IETS OVER CHARLES KINGSLEY EN ZIJNE WERKEN. Wij spraken over boeken, en aan een jongen man werd de raad gegeven, dat hij eens iets van Kingsley lezen zou, bijvoorbeeld „ Yeast". „Kingsley", werd er gezegd, „ja, dat is wel lectuur van de bovenste plank" I Juist. Lectuur van de bovenste plank, dat is „Yeast", dat is „Hypatia", dat is „West ¦Ward Ho!" dat is „Two Years ago", kortom, dat zijn de werken van Kingsley alle. En dat waarom ? Omdat wij altijd weer bij hem terugvinden het onvermoeide streven naar „the One Ideal'', de zegepraal van de liefde, van het goede, van het schoone, over de zonde en het slechte en het leelijke. Het verheft een mensch, te lezen van „the One Ideal", en daarom zijn Kingsley's boeken lectuur van de bovenste plank. Kingsley's levensopvatting is hoog, dat blijkt ons uit zijne werken, en uit zijn leven blijkt ons, dat hij zijn ideaal practisch toepast : ook zijn leven zelf is hoog. Van zijne bijna ongeloofelijke werkzaamheid kan ik u geen denkbeeld geven; daarvoor zoudt gij moeten lezen: „Charles Kingsley, His Letters and memoires of his Life, edited bij his Wife." En als ik u een raad mag geven, lees dan dat boek, want het zal u goed doen. Het zal u goed doen, te lezen van een, die een mensch was als gij ca ik, een mensch nog wel met eene zwakke gezondheid, maar die toch zóo ernstig en zóo onafgebroken streed tegen de zonde en de ellende van zijn tijd, dat het u zal doen uitroepen: „Is het mogelijk, dat dat alles door éenen mensch gedaan is ?" Ja, het was mogelijk, dat die éene mensch dat alles deed, omdat hij met hart en ziel geloofde aau het ideaal en niet rustte, voordat hij alles gedaan had, wat in zijne macht was, om de wereld wat nader te brengen tot het groote doel. En het was veel, wat in zijne macht ston d. Zijne groote gaven als schrijver en als redenaar, zijne groote kennis, en bovenal zijne groote, edele ziel en zijn warm hart, stelden hem in staat, onberekenbaar veel goeds tot stand te brengen in de maatschappij, waarin en waarvoor hij leefde. Maar ik zal het niet ondernemen, u van Kingsley's maatschappelijken arbeid te spreken. Mijn doel is ook niet, u grondig bekend te maken me. zijn leven en zijn werken, neen, dat laat ik aan uzelf over. Ik wil slechts uwe aandacht vestigen op den schrijver, wiens werken, helaas, nog veel te weinig bekend zijn. Er is onnoemelijk veel te lezen, overstelpend veel, dat weet ik, en toch kom ik tot heel het ontwikkeld publiek met het dringend verzoek: lees Kingsley. Zijne werken wekken u op, omdat er een geest van frissche, werkzame, ernstig-blijde levenslust en levenskracht uit straalt, die u verkwikken moet in een tijd van willoos pessimisme; zij verheffen u, omdat het Hooge hoog gehouden wordt en u tegenblinkt, zooals den kiemen Johannes het gouden sleutelje tegenschittert in de opgeheven hand van Windekind. En toch stel ik mij de mogelijkheid voor, dat iemand, die voor het eerst een boek van Kingsley ter hand neemt, dat boek misschien teleurgesteld weer ter zijde leggen zal, zeggende : „Neen, ik kan mij zóo weinig vereenigen met de godsdienstige richting, welke Kingsley met hart en ziel schijnt toegedaan, dat zijne werken voor mij hunne bekoring missen." Kingsley's godsdienstige opvatting is namelijk geheel orthodox, hetgeen in al zijne werken min of meer, en, uit den aard der zaak, in zijne preeken wel het meest, op den voorgrond treedt. (vSermons for the Times," „the Water of Life und other Sermons," «Westminster Sermons," etc.) Maar, lezer, gij, wien het te doen is om ontwikkeling en verheffing van uw geestelijk leven, laat Kingsley's orthodoxie u niet afschrikken. Als gij verder leest, zult gij bemerken, dat het verschil tusschen zijne opvatting en de uwe de bekoring zijner werken niet voor u behoeft te doen verloren gaan. Want ge zult gevoelen, dat al zijn doen en denken werd geadeld door eene zóo innige, oprechte en verheven vroomheid, dat de vorm, waarin dat kinderlijk-mannelijk geloof zich uitte, u bijzaak wordt. Als gij de laatste zijner woorden leest, die in Westminster-Abbey weerklonken: „And therefore, let vs say, in utter faith: Come as Thou seeest best. But in whatsoever way Thou