracht en voortdurende lichaamsoefening geven in een uitvoering, waarvan een groot aantal volwassenen getuigen kunnen zijn. Dit was ongeveer een week geleden het geval op een avond in „Maison Stvoucken", toen de leerlingen der Marnixschool en een klasse meisjes toonden wat de gymnastiek hun geleerd had, — dit geschiedde gisteravond opnienw in „Plancius", waar leerlingen der Parelsehool en der 0. L. school 3e klasse voor jongens aan de Heerengracht, onder leiding van den Heer J. H. Luiting, blijk gaven hoeveel partij zg van de lessen van dezen leeraar in de gymnastiek getrokken hadden. Ook hier waren de toegangsgelden bestemd tot stijving der kas van de Vereeniging: „Kindervoeding." Niet minder dan met de oefeningen door de verschillende klassen, o. a. met ijzeren staven voor jongens 5e en 6e klasse, die uitnemend slaagden, bleek het publiek ingenomen met de gyinnastische spelen, de kunstmatige passen met en zonder armbewegingen door meisjes 5e en Ge klasse en het bokspringen van jongens 3e, 4e, 5e en 6e klasse, terwgl zoowel de reien met zang en pianobegeleiding als de kettinggang met zang zeer werden toegejuicht. „Van lichaam sterk en blij van geest; Dat is maar 't allerbest," zongen deze gezonde „kinderen van Amsterdam" gisteravond uit volle borst. Mogen de zwakke Amsterdammertjes, die, ook door hunne medewerking, in de aanstaande zomermaanden hun hart zullen kunnen i ophalen aan de gezonde lucht van bosch en strand, en hun maag kunnen sterken met krachtig voedsel, waardeeren wat in deze „d'eedle Gymnastiek" wist te doen! i Correpondentie-partg tusschen de schaakvereenigingen: de Amst. Schaakclub en Zuckertört teAmstelveen. AVit. Zwart, 42e zet T a 2 nt a 6 P o 4 — d 6 43e „ c 5 nt d 6 e 7 nt d 6 44e „Ta 6 — c 6 f 8 — f 2 45e „ b 4— b 5 f 8 —f 7 --- Sociale Hervormingen. In eene druk bezochte vergadering der onlangs opgerichte Kiesvereeniging „Amstels Burgerij," trad gisteravond in de groote gehoorzaal van het Nutsgebouw als spreker op, Mr. H. Goeman Borgesius, lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, ter behandeling van het onderwerp : „Sociale Hervormingen". Spr. nam tot aanloop een couplet uit een gedicht van Mr. Is. da Costa, nu 50 jaren geleden: „Gelijkheid en Toenadering," en wel omdat hij meende dat >n deze dichtregelen zeer juist zgn uitgedrukt de twee groote sociale stroomingen, die ook in ons land op den voorgrond treden, waarvan de eene meent, dat op de painhoopen der tegenwoordige maatschappij eene nieuwe moet worden gesticht, en de andere van oordeel is, dat op den bestaanden grondslag hervormingen kannen worden in het leven geroepen. Geen gelijkheid derhalve, maar wel meerdere toenadering zoo in als buiten het Parlement, daarnaar moet gestreefd worden. Geen gelijkheid, maar -wèl toenadering, herhaalde spr., want gelijkheid, stoffelijke en economische gelijkheid, is even onmogelijk als zedelijke. Eenvormigheid is de dood. Wil men gelijkheid, men ga naar de dierenwereld, waar men van een kudde schapen het eene schaap ter nauwernood van het andere kan onderscheiden. Ook Aristoteles was van gevoelen dat gelijkheid eene onmogelijkheid was, ja voor een dag of een week, maar zoolang de mensohelgke vermogens en hartstochten zoo ongeluk zUu zal het uniets baten. De natuur zelve verzet zich trouwens tegen die eenvormige gelijkheid. Zs zou bovendien ook niet gewenscht zijn, ze zou alleen te bereiken znn door onthoofding van 'tgeen omhoog zou willen stijgen. Een ideaal maatschappij moet integendeel zgn als een groot woud, waar sommige stammen als tot de wolken reiken, maar waar ook plaats is voor kleinere stammen, ja ook voor kreupelhout. Oeen stottelijke, geen economisch* gelijkheid, maar daarom is nog niet iedere gelijkheid in eene beschaafde maatschappij onzin, ja, er is er eene waarop men in eene beschaafde maatschappij trotsch mag zijn: gelijkheid voor de wet en het