KANTTEEKENINGEN. op het ontwerp tot herziening der wet op het lager onderwijs. tV (Slot): Bij de beantwoording der vraag, zullen de kosten van het lager onderwijs komen ten laste van hct rijk of van de gemeente, heeft' de Regeering den middenweg ingeslagen. Daarmede is tevens aan de vraag, zal aan het gemeentebettuur de sorg voor het onderwijs opgedragen blijven, eene oplossing gegeven, die ik Van ganscher harte toejuich. Ware het onderwijs Uitsluitend of hoofdzakelijk een tak van Rijksdienst geworden, misschien Zou daardoor de Invoering van verbeteringen eenigszins zijn bespoedigd, en dus een tijdelijk voordeel worden verkregen; maar op den duur zou onherstelbare schade zijn toegebragt én aan den bloei van het openbaar onderwijs cn aan de politieke ontwikkeling van ons volk. liet openbaar onderwijs tooh is een tak van den publiekeu dienst, die meer dan eenig ander de belangstelling der burgers wekt, en to recht, want het geldt hier hunne dierbaartte belangen , de toekomst hunner kinderen. Werd nü het openbaar onderwijs eene rijkszaak, de invloed der burgers op de behartiging van dit volksbelang zou tot nul Worden gereduceerd, cn dus hunne belangstelling tot cen mlrilrauili wordon teruggebracht. Dat vertiauwing 'der algemèene belang»telling in het openbaar onderwijs nadeelig zou werken , behoeft geen betoog. Memand zal ontkennen, dat het openbaar leven in de eerste plaats moet worden gewekt in de gemeente, dat men, om een staatsburger te zijn, moet beginnen met bolang te stellen in hetgeen in de plaats zijner inwoning geschiedt. De gemeente moet zijn voor den Staat, wat het huisgezin is voor de maatschappij: de plaats, waar d« eerste, maar ook de voornaamste ontwikkeling wordt verkregen. Allos wat de plaatselijke autonomie zou verminderen, moet daarom wordon afgekeurd, zij behoort evenals de rechten van het huisgezin te worden geëerbiedigd. Naarmate het aandel van het Rijk in de kosten vermeerdert, vermindert — dit is onvermijdelijk — de zelfstandigheid der gemeentebesturen in de regeling en het bestuur van het onderwijs. De Regeering stelt daarom voor, slechts een derde gedeelte der kosten (30 pet.) te brengen ten laste van den Staat. Waar nu het grootste gedeelte der kosten blijft drukken op de gemeente, is de Regeering van oordeel, dat aan haar — behoudens het toezicht van Gedeputeerde Staten ingevolge de gemeentewet — de financieele regeling kan worden overgelaten. Vandaar, dat de gemeentebesturen vrij blijven, om al of niet schoolgeld te heffen. Cetuigt dit van eene ruime opvatting, evenzeer de bepaling, dat onder de kosten van het onderwijs worden begrepen: de uitgaven ten behoeve van het herhalingsonderwijs en der schoolbibliotheken. Wij mogen verwachten, dat het herhalingsonderwijs, thans, nu dit door den Staat zoo krachtig wordt gesteund, eene betere toekomst zal te gemoet gaan. In tweeërlei opzicht wordt door do laatste alinea van art. 46 de daarmede overeenkomende bepaling in do wet van 1857 verbeterd: de vrijstelling van schoolgeld, uitgebreid ook tot minvermogenden, en do bevoegdheid aan dc gemeen-tebesturen geschonken, om gedeeltelijke ontheffing to verleencn. 't Is geen all.