APPÈL VAN DE KERK OP DEN STAAT. Onder het opschrift: //de Berlyner Inquisitie" bevat het weekblad lm neven Reich (1873 N°. 4) een verslag van hét verhoor van den 72jarigen predikant bij de Evangelische Kerk, dr. Sydow, beschuldigd van ket terij, voor het Brandenburgsche Consistorie. Zeker, het is een «niislyck teeeken" van den' toestand der Prtiisisch-Evangeb'sche Kerk, dat — gelijk het genoemde weekblad zich uitdrukt — //eenige theologen, eenige juristen en staathuishoudkundigen, die voor do behandeling der kerkelyke zaken zijn aangewezen, en Waarvan ieder voor 200 thaler verhooging van traktement gaarne tot een andere betrekking bevorderd sou willen worden, op zich nemen, voor het geweten der Kerk te spelen en de in haar gevolgen allerbelangrijkste beslissing te geven, dat gevoelens, die sedert een eeuw in de Evangelische Kerk het bur- gerrecht hadden verkregen, voortaan niet meer geduld zullen worden." Zeker, dat //een provinciaal kerkbestuur zich inbeeldt, by' wyze van een disciplina>r onderzoek, vragen tot een beslissing te kunnen brengen waaraan het gansche Protestantisme der geheele wereld ariieidt", pleit niet voor den ruimen blik en den Protestantsenen zin van de zich noemende Evangelische Kerk, en het is inderdaad te hopen, daf. de kloeke leden der Berlynsche gemeente , die gedreigd hebben de afzetting van dezen leeraar wegens gevoelens, waarin ook haar grootste prediker, Schleiermacher, deelde, te zullen beantwoorden met het verlaten der Pruisische landskerk, aan dat voornemen zelfs dhn gevolg zullen geven, wanneer de Protestantsche vrijheid zelfs maar door een eenvoudige berisping wordt gekrenkt. Van haar eigen leden moet do Kerk, evenals elke andere vry'e vereeniging, haar bloei of haar verval, haar vrijheid of haar dienstbaarheid verwachten. Van hen moet het verzet uitgaan, als de gewetensvrijheid bedreigd wordt, en het hoogste' kerkely'k gezag zoowel der lagere geestelijkheid als den keken zyn meening en welbehagen als onbetwistbare barheid en onherroepelijk vonnis voorschrijft. Zij, de leden der kerkgenootschappen zelven, hebben te waken voor hunne rechten, hebben hun, door vereeniging machtigen, invloed aan te wenden tot verbetering • van den inwendigen toestand hunner Kerk, voor de regeling van toezicht en bestuur, van discipline en tucht. Gevoelen zy zich onmachtig, of «**elukt hun poging, dan blijft hun zeker niets anders over dan in het onvermijdelijke te berusten of hun kerkgenootschap te verlaten. Dat dit dilemma aanleiding kan geven tot een moeilijken gewetensstrijd , is onbetwistbaar; toch schijnt het ons even onbetwistbaar, dat geen andere uitweg overblijft, en dat zeer zeker de wereldly'ke macht zich moet onthouden haar zwaard in de weegschaal te werpen. In Pruisen begry'pt men dat anders. Niet alleen verklaart daar de regeering zich bereid om de uitspraken der kerkelyke overheid ten uitvoer te leggen, mits zy van do bevoegde overheid zijn uitgegaan, een geregeld onderzoek heeft plaats gehad, ten opzichte van het materieelo geen algemeen rechtsbeginsel of uitdrukkelijke wetsbepaling is geschonden en.... geen misbruik is gemaakt van het geestelijk ambtsgezag, maar daarenboven wordt de oprichting van een //koninklijk gerechtshof voor kerkelyke aangelegenheden" voorgesteld, dat in hooger beroep van de uitspraken der kerkelijke overheden zal kennis nemen. En tot dat hooger beroep zal iedfr worden toegelaten, nadat hij tevergeefs alle rechtsmiddelen bij de kerkelijke rechtsmacht beproefd zal hebben, niet alleen wanneer er overschrijding van bevoegdheid of schending der voorgeschreven vormen heeft plaats gehad, maar ook ofschoon aan deze eischen W voldaan, wanneer als kerkelyk-disciplinaire straf of eenvoudige maatregel voor kerkelijke tucht de verwijdering uit een kerkelyke bediening is uitgesproken e& die beslissing wordt geacht willekeurig te zijn, of na een voorloopige schorsing in de bediening de verdere behandeling der zaak bij de kerkelijke overheid onbehoorlijk lang vertraagd wordt. Door tusschenkomst van dit koninklijke gerechts"°f zal de Staat alzoo de verantwoordelijkheid op nemen van de kerkelijke uitspraken. Is de vorm behoorlijk in acht genomen, dan zal hij zyn zegel hechten aan alle beslissingen on veroordeelingen, die •-■e kerkelijke overheid heeft geveld, overeenkomstig de reglementen en voorschriften, die de Kerk omtrent de discipline onder haar dienaren gelieft vast te steljj-h. Hij zal geestelijken op grond van ketterij uit bun bediening ontslaan, of uitmaken dat er geen ketterij bestaat en het ontslag, door de kerkelyke °yerheid gegeven, vernietigen. Hij zal dit kunnen . en op grond dat de genomen beschikking willekeu*-S is te achten, en wol, volgens de uitdrukkelijke beuling van art. 21 van het ontwerp, zonder aan jjepaalde regelen van bewijs te zijn gebonen, overeenkomst! gde vrije, uit den alge"•isnen inhoudvan dc gehoudenpleidooien n geleverde bewijzen geputte overtuiging £an het gerechtshof. Als dat nu geen inquisitie, geen kettergericht is, al bestaat dan ook de straf *}let in den brandstapel, dan weten wy niet wat men ponder in de negentiende eeuw wel zou kunnen Verstaan. van dat hooger beroep zal, door Katholieke Westelijken althans, wel niet veel gebruik worden gehaakt. Immers, onder N°. 41 van den bekenden Sylla°*>s van dwalingen wordt de volgende stelling veroor~eeld: //Aan hot burgerlijk bewind, ook al wordt het °°r een ongeloovigo gevoerd, komt eene niet rechtt reeksche, ontkennendo macht over godsdienstzaken 095 daaraan komt dientengevolge niet alleen het echt toe, dat gewoonlijk het exequatur (machti«"■ug tot voltrekking) wordt genoemd, maar ook het va^genaamde jus appollationis ab abusu (recht Hik ber?eP teScn misbruik)." De Katholieke geestejjj » die van dit recht van hooger beroep gebruik kertte' ZOU alzo° m'sschien daarom alleen door do kerkonrt ..oVerüeid ontslagen kunnen worden; en het ver* • k gerechtshof zou, zoo het zulk een ontslag den ot!i'