recht,en dat ieder znne individualiteit vrij kunne ontwikkelen • dat is een rechtsgelijkheid van geheel anderen aard dan sommige uiterste partijen willen, en die rechtsgelijkheid bestaat bijna nog in geen enkelen Staat, en in alle opzichten ook niet in Nederland. Ook hier bestaan nog privilegiën. Ei bestaat in onze wetgeving nog een privilegie vao den patroon boven den werkman. Zij bestaat in oni Burgerlijk Wetboek, waar de patroon op zijn woord boven den knecht wordt geloofd. Eechtsgelijkheid brengt in de eerste plaats mede gelgke bescherming van Staatswege van alle personen, van alle goederen en van alle belangen, en da) is in onze rechtspleging nog lang niet verwezenlijkt, gelijk spr. met verscheidene voorbeelden aantoonde. Diezelfde wet toch heeft bijna tusschen patroon en arbeider niets geregeld, en hare bepalingen kunnen dan ook slechts afkeuring verdienen, omdat zij eenzijdig de belangen van den patroon boven den werkman in bescherming nemen. In andere wetgevingen, b. v. in Zwitserland, bestaan hieromtrent andere mildere bepalingen, die strekken om de verschillende belangen zooveel mogelijk te beschermen, maar zij ontbreken bö ons geheel. In ons B. AV. daarentegen is het kapitaal beter beschermd dan de arbeid. Men zie maar hoe het te dien opzichte met de naamlooze vennootschappen is gesteld. De Staat heeft daarbij gezorgd, dat de belangen der aandeelhouders in da naamlooze vennootschappen zoo min mogelijk gevaar loopen. Daarentegen wordt een arbeider, die een fabriek binnen gaat, bijna in het geheel niet beschermd, daar op het gevaar voor zijn Te? -c?n op dafc voor zËne gezondheid niet wordt gelet. En nu zegge men niet „die arbeider is immers vrij om zoon fabriek binnen te gaan." AVant dit is niet zoo. AVil hij zijn gezin niet van gebrek zien omkomen dan moet hij de zaken nemen zooals ze zjjn. Maar er is meer. Ook voor het kapitaal, dat uit de spaarpenningen der lagere klassen wordt bijeen gebracht, wordt door den Staat minder zorg gedragen dan voor de groote kapitalen, want duizenden en honderd duizenden worden door de werklieden naar de ziekenen begrafenisbussen gebracht en daarvoor bestaat in het geheel geen rechtszekerheid. En nu zegge men weer niet: waarom laten ze 't dan niet? Omdat, antwoordde spr., het eene levensbehoefte is die men niet willekeurig kan nalaten, gelijk hij met een paar voorbeelden ophelderde. En nu behoorde de Staat volgens hem te zorgen, dat de werkman zijn geld daar veilig kon beleggen, maar dat is, helaat.! het geval niet, want ieder die maar wil kan een ziekenof begrafenisfonds oprichten, en na er jaren lang goed van geleeJd te hebben eenvoudig daarna door zijn bode aan de deelhebbers laten aanzeggen dat hg liquideert. Er is dus geene rechtszekerheid op dat punt. Veel is er dus op dat gebied en verder op dat der rechtsgelijkheid door den Staat voor de lagere klasse nog te doen, en waar het blijkt dat de iorg in zooveel opzichten te kort schiet, komen ei dan ook telkens vele gebreken voor den dag. Wel zijn wö vooruitgegaan, maar er blijft nog veel, zeel veel te doen over. (Applaus). Maar rechtszekerheid en rechtsgelijkheid zgn in den tegenwoordigen tijd niet voldoende, tenzij men de bepalingen wijzigt naar de omstandigheden, want wee den staatsman, die zou willen dat de omstandigheden zich zouden plooien naar de wet, wel moet de wet zich schikken naar de omstandigheden. De eisch toch van den tegenwoordigen tgd is, dat de zwakkere zooveel mogelgk tegen den sterkere worde beschermd, en de Staat hiervoor zooveel mogelgk zorge. En hoewel er nu wel iets hier te lande in dit opzicht is gedaan, is dit verre van genoeg. De Staat is daarom volgens spr. verplicht zooveel mogelijk te zorgen, dat ieder toegerust worde met kennis, dus moet de Staat zorgen voor goed onderwijs, en de ouders dwingen door het invoeren van leerplicht hunne kinderen daarvan te doen