Duitschland. Uit Sonderburg, op het eiland Alsen, wordt het volgende aan de Bank- und Band.-Zeitung gemeld. De uitgevor van het aldaar verschynende Deenschgezir.de dagblad DiibMaost heeft zich dezer dagen in een moeielijken toestand bevonden. Ten gevolge van een bevel van den eersten commissaris van politic zijn al de Deensche, Zweedsche en Noorweegsche letterzetters aan de drukkerij en uit genoemde stad verwijderd. Tevens ïs ter kermis van den genoemden uitgever gebracht, dat hij in het vervolg geen andere letterzetters zou mogen plaatsen op zijn drukkery dan de zoodanige, die hetzy Pruisische of Duitsche onderdanen zijn. De uitgever ia daardoor genoodzaakt, zijn blad in klein formaat, en slechts een halfvel druks, een paar malen per week in plaats van dagelijks, het licht te doen zien. Men verwacht, dat de uitgever de plaatselyke autoriteit in rechten zal aanspreken, ten einde vergoeding te erlangen door de schade, door hem geleden, ten gevolge van de medegedeelde verwijdering zijner lett g t*zg t ters — Dezer dagen is te Parys eene brochure in het licht gegeven, die den titel heeft: AUace-Lorraine. Tnbulations dun prêtre optant, par l'abbé Ch. Benard ewé expulsé de Hui. Daarin wordt //het droevig verhaal gelezen van de onwaardige behandeling, waaraan de schrijver dier brochure in zyn vaderland heeft blootgestaan. Die lijdensgeschiedenis leert ieder, welke maatre'«len door de regeoring in Elzas-Eotharingen worden ■-eaomen jegens de Katholieke priesiers, uitsluitend met de bedoeling om onze zoo inni;j; a|n Frankryk gehechte landslieden van hun vaderland te vervreemden, terwijl men hen tevens van do katholieke kerk afvallig poogt to maken." De zaak zelve heeft ziet geheel anders tot-gedragen, dan door den schryver der brochure wordt voorgesteld. De heer Benard, zegt de National Zeitung, was pastoor te Huff, had by de //optie" zich ten gunste van de Fransehe nationaliteit verklaard, maar zelfs lang nadat de termyn was verstreken, waar binnen zij , die de Fransehe nationaliteit hadden gekozen, de rijksprovincie moesten va-laten, bevond de heer Benard zich nog te Huff en oefcr.de hy aldaar de betrekking van pastoor uit. Be regVerïng had buitendien de meest gegronde reden, om hem het verblijf in het laad te ontzeggen, dewijl hij ecu ware stokebrand mocht worden genoemd, die al het mogelijke deed om de bevolkisg tegen de regeering op te ruien. Ei.idelijk liep do maat over ca da regeering maakte gebruik van haar recht en deed den heer Benard over de grenzen zetten. Uit welwillendheid had zij vroeger de wet mot op hem toegepast, toen de wettelyk vastgestelde termijn voor hen, die ten gunste van Frankryk hadden geopteerd, was verstreken. --- Zwitserland. Men moldt uit Bern, dat de Bondsraad in ajja JQngate zitting het besluit heeft genomea, om andermaal dringende voorstellen te doen aan do kantonnale regeoringen van Genève, Neufchitel, Freiburg en "Waadtland, om gestrenge maatrei,ident der Spaansche regeering, aldaar aangekomen. 5y zal? gedurende eenigen tijd aldaar vertoeven tot het houden eener badkuur. --- Italie. li au* Över, om het hof en hat sumsterie welge- J,t te «jn, hoeft de afgetreden burgemeester van Rome de graaf Pianciani, zich niet altijd de bolan- V, der stad uitsluitend tot richtsnoer gesteld. Men L hein in dat opzicht veel ten laste , en hot is dan ook onbegrijpelijk, hoe het by v. kon gebeuren, dat JTkorten8 tijd zes lokalen, welke voor evenzoo vele Lholea van openbaar lager onderwys dienden doch -wier huur was afgeloopen, aan de ge-neeat e var da doel .nteielèn, zonder dat het gemeentebestuur voor nieuwe lokalen had gezorgd, en dat in de opgoncveii kloosters (negentig in getal), wel alle takken van administratief beheer gemakkelijk plaatsing vonden, maar voor ac scholen van openbaar lager onderwys geen ruimte overbleef. De aatóring op het loven vau den afgevaardigde Guiseppe Massarl (lezer dagen per telegram veruKld) wordt lcvendii b.-. j-roken. De volgende bij zonderheden .♦j'n dienaangaande "bekend geworden. Bij een** avondwandeling *6p do Via dei P.utiti word de heer Mas plotseling door een onbekende aangevallen, dio ï"™ mat een mes drie verwondingen toebracht, namelijk iioil den hals aan den bovenarm en aan de boist. Na tt!! «rste vJrband in liet nabijgelegen gasthuis, werd de YJ- *««r zijn woning overgebracht, waar liy spyetntcte esters van buiten- en binnenlaud.che -Sen en door dien voor openbare weiken werd bezocht. De moordenaar, Me.er.da genaamd, voormalig cipier ï Anveren, had den heer Massari vóór eenigen tyd een- annst-lling verzocht, doch teleurgesteld in zijne ve^-htiug, MP°* hÜ zicU te wrekea- Hij werd onmiddeilyk in hechtüois gnaomen. Do heer Massari behoort iv (ie Kamer tot dé partij der ijverige koningsgezinden. --- Frankrijk. t-t 1 tn! n.-r'üdieko -verken, die»thans te Parys Het aantal P^9™ ?91# daartoe behooren 112 Ut bcht «len, Mug* < „eet of minder poiiue^ g behandeld, die niel togen*, waarin quaesUM w behoeven U ££SA- £££>« + aaTde modes, 78 aan veligieuse quaestien, 42 aa «chtsgeleer.-iheid, 39 aan geldzaken; U aani müitair, SgMb-Ur.,9 aan mrine, 8 aan bouwkunde ge 3 zonder hierbij koloniale waren, schoenmakers e: spiritisme te lellen, die allen hunne afzonderlijke or Ynen bezitten. Zonderling, er is geen periodieke vyer zameling" zoo middelmatig, zoo belachelijk ol het vino altoo» nog 300 abonné's! Wie het vatten kan vatt bet! De boekhandel constateert het feit en dat is alle! •wat men er van zeggen kan. --- Haiti. Uit Port-aH-Prinoe werd i. d. 10 Juli aan het Journal des DébaU het volgende geschreven': «Op de meest verrassende wijze heeft in do republiek Haiti eene verandering van regeering plaats gegrepen. Om do zonderlingheid. dier gebeurtenis geheel en al naar waarde te schatten moet men zeven jaar in de geschiedenis van dit land teruggaan. In 1867 was de president Geffrard verplicht om afstand te doen van het bewind, hetwelk hem door de oppositie met een onbedwingbare volharding betwist werd. Toen werd er eene constitueeronde vergadering verkozen dio eene zeer democratische constitutie tot stand bracht. Die constitutie kende slechts eene zeer | beperkte macht toe aan het uitvoerend bewind, dat j onder het almachtige bestuur was geplaatst van twee j vergaderingen, voortgesproten uit de stemmingen van enkele kiezers, die zich in deze republiek met verkie- | zingen bezighouden. Die constitutie beperkte den duur van het bewind des voorzitters tot den tyd van vier j jaar. Generaal Salnave werd door da Vergadering tot President verkozen. Lav-g véór zyn verkiezing bracht eene gewapende reactie, die in naam van liet vervallen verklaarde gouvernement stryd voerde, het land in beroering en strekte zy zich over een groot gedeelte der republiek uit. Ten einde dien burgeroorlog te kunnen volhouden en de orde te kunnen herstellen, gaf Salnave het voornemen te kennen om door een andere constitueerende vergadering eenige constitntioneele wyzigiugen te laten stemmen, waardoor hij met gunstiger uitslag zou kunnen regeeren te midden der verwarringen van dien oorlog, die door de zorg der oppositie ] steeds werden vermeerderd. Nieuwe vyanden vertoonden zich toen en vatten in | andere gedeelten dea lands de wapenen op, in naam der constitutie, welke volgens hen in gevaar verkeerde. Da oorlog werd algemeen en eindigde met den val van den president Salnave. Hij werd, na een nederlaag te hebben geleden, op de grenzen van Sint gevangen genomen en te Port-au-Pnncc in 1874 door * zijn zegevierende vyanden in naam der constitutie doodi geToen.e hebben de beide Kamers, tot ééne vergadering Yercenigd, generaal Sagat Nissago tot president voor ■ den tijd vnn vier jaar verkozen. Die vier jaren waren fin Moi 1874 s-erstreken eu de vüreeuigde.Kawerszou- S den zich met de verkiezing van eon nieuwen president j gaan bezig houden, toen generaal Saget Nissage zijn j vriend, generaal Domingue, naar de hoofdstad liet ko| men en "hem als zijn opvolger aanwees. üe Kamers weigerden te berusten in deze vreemde l en inco-istitutior.eele maßÏar van een opvolger aan te 3 nemen, nagenoeg op dezelfde wijs, waarop de Eomein' sche keizers het keizerryk overdroegen aan wie hun l het best beviel. Tegenover dien weerstand van de \ Kamer der Vertegenwoordigers en van den Senaat be! noemde de president Saget Nissage den generaal üo- I Biiuguo tot „generalissimus"; hij gaf hem de teugels van het bewind in handen en vaardigde eene circulaire uit, waai in hy verklaarde zich van de regeering terug te trekken. Toen generaal Doaiingue op die wys de investituur der souvereiniteit had ontvar.gen, maakte hy zich van het gezag meester eu sprak hy //militairement." De St-u-ü-t ou de lCumer der Afgevaardigden raakten door zijne bedif-igiijgon. v.-r*-c'irikt, K',iKon spoedig uiteen en de meesten hunner leden vluchtten uit het laat-*. De //generalissimus" zond aan da militair-o bevelhebbers der arrondissemontslioofdplaatsen bevel om in hunne districten afgevaardigden ta doen benoemen. De militaire bevelUebbers gehoorzaamden, lieten inderhaast ' eenige mannen, op wii men vertrouwen kon, hunne j stemmen uitbrengen; dezen kozen maanea, van wie zij zeker konden zyn, en zonden dus zonder tijd to verliezen de gekozenen naar de hoofdstad, onder den titel van constitueerenden. Deze constitueerenden kwamen bijeen, ontvingen instructiën van den ■/generalissimus, I verklaarden dat de constiiutie slecht, ongerijmd en niet 1 uitvoerbaar was, vernietigden haar en benoemden //generalissimus" Domii-gtie tot-voorzitter der republiek, 'niet voor slechts vier jaar, maar voor acht jaar, tot i nader order, dat wil zeggen voor zijn geheele leven, in I afwachting dat een nieuwe en betere constitutioneele j charta ontworpen word-j eis aangenomen. Dtr grondslagen en beginselen dier nieuwe en betere constitutioj neele charta bestaan hierin, dat het inkomen van den i President verdubbeld wordt en dat voortaan een veer-1 tisjarige leeftijd Xe wettige leefiyd zijn zal, zoo men tet vertegenwoordiger of senator verkozen worden wil. Hierdoor wordt de o,er»,i er. jeugd van de behandeling van staatszaken buitent: «sloten. De thans afgeschafte constitutie bepaalde den leeftijd der vertegenwoordigers op 25 en dien der senatoren» op 30 jaren, ; Aldus was Let eind** dier constitutie, ter wille waar. van de voorlaatste pveaidsnt werd doodgeschoten, na [ een oorlog die zoo groote schade veroorzaakte aan een I land, welks inwoners zicu voornamelyk met akkerbouw . bezighouden. En ten gevolge der laatste gebeurtenis. • sen, die zoo zonderling zyn, dat men ze aan gene zijde van den Atlantiachen Oceaan ter nauwemood zal kunnen begrijpen, is //generalissiums" Domingue \ president geworden der republiek Haïti, zoo men dit land nog ean republiek noemen kan." I ïx i■in i > 11 'tmum irnt mm."" i«-'ir' ai»*---"^ww^*™™™ "mm{'"" <-**>>-tllt-tmm '" J " --- VOORSTELLEN VAN DEN DIRECTEUR DER PUBLIEKE WERKEN . betrekkelijk waterverversching en bodeinzuivering van Amsterdam. (Vervolg en Slot.) Het gehoJe stekel vau w-.temrverschitig, 'zoowel uit het IJ '■ als nit Amitelland, '-.--rust ècfiter op d nTiouw esner nieuwe ' Amstelschutsluia bezuiden den mond van het Süï-iüY-Ainstelp kanaal. Die sluis woro.t gddaöhb ter Wille T,-.n de scheepvaart op • 100 nieter sfetani van disn mand, terwijl, hst noordelijk deel • der ringvaart van da Watergraafsmeer van dea nienwen Binl nen-Amstel dient geschoi ieii ta wordea door een dam, aansluitende tegen da te bouweu sluis, ï-lthaiia totJ-»,t ook dat ' deel der ringvaart iv de watervertieJ*ing van Amsterd-.ai wordt ": opgenomen, en dus het vervolg uitmaakt van het Schinkel Amstelkanaal, waartoe dan slochts de dam behoeft ta worden •'■ De tegenwoordige Amstelschutsluis heeft 6 openingen vau [ de navolgende wiKte diepte in nieten!: r Wijlte. Diepte boven AP. 1.52 2.81 7.05 2.89 7.06 2.92 8.49 2 91 M 6.43 2.98 '1 6.46 2.98 t! gevende bn 0.50 M. "T A. P. een doorstrooiningswqdte van | 105.17 M-. bij 0.30 M. -t A. P. eoa profil van 114.97 M- en 8 i bq 0.20 M. -t A. P. van 119 37 M 2. ■*• f Bq de voorgonomen regeling mot Amstolland, kome* hooa t gero staudau niet in aanmerking; de boezem van dat waterej schap behoort en behoefc dan nooit hooger te zijü dan 0.20 M. '; —r A. P. :" Intnßßche*! behoort bij da bealaar.de loozingßiniddelan van u j Amstelland nog gerekend de bestaande waterkeering bij de - W*-teringpoort met twee openingen, do eene wijd 4.36 M., . ; diep 2.51 M. —A. P., do andere wtjd 4.38 M., diep 2.46 M. - ~ A. P., dus te zamen tot oen profil ■* bij 0.50 M. -4 A. P. van 17.36 M 3. ;e « 0.30 « « «ii 19.10 « « 0.20 « « « « 19.97 « ' ■ waardoer het gezamenlijke profil der Atnstelkeeriugt-u is bq 0.50 M. -f A. P. 123.53 Ms. r 0.30 r r r 134.07 « « 0.20 * « * 136.34 # Om ongeveer hetielfdo profil te bebonden en tevens de nieuwe Amstelsluis aan de eischen der Bevaart te doen beadtwoorden, zoude de nienwe sluis moeten hebben 5 openingen, waarvan: 2 wp 900 M. = 18._ M. 3 r 8.00 * = 24.-— » ,£!^tmm'A^^'riZ^ «-»** - WOrdeD bij 0.50 M. ~A. P. 126.00 M-. • 0.30 « ' « 137.40 " « 0.20 « « « 138.60 « Vntnsschen verandert, bij overbrenging der uitwatering van AinsteTandnaar de Zuiderzee en regelmatige bemaling: van *S ««.terschsp, de toestand zoodanig, dat dit profil, bestemd om met Mtelverhang zooveel mogefqkTwater te loozen, met Mlndfe°n*Amßtell»n'i zqn eigen b-maling had, ware er geen reden om in den Amstel iets meer te bouwen fon een schut- ! sluif met tweo op-mingen, geschikt voor de Eqnvaart dus elk ter wijdte van 9 M. en ter diepte van 3.50 M - A.P. Ne?mt daarentegen Amsteriim de bemaling van Amstel- - land ov zich, dan is daann to voorzien door behalye.de twee slnisepé-iigen van 9 Meter wqdta nog 2 felsatsltuzen vaa ■ 8 Meter wöute te bouwen, waardoor verkregen wordt een profil van 108.80 M-. bq 0.30 M. -*- A. P. en dus bri door- \ eti-oominK des daags met nog geen 11 Btere per seconde een snelheid van 0.10 M., die stellig der scheepvaart niet hinderlükktnzqn, terwijl deze evenmin wordt belemmerd tqdens de atoaling van deu stidsboezem, doch alleen worat belet bq Maten van Amstelwater, tot aanvulling van den afgeraden boezem, dns te 2 nur des nachts, totdft de aanvulhng van den afgêmalen