comest, even so come, Lord Jesus" — als gij dat leest, verwerpt gij dan die woorden als onaannemelijk, omdat Kingsley in zijnen Lord Jezus zag Gods Eéngeboren Zoon, zijnde uit den Hemel nedergedaald en onder menschen hebbende; gewoond ? Of zegt gij het hem na, met andere woorden weliswaar, maar toch ook (en dit vooral) „in utter faith": „Jezus, gij, de grootste, de edelste van geheel het menschelijk geslacht, kom gij tot mij met uwen reinen, heiligen Geest, en laat uw leven en uw lijden mij tot voorbeeld en tot sterking zijn in mijnen strijd" ? Ik ben overtuigd, dat Kingsley's vast geloof aan de zegepraal van het Goddelijke en zijn onwrikbaar vertrouwen op Gods Liefde den sleutel zullen vinden tot uw hart en het vooroordeel tegen den orthodoxen godsdienstvorm zullen overwinnen. Dan zult gij de heerlijke kern, ontdaan van haren bolster, bewonderen, met het beste wat in u is, en Kingsley's werken zullen voor u eene bron worden van ernstig, pittig en opwekkelijk genot. Ten slotte nog een paar woorden over „Yeast" in het bijzonder. „Yeast" is het boek voor den jongen man en voor de jonkvrouw, die het leven ingaan met het heilig voornemen, iets te zijn en iets te maken van hun leven, maar niet weten hoe. Een direct antwoord op die vraag : hoe ? zullen zij in „Yeast" niet vinden, want het boek zelf is „ a Problem," en toch kan het den ernstig strevenden jongen mensch ten zegen worden. Hij voelt het wel, dat er iets is wat hem drijft in eene richting, die, dat weet hij, de goede richting is, maar hoe hij dien weg bereiken moet en waarheen die weg hem leiden zal, dat is hem nog niet recht duidelijk. Nu leest hij „Yeast." De jonge man leest van een anderen jongen man, die ook niet wist wat hij wilde of waar hij het zoeken moest; die niet geleefd had, zooals hij had moeten leven, en die nu, als „Jüngling-man", inziet, dat hij op den verkeerden weg is en dat het anders met hem worden moet. Hij laat het leven op zich inwerken, hij hoort en ziet veel van de ellende, die wij allen om ons heen kunnen zien, maar waarvoor wij ook zoo gemakkelijk de oogen kunnen sluiten. Lancelot's oogen worden geopend, en hij ziet de ellende, hij ziet ze en hij voelt ze. Hij maakt zich op en wil strijden, meestrijden den grooten kamp van licht tegen duisternis. Hij strijdt. Hij valt en staat weer op, en valt nog eens, ven zal nog dikwijls vallen, maar zal ook altijd weer opstaan, want hij versaagt niet; hij gelooft in zijn ideaal, en het eind zal zijn de zegepraal. Op zijn levensweg ontmoet hij de reine jonkvrouw Argemone. Zij heeft, toen zij de kinderjaren achter zich had, haar ideaal gezien in de ontwikkeling van den geest. Zij heeft gelezen en gedacht, maar het heeft haar niet voldaan. Toen is de jonge man gekomen. Zij vond in hem haren meerdere in geestelijke ontwikkeling, en hij verwachtte en zag in haar zijne meerdere in de ontwikkeling van het hart. Dat heeft haar tot zichzelf doen inkeeren, en toen heeft zij gezien, vat zij haar hart had veronachtzaamd in den cultus van den geest. Zij heeft gezien, dat het slechts voor zichzelf was, dat zij haren geest verrijkte, en dat zij slechts in zich opnam, zonder iets terug te geven. Toen heeft ook zij «de lendenen omgord" en heeft getracht, met haar talent te woekeren —voor anderen. Door haar hart gelijken tred te doen houden met haren geest, heeft zij doen klinken in hare ziel een rein akkoord, vol harmonie, waarvan de naklank trillen bleef, ook toen zijzelf, in den bloei van haar jong, schoon leven, werd weggenomen van hem, in wien zij hare zuster .iel gevonden had. De jonkman er. de jonge vrouw, die lezen van die twee, zullen telkens en telkens weer eene verwante snaar voelen trillen in hun gemoed. Zij zullen neergeschreven zien, in schoone, eenvoudige woorden, wat er omgaat, wat er .gist" in hun eigen hart. En zij zullen den man liefhebben, die zóo kon scurijven van wat er in hen leeft, zij zullen hem bewonderen, zij zullen trachten hem na te volgen, — en voor een ieder zal het een zegen zijn, Charles Kingsley na te volgen. W. C. v. d. H. --- FEUILLETON De commensaals van Mie en Marijn Schetsje van DE MEEBULAEK. Mie had tegen Margn gezegd, dat