genieten. AVant hoevele duizende kinderen zijn niet van alle onderwijs verstoken? Helaas! in ons land is dat getal tusschen de 70 en 80,000 ! Maar veel erger nog dan dit positieve, is het relatieve schoolverzuim. Nu en dan krijgen we er in de couranten de statistieken van, en dan blijkt het dat er in ons land een aantal gemeenten zijn, waar in den zomer ook de hoogste klassen der scholen geheel zgn ontvolkt. AVe zouden het zoo gaarne anders willen, maar we weten het, helaas maar al te goed, er wordt in onze maatschappij zoo weinig voortgebouwd op den grondslag yan de lagere school. In dat opzicht zgn we misschien, in vergelijking met de vorige eeuw, nog achteruitgegaan. Spr. dacht hierbij aan d? gilden. Zeker zij hadden misbruiken, maar toen men die afschafte, heeft men niet gedacht dat er een goede kern. die men niet had moeten afschaffen, in het leerlingwezen lag opgesloten, en spr. gelooft dat de tgd niet verre is, dat dit wel weer in Nederland zal worden ingevoerd. (Applaus.) • Voor velen is het een grief, dat de Staat in de laatste jaren millioenen voor onderwijs heelt uitgegeven, maar voor spr. niet. Die millioenen zijn volgens hem nuttig besteed en wel in de eerste plaats voor de lagere bevolking. (Applaus.) Maar zoodra men nu op het gebied van de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid komt, zijn er velen in Nederland van oordeel, dat de Staat maar hebbe te zorgen dat ieder voldoende worde beschermd, en dat hij verder ieder vrij laat en geen invloed uitoefent op de verdeeling van stoffelijke goederen. Maar tegenover die meening is in den laatsten tijd het bewustzijn levendiger geworden, dat elke wet als 't ware ingrijpt indie burgerlijke verhoudingen. Niet volgens de leer van hen, die meenen dat alle ellende van de maatschappij de gevolgen zijn van slechte wetten en gebrekkige instellingen, want er is een nog grooter vijand.en wel de natuur zelve en hare gevolgen,\velke niet altijd door Staatswetten zgn weg te nemen. Wel oefent de Staat grooten invloed daarop uit, en wel in de eerst» plaats door de belastingen. In hetfeene land toch worden de belastingen meer geheven van de welgestelden, dan in het andere en wie ziet niet in dat de toepassing van het een of het ander stelsel van grooten invloed moet zgn op de maatschappelijke toestanden ? Ja, zoolang aan den eenen kant op zout en zeep nog belasting wordt geheven, en aan den anderen kant aan de coupon-knippers een privilegie wordt geschonken! zoolang wordt nog in Nederland aan de rechtvaardigheid niet voldaan. (Applaus). Met cijfers toonde spr. voorts aan, dat de verhouding nog ongewenschter is geworden voor de lagera klassen, en dit onrecht moet zoo spoedig mogelgk ophouden. (Applaus). Maar al werd er geen enkele cent belasting in Nederland geheven, dan nog zou de Staat invloed blöven uitoefenen op de rechtsgelijkheid, gelijk spr. met voorbeelden uit de bepalingen van het Burgerlijke recht, vooral met betrekking tot het erfrecht in vergelijking met dat van Engeland, ophelderde. Da Staat oefent dus een grooten invloed uit op de verdeeling van den rijkdom. Het is dus de roeping van iedevec weldenkende om na te gaan of de wetten van den Stuat wel voldoende rechtszekerheid en rechtsgelijkheid verzekeren, en het was hiermede, dat in der tijd de sociale guaestie •óp het Binnenhof hare intrede deed. i Zoolang toch onze politiek zich niet inspant om verbetering te brengen in de sociale toestanden is het 'iéene kleingeestige politiek. Is het geen opmerkelijk .verschijnsel, vroeg spr. dat waar 10 jaren geleden niet [aan werd gedacht, dit tegenwoordig op ieder proigramma, van de velen waarmede men ons aanboord tkomt, de hoofdzaak isP Spr. geloofde evenwel dat ihet eene goede richting is om den zwakke tegen den 'sterkere te beschermen, en dat men op dien weg jmoest voortgaan. (Applaus.) ii De klachten echter van de sociaal-democraten, dat