boezem heeft plaats gehad, terwql bq groote noodzakelijkheid nog die aanvulling tqdelp zou kannen ge- j staakt worden ter wille der scheepvaart. , . „ In elk geval heeft — wanneer Amsterdam de beinaling van AmsteUand op een normaalpril heeft op zich genomen — bet ; waterschap geen belang meer bij de grootte van het profil der nienwe Amstelsluizen en behoeven deze door vael eeiivouuiger , iuriohting niet zosveel te kosten als de bestaande. Met de werken, voorgesteld bij de blijvende regeling, kan, - al is het peil van het Noordzeekanaal niet verhoogd, doorstroo- ! iniug der stad mat kanaalwater geschieden, zoowel des daags all des nachts, alsmede afuialins. wanneer het kanail net peil j van 0.50 M. -4 A. P- overschrijdt. Alleen mist men dan de krachtiger afmaling — mHiis inziens zoozeer noodig, cm niet het behoud van elke gracht en elk spuirioal afhankelijk te maken van het al of n-ot,» do hting van den stroom liggen — alsmede de behoorlflko afsluiting der hooger gelegen riolen. De gehoele hoeveelheid m te laten water ia door mg voorgesteld »p 1,260,000 stere, waarvan dan de helfï den krachtiger stroom in de stad zou teweeg broi-g<,."j zal dit d-rs riet of niet long tunneu ontbrekon. Hapurt n-.t »ar> dien -ril, dai kan Amsterdam, om zich te helpeu, dia wcinig-o da-jeu even goed als thans — «n voel beter dan thans, bq v. rwiichng der brug bij do werf de Dageraad - 's nachts water inlaten te Zeeburg eu daarmee een schijf van b. v. 0.15 M. dikte versch water iv de stad breng- >■ eu later door de machines te Zeeburg weder doen afoklen, zouder dau het nadeel to hebben vaa, zooals thans, o» het afgesloten IJ te raoaten loozen en dit te vervuilen, maar wel met het nadeel van I°. het opzetten van de» atadfiboezem boven het normale peil en 2». het ontleoni-u van v*rsch water ter plaatse, waar and-as het vuile water wordt geloosd. Die be/.wareii wegen ra. i. gevoeg om z: bjj eeno bïiivenke weling.te vermijden, doch kunnen in den over(-ang*i'oe-,taüd vo«-r OW enkele dagen worden toegelaten. . . Er stt« dagen (^zaHienlijk 200 uur iv eon ongunstig jaar), waarop het IJ boneden 0.00 M - AP. blijft, en du» zonder imnfJen geen water is in ta laten. Dat imnalen — dus alloen voor den overgangstoestand noodig — kan wellicht gesebioden, door aan de schoeien aer pompraderen eenen fctand te geven, die do omgekeerde werking der raderen toelaat, ofschoon u.t ongunstiger in- en mttredou, voornamelnV bij het inmakn. Beter ia echter het achteromleiden yan bet water door eenvoudiger inrichting dan de door de Commissie voorgcfiteiae, opdat voor dun blijvenden toestand de meest guastige stand der schoepen kan worden aangenomen voor de alsdan slechts in ééue richting draaw.de raderen. . Dit acbt'-ïomleiden is dan ook het eenige, hetwelk vaor het overgangstijdperk noodig is, en m den blqvenden toestand ~ althans wannwr het minimumpeil wordt gehandhaafd — «oen diknsfc meer zal doen, zonder echter alsdan voor de goede werking eenigo belemmering te veroorzaken. Invloed der werken op de scheepvaart. Boven ia telkens aangetoond, dat de aan te brengen stroomiug, noch des daags, noch des nachts, eenigen belangrijken hinder kan Veroorzaken De nieuw tv maken waterkeeriugen zullen dit evenmin doen, dewijl de scheepvaart met geene daarvan iots uitstaan de heeft dan met: I°. die vóór de Leidschepoort en naast de 'Weterii-gpoort, welke alleen nn en dan 's nachts zullen gesloten worden, en wier tijdelijke sluiting dan nog de scheepvaart alleen tot eenigen omweg verplicht, daar de Leidschegracht nooit is afgesloten en door de bestaande Amstelslnis altqd kan geschut worden-, 2°. de nienwe Amstel-echutsluis, waarvan het maken nog niet lang geleden in het belang der Rijnvaart werd gevraagd. Daarbij was echter de bedoeling opruiming of voortdurend openstaan der bestaande Ajr.atelsluis, en dit nu kan niet plaats hebbeu zonder de voor goede waterverversching geweuschte richting der doorstrooiuiug los to laten. Intusachen zsl door den bouw der nieuwe sluis hot verschil in waterstaud'.bq de bestaamde Amstelsluis nooit meer kunnen zijn dan enkele centimeters verhang, zoodai het doorschutten niet veel bezwaar kan geven. Dii geringe nadeel wordt trouwens nog alleen ondervonden door do schepen, bestemd van den Buiten-Amstel naar het oostelijk deel der stad. J; Voor do schepen, bestemd van dien Amstel naar het Westerdok, is de wijziging, door den bouw der sluis veroorzaakt, geheel onverschillig, dewql zij daardoor bij verschil in waterstand tusschen Stadsboezem en Amstelland ia het vervolg zullen to schutten hebben in de Lknwe Amstebluis, in plaats van — indien de nieuwe slui-i niet w«rd gemaakt — in de Overtoon-sche sluis, eu eindelqk is de wqziging ecu voordeel voor de schepen, bestsmd va» het westelijk deel naar het oostelijk deel der stad, die dan ulechts zullen te schutten heiben met enkele centimeter-: verschil in de bestaande Amstelschutsluis, in plaats van, bq verschil tusschen Stads- en Amstcllandaboeaem, ta moeten'schutten, zoowel in de Overtoomsche sluis als in de bestaande Amstelsluis. "_ Emdulyk zal de sluiting s nachts der bestaande waterkeeïi^gea aau het IJ geca of zeer luttel bezwaar aanbrengen, dewql ook daar des noods het soliutten }-an blijven geschieden. Alloen blijft dan over —- bq samenwerking met Amstelland —- de reods behandelde belemmering des daags, veroorzaakt door tijdelijke Bluiting der Oosterdokswaterkeeringen, welke echter uit den aard der zaak slechts enkele dagen in het jaar kan voorkomen <-u desvèrkiaende is te vermijden. Voor de scheepvaart is eene hoofdvraag of do grachten behouden worden. De Coxnuiatie oordeelt die noodig voor den handel en den afvoer van grondwater. , ... . . . „ Laatstgenoemde beweegreden geldt m. ï. niet. Afvoer van grondwater is door drainesring tot stand te brengen, al dienen, waar grachten zqn, dose natuurlijk tot drukeeren, mita do waterstand standvastig is. Uit al het voorgaande is echter reeds gebleken, dat ik d« grachten ie het algemeen wensch te bc-houdea, doch zulks tei wille van deu handel ca meer nog van het gewoon verkeer. Alleen toch door die grachten worden onze nauwe strater niet versperd als in andere groote handelsplaatsen door langi trsinen van zware karren ca wagens, die, trots de beste eu krachtigste policie, van tijd tot tijd het verkeer feitelnk be- ; letten en daardoor dwingen dat het ten koste van kolossale > sommen aanleggen van steeds nieuwe straten naast de bestaande, of als in Londen tot het maken van spoorwegen boven en onder die straten. , , . .. ' Dat dergelijke toestand m Amsterdam zou ontstaan, indu-a elke zoldenschuit door eeni?e karren of wagens moest worden vervangen, blijkt telkens bij besloten water, niettegenstaande, dan natuurlijk per as slechts dat vervoer plaats heeft, hetwelK: niet enkele dagen kan worden uitgesteld. ■ I Het is dus voor het verkeer te land hoogst wenscbelijk ue \ beweging der zolderschuiton slechts te beperken door de eischen j vau datzelfde landverkeer in andere oplichten, bijv.: a de verlaging van vele bruggen, wier groote doorvaart-; hoogte geen ander nut doet dan het in plaats van twee J ïolderschuiten gebruiken van ééne, waarop ledige tabaks-! vaten of andere lichte voluminense artikelen hoog zijn op - j b lot verkrijgen van groote gemeenschapswegen, door dein- ' ' ping van enkele voor het watervervoer met bapaald noo- Ik ghet voordeel, dat door het voorgedragen stel- ; „el - althans in den blijvend** toestand - de quaestie van I al of niet dempen is losgemaakt van de v-aterververwhmg. I Immerarm £ U tot demping van i I «wilt bewsstèn de Muidergraeht, zün er behalvo ac Boeter- | | a^dTS» -5 die niet in ac stroommg doelen — zelfs mat ac Acniergrac^b l ra de verbindingen -Her gracht met de Prinsengracht - ter- I wrjllbfld!TataXg des nachts alle grachten minstens 29 cM. ! ™>r het landv^rnoodte j deropins met behoorlijke rioleering meer geoorloofd, daar bq 'SYlken nacht, met minstens 20 cM. verval, althans BtroonuiM' in die riolen zal ontstaan. „<.