-daagfch en daarom een des te verblijdender verschijnsel, dat de wetgever tot bijzonderhed ij dc toepassing eener wet te voorkomen. Thans, nu de minvermogenden of uiet3 öf het volle bedrag moeten betalen, worden in do kleinere plaatsen de beejturen genoodzaakt het schoolgeld tot een zeer laag bedrag to heffen dikwijls niet overeenkomende met den financieclen toestand der gemeente. Wordt toch thans het schoolgeld daarmede min of meer in overeenstemming gebracht, dan staan de gemeentebesturen telkens voor gevallen, waarin — met het oog op de wet - bezwaarlijk eene geheele ontheffing kan worden verleend en toch evenmin het volle schoolgeld worden ingevorderd. Bij artikel 50 rijst onwillekeurig de vraag op, of deze bepaling wel in overeenstemming is met die, voorkomende in art. 5, en vooral met de toelichting op laatstgenoemd artikel. luimen, art. 50 onderwerpt de bestekken voor den bouw van scholen en- onderwijzerswoDingen aan de goedkening van den districts-schoolopziener. Deze zal bij de beoordeeling dezer bestekken toch z«ker moeten onderzoeken of zij beantwoorden aan de eischen der school-hygiëne. In de toelichting op art. 5 echter wordt hij onbevoegd verklaard daarover een oordeel uit te spreken.' Ik hoop, dat dit artikel er toe zal leiden om in art. 5 den schoolopzioner, in overleg met den geneeskundigen inspecteur, de bevoegdheid tot het afkeuren van ongezonde lokalen te hergeven. Het beginsel van verdesling van den arbeid, dat op elk gebied meer en meer doordringt, beheerscht ook de voorgestelde regeling der examens. Ik geloof, dat in dit opzicht het ontwerp algemeene sympathie zal vinden. Veler wenschen blijven echter onbevredigd, nu onder dc vakken van het hulponderwijzersexamen niet zijn opgenomen het teekenen en de gymnastiek. Dat het eerste vak wordt gemist, wekt vooral eenige bevreemding, omdat het wel is opgenomen onder de vakken waarover het hoofdonderwijzersexamen loopt. Wat dienaangaande in de memorie van toelichting wordt,gezegd: »Zal men intusschen niet mogen vergen, dat hij, wien het lot dor school wordt toebetrouwd, wel niet een volkomen teekenmeester zij, maar toch het krijt of het potlood met eenige kennis en vaardigheid wete to hanteoren?" —kan zeker evenzeer op den hulponderwijzer worden toegepast. De Regeering erkent, dat «mea vroeg of laat er toe zal moeten komen, om het handteekenen onder de verplichte leerstof op te nemen." WatfTom nu slechts aan de hoofdonderwijzers, dus aan de minderheid der onderwijzers, de verplichting opgelegd zich too te leggen op het verkrijgen der onmisbare vaardigheid in de hanteering van de krijt- of potloodstift? Omdat de gelegenheid tot oefening ontbreekt? Aan dit bezwaar wordt reeds grootendeels te gemoet gekomen door art. 90, waar een tijdvak van vijf jaar wordt gesteld voor do invoeriDg der voorgestelde bepalingen omtrent de examens. Men mag aannemen, dat.in dien tijd de gelegenheid tot oefening wol zal te vinden zijn. De gymnastiek op te nemen onder de vakken van het hulponderwijzersexamen stuit misschien op te vele practische bezwaren'en is - hoe wenschelijk ook - voor den hulponderwijzer niet een zoo onmisbaar vereischte als .het teekenen. Immers, de vaardigheid in het handteeren van het krijt u voor den onderwijzer noodig bijna bij elk vak dat hij behandelt, terwijl de gymnastiek geheel op zichzelve staat én in geen" verband staat met de andere leervakken. Zou nu niet de gymnastiek kunnen gebracht worden onder de vakken vau het 'hoofdonderwijzersexamen? Indien er aan elke school van meer dan 170 kinderen minstens óén onderwijzer is, bevoegd tot het geven van gymnastiekonderwijs, dan zal in dit opzicht reeds een groote 'verbetering zijn tot stand gebracht. Op het bezwaar, om hulponderwijzeressen op zestienjarigen leeftijd tot het examen toe te laten , is reeds geween. Ten aanzien van den