er in den laatsten tgd niets voor de lagere ;klasse is gedaan, zgn overdreven Of ei genoeg is gedaan is wat anders. Maar toch is er in de laatste 25 jaren wel wat gedaan. Spr. noemde slechts 'de wet op het onderwijs: de wet op de afschafifing van belastingen op de eerste levensmiddelen, tic oprichting der postspaarbank, de wet op het misbruik van sterken drank, die op den kinderarbeid, op de coöperatie, op de coalitie enz. Maar er was ook een debet-zijde. Er moet nog veel gedaan worden. Om maar iets te noemen: „goed en goedkoop recht." Goed recht, niemand betwijfelt het, onze rechterlijke macht is in Europa om zgn onkreukbaarheid beroemd, (Applaus) maar „goedkoop recht . . .?" Spr. behoefde hiervoor niet 3 anders aan te voeren ;4an dat het in Nederland spreekwoordelijk was geworden, dat men om een proces te voeren 6f schatrijk moet zijn, èf gratis moet kunnen procedeeren. (^Applaus). Zoo ook is de wet op de coöperatie gebrekkig, en meer in het voordeel van den gegoede dan van den werkman. Ook de wet op de kinderarbeid — de enquête heeft het aan het licht gebracht — leert dat de overmatige arbeid van kinderen boven de 12 i'aren nog veel te veel te wenschen overlaat, ook in de toofdstad, gelijk spr. met voorbeelden uit het enquêteverslag aantoonde. ! Waar dergelijke toestanden nog bestaan, is het, meende spr., geen wonder dat alle partijen op het programma plaatsen: „Oplossing van het arbeidersvraagstuk." Daarom verwachte men zei spr. niet alles van Staatszorg en Staatswetten, want een goede wil vermag iets, maar een volk dat het goede wil vermag veel. De bezielende kracht moet komen uit het volk zelf. Men Biet het aan de Zondagswet, omdat het volk die niet wil blijft de toepassing achterwege. j Het sociale spook en de vrees voor revolutie, zg zouden hersenschimmig worden, indien er maar een betere verhouding was tusschen kapitaal en arbeid, eene betere verhouding tusschen patroon en arbeider. Als toonbeeld en voorbeeld haalde spr. hiervoor aan de fabriek van den Heer Van Marken, te Delft, en staafde met voorbeelden aan die inrichting ontleend dat daar die harmonie tusschen patroon en werkman bestond. Er moet dus zjjn een zedelijke factor. Maar die zedelijke factor is in Nederland nog niet genoeg in eere gekomen, want waarom is onze haring én boter lang in Europa op alle markten vermaard geweest ? Omdat de goede trouw van Nederland spreekwoordelijk was, Maar sedert de zedelijke factor is gedaald, is ook hierin, helaas! verandering gekomen. i De zedelijke factor moest dus weer in eere komen, en daarvan zou het gevolg zijn, menschenliefde, toenadering en rechtvaardigheid. Spr. wenschte^dan ook dat in de naaerende vier jaren de liberale partij die politiek in toepassing mocht brengen, want wanneer hg een blik sloeg op de clericale partij, dan strijden we niet alleen tegen de kerk en tegen de school, maar dan strijden we tevens tegenover haar voor de Ïiolitiek der rechtvaardigheid.' Spr. wilde dat de iberale partij haar goeden naam kon blijven handhaven door het programma der Iliberale Unie te volgen. Overal, maar ook aan u, eindigde spr., is hier in Amsterdam de taak opgelegd om gezamenlijk den strijd aan te binden tegen uwe politieke vijanden. , (Langdurig applaus.) Na de pauze werd gelegenheid gegeven tot debat. Hiervan werd alleen gebruik gemaakt door den Heer J. A. Fortuijn, die inde eerste plaat 3 opkwam tegen de bewering van den spr., dat er eene maatschappelijke partij in Nederland zou zgn, die deze maatschappij zou willen veranderen in een puinhoop. En wat nu die schaapachtige gelijkheid betrof, waarvan de spr. had gewaagd, welnu, als hrj de fabriekarbeiders bij het uit- of aangaan eener fabriek beschouwde, dan kon hg ze niet uit elkaar herkennen, ze waren allen gelijk. Verder ontkende hg dat er rechtsgelijkheid in Nederland zou bestaan. Hg behoefde om dit aan te toonen slechts de