zij zoon groot woonhuis niet vau noode hadden en dat zg commensaals moesten gaan houden, want, waarom niet: oom Janus uit de stad had al tien jaar lang een commensaal, en hg had er cdu „goeje" aan. Marijn had niets gezegd; maar hij had een pijp gestopt en het plaggenvuur opgerakeld, en hij had geweldige wolken rook uitgeblazen; maar om nu een woord te zeggen, neen, dat was zgn manier van doen niet. Marjjn dacht, — zgn dikke lippen saamgeperst tra het mondstukje van zgn doorrookertje en zgn borstelige wenkbrauwen naar voren saamgetrokken van inspanning. Margn dacht lang, — en eindelgfc, opstaande en ie pijp uitkloppend, had hij tegen Mie gezegd: „Gg mot het weten. Mie." Den volgenden dag was Mie aan het boenen en wrijven gegaan in de opkamer, drie trapjes hoog, links ala ge door de groote deur het voorhuis binnengaat. Met Janeke, haar nicht, die bn haar inwoonde, had zjj het theeservies en de bordjes en de schaaltjes van haar mans-grootmoeder zaliger afgewasschen. 't Was een schoon servies, wit met gouden randjes en met vroolijke guirlandes van groote roode bloemen. Zij hadden veel afgepraat dien morgen, Janeke en Mie. Zij hadden bedacht: er moest van alles wezen in do opkamer; een karpet moest er wezen en geeu mat meer op den vloer; staatsie-gordijnen moesten er komen, witte gordijnen van kantwerk, en het bruin tafeltje zouden ze mooi glad en blinkend lateu „oppolitoeren", en Janeke zou nieuwe rozen maken voor de beeldjes onder de stolp op den houten schoorsteenmantel. Het zou de schoonste pronkkamer worden uit deu omtrek, schooner dan die van Piëta, de Mulders vrouw, al had die dan ook een zilveren leeuw onder de stolp staan. En de kamer was klaar gekomen en had de groote verwachtingen niet beschaamd. Janeke had nog in stilte een verrassing bereid. Zij had het portret van den zoon des huizes, die iv de loting gevallen was, genomen uit het kerkboek van haar tante Mie. Het was een portret, genomeu „en buste-; zorgvuldig had Janeke het hoofd geknipt uit het karton. Toen had zij uit haar latafel een aldaar lang bewaarde plaat genomen, een plaat uit een gekleurde „Illustration", voorstellende Zgne Majesteit Alexander, Keizer aller Bussen, zittende te paard in krggsdos.in vol ornaat. Op den romp van den machtigen Czar had zij voorzichtig met stijfsel het hoofd aangebracht van haar neef Andries, die nu in de kazerne diende. Zoo had zg een „sehildergke" gemaakt, en dit hing nu aan den wand, met een lijstje van ouweltjea er om heen geplakt; het hing aan een groen zijden lintie. dat zö bewaard had van een zakje met bruid-suikers, waar het eertijds om heen was gestrikt. Mie en Margn waren er over opgetogen geweest. Marijn had eerst lang stilgestaan voor den dorpel van de prachtkamer. waarvan de deur wijd openstond. Hij had de eigenaardige lucht geroken, die uitgaat van een spiksplinternieuw koehaar karpet en de terpentijnlucht van de pasgepoetste kachel, die, ondanks het jaargetijde, prijkte onder den schoorsteenmantel. En ten laatste was hij op zgn „kous-voeten" naar binnengegaan, voorzichtig sluipende langs de tafel en stoelen, als een dief, die komt kijken, wat er alzoo weg te halen is. Hg had lang voor het schildei'ijke gestaan en de voorstelling zeer toepasselijk gevonden, want „kijk, Dries was nou ook in de militaire dienst van den oorlog". Dit was alles gebeurd voor de Meimaand. En heel den zomer door hadden zg commensaals gehad uit de stad, heel den zomer en den nazomer en tot 15 October toe. Zij hadden „geen klagen" gehad: Mie niet, Margn niet enJJaneke ook heelemaal niet. De betaling was best geweest. Zoo praatten zg er over met de menschen, als zg over en weer bg elkander gingen „buurten". Zij hielden zich groot. Onder elkaar hadden zg er heel anders over gepraat. En eens op een avond had Maiijn een kwartier lang hard gesproken, geweldig hard; Mie was er van „verschrokken" geweest; zij had gauw een kommeke water gehaald; dat had hij eerst uitmoeten drinken, en terwijl hij, na den verkoelenden inhoud genoten te hebben, met smakkende lippen en wijd uitstaande neusvleugels een reeks van „halen" deed aan zijn pijpje gaf Mie hem groot gelijk, en met veel gezwaai van