„„„, YUaffi dus open grachten te verkiezen, mag de wflterver-1 verachiT geen overwegend bezwaar ziju tegen>t dempen van bflv het Ipol' en de Burgwallen, terwnl evenmin die ververscMug dwingt tot eenigszins belMgrgke demping. Het spreekt echter van zelf, dat bq demping bijv. van ds BingwalFeTde riolen aan de LJzßds met schuiven dienen te vrorSÜTata-4-leten en deze bq de afmaling het eerst en zoovool ; noodte moeten worden geopend om hehoorlqke doonwuing te I veften! vooral bq elke overschrping van het minnmiun! peil op het Noordzeekanaal. OnschrUving voor de waterverversching gevorderde v Zerken met begrooting van kosten. 1«. Voorzien van toldcnren va» » «tel- tloeddeuren in de waterkeeringen langs het IJ, ad f 700-..-/ 9,M». ; 2° Twee duikers in de Schans, ongeveer tegewmr de Lindengracht en de Looiersgracht, te zamen lang 150 meter, elk breed 3 meter, diep 2.55 M.VA.P. ad / 300 per met* *„.£s?* Aankeop van grond, zoo n00dig............. Memorie. 3°. Normaliseering der geheele Stadsvest of bineelgracht (mot uitzondering van het gedeelte in de onmiddellijke nabqhoid der Weesparpoort) met opruimen der bestaande bruggen en I "•■'der waterkeering vo<>r de Wetenngpoort. Behoovfc beland en waterwegen....... ■■■ ■ ■-■■■ Mniioi'.?. üitbaggering der reeds genermaliseerue otmet to normaliseeren ge*elten tot 3.00 M.-r AP. 30,000 M 3 ad ƒ 0.60 ■;.-■■■' •B.uoui°. Waterkeering nan de te maken brug voor de Li-idscbepoort, wüd 2X9 meter, diep op den slagbalk 2.50 M. -f AP., koerende naar beile zijden !: ;- ■■" 18,000. 5° Deuren, keorendo naar beide zijden, ia ac opening na»3t de Weteringpoort - 5000. 6°. Waterkeering in do te maken spoorwegbrug I in den zqtak naar h->t Entrepot, of aan de ta luakea brng voor de Mui ierpoort bq normalise<»ring der Singelgraoht, wijd 3X9 meter, diep op den dagbalk 2.00 M. -4- A. P. en keerende naar Vide zqdcn... .................. atj.ooo. ! 7° Twee spoorwegbruggen, elk wqd 27 meter, ia dlzütak naa? het Entrep6l,lok ......... Memorie. 8* Wa+"rkeerin<; i*a den scheidam bq b.-t * ene», Yqd 2 X 9 meter, diep 3.50 M. -r A. P., keerendo naar beide zijden ■■' 60,000. 9- Verwijding der brug bij 4e woif ie Dageraad.» 25,000. - 10°! Loozingskanaal naast ds Nieuwe vaart (-ne. i seheldam). breed 50 meter ep 0.30 M.-rA.P-met t den bodem ep 4 M. -, A. P, .XIO.OOOM grond ad ƒ O -45 -,-■•: „...... , K öomis ».m «»«^'!a mits VfwTUV^and« RtK-l wordt: plastische ittaafll Se&d aJïS. -f altijd 6 meter kan bedragen.(l) . .-. „-.ondwator op de hoofdgrach- DBe gunstige toestandvau het £»*s£,. P,n hot g*bnlik ten is (*an ook Met «"««";"L " n dat de riolen aldaar zoo van zand maar grootendeds dnrean, dat «r^ Sr?kBl^aoodandig dienstten* omdat ze niet dicht zön. *fiï te zqn, en Daar, terreinen met steigeraarde daar, ™« *&^',XakenS* bet te ontlasten door pottenen bagger beslotenza.l^«e./ ht indieß aa;ir een tast h^lortt y2- ZeTf? de Uruémingeii omtrent d-r. peil worclt, Sey,,„„Yot.,r zün echter, ook volgens de cjmït*nd vsn het K«™dnwYs "«" w b-ilaugrijkl afwisselingen J missie, onzekere gegeve«», »e »** o K££ m m iO-de5nß^luitiDg 5 S^lltegwoude het geval; daardoor V^h"tS"dwagtor dikwerf zier hoog opgevoerd. Bq het werd hst B^™rr _ oDzetting vau dea boezem, natuurlijk -zoudenujfafßelingen regel worden. | 1 gracht hTmtpaald en groot nadeel « ffnMe doorgaande riolen, die twee grachten verbinden en Yolrl kunnen worden, door inlaten van water aan de do°litaTen uitetroomen aan de andere, zullen daardoor geee?;„ i worden; maar in de overgroote massa der nolen, iüe rS lm ééne zqde met de gracht m verbinding staan, 1 jt ,i«or oosetten niet het vmle vocht in da grachten uit- WOJ ..,,i maar opgevoerd in en naast de lekke riolen, om wei 1 ?^rf .1 na het e-.naa der opzetting en herstel van het nor' u 7 ™ii weder in die riolen af to loopen, maar niet zonder " SiJ^nliffl-fendcn grond te hebben verpest. '. j»; .hH hooge boezemstanden het grachtwater over den bodem An het riool rijst en. op zijn weg door heteelve alsdan onveri "Sqdelgk verontreinigde stoften medevoert." J (1) Leclerc. Bibliotheek over Landbouw-drainering, bh. 149. Mnus inziens is voor uitdrijving dier stoff-n naar de gmeht noodig: voortdurend water in de riolen en regelmatig aflaten van dit water. . Dit nn wordt verkregen door cA vast peil van 030 JM-— 4 P d\t is voortdurend wate?- hoven.deu bodem van de groote massa der riolen en regelmatig afnaaien van dit water tot minstens 0.55 M. 4-A.P., waardoor het vuile vocht zich gedurende enkele nachturen moet uitstorten in de gracht', n, n t rich nemende al wat opgelost, ver eeld en drijvende is. De riolen kannen en moeten dun lek zqn-, trouwers ze s-na hot. of ze worden het; en de atmmis--ie, ofschoon bII-tlm middelen aangevend*, om de riolen riet hjl.tejus» tfa schijnt toch aau de kracht dier middelen te. tevqfeleu, waar zij in lage stadsdeelen bet aanleggen van noten tot af»osr van vaecalien, om de te verwachten lekken, noemt p-J-jing tot vergiftiging van den drassen bodem - Daarbq veronderstelt zij echter hooge bo-M-j' staader,, ofschoon niet tot A. P. Mq'ns inziens wordt bq die opzetting niet alleen in de lage deelen de bodem vergiftigd. Daarentegen zqa er waaiie.r het peil van 0.30 tn —i. r. nooit in de stad wordt overschreden — al zeer weinig plantse-u, waar geen riolen of draineerbuiz-n zqu aan te lef-gcn , om afwatering te verkrijgen, en dus in deu guustigeu to -stand der hoofdgrachten te komen. De commissie oordeelt het verlagen «ter riolen in li-t openhnvenfront wenschelijk. .... Ik meen, dat dio weüschei:;kboia bestaat voor all ■ no*» . die aan de grachtzqde droogvallen, hetwelk bh* den stan-i van 0.50 M. -r A.P. met de overpoote meerderheid het gevat zou zqn. Overgaande tot de beerputten, oordeelt de «ommifsi *, dat doze niet zouden behoeven te worden afgekeurd, als de kuilen uit beste bouwstoffen goed te zamengesteld, vooral goed gedekt, geheel in water staan, dat nu e dan wordt ververscht, dewql het water in regenbakken in ;de nabqheid enb--dorveu Dit bewijst eigenlijk alleen de deugd dar regenbakken en niet die der beerputten, die daarom dus toch wel den gelif-e--len wnringanien groad kunnen verpesten, terwijl hat door de commissie neodig