tijd, waarop men zich kan aanmelden voor het examen in enkele vakken, alsmede ten aanzien yan dc regeling dezer examens zijn m. i. verschillende opmerkingen to maken. Zoo schijnt de vraag niet ongepast, waarom geen akte voor nuttige en voor fraaie handwerken kan worden verkregen, en waarom, het bezit der hulponderwijzersakte een vereischte is, om tot het examen in het handteekenen, de landbouwkunde en de gymnastiek te worden toegelaten. Wel is de Wet niot toepasselijk op hen, die uitsluitend in een of, meer dezer vakken onderwijs geven en is dus een examen voor hen geen vereischte, doch het blijft'niettemin gewenscht, dat hun de gelegenheid worde gegeven om een akte te verkrijgen. Immers, ook thans is het bezit eener akte niet verplichtend voor hen, die uitsluitend teeken- «f gymnastiekonderwijs geven, en toch melden zich telkens candidaten voor het examen in deze vakken aan, alleen omdat het bcsit der akte tot hunne aanbeveling strekt. Dit zal voortaan onmogelijk zijn, want de onderwijzer in het teekenen of de gymnastiek zal eerst het hulponderwijaeiiexamen moeten afgelegd hebben eer hij kan worden toegelaten tot het exrtmen in het vak zijner keuze. Daar men nu een ze?r geschikt teeken- of gymnasriekonderwijzer kan zijn, zonder te hebhen voldaan aan de eischen vali liet hulponderwijzersexamen, en daar er aan onderwijzers in deze beide vakken behoefte bestaat, zoo, hoop ik, dafedeze belemmerende bepaling zal worden gewijzigd. Voor welke commissie moeten worden afgelegd do examens voor eene akte voor huis- of schooloßdecwijs in de vakken /, /., o, p en / is niet duidelijk; ik zou haast meenen, dat hot ontwerp hieromtrent het stilzwijgen bewaart, hetgeen toch de bedoeling niet kan zijn. De bepaling, dat men niet tot hot examen voor de Fransche, Engelsche en Hoogduitsche taal kan worden toegelaten, zonder iv het bezit te zijn der hoofdonderwijzersakte, is aan ornstige bedenkiug onderhevig. Immers, vaa geen Franschman, Engelschman of Duitscher zal het kunnen geëischt worden, dat hij zich aan hot hulponderwijzers- en daarna aan het hoofdonderwijzersexamen ondorwerpe. Vakonderwijzers in deze talen worden dus onmogelijk. Blijkbaar is deze bepaling in het leven geroepen om geen inbreuk te maken op het leerplan der kweekscholen on om het zoogenaamde jachtrnaken op aasteekeningen te voorkomen. Ik geloof echter, dat de ervaring heeft geleerd, dat zij, die de meeste aanteokeningen hadden op do hulponderwijzersakte, ook in den regel behoorden tot de meest ontwikkelde candidaten bij het hoofdonderwijzorsexamen. In elk geval, het howijs is niet geleverd, dat de studie van vreemde talen schade doet aan de algemeene ontwikkeling en zoolang dit niet is geschied, moeten m. i. de jongelieden vrij worden gelaten in de orde, die zij in hunne studiën wonschen to volgen. Het ontwerp bewandelt ook den middenweg ten aanzien deivraag. mosten onbezoldigde schoolopzieners behouden — of bezoldigde aangesteld worden? De districtsscheolopzieners zullen bezoldigd worden en hun twee of meer onbezoldigde adjunct-schoolopzieners werden ter zijde gesteld. In welke verhouding de schoolopziener zal staan tot zijne adjuncten zal eerst blijken, wanneer de werkzaamheden tusschen hen zullen zijn geregeld. Thans wordt die verhouding in zekeren zin gelijkgesteld met dio tusschen den ofricier van justitie en den| substituut-officier. Daar echter bsido laatstgenoemde ambtenaren bezoldigd zijn en dit niet het f e val is met de adjunct-schoolopzienors, wel met den