haar armen beijverde zg zich hem te betuigen, dat zg er precies zóo over dacht als hg, en dat zij dus den volgenden zomer wèl commensalen zouden nemen, maar alléén heeren van de kunst, di 6 liefhebberij in de schilderkunst hadden, anders geen. Hoe of zich deze artistieke neigingen ontwikkeld hadden in de gemoederen van Mie en Marijn ? Vanwaar dit energisch besluit voortaan huisvesting te willen verleenen uitsluitend aan de dienaars van onze hedendaagsche schilderkunst? Met veel radheid van tong had Mie aan oom Janus uitgelegd hoe het kwam, dat zg en Marijn zoo particulier geworden waren. Kijk, het was zóo gegaan. De eerste commensaals, die zij gehad hadden, waren twee heeren geweest; die kwamen wgd weg, heel uit Antwerpen vandaan, maar 't waren Hollanders, twee vrienden. Toen zij aankwamen, den eersten dag, hadden zg er uitgezien als heeren uit de stad, van de groote lui, maar den tweeden dag waren zg uitgegaan, ieder met een groote „vijgemat" op zgn hoofd, ieder een blauwe kiel aan, een ransel op zgn rug en ieder een groote houten doos onder znn arm. Mie en Marijn hadden hen angstig nagegluurd en tot elka&r gezegd i „Smokkelaars ! als het maar geen smokkelaars zgn !" | De heeren waren thuis gekomen, laat in den achter- middag; zg hadden vlekken van verf aan hun blauwe kielen; maar zij hadden rustig op het erf gezeten en vreedzaam en vriendelijk gepraat. Maar den derden dag hadden zg Mie in de opkamer geroepen en gezegd: de kamer, nou, die stond hen wel aan ; maar alles moest er uit. De staatsiegordgnen moesten weg, 't karpet moest weg, de stolp, 't schildergke, het gepolitoerde tafeitje, 't moest alles weggedragen worden. Mie had haar ooien niet kunnen gelooven; zg was hard naar Marijn geloopen in den koestal, en zij had met overtuiging gezegd : „Margn, 't zijn gekken; we hebben gekken in huis." Margn echter had heel boo3 gekeken en toen geraden : de heeren moesten eerst twee weken vooruit betalen, en dan moest Mie alles maar wegdragen. En zoo gebeurde het; maar daar was het niet mede uit. „Mensch, mensch, mensch," zei Mie, als zg het verhaal deed vau haar eerste gasten, „ge kunt niet gelooven, hoe dat ons pronkkamer er dien eigen dag nog uitzag." De heeren hadden op het erf rietmatten zien liggen; die moesten zg hebben en die gingen zg vastspijkeren langs den muur, en zij namen oude vogelnetten, die nog in de schuur lagen, om versteld te worden, en die gingen zij spijkeren langs de balken van de zoldering eu langs de ramen. En alles, wat maar oud en leelijk was, haalden zg van het erf, aardappelzakken, korfkens en bennekens zonder bodem; 't moest alles in de kamer. En dan kwamen zij aandragen met groote bossen hei en gagel, en met heele bremstruiken en lange pluimgrassen en biezen. Dat moest allemaal hangen en staan in de hoeken van de kamer. I En Mie liep handenwringend door de keuken: „Marijn, we zgn verloren, we hebben den dood in ons huis gehaald!" en dau ging zij weer zitten en schokte van het lachen om dat „gedoe" in de pronkkamer; maar inwendig trilde zij van angst, en in den nacht kon zij geen oog toedoen, klom uit de bedstede en luisterde bijna ademloos of er ook onraad was in de kamer der gewaande krankzinnigen. Al die onrust was echter voorbijgegaan. De heeren betaalden goed en zij waren niet lastig. Zg gingen iederen dag het akkerland in of den heikant op, eu dan zaten eg in de klaver of ze lagen in de spurrie, en altgd maar teekenen, altijd met potlood en papier of met verfkwasten bezig. „Niet dat er veel brj ons in de buurt te zien is om uit te teekenen," zei Mie, met beslistheid; er was immers „niks-' te zien : een mastboom vier, vijf, of dat leelijke huisje van den ouwen Jan Bartjes aan den boschkant; maar wie wil daar nou naar kijken opeen schildergke; dat hadden ze al lang naar den grond moeten gooien. Maar dat uitteekenen, dat was zoo de liefhebberij yan de heeren. En als de geburen lachten om de pronkkamer, dan hield Mie zich groot: „Een mensch zn zin, een mensch zn leven ;" de heeren haddeu nu eenmaal aardigheid in ecu Indianen-kamer. Zg waren „griffemee. d" ook en meneer de dominé had gezeid't moesten dan geweldige kundige menschen zijn, groote