geoordeelde ververschen van hot. water om de kuilen toch ook schijnt te doelen op verontreiniging, zette door die beste kuilea, daar ander» ververschwg or.noolig *De commissie keurt goed, dat het grondwater ér'heen kan zakken en door lekken naar binnen driugen, en zegt dat wel omgekeerd de iahoud der kuilea den omliggenden grona kan bederven. vi*--* t Dit is alleen waar, zoolang het grondwater hooger blyin'aii de inhoud van dan put, en lekke putten en noleu doen het grondwater dalen. ... De commissie wil niet alleen verbinding der kudeu met de grachten, maar die kuiïcii tot riolen vervormen. Dit is voor snellen afvoer Bf.ar de gracht dan ook ze r wenschslrjk, doch wordt waarschijnlijk slee Is bedoeld voor nunwea aanleg en niet voor al het bestafti.de. Goede kuilen, welko niet in verbinding staan met de gracht» wil de Commissie vervangen door dm .g'oaro tonnen, althans oordeelt zij die het beste. .. Lekke kuilen, waarvan de Commissie — wanneer zq geheel oud-r water staan -— bederf vreest voor al w-t zo omringt, vervangt zij door ijzeren kuipen, hangt daarin eau emmer of tonnetje, en laat dit.biuneu^.drie etmalen weghalen en vervangen. De Coaimissie geeft dus een tonnenstelsel. Tronwens dit is ouder het hoofd «Grachteui varing" reeds <*■-*- schied, waar, aanvankelijk en in afwachting van rioleering, vaartuigen en wagens met Loden bakken om ue twee of drie dagen worden geposteerd bq brugjeu eu gobezigd tot opz&meliug. Daarin moeten de bewoners der belendende straten hunne tVeealiëa komen uitstorten, waarna deze wordea reuk-doos gemankt met Suvirnsche massa en gefiltreerd, zoodanig, dat de vochtieelen in de grachten afloop*n. Datzelfde stelsel wordt blijvend aangegeven voor straten, die te laag liggen om tot riolering over to gaan. Mqns inziens, is dit tonnenstelsel — onafhankelijk van de besware--, aan elk tonnenstelsel verbonden — ver van volkomen. Do faecidiSa blqrcn tevee öf dria dagen in huis — als ■••*, bewoners ze niet laaget bonden - zonder oanig dealnfecte middel, ca ia dien priiaitievoa totstand worden zH vervoard naar do schuit oi de kar, en daarna gedesinfecteerd en gefiltreerd. Dit strijdt I°. met de hyglSne, dio spoedige i-orwijderieg of dadelijke blqve.idj ontsmetting- vordert, eu evenmin als da reukorganen gediend is met e.n vervoer van het huis naar het eiud der Btraat van faeces L> onv. i toestand, en 2". met do economie, daar Ir.t bezinksel JerSuvernscho massa zonder waarde schijnt te zqn voor don landbon'w. (Zie rapport piuf. Gunning, bla-Jz. 182) Volgóus datzelf-ie atuk is voor werkelrjkö klarhig is i»ü:' Suvern's middel v.m de hoeveelheid f-iecaHSn noodige dus ongeveer 1 /6de kilogram per p.-rsoon en par dag, als mon op 1 liter f-eces rekent. Die hoeveelheid van l/6do Is liet minimum | hetwelk te Leipzig gebrokt werd (Rapport Stieltjes, bls'.2*>6i" en da drijj daarvan por persoon en per dag ƒ 1.56 of voo** | 100,000 personen ƒ i5ö,.;00 per jaar. Ik vind dit wel wat veel voor een de-infecti-*, die rikt eens I bü den oorsprong begint, ssooals te Leipzig, en geloof dat | waar van een tonnenstelsel sprake kan s,qn, de gegalvaniseerd' I ijzeren «muurs van dtu ingenieur Simons te verktezeu zijn ! waarin, bij elke productie in deïe emmers, eene hoeveelheid i kool valt, om de faecis droog en reukeloos te maken. Werd eerst door Sij-'-ious op h t voetspoor van Stauford in EBgeland de kool uit zeewier vorkregen, thans bezigt hij daarvoor verkooldo groentenafval ca irtraatvuil, zooals mede reeds in Engeland was voorgesteld door Hughan. Daarvoor ze-it hij noodig te hebben per hoofd on p,r jaar 40 kilogram kool, die in den voorhanden afval kool te vinden zouden zijn. Den prijs daarvan getft; S. niet op, d*ar hH veronderstelt, dat de Geïne.nte ovar den afval beschikt. YLi) leent das eigenlijk slechts do voor den landbouw bestemde stoffen, om die aan den landbouw terug te geven, varuioi-gd met faecas en— volgens zijne opgraaf en die der gebruikers — vervormd tot eene renkelooze brqachtige, niigenoeg droge maisa, dio I°. geene verdere vor menging of bereiding behoeft, 2°. bewaard zou kunnm worden zonder govaar en 3°. uitstekenden mest moet opleveren, wat trouwens zeer wel i* aau te nemen (2). Door het droog- en reukeloos maken wordt, bet vervoer van deu eramer in huis ot daarbuiten mipder afzichtelijk dan in het gewone tonnenstelsel-, en kan die bak nagenoeg even goed door do dienstbod-.* op de stoep gezet worden als de asch- ca vuilnisbak, zoodat ihet allerona ngenaamst binnentraden van den tonnen»*-»*, did meestsl walgelijker is dau de ton, vermeden werdt. Dat mst voldoende kool de faecas reukeloos blijvpn, jjtjfs eedurende maanden, is bc .vezen. Niet bewezen is, dat ai't reukeloos maken tevens is ontsmetten. Kunnen zich, trots die kool rcukeloozo nia&r daarom dts te gevaarlqker miasmen ontwikkelen, dau is het voorstel van Sflmons, om die tonnen slechts om de vijf dagen af te halen,, stellig af te keuren. Aan deranderen kant is het gemakkelQK te beweren, dat er zich daarin reukelooze gassen ontwikk.-te», waamu men niets merkt,vóór men de typhus of mts dergelqks heeft; ms.a» va-i die renkelooza gassen moet dan toch het bestaan ts constateercii ïna (3> Daarom verdient toejuiching bet wei ira in een oezer eewie geneeskundige gestichten m dioust steller. v,..u SHmon*! toffern to voorzien van verkoolden groenten-afval, en het dan**medß iv verband nemen van nauwkeurige proeven oa*.tr****t da 7Vh ont*,*ikkeleuae gassen. "-^ : Ik ineen daarom niet, öaj,, waaneer de kool tevens onts*p*dt jen ac fa-cas blqvent gevftwloos maakt, het v«rvoer de» koffers om da vijf dagen zou moeten geschieden; in groote eezinnèn zpu de produclio dan reeds te veel kuD*ien worde*- oir den emmer ecu gewoneu emm.r to don «ijn. M*iar dan vervalt, om de onschadt-lijktwid vau list p-.oduct,het beinir hotl twelk in het algemeen m-t reohi tagei heL tonnenstelsel wordt geopperd, dat meu deor de onverschilligheid rer bolangheb■n d: n cm-ner alleen dan krij-jfc, ah hq vol i?, en dns in kleine gezinnen of vau weinig gebruikte privaten Blechrs m*t lange tusschenpoozen, Het do bovenstaand*- uiteenzetting heb ik nnj niet voor het het tonnenstelsel willen verklaren voor eene groote stad, maar alleen opgegeven, welk tonnenstelsel, mfins inziens, het beste is, omdnt hij de vergelijking van verschillendo stelsels alleen het beste van iedere soort kan in aanmerking komen. Mede is het de vraag, of Srjinon's koffers met voor verbetering vatbaar zijn, omdat die uog altril vorderen, dat de geb-uikor zorgt voor het aanbrengen der kool in het kastje boven den mmer. Indien aan den emmer zelven het koelbakje werd aa-igebracht en daarin sa de lediging voldoende kool voor de vull-ng mot faeees van des ommtr werd gelegd, zou dn gebruiker alcen door bepaalden onwil, en niet door achteloosheid, de goede werking kunnen beletten. Koolverspilling zou dasrbq dan ook nkt plaats hebben, daar Öe niet gebruikte kool alleen voor zeoveel noodig zou worden aangevuld. ; Dergelijk verbeterd tonnenstelsel is waarschijnlijk de beste i oplossing: , ... I°. voor sommige pe*iticbten, waar men van de gosde beoandoling zeker is en bij welke gewoonlijk genoeg terrein wordt gevonden tot nuttig gebruik van de te verin»*-meststof: en , „ ... 