districtsschoolopziener, zoo maakt deze vergelijking m. i. dé verhouding tusschen den schoolopziener en zijne adjuncten nog niet duidelijk. De vraag doet zich voor, of het niet wenschelijker wara den districtsschoolopziener den titel van adjunct-inspecteur te geven ca de onbezoldigde schoolopzieners hun titel te doen behouden. Doch ik troed liover niet in beschouwingen omtrent dit punt, omdat daarbij mijne objectiviteit aan twijfel onderhevig zou kunnen zijn. Slechts eene vraag zij mij vergund: Zou het niet wenschelijk zijn om ten aanzien der districtsschoolopzieners, evenals ten aanzien der inspecteurs te bepalen, dat zij geene ambten of bedieningen mogen aannemen zonder koninklijke goedkeuring? Wat het plaatselijk toezicht betreft, veroorloof ik mij de opmerkin rf dat daar, waar geene scholcommissie kan worden gevormd, ook bezwaarlijk personen zullen gevonden worden, geschikt om met het schoolbezoek to worden bulast. Scholen bezoeken kan zeker iedereen, maar over eene school een juist oordeel uit te spreken — en daarom toch is het to doen — is zeker geen gemakkelijke taak. Aan het einde onzer beschouwipgen genaderd, kunnen wij niet ontkennen dat het ontwerp in menig opzicht de wenschen der voorstanders vau het openbaar onderwijs onbevredigd laat, doch evenmin dat vele ingrijpende verbeteringen w rden voorgesteld. Dat de leerplicht niet is ingevoerd zal, vrees ik, blijken in overeenstemming te zijn met de wenschen van dc meerderheid der liberale — ik zeg niet der progressistische Kamerledeß. Is d.t zoo, dan mogen do voorstanders van den leerplicht het betreuren, dat hun tijd nog niet is gekomen; men kan er der Regeeriug geen verwiji vau maken dat zij rekening heeft gehouden met het feit, dat een vooTstel tot invoering van leerplicht vermoedelijk geen voldoenden steun zou vinden. Zullen echter geheel of grootendeels de overige wenschen bevredigd worden ? Wellicht zal het voorloopig verslag daarop eenig antwoord geven. Het sectie-onderzoek toch is afgeloopen en het zal dus spoedig blijken in hoever de Tweede Kamer bereil is om te gemoet te komen aan hen, dio het ingediende ontwerp wenschen te zien aangevuld en gewijzigd. Van het overleg tusschen do Regeering en de Kamerkan veel goeds worden verwacht. Indien ooit, dan zal thans do samenwerking, zoo onmisbaar om iet 3 goed 3 tot stand te brongen, niet ontbreken. De Regeering heeft in do eervolle taak om verbetering te brengen in den toestand van ons volksonderwijs, nog een belangrijk aandeel overgelaten aan de Kamer. Dat deze dan ook niet aarzelo daarvan een ruim gebruik te maken. Men bodenke dat deze zaak, die nu reeds zoovele jaren onzen politieken toestand heeft beheerscht, nu niet alleen moet worden afgemaakt, maar zoodanig goregeld, dat in dit opzicht aan Nederland eene eervolle plaats onder dc beschaafde natiën verzekord zij. C. P. MFaTELERKAMP. --- in verband met de herziening van dcN belastbare opbrengst der ongebouwde eigendommen. HET KADASTER Het Bijvoegsel vnn het Handelsblad van den lsten dezer bevat een artikel van v. D. te Hoorn, onder bovenstaand opschrift. Voorzeker is het onderwerp van gewicht, ook in opzicht, in hoeverre het kadaster in zijn tegenwoordigen toestand de gegevens verschaffen kan, welko bij eene herziening der belastbare opbrengst op den voet van het daartoe strekkende wetiontwerp er uit geput znllcn moeten worden. Zij, die in het kadaster eene grief zoeken tegen de herziening der belastbare opbrengst, voeren veelal aan, dat vernieuwing of grondige