namen te noemen van Jeanne Lorette en Baron van Heeckeren! en beweerde verder dat maatschappelijke hervormingen met betrekking tot den arbeider niets waren als „lapmiddelen." En wat het „sparen" betrof, door den inleider zoozeer geprezen en aanbevolen, waar de loonstandaard in Nederland zoozeer gedaald was, was „sparen" nu eenmaal eene onmogelijkheid. „Goed en goedkoop recht," de liberale partij had zoolang het heft in handen gehad, maar wat had zjj er voor gedaan ? De „vergunningswet" had het drankmisbruik eer toe- dan af doen nemen, en zij werd door de Regeering aangewend om de arbeidersbeweging te fnuiken. Waarom, vroeg spr. den inleider, hebt gij liberalen 40 jaar de macht in handen gehad en niet gezorgd voor neutraal onderwgs, niets gedaan voor de scheiding van Kerk en Staat? Ten slotte beweerde hg, dat de socialistische partij de liberalen had voortgedrongen Op de baan van den vooruitgang waarop ze zich nu, Ondanks zich zelven, wel moet voortbewegen. In de repliek van den inleider, kon deze zgne teleurstelling niet verbergen, dat hg in de rede van den Heer Fortugn niet gehoord had wat nu wel de zegeningen zouden zijn die de sociaal democratische partö aan de maatschappij zou aanbrengen, indien sy de macht in handen kreeg. Het eenige wat hg positiefs gehoord had was een normale arbeidsdag. Maar was dat iets sociaal-democratisch? InOostenrgk en Zwitserland was hjj ingevoerd, maar geen enkele sociaal democraat was daar in het parlement geweest die er toe had meegewerkt. En wat nu de „lapmiddelen" betrof waarvan de Heer Fortugn had gesproken, het moest, meende spr., wel een groote kwakzalver zgn die geloofde dat er voor de oplossing van het sociale vraagstuk éen universeel redmiddel zou te vinden zijn! (Applaus). Spr. ging verder die zoogenaamde lapmiddelen, werkverschaffing, sparen enz., eens na, om het ongerijmde van het beweren des Heeren F. aan te toonen, en meende wat de quaestie van rechtsgelijkheid betrof.dat hg juist den ganschen avond had besteed om aan te toonen, al was het dan ook op andere gronden, d^it de rechtsgelijkheid in Nederland nog veel te wenschen overliet, en hg had daarom verwacht door den Heer F. eer geprezen dan gelaakt te zullen worden. (Applaus.) Nu echter de Heer Fortuyn verzuimd had te zeggen wat eigenlijk de sociaal democratische partij wil, zou hg 't maar doen. Gelijke verdeeling van goederen; vernietiging van het kapitaal? Spr. meende daar waren ze te slim voor. Maar wel onteigening van het kapitaal ten algemeenen nutte zonder schadevergoeding. Is deze praemissie evenwel juist ? Spr bestreed dit, want het kapitaal is niet dood, maar er wordt voortgebracht alleen door kapitaal en arbeid, en dan is niets billijkere dan dat ieder er van zgn deel krijgt. Spr. wilde nu aannemen dat de gematigden onder de sociaal democraten geen geweld wilden, maar alleen wenschten onteigening ten algemeenen nutte zonder schadevergoeding. Maar wat sant daarvan het gevolg zijn ? Spr. schetste, onder Hilariteit der verg., die gevolgen in de ideaal maatscnappg die de sociaal democraten zich voorspiegelen, en toonde daarbg aan dat de Nederlandsche leiders verder gingen dan hun vader Carl Markx. :. Concludeerende meende spr., dat de Heer Fortuyn (Applaus.) niet ontzenuwd had de „lapmiddelen" door spr. aanbevolen, en in gebreke was gebleven aan te wijzen hoe de sooiaal democratische partij de maatschappij zou willen hervormen. Tenslotte deed hg uitkomen, dat er twee wegen openstonden om de sooiaal democratische partij te bestrijden, de eene was: straffen en verbannen, de andere was haar zooveel rechtvaardigheiden billijkheid te betoonen dat de vijanden weer in vrienden verkeerden. Tot dit laatste hoopte hg dat de liberale partij steeds bereid zou zijn. (Langdurig applaus.) Na een woord van dank aan den inleider sloot de Voorzitter te elf uren het debat, en tevens de vergadering. ---