2°. voor landbouwende gemeenten en sommige buitonwqken van steden, die niet beschikken kannen over dien drogen tuingrönd, die voor het aardcloset in groote hoeveelheid wordt gevorderd. 121 Overbekend is de vei menging met kool van stikstofbouieuden afval, ten «inde de vluchtige ummoniakverbindingen duor de kool te doen opnemen, en daardoor beteren m«st te Wkrfien (A Paven's Gewerbechimie, Dr H. Fehling, p 640.) (31 Van schadelijke organische kiemen, die zelfs aan chemische en microscopische waarnemingen ontsnapten, is het bestaan geconstateerd door nauwkeunge proeven van Pasteur. Reget is echter om, wanneer aa Mahonicni Teel Werk en steeds hetzelde werk heeft te verrichten in ecu betrekkelijk klein bestek, daarvoor stoomkracht te beugen in plaats van den zooveel kostbaarder menschenarbeid. Dit geldt dns evenzeer voor het veelomvattende werk der verwijdering van de faeces eener dicht opeengehoopte bevolking. De machinale verwijdering kan geschieden door water ef door lucht tot vervoermiddel te bezigen. Het eerste geschiedt in het Engelsche stelsel, uitmuntend uitgewerkt ia het plan van rioleering vau den stads-ingenieur van Niftrik, doch door de commissie verworpen. Ook ik ben met de commissie eens, dat daar waar grachten zijn, wier demping (om andere redenen dan die der commissie) ik in hat algemeen zeer onraadzaam acht; waar die grachten, zelfs met een afzonderlijk rioolstelsel, niet geheel voor vervuiling zqn te behoeden -, waar dus ververscning dier grachten noodig blqft en zelfs noodig zou zqn, al werd er geen vuil in de grachten geworpen, omdat stilstaande wateren ook zonder opzettelijke vervuiling den dampkring verpesten, er goene reden bestaat, om naast de gracht een tweede leiding te maken, die millioenen moet kosten en waaraan, volgens de heftigste voorstanders van het spoelstelsel, deze bezwaren blijven kleven: r. dat er nooit genoeg verdund wordt eu daardoor steeds naar meer water gevraagd; 2". dat de ventilatie steeds te wenschen overlaat, en het eenige hulpmiddel, om geen schadelijke gassen in de buiien te kr-.gen, is het nitl&ten dier gassen in da straten; 3". dat het metselwerk dj?or den invloed der faecaliêan steeds poreust en daardoor het riool meer en meer draineerbuis wordt, ten gevolge waarvan het grondwater blijft dalen en waardoor ten slotte de uitwijking der rioolgassen en rioolstof door de poreuss wanden in den naastliggenden grond plaats heeft. Behalve die redenen is er voor Amsterdam een afdoende, om niet over dat stelsel te denken, namelijk, dat in de verversching dor grachten dadelijk inoct worden voorzien, dat het ni-t aangaat het afgesloten IJ, hetwelk door den voortgang der inpoldering steeds kleiner wordt, te blijven vervuilen, en dat het makeu van een behoorlijk spoehtelsel, behalve enorme sommen, ook verscheidene jaren ion vorderen, terwijl de voorgestelde waterverversching al datgene geeft, wat het spoelstelsel geven kan. Noch de verversching der grachten (met afvoer van faecali3o naar de grachten), noch het Engelsche speelstelsel voldoen echter geheel aan den eisch der hygiëne: het verwijderen der faecaliën, zoodanig, dat verspreiding in de stad van daaruit ontstaande schadelijke gassen onmogelijk wordt. Daaraan voldoet alleen: I°. bij goede behandeling, dat is bij dagelqkach • lediging of onmiddellijke blijvende ontsmet tiug, het tonnenstelsel; 2*. evenzeer bij goede behandeliog, het Liernurstelsel. Dit laatste wordt door de commissie genoemd: uitbreiding der reeds vroeger bekende pneumatische ruiming vau faecaliën. Teen echter gold het ruimen van kuilen of putten met een eenvoudig moate-jus procé-é, niet het door Liernur aangegeven stelsal van pneumatische lediging der privaten door buizennetten en bet aanbrengen van schokken. De commissie veroordeelt bet utelsel voor Amsterda u. /ij verwijt den uitvinder het steeds aanbrengen van wijzigingen. Abt die *qziging«n zÜn verbeteringen of vereenvoudigingen, is daarvan echter den uitvinder geen verwijt temaken. Hoogstens kau dit bewijzen, dat het stelsel niet volkomen was of is, wat als van alle nieuwe zaken licht was aan te nemen. Bewezen is echter, dat bet stelsel in de verschillende phasen goed werkt, en zelden is een nieuw werktuigelqk procédé bü zijn» eerste toepassing zoo goed geslaagd. Ik geloof dan ook, dat het eerste pneumatische stelsel veel nader staat bü een volkomen goed werkend, dan de eerste locomotief bü die van onse dagen, al zal stellig de ervaring nog menige verbetering aan de Hand doen. Dat b. v. geene bal- of traagheidskleppan behoeven te wor den aaugawend, is eene belangrijke vereenvoudiging. Als wfjgiginff kan echter niet worden opgegeven, zooals de commissie doet, dat te Dordrecht dadolqk eene stationaire machine zal worden gebezigd, daar altijd en te recht daarop door den uitvinder is aangedrongen als het meest wenschelqke. De commissie kenrt de invoering van het stelsel aan de Lttoiersloot af, omdat het invoeren van privaten in de woningen der minderen vale bezwaren heeft. Het niet hebben van privaten heeft echter — ook voor minderen — nog veel meer bezwaar in, en indien door het Liersurstelsel die bezwaren blaken volstrekt niet onoverkomelijk te zijn, zooals aan de Looiersloot het geval is, is daarmede «■n belangrijke stap voorwaarts godaan. Ook van de overige bezwaren, door de commissie aangageven, is veel overdreven. Uit het Liernur-stelf el behoeft bü toepassing op beven elkander gestapelde privaten geen ongelegenheid te ontstaan, dewijl de door de commissie overal en bij elk stelsel noodig geoordeelde va'püp voor elk privaat evengoed bq dit stelsel is aan te brengen. Ik oor ccl die eizen valpijp, althans voor de privaten vau elke woning, zelfs bepaald noodig, ten einde zoo Teel mogalük te kunnen coastateeren, aan wien eene eventueela verstopping is te wijten. Syphons en bakken behoeven niet vermeden te worden >èn om de opzameling, èn om het gevaar van bevriezen, èa om het erger stinken", wanneer de opzamellng dagelijks en pneumatisch geschiedt, waardoor slechts versche faecaliën voorhanden kunnen zqn, die niet bcvriezt-n en niet erg stinken kunnen. Volgens de commissie behoort het stelsel niet tehuis bq de mindere klasse, omdat daar geen strenga controle mogelqk is. 'k zie niet in, dat co-,trloe eerder mogelqk zal zijn bq" de geiroea i en acht controle bq ruindor en meer gegoeden ondoeu- T«kY -onoodig. Onnoodig . omdat althans tegen de hygiëne Hnfir rten oeór-'i**"- van het Liernur-atelsel niet kan gezondigd warden (wat iv Hot tonnen-stelsel wel het geval is) en alleen Ivf-Vm meer of minder water of vreemde voorwerpen in he privaat"kun-.cn geworpen worden wat niet e coutrolee-ren iTbfl meerde en noch minderen. Bq ondervinding blokt echter' daarvan bü & minderen het mitste bezwaar te bc* Luchtkokers op privaten kewt de commissie af, op grond van tocht. - ...... . j. Maar door een eenvoudige schuif of klep, desnoodig een zelfwerkende, gesloten door het plaatsen op de zitting, is dit bezwaar wag -e nemen. Gassen moeten, volgens de commissie, bü de lediging naar binnen uitwqken. Maar als het stelsel goed werkt en de lediging dagolqks ges-jhiedt, zqn er geen gassen om naar binnen te stroomen. Treiihters worden volgens de commissie bemorst door onregelmatigheid van het individu, en de urine vordert afspoeling, vooral bü qzer. Ik acht het gebruik vau üzeren trechters volstrekt geen vereischte, daarvoor kan even goad aardewerk of lood gehruikt worden, en afspoeling, wanneer zü naodig blükt te zün, is niet oumogelqk. , -*.