verbetering van het kadaster, hetwelk daarbij als hoogst gebrekkig wordt voorgesteld, aan de herziening moet voorafgaan. Vooral na de klachten in de laatste jaren over den toestand van hot kadaster aangeheven, maakt zulk eene redeneering wellicht eenigen indruk op den oningewijde, en toch is zij, van nabij bezien, niet .anders dan oen gevolg van onbekendheid met do zaak, zoo niet eene poging om de herziening te verschuiven. Men behoeft inderdaad geen technisch man te zijn, om do groote voordeden van een hoogst nauwkeurig kadaster ook voor eene algemeene schatting van de eigendommen op prijs te stellen ; maar onze kaarten zullei in onzen tijd voor eene taxatie wel niet veel heter worden dan zij nu zijn. Wat toch is het geval? Niet alle gemeenten zijn vroeger onberispelijk gekadastreerd en het aantal gemeenten, die hermeting behoeven, is wel zoo groot, dat dit werk, ook met den meesten ijver, eerst na verloop van jaren kan worden voltooid. Bovendien zijn de kaarten sedert de oprichting van het kadaster niet volledig bijgehouden, bepaald niet met betrekking tot verandering van eigendommen, die in dezelfde handen gebleven zijn. In die gevallen was bijhouding trouwens minder noodig dan in andere. Gesteld nu, het plan ware gevormd, om de kaarten van elke gemeente naar de beste methode opvolgelijk volkomen in overeenstemming to brengen met het terrein, dan zou voor dien arbeid, zelfs al wierd het personeel der ambtenaren aangevuld mét alle geschikte personen, die zich daartoe aanmelden, toch zeker een twintigtal jaren noodig zijn, en indien dan de laatste gemeente hare beurt zou hebhen gehad, dan zou men met de eerste weer kunnen beginnen Genoeg om aan to toonen, dat aan vernieuwing »f volledige bijwerking van het kadaster voor oene herziening niet te denken valt. Wil men verbetering vau de grondbelasting niet overlaten aan een volgend geslacht, dan blijft er niet anders over dan gebruik te maken van ons tegenwoordig kadaster, ca dat is daartoe voldoende nauwkeurig. Twee bedenkingen worden gewoonlijk daartegen aangevoerd: Men zegt, de grootte der perceelen is niet altijd juist. In een ander verband wil ik dat gaarne toegeven, maar met betrekking tot de schatting is die bewering niet anders dan oene chicane. Tot toelichting een enkel woord. Wat versta.it men onder «■onnauwkeurig" bij schatting van eigendommen voor do regeling der belasting? Dc belastbare opbrengst wordt niet op een goud schaaltje gewogen. Zij is dc uitkomst van oene appreciatie, waarbij men tracht een gemiddeld cijfer per hectare te vinden en dat gemiddeld cijfer zal ook door de aan te nemen schalen vau schatting, veelal zeker wel tien procent van de werkelijke huurwaarde afwijken. In hetzelfde kadastraalpsrceel vindt men bovendien meermalen grond van uiteenloopende hoedanigheid ol belastbare waarde en de grens tusschen die twee of moer soorten van grond in hetzelfde perceel, zelfs op de beste kaart niet aangegeven, moet bij benadering bepaald worden. Gesteld nu eens, een perceel is volgens liet kadaster één hectare groot en dio grootte verschilt 5 pCt. met »de waarheid". De belastbare waarde bedraagt ƒ5O per hectare en de belasting wordt geheven naar 12 pCt., dan zou die OEiiauwkeurigheid — en zij is zeer ruim gesteld — voor den aanslag in de belasting een verschil geven van dertig cent per hectaro; wat betcekent zulk een verschil voor eene schatting waarbij, zooals uit het voorafgaande blijkt, verschillen van anderen aard, doch van veel meer omvang, noodwendig ter