kunstschilders, dat waren zg. Nou, dat kon alevel wel waar ziju, maar 't was toch geweldig spijtig, dat de heerenzoon liefhebberij hadden als schooiers gekleed te gaan, want: „ge zoudt oe eigen schamen veur de Boomschen, dat ze gelijk opkuieren met ons dominé.', Toch hadden zij spijt, toen de heeren heengingen. La3t hadden zg nooit gegeven, en zelf hadden ze nog meegeholpen om al de matten en al den „rommel" uit de pronkkamer te halen, voordat zij vertrokken. Toen werd de kamer weer herschapen in haar vorigen feestdos, en Mie lachte glunder, omdat het karpet en de gordijnen nog als nieuw waren. Zü hadden het wel getroffen met die eerste commensaals. Het gastvrg dak van Mie en Margn werd door de heeren aan een vriend gerecommandeerd. Na een week verscheen de nieuwe huurder. De kamer was naar zgn zin; maar zooals die heer een kamer bekeek, zóó iets hadden zg nog nooit beleefd. Het karpet scheen niet voor hem te bestaan; de stolp en het „schildergke" — hg zag ze nog niet eens, maar die heer had nu liefhebberij in de balken. Hg keek maar al omhoog en riep maar: „Juist, Ah juist!" — Voor die balken had hij twee ijzeren haken meegebracht; die moesten er in vastgeschroefd worden; en hij haalde uit zgn koffer twee zware ijzeren ringen met touwen en krammen; die moesten aan de haken worden vastgemaakt Die heer had er een aardigheid in aan die ringen te hangen en zgn armen uit te slaan en zg'n eigen hoog op te trekken; dat was gezond, dat was „sport", zei hij. En dan moest er aan de balken hangen nog een touw, en daar hing aau een groote zak; die zak was vol zand en van boven vastgebonden. Daar sloeg die heer tegen aan met zijn knuisten, al maar met de knokkels van zijn knuisten; dat deed hg een half uur lang,'s morgens, 's achtermiddags en 's avonds. De menschen kwamen drie kwartiers over de hei gegaan om dat te zien en men overlegde met elkaar : „'t Was een „spulleman", eentje voor Blanus; dat kon niet anders zijn." Maar het duurde niet lang of Mie moest weer boven komen. De nieuwe huurder deed wijd de breede kastdeur open, waar het schoone theeservies stond te pronken en de borden en schaaltjes, wit met goud en vroolijke roode bloemeu-guirlandes. Mie dacht, dat hg er een bod op wou doen, en fabelachtig hooge cijfers gingen haar al door het hoofd ; zóo veel zou zg vragen en minder niet. Maar met een zwaai van zijn hand, wees de heer op alles wat in de kast stond. „Het was niet te gelooven", verklaarde Mie later: „maar^ hij wou de heele kast leeg hebben; niks moest er in blijven;" dan zou hg een stuk tapijt aan den binnenkant van de kastdeur spijkeren, want de kast moest „stikdonker" zgn. Margn stond tegen den deurpost geleund en Mie keek hem aan; zg zeiden niets, doch hun blikken waren des te meer welsprekend; zg begrepen elkaar. In dien heer zgn hersens was het toch zeker avereehts-verkeerd. En bang hem anders boos te maken, haalden zij er samen in allerijl de provisie en het vaatwerk weg. In de kast kwam nu te staan een geheimzinnig lampje ; als het brandde, gaf het een rood licht; ook kwamen er allerlei fleschjes in te staan en mijnheer zei: „Oppassen er meê ; vergif zit er in." En toen kwam het uit: meneer was een „pottereteur." Hg ging het dorp in met zgn toestel en zijn drievoet, en daar ging hg de kerk „uitphotographeeren." Dat was nog eens iets anders dan kunstschilderen; dit was mooi werk. glimmend en krek gelijkend. Maar het gaf een drukte in huis van belang; daar konden Mie en Janeke van meê praten. Zij moesten de glasplaten van den amateur-photograaf een uur lang onder de pomp houden: "stroomend' watier" luid meneer gezeid; anders kwam het beeld er niet goed op te staan. Dan stond de kamer vol van die glasplaten op droogrekjes, en o, het zou een gselijkheid geweest zijn, als er een gebroken was. En Mie was altgd bang, dat er brand zou komen van het roode licht in de kast. Neen, dan waren de kunstschilders veel makkelijker; die waren tevreden met papier en een potlood eu een kwast; nou, wat zg daarmede deden was ook zoo schoon niet geweest als de photographien, maar een, die kunstschilder van zijn ambacht is, die is toch maar verkieslijker als commensaal Zg