--•■_■•# De commissie zegt, dat meu in plaats van een koffertje of stilletje steeds een met privaatstom-n gevalden trechter naast IClndUn echter dagelqksche lediging plaats heeft, zal die trechter niet gevuld zqn; maar al waie die gavuld, is hg toch varkieelqk boven het ge»nlde koffertje, dat da commissie in haar tonuestelsel voorstaat, en dat op zichzelf geen bezwaar geeft, maar waarvan de dagelijksche lediging zooveel inheeft, terwql do pneumatische lediging van den trechter zond r eenig bezwaar geschiedt. De commissie acht kostbar* funde-enngen noodig, en vreest -ïeëólottemiu ontzetting. Die kostbare fundeeriageu zün m. i. onnoodlg, werden niet 2*iii**jkt en ontzetting bestaat niet. De coiumissie meldt, dat de openbare privaten in het Houtkopershofje reeds gesloten zqn. Ze zün echter weder open en t-even geen bezwaar. .... De tammissie oordeelt vardar remi waterverbruik uoodzakeliik als leidende tot sindelükheid eu beschaving. Ik «aio*-* eer, dat ruim waterverbruik daarvan bet gevolg is- maar erkennende, dat ruim waterverbruik een kenmerk is van beschaving, ïoo is daarom het criterium van beschaving nog niet het werpen vau al bet gebruikte water in het privaat indien dit op andere wijze gereinigd wordt De gronden, door de commissie aangevoerd, nebben voor mg uiots overwegende. „«,». a Het atelsol is technls-sh en hygiënisch goed. Wat den aanleg aangaat, deze is in Amsterdam op zoo veel verschillende punten en in zooveel verschillende omstandigheden beproefd, dat daaromtrent noch verdere proefneming noch inlichtingen van elders noodig zün. De daarbjj beganen fouten, büv. het maken eener hoofdfeiding op particulieren grond, het doen dienen van een deel der inrichting binnenshuis voor meer dau één gezin eu., kunnen in het vervelg vermeden worden. " V)e proefneming met de exploitatie Is ?eer slecht gedaan-, •fl j-r -iet alle mogelqke inspanning is aangewend, om met d« voorhanden middelen te doen, wat gedaan kon worden;inu^rn£rim ïsïï SmZSi BïiragftA £s*. *. tiS -opzichten technisch en hygiëne Ter"s<"„■s.*•*£ wql bovendien niet de minste gegevens Ve.lr*e ."iü'-Yr de kosten van exploitatie, zooals deze behoort te g**-»..'- .: De voorstanders van het Liernur-stelsel, hebben dan ook tn. i., door den aanleg op verschillende punten zonder gelijktijdige aanschaffing van de vereischte exploitatie-middelen, al het mogelqke ge*iaan, om het stelsel ia diskrediet te brengen. Ik heb de volle overtuiging, dat met goede exploitatie-middelen, : berekend voor dagelqksche lediging, klachten tot de uitzonderingen zullen behooren en dat, indien de architecten eu huizenbouwera niet naar Frankfort behoeven te schrijven, om teekeningen van Liernur-privaten, en toebehooren te ontval, -"ren, er geen of zeer weinig tegenstand tegen invoering vanY'-t stelsel in nieuwe huizen zal bestaan. Er zün echter wel bezwaren aan het Liernur-stelsel verbondon zelfs bq behoorlü«e exploitatie. Deze zqn: I°. de verantwoorde-;'1-*--*-*;*- der gemeente. In eene groote stad zqn dagelqks nolen en privaten ontredderd, waarvan natuurlijk nlete ter kennis van het publiek komt, als betreffende dit alleen den huurder, den eigenaar en den metselaar. .... , ,L a Bü van het Liernur-»telsel daarentegen wordt de geringste stoornis eene zaak van publiek belang, waarover allicht hü het meeste schreeuwt, die de stoorms heelt ver- OO f Z ft.aVv". Het kwade daaïbü is, dat de gemeente bü goede e-ipteitatie nog niet bü machte is elke stoornis te voorkomen, en toch « blaam der stoornis ten haren laste komt. Het eenig hulpmiddel is het doen betalen eener /ware boete door den gebruiker der pening, voor de stoornis, welke kan geconstateerd worden door 'aeff of de zijoen te zqn veroorzaakt -, het middel is niet afdoend, omdat niet van elke stoornis kan opgespoord wordej», in welke woning die is ontstaan en allernuust, ic-edra buiten de afsluitkraah een gndealte der inrichting dient voor meer dan ééne woning, V. De ms«ieiijt:h(id ru des afzet dar fasttiilt) tegen ba* hoorlqken prijs. Ook daaromtrent is meu aog niet op den goeden weg. Liernur heeft wel degelijk in den aanvang nit de exploitatie Tan zijn stelsel winst voorgespiegeld, en zelfs als stelregel aangegeven, om zich door het sluiten van deugdelijke contracten van die winst te verzekeren voor den aanleg of de uitbreiding van het stelsel. Anders te handelen noemde hij zeer karakteristiek: het links en rechts verzenden van artikelen, zonder te weten of daarvoor eeae markt is te vinden. (4) De ervaring heeft echter geleerd, dat even als voor zoo menig artikel, een markt moet gemaakt worden voor de faecalien. In latere geschriften geeft Liernur dan ook aan, het des noods in de eerste tijden voer weinig of geen geld weggeven der stoffen, in het vertrouwen, dat de kennismaking voldoende zal zijn om afnemers te verkrijgen. Te Amsterdam is de opbrengst van het Liernur-stelsel verpacht voor te korten tqd. dau dat de pachter niet verplicht was reeds dadelijk zooveel geld mogelqk voor het artikel te maken. Het gevolg daarvan is, dat er slechts één afnemer is, die aan de stoffan zeer weinig waarde toekent. Daartegenover staat de afnemer van het Leidsche product, die dit goedkeurt. Waren er honderp of zelfs duizend personen, die het afkeurden, zulks zou weinig beteekenen, indien een gelijk aantal het goedkeurden, dewql onder de laatsten ligt afaemers zenden gevonden worden. Dan ook zou waarschijnlijk blijken, dat de stoffen voor sommige op grooteren afstand gelegen gevonden, trots het langer transport, meer waarde hebben dan voor andere in de nabijheid gelegen minder arme gronden. Ik acht chemische onderzoekingen en opgaven van het gehalte der stoffen totaal machteloos om den beer daaromtrent vertrouwen te geven. Dit kan slechts verkregen worden door de uitkomsten der ervaring op den akker. Ik geloof dus, dat, tenzij men op langeren termijn — bijv. 10 jaar — eene eenigzins beteekenende pachtsom kan bedingen, men de stoffen regelmatig en bq kleine partijen moet verkoopen, met de zekerheid van in den beginne lnttekn prqs te bekomen, doch in de heep op betere resultaten in het vervolg. De beweerde lnttele waarde hangt ten nauwste samen met een ander bezwaar, namelijk: 3°. De onmogelijkheid om verdunning der faecaliëa met water te beletten. Niet alles is godaan om die verdunning te voorkomen; integendeel, het maken in keukens van privaten, die veel beter gelegenheid geven tot het uitstorten van emmers dan de daar naast staande kleine lage gootsteenen, is eene voortdurende uitnoodiging, om tegen het voorschrift