zijde moeten worden gesteld? Een andere grief wordt gezocht in gebrek aan overeenstemming tusschen de kaart en het terrein, maar die leemte bepaalt zich veelal tot landerijen van denzelfden eigenaar. Aan dat bezwaar is op eenvoudige wijze te gemoet te komen door doelmatige voorschriften in den geest van het wetsontwerp, en waar hot soms landerijen van eenigen omvang mocht betreffen, daar is hermeting voor dc schatting wel uitvoerbaar, mits een goed gebruik wordt gemaakt van den tijd, die noodwendig nog moet verloopen vóórdat do schattingen aanvangen. Ons kadaster is inderdaad zoo slecht niet als het soms wordt voorgesteld en in elk geval nauwkeurig genoeg voor eene schatting, die tot regeling der grondbelasting moot dienen. Wil men geene herziening, men voere daartegen dan gegronde redenen aan, maar verschuile zich niet achter onnauwkeurigheden van het kadaster, die, zelfs door een vergrootglas bezien, voor de taxatie geen redelijk bezwaar kunnen geven. Als hoofdambtenaar bij het technisch gedeelte van het kadaster, met de kaaiten van ongeveer een derde gedeelte van het Rijk bekend en gewapend met eene ervaring op kadastraal gebied, die een bijna vijftigjarigeh diensttijd kan geven, meende ik over dit gewichtig onderwerp het bovenstaande in het midden te mogen brengen. 's-Boscu, 23 Maart 1878. J. K. --- Duitschland. In de kringen der afgevaardigden heerscht algemeen de overtuiging, dat het ontwerp op het oprichten van spoorwegen in deze zitting zal worden verworpen. — Aan dc Köln. Zcitung wordt per telegram uit Berlijn gemeld, dat de heer von Bismarck zich in zeer lijdcnda-n toestand bevindt. Hij is ten hoo^stc^ oirtjtemdover.de XFa^A'^Ja^..^ t^ ZljdC WCrd^ gesteld. Hij verkeert in zoo lijdenden toestand, dat de k-den van zijn gezin er ten ernstigste op aandringen, dat hij zijn ontslag voorgoed znl nemen. Dn heer von Bismarck begint zelf dat thema weder te behandelen. — Blijkens de berichten uit dc hoofdsteden der verschillende Bondsstaten ontvangen, is dc verjaardag des Keizers op 22 dezer aldaar op luisterrijke wijze gevierd. Vooral heeft men te Stuttgardt en te Munchen ' ten hove schitterende feesten gegeven, tot viering van die gebeurtenis. — Een Berlijnsch dagblad, de Bank- undlland. Zeitung, deolt betreffende don nieuwen minister van binnenlandsche zaken o. a. het volgende mode. De heer Batho zu Eulenburg is de oudste zoon van den heer Batho zu Eulenburg-Wicken , landhofmeester van het koninkrijk Pruisen, indertijd directeur der hoofdadministratie van de openbare schuld en gedurende enkele jaren voorzitter v.an het Pruisische Huis der Afgevaardigden. Hij begon zijn openbare loopbaan als landraad in Deutsch-Krone ; van 18G3—1870 zat hij als vertegenwoordiger van liet kiesdistrict Platan-Duitsch-Krone in het Pruisische Huis der Afgevaardigden en in 18G7 in den Noordduitschen Rijksdag. Gedurende eene zitting van den Pruisischen Landdag is de heer zu Eulenburg tweede onder-voorzitter geweest van het Huis der Afgevaardigden. In ondergeschikten rang in het ministerie van binnenlandsche zaken geplaatst, klom hy spoedig op tot geheim regeeringsraad in dat ministerie. Vandaar vertrok hij naar Wiesbaden in betrekking als regeeringspresident en later ging hij naar Hanover , alwaar hij den rang van opperpresident der provincie bekleedde. Zijn voorganger aldaar was de heer von Stolberg Weringsrade , destijds benoemd tot Duitsch ambassadeur , die dezer dagen de betrekking heeft aanvaard van vice-president van het Pruisische kabinet. De