waren blij, toen de amateur-photograaf vertrokken was. Toen kwam er een juffrouw ; die keek naar alles, zei Janeke; d.e stond heel lang te kijken naar het schilderijke en wou er alles van weten wie het was en wie het gemaakt had. Nou, die had verstand van een pronkkamer; maar zg moest een tafelschel hebben, en „o mijn lieve mensch, dat was den heelen dag door luiden met die schel; die had nu een liefhebberij, dat was commandceren. En den heelen tijd door vroeg ze „visite", nichtjes uit de stad, en een tante en een vriendin, en als die menschen kwamen, dan wou ze altijd eteu van het servies, wit met goud, en ze wou van alles het duurste en het beste hebben ; maar het „goeie koop" betalen. En dan had ze een kanarie-vogeltje in een kooitje meegebracht, en met drie katten in huis is dat een groote last; den heelen dag door moesten de katten uit de opkamer weggeschopt en weggeslagen worden." En Janeke kon de deur niet open of dicht doen of de juffrouw riep: „Gauw dan, het tocht hier, en daar gaat mgn kanarie van dood." Ook had zij een eigen petroleum stel meegebracht, waarop zij volgens Mie bij „nacht en ontij" wou. koken. „Die komt er nooit meer in," had Mie gezegd tot Margn, toen deze huurster heenging, met de stellige belofte het volgend jaar terug te komen. En altijd besluit Mie het relaas over haar commensaals met de verzekering: „'tls niet te gelooven, maar de eerste twee waren de besten en de makkelijksten; we hebbeu er nog drie anderen gehad na de Juffrouw, ecu Mevrouw met haar zoontje en een „nmmetieke" heer, die gewreven moest worden; — 'k hoef niks te zeggen; 't karpet is doorgesleten, er zit een barst in de stolp, afijn, ik en Margn, we zeggen het eiken dag, al stond ons opkamer den heelen heelen zomer leeg, en al de menschen van het dorp er vóór, geen mensch, die er een commensaal in zou kunnen krijgen als hg geen kunstschilder is." --- VLINDERS Justus van Maurik in een tien cents bibliotheek. Zou er in Nederland en zijne koloniën wel éen schrijversnaam zoo populair ziju als die van Justus van Maurik ? Zou er iv de leescirkels van ons vaderland en in de Nuts- en andere genootschapskringen van ouze elf provinciën wel éen schrijver zoo algemeen bekend en als voordrager zoo algemeen gevierd zijn als de sch rij ver van Amsterdamsche Luidjesï Ik geloof het niot. Wie de letterkundige geschiedenis van 1870 tot 1890 schrijft, zal in dat tijdperk aaa Van Maurik de gouden medaille voor menschlievend hulpbetoon moeten uitreiken, want onze volksschrijver heeft den zegenrijksten arbeid verricht, dien een schrijvend mensch jegens zijne lezende mede^ menschen kitn verrichten en een sprekend sterveling jegens zijne hem aanhoorende medestervelingen : hg heeft gedurende het vierde deel eener eeuw zijne medeburgers vermaakt, zonder ze te bederven. En nu meene men niet, dat ik in éen enkel opzicht scherts. Ik heb reeds lang naar eene gelegenheid uitgezien om den Heer Van Maurik te huldigen. Ik weet zeer goed, dat hg, om als literator gelukkig en tevreden te zijn, mijne instemming niet behoeft' Ik weet nog beter, dat hijzelf, meer dan iemand. Overtuigd i 3 van zijne talrijke literarische tekortkomingen (Truitje de Naaister en Madame d'Arbouville's Késignation zouden anders zijne slapende overtuiging kunnen wakker schudden), maar dat belet mij niet in zijn comischen zin, zijne comische kracht, zgn plastisch en mimisch talent, verkwikkelijke vruchten te zien aan den boom onzer nationale populaire kunst. En snakken de meesten onzer niet naar een droppel, naar een toog, naar een roemer vreugde ? Voeren de meesten onzer niet minstens gedurende acht maanden van de twaalf in dit druilerig klimaat een druiloorig bestaan? Zien de meesten onzer niet uit naar een bloem, naar een zon, naar een lach, in hunne dorre, lichtlooze en stroeve alledaagschheid? Wie, gelijk de schrijver van Janus Tulp, in woord en schrift, met gebaar en stift, in proze en dicht, een lach, dikwijls een schaterlach, soms een onbedaarlijke lachbui, vermocht op te roepen bij honderdduizenden, die door den bitteren wrong van het lot zoo schaars lachen, is een medicijnmeester en een weldoener zijner tijdgenooten. V De