van scheiding der faecalien van het verbrnikwater zooveel mogelijk te zondigen. Aan den anderen kant is de vereeniging niet geheel te beletten, zelf- niet door het maken bij elk privaat van eene gemakkelijke gelegenheid tot uitstorten van emmers, daaruit zou het erger kwaad ontstaan, dat wel is waar geen water in de privaten werd gestort, maar even min de urine van de slaapkamers, waarvoor dan evenzeer de 'gemakkelijke gelegenheid" zou worden benut. Thans wordt te Amsterdam met het Liernnrstelsel in plaats van 0.8 liter faecaliën verkregen 1.3 liter opbrengst per dag en per hoofd. Dit cüfer, hetwelk dns een verdunning aanduidt met 62 nCt. water, zal iets verbeteren door beten exploitatie, omdat bn uiet dagelüksche lediging enkele privaten met water worden doorgespoeld. Toch vlei ik mij niet, dat dit verschil veel kan b-teekenen, vooral bü inveenng ia wijken van meer gegoeden, waar nu eenmaal veel water, vooral waschwater wordt verbruikt, en dus veel kans bestaat, dat daarvan een halve liter per hoofd in de privaten terechtkomt. Mfins inziens is echter de vermeerdering der faecaliën mat 0.5 kilogram water per hoofd gem. onoverkomelijk bezwaar, en schqnt dia verdunning sterker, dan zij in werkelijkheid is, zoodat ik ook daarom van verbruik op den akker, op tal van plaatsen en door tal van persenen, betere beoordeeling ten gevolge dier uitkomsten verwacht. Het spreekt echter van zelf, dat, met het cijfer van 1.3 liter voor oogen, men zich niet behoeft te verwonderen over het lage stikstofgehalte eu de reden daarvan zoeken in de voeding of andere omstandigheden der gebruikers. Deze laatste kunnen geen 1.3 faeealiëa per dag opbrengen. 4*. De moeielqkhedea bij strenge vorst te ondervinden. Zelfs bü die verdunning schqnt ur bij dagelqksche lediging weinig kans op stoornis in de inrichtingen en busleidingen. De laatste zün diep genoeg gelegd of te leggen om het doordringen der vorst te beletten, en in de leidingen binnenshuis tullen de faces hoogst wa-ir-ichqulqk te veel warmte hebben eu die te laag behouden, dan dat venvqdering door het bevriezen der syphons ondoenlijk wordt. Daarentegen wordt het vervoer der faecaliën bq'besloten water uiterst kostbaar. Dit bezwaar wordt vermeden bq poudrette-bert-idiog, later doir Liernur voorgesteld, ofscheou ook hq aanvankelijk er op ■..i-iJroug, de faecaliën «echt versch en ouvorvalscht" en «in den vorm waarmede de landbouwer bekend is," aan dezen te v.rstrekken 5). Van poudrette-bereiding werd door Liernur in 1872 opgefeven, dat door ervaring was gebleken, 1000 kilogram steenolen noodig te zqn voor hst indampen van 5000 kilogramverachs faecaliën. (6) Tevens werd opgegeven, dat voor de opzameling der faecaliën van 40,000 inwoners werd gevorderd een machine vaa 20 paardekraebten en voor de bediening dier machine 720 kilogram kolen daags. Thans wordt door Liernur opgegeven , dat met den afgewerkte--, Btoom der luchtpompmachine de poudrette kan worden bereid. Maar die 40,000 inwoners moeten tevoren 32,000 kilogram faeciliSn, zullen echter volgens don tegenwoordige» maatstaf leveren 52,000 kilogram, om welko te verdampen volgens Liernur noodig zqn, in het geval de faecaliën niet met water ver-32,000 dund worden *= 6400, of wanneer verdnnning plaats 5 52,000 heeft, zioals vn, — 10,400 kilogram kolen. Nu is het 5 niet wel mogelqk, dat de 720 kilogram kolan, noodig voor de bediening der luchtpompmachine, iv den afgewerkten stoom de warmteëenhedenvan 6000 of 10,000 kilogram kolen leveren, zoodit de opgaven daaromtrent onjuist zqn. Pondrettebereiding, door verdamping vau minstens 90 pCt. of, bü verdunning, 94 pCt. water, moet geld en veel geld kosten. Da vraag is slechts of dit wordt teruggawonnen in de transportkosten. Ik betwijfel het zeer. (7) De ondervinding zal echter spoedig daaromtrent uitspraak doen, dewql to Dordrecht tot poudrettebereiding zal worden overgegaan. Mede betwijfel ik of in den vorm van poudrette de at'-et zooveel beter zal gaan, omdat poudrette in het algemeen in hoogst slechten naam staat, althans bü den Nederlandscheu landbouwer, maar ook in het buitenland. Desniettemin zal, indien, sooals ik vrees, de particuliere industrie zich niet aan poudrettefabrieken waagt, de gemeente verplicht zftu, bü aenigszins algerneene invoering, althans een gelegenheid te hebben, om bü besloten water deu Liernur mest in bewaarbaren vorm over te brengen of voor die enkele dagen afdoende ta ontsmetten, teu einde het water te kunnen laten afloopen. 3°. De koeten der exploitatie. Daaromtrent zqn to Amsterdam volstrekt-(/«e/i gegavons verkregen, die eenigszins tot maatstaf knnnen strekken. Te Leiden zija de kosten van exploitatie (zonder rente en alïoßsing van het kapitaal van aanleg) geraamd ep / 33,000 per jaar van 40,009 inwoners en de opbrengst volgens den toen geldigen maatstaf op ƒ30,000. Ik geloof, dat men dus niet mag rekenen, althans iv de eerste jaren, ep winst, nit die exploitatie te verkrügen, en ! men zich moet tevreden stellen met de hygiönische resultaten, '■ voor zooveel men niet is tereggehouden door: 6*. de kosten van aanleg. Daaromtrent zqn te Amsterdam \»èl gegevens verkregen, die echter uit den aard der zaak door de verschillende omstandigheden zoozeer uiteenloepen, dat daarvan slechts met voorzichtigheid U gebrnik te maken. Zoo mag volstrekt niet bü nieuwe bebouwing gerekend worden naar het aantal bewoners der nog niet volbouwde en zelfs, veor zoover zü volbouwd werd, nog niet geheel bewoonde straat. Zoo geeft groot verschil de breedte der straat, wegens de daaruit voortvloeiende meerdere ef mindere lengte der zqleidingen. Zoo maakt verschil, of de inrichting wordt aangnbrapht in straten, waar dns door dezelfde hoofdhuis huizen aan weerszijden der straat worden bediend en daarentegen lange xqleidmgen noodig zijn, of wel op grachten, waar slechts ééa rq buizen door de hoofdhuis wordt bediend, doch deze daarentegen onniiddejlük langs do builen is of kan worden gelegd. Zoo is volstrekt niet onverschillig met bet oog op de kolossale verschillen in de qzerprtyten, wanneer hei werk is aanf\nfliji*V^fl Zoo oefent invloed uit, of al dan niet fundeeringen zün aangebracht. In een bq dit verslag gevoegden staat zijn verzameld de uitkomsten fan ai-» aanleg van het stelsel te Amsterdam, waaraan m. i. eenige waa*ie tf fte fc **«nuo? Toor ruimer _ toepassing. Daarin zqn dns niet opgenomen O* MMS j-Jer inrichting van Salerno, in de Willemsstraat en in het Oude Mannen- ca Vrouwenhuis op da Heerengracht, die voor toepassing op groote schaal iv het geheel niet tot nuwtejaf kunnen dienen. (4) Open letter to the membersoftheGlasgowPbilosophical society 1869, page 33. (9) Op»n letter of the members of the Glasgow Philosophieal society 186»» page 30 en 34. (6) Dit stemt overeeen met de pracasche uitkomsten, opgegeven iv Weisbach's "Ingenieur ünd Maschinen' — Me«hznik 11, pag. 549. Theoretisch zouden minder kolen worden gevorderd. (7) Een ton (lfiOO kilogram) water kost van verdampen minstens / 2. Voor dien prqs is bq vervoer in massa en te water een tou gewicht over grooten afstand te vervoeren. ---