heer Batho zu Eulenburg is geboren op 31 Juli 1831. --- Zwitserland. Volgens mededeelingen uit Bern, is dezer dagen in in stilte een proclamatie aan de hoeken der straten aangeplakt, afkomstig van het //Zwitsersche arbeidersbond." De taal van dit stuk is even heftig als hoogdravend. De regeering wordt daarin beschuldigd op 18 dezer maatregelen te hebben genomen tegen de zoogenaamde anarchisten, ten gevolge w.aarvan onrust in de Republiek en voornamelijk in het kanton Bern is gezaaid. Aan ieder was liet bekend, behalve aan de regeering, zoo luidt de proclamatie, dat de anarchisten volstrekt niet van meening waren demonstratiën ter eere van de Parijsche commune te doen plaats hebben. Ook de dagbladen, die de maatregelen der Regeering hebben geprezen, worden op allerlei wijze aangevallen. En aan hot slot van bedoeld stuk wordt een poging gedaan tor verheerlijking van 18 Maart, in verband met het doel, waarnaar het //Arbeidersbond" streeft. Kaar men verneemt, zal het nieuwe ontwerp op dc militaire belasting, hetwelk thans bij den Bondsraad andermaal in bewerking is, in deze richting zal worden gewijzigd, dat de belasting zal worden verhoogd. De radicale dagbladpers trekt daartegen met geweld to velde. Met zekerheid voorspellen die dagbladen, dat het ontwerp, in dien zin tot stand gebracht wordende, andermaal het lot zal treffen van de vorige ontwerpen, namelijk dat het volk dc voordracht weder zal verwerpen. --- Etalie. Uit Rome wordt van 24 dezer aan Daily News geseind, dat de Koning de besluiten betreffende de benoeming dor nieuwe ministers heeft geteekend en laatstgenoemden den eed in handen des Konings hebben afgelegd, (.raaf Corti werd op 2;"> dezer te Rome verwacht; zijne benoeming zal echter niet definitief bekrachtigd worden , voordat hij met zijne ambtgenooten in het Kabinet zal geraadpleegd hebben. Het ministerie geeft natuurlijk ruime stof tot beschouwingen aan de dngbjndcn ; onder de verschillende organen zijn die der linkerzijde nog het minst hartstochtelijk, waarschijnlijk omdat zij overtuigd zijn van de gevaren , welke een coalitie-ministerie in het Parlement bedreigen , bij de tegenwoordige samenstelling der partijen. De Diritto zegt o. a.: //Cairoli's naam en loopbaan zijn ons een waarborg, dat de belangen van Italië zullen behartigd worden en dat elke belofte der regeering getrouw zal worden nagekomen." Het ministerie is thans als volgt samengesteld : Cairoli, voorzitter en ad interim (tot aan de komst van Corti) buitenlandsche zaken; Zanardelli, binnenlandsche zaken ; di Sanctis, onderwijs ; Seismit- Doda, financiën ; Bruzzo, oorlog ; di Brochetti, marine ; Conforti, justitie; Baccariai, openbare werken. --- De christelijk-sociale arbeiderspartij te Berlijn. BERLIJN, 23 Maart. (PART. CORR.) Men begint in Duitschland bezorgd te worden over de macht en de uitbreiding van het socialisme, waarvan mijn vorigo brief oene beschrijving en eene verklaring trachtte te geven. Immers zulk een verschijnsel bewijst, dat de maatschappij waarin het zich vertoont, krank is, en men dient een geneesmiddel te zoeken, zal eene gevaarlijke crisis worden vermeden. Over het verloop van zoodanige crisis echter kan met de krachtige organisatie der gewapende . macht geen twijfel bestaan; maar, wanneer het tot een bloedigen bnrgerstrijd komt, dan blijft de overwinnaar toch zwakker dan hij is geweest. Het is gelukkig nog niet zoover gekomen, dat men daaraan heeft te denken, maar het wordt toch dringend tijd zich aan het werk te zetten, om ten minste do uitbreiding der socialisten en de steeds toenemende overdrijving hunner beginselen tegen te gaan. Van het verdwijnen deipartij kan geen sprake zijn', zoolang de algemeene oorzaken, die het socialisme te voorschijn roepen, niet verdwijnen. ïot nog toe is ter bestrijding van het socialisme nog weinig gedaan. De Regeering vergenoegt zich met het uitsteken van roode vlaggen te verhinderen, en ongeveer alle zes weken een redacteur der Bcrliner Freie Prcsse achter slot te brenger. 