tien cents Novellen-bibliotheek van Wa»n dorf deed deze gedachten bij mg oprijzen. Hare Nos. 37 en 38 brengen, evenals de Nos. 25 en 26 deden, eenige novellistische schetsen van Justus van Maurik, en zij zijn daarin op hare plaats. Wie het niet mocht weten, verneme, dat de Heer Warendorf zeer gelukkig is met het samenstellen der 10 cents Novellen-bibliotheek. Zij wordt met zorg gekozen, heeft een handig formaat en ecu duidelijke letter, waardoor de exemplaren ook zoo geschikt mogelgk voor lectuur op reis zgn. Ik geloof, dat er, na SfjthofE's poging om literatuur van Nederlandsche schrijvers populair te maken, geen met zoo goeden uitslag is bekroond als die van Warendorf. Justus van Maurik is in zulk een bibliotheek eerst recht op zgne plaats ! Ik ben zeker, dat, wanneer de samensteller eenige min gelukkige Nos. zijner bibliotheek heeft gegeven, hg uit oude relatie van zgne firma tot den Heer Van Maurik dezen aanzoekt hem een paar novellen af te staan, en, hocus pocus, de artist komt, kngpt zgn handen dicht en goochelt er een paar Nos. uit, die er bg het publiek „ingaan" als banket. *#* In den Volks-alm anak van „het Nut" voor 1891 heeft Prof. A. G. van Hamel „Het komische" behandeld en den oorsprong en de kenmerken vanhetlachverwekkende in leven en kunst omschreven. Als eerste algemeene omschrijving stelt hg de scherpe tegenstelling tusschen hetgeen iemand beweert te zijn, of gchgnt te wezen, en hetgeen hij werkelijk is. Als zijne ijdelheid op niets steunt en zijne pretensie in al hare naaktheid voor den dag treedt, brengt zulk een toestand een comischen indruk teweeg. Zoo doet b. v. in een van Lafontaine's fabels de bluf van de bromvlieg, die beweert, dat haar gonzen en haar prikken de eenige oorzaak zgn, dat zes sterke paarden een zwaar beladen wagen een berg hebben opgetrokken. Dat is comisch. Comischer is de indruk, dien de vos maakt bij de hoog hangende druiven, waarop hg verklaart niet belust te zijn, en nog comisch er is die Beinaerde, wiens staart tusschen een val bij een kippenhok was beklemd geraakt eu die nu, zelf staarteloos geworden, zijn medebroeders het staartelooze aanprijzend, eensklaps in zijne volle staarteloosheid te schande staat, ten spot van zgn geacht auditorium. Een der vossen treedt naar voren: „Broertje! uw voorstel laat zich hooren; 't Is warempel lang niet dom — Maar, och! keer je eens even om, Eer we 't andwoord u doen weten !...." En nu barsten luide kreeten, Schaterlach en hoerrah's los Over onze' ontstaarten vos. De arme stuupert wou nog spreken, Al vergeefs! 't Was klaar gebleken Wat de wensch was, die hem dreef, En — de staartenmode bleef. # # Gelgk de drie fabels van Lafontaine, door Prof. Van Hamel als stellende, vergrootende en overtreffende trappen van het comische aangehaald, zijn de drie comische stukjes van Van Maurik, in de Dubbeltjes-bibliotheek onlangs opgenomen en „Over Lachen en Schreien", „Mijn lezing te Boschwgk" en „Grog Américain" getiteld. Het eerste is grappig, het tweede grappiger en het laatste het grappigste van de drie. De dialoog tusschen Van Maurik en de herbergierster te Boschwijk, waar hg komt lezen, is zeer comisch. -- Heb-ie ook kienders? vraagt de goedmoedige vrouw. — Twee. — Da's zuinig voor zoon grooten vent, hoor! — Twee jongens. — Zoo ! noe dan heit meneer ten minste voor den Staat zorgd — en gaot meneer noe iederen oavend zoo uit lezen ? — Nu, 'k sla ook wel een enkelen keer over. — En kan meneer nou zoo met lezen zien kost ophoalen, of schrief ie ook in de krant? — Ook al, maar overdag doe ik in sigaren. — Kun je begriepeu, in segoaren. — 't Is heusch waar ! — Och nee! meneer is toch geen segoarenmoaker? — Fabrikant, waarachtig. — Zoo ! nou dan mot Jansen oe ook maor 'ens 'n poar kissies af koopen; heb-ie ze ook van de zes, maar goeie ? — Waarachtig, heele beste 1 — Trekken ze goed? — Overheerlijk. — En branden? — Als pek en zwavel! — Noe, dan krieg-ie de klandizie, hoor!—,wie verkoopt dr Zundags wel vieftig. — Sakkerloot! # # # In „Grog-Américain" zgn de situaties van begin tot eind zoo lachverwekkend en daarbij zoo ongezocht, dat ik dit comisch meesterstukje kan aanbevelen tegen zwarte melancholie en grijze verveling. Verbeeld u: een burgerheer, man en vader van een vüftal veelbelovende kinderen, echtgenoot van een zachtzinnig wijfje, beleeft een naargeestigen Zondag, omdat hg den vorigen avond in zgne sociëteit feest heeft gevierd en zijne plengoffers aan de druiven van Champagne heeft bezegeld met eene hulde aan Cognac, hoofdplaats van een arrondissement in het departement Chareute. Daarbij herinnert hij zich niet meer wat de knoop, dien hg in zgn zakdoek heeft gelegd, moet beteekenen. Hg sleept onder allerlei comische wederwaardigheden — zijne dienstbode brutaliseert hem, zijn hoofd doet pijn, zijn voet bezeert hg, zijn vrouw en zijne kinderen zgn bij vergissing uit wandelen, zijn huisheer zegt hem de huur op — den dag door, tot hij aan het middagmaal, door een verkwikkelijk slaapje geholpen, zich van al zgne ongelukken herstelt. Hij eet flink en voelt zich weer mensch worden, als hij onder een sigaar zijne siësta geniet, 't Is alevel de stilte vóór den orkaan, want daar zegt zijne vrouw eensklaps: „Hé, kgk! daar loopt mijnheerArendzen, uit Amsterdam, aan den overkant van de gracht. Wist jij, dat hij hier was?" Dat was 't! Dat was de knoop in den zakdoek ! Hij heeft gisteravond Meneer Arendzen, een zijner beste patroons, voor vanmiddag ten eten gevraagd, t Is vreeseljjk, ontzettend, pyramidaal-ellendig, want het eten is op en de meid heeft juist afgenomen, en Meneer Arendzen zal zoo iets hoog opnemen. Heel hoog! — Wat 'n historie, en zoo iets moet juist mij overkomen. . . . Daar, hg ziet ons al — kgk! hg groet naar boven. — Dag, Meneer Arendzen ! — groet dan toch ook, Marie ! Dat is het toppunt der comische situatie. De eer van gastheer en gastvrouw worden door Marie gered, die onmiddellijk een diner voor drie personen bg een kok laat bestellen. Het middagmaal zelf met den gast is hoogst vermakelijk. Een gastheer, die tegeu wil en dank voor de tweede maal en zoo kort na de eerste moet eten, en eene gastvrouw, die heimelijk lacht over dien koddigen toestand van haren wel een strafje verdienenden man! *** De „Comtesse Diane" (ik denk aan haar, uu ik over den Heer Van Hamel spreek, want hij was het, die haar Livre dor bij ons bekend maakte) heeft als stelregel uitgesproken: „Het treurig zgn gaat haast altijd samen met het denken aan zichzelf". Juist, er zijn geen grover zelfzuchtigen dan de melancholici. Ook daarom vervult de Heer Van Maurik een weldadig schrijvers-emplooi, wijl hij de melancholie verdrijft, lachen doet en zijne lezers aan henzelven en hunne zwartgalligheden ontrukt. Maar daarmee is voor mg zgne verdienste als populair man slechts ten deele gekenschetst. Hg is bovendien als voordrager van zijne novellen een uitnemend type van züne comische figuren. De schepper der volkstypen herschept ze als voordrager op inniger wgs en vult ze aan. Teekent hij ze als schrijver, die teekening, van hoe scherpe opmerkingsgaaf ook getuigend, zou niet voldoende wezen om zijne figuren zoo populair te maken als ze werkelijk zijn, want het geheim dier populariteit ligt hierin, dat negen zijner tien lezers, of laat mij liever zeggen 9000 zijner 10,000, allereerst in zijne comische figuren de ongemeen comische voorstelling van den maker zelven, het comisch herscheppen van Van Maurik, „den grooten vent", zien. Als populair acteur zijner potsen, kluchten, boerten en sotterngen, als bespeler vau zijn met eigen handen getimmerd schouwtooneel, zoekt hg dan ook zijn meerdere. *** Gelijk in het tijdperk van 1840—18G0 Tan Zeggelen door de voordracht van zgne comische gedichten de saaie, duffe, nurksche, vuile luchten, die in sommige historische perioden aanhoudend over ons geliefd vaderland schijnen te hangen, een wijle deed opklaren, zoo heeft Justus van Maurik in de laatste decenniën door het reciet en de uitgaaf zijner comische vertellingen den zwaren nevel, op den Nederlandschen mensch en het Nederlandsche boek drukkend, als een amusante Bosco een poos weggetooverd. En met gepasten twijfel vraagt men zich af — bespeurt men den intensen ernst onzer jongere novellen-schrijvers en de opper-akeligheid hunner stemmingen — wie het eenmaal na hem zal doen ? Piet Vluchtig. ---