11 andelt zij aldus, omdat zij begrijpt, dat eene volksbeweging van dien aard door regeeringsuiaatregelcn en door geweld slechts aangevuurd wordt, het zou zeer wijs zijn, maar weinig ttrooken met de gewone handelwijzo der Pruisische overheid, die nog al op geweld vertrouwt ? Misschien ook begrijpt zij, dat het socialistische schrikbeeld de goede burgerij met de militaire regeeringswijze kan verzoenen, wat daarvan is , kunnen wij voor het oogenblik onbeslist laten. Alleen zij opgemerkt, dat keizerrijken doorgaans wel een speet re rouge willen bezitten. Van conservatieve zijde daarentegen, is in den laatsten tijd eene poging gedaan, om het socialisme op zijn eigen gebied te bestrijden. Het geschiedde van orthodox-Luthersche zijde. Hieruit is ia het begin van Januari de partij der Christelijksoeiale arbeiders ontstaan, eeno zeer eigenaardige verschijning. De leiders van deze partij zijn van twee grondbeginselen uitgegaan. Vooreerst erkennen zij ronduit dat de eischen der socialisten in vele opzichten gerechtvaardigd zijn, en men door hervorming der maatschappelijke inrichtingen eene juistere verdeeling van den nationalen rijkdom, een minder onrechtvaardige tegenstelling van overvloedige welvaart en uiterste armoede moet teweegbrengen. Aan de andere zijde echter verklaren zij, dat het socialisme, zooals het zich nu vertoont, vele verkeerde bestanddeelen bevat en door een slechten geest bezield is. Zij meenen, dat de tegenwoordige socialisten hunne eischen veel te ver drijven, dat zij gevaarlijke droombeelden koesteren, dat dc meesten onder hen slechte middelen gebruiken willen, om hun doel te bereiken, ja zelf* neiging zouden hebben tot gewelddadigheden en gruwelen, in andere landen slechts al te dikwijls door dc journalisten uitgelokt. Zij verwerpen vooral het materialisme, waarmede do Duitsche socialisten pronkeiyle vijandige gezindheid jegens kerk en godsdienst, de weinig verhevene zedoleer, wCÏke het gevolg zijn van zulk een materialisme. Hun doel is dus schifting der goede en slechte bestanddeelen vnn het socialistische programma, en verzoening van het zoo gezuiverde socialisme met de Luthcrsche kerk en den godsdienst[der voorvaders. Zij wenschen eenerzijds do socialisten tot het orthodoxe christendom te bekesren, anderzijds de orthodoxe christenen tot eene betere beoordeeling van het socialisme te brengen. Want van liberalen, zoowel op kerkelijk als op staatkundig gebied, willen zij muts hooren, omdat die noch christen-ju, noch socialisten zijn. De stichter van deze partij is een der hofpredikantcn, de heer Stücker. Hij is de zoon van een arbeider, en heeft in zijne jeugd het lijden en de ontberingen van een armoedig gezin leeren kennen. Na afloop zijner theologische studiën, verhief hij zich door talent en werkzaamheid tot de eervolle betrekking, die hij nu bekleedt. Maar in zijne rijpere levensjaren , toen de fortuin hem gunstig toelachte, vergat hij de ervaringen zijner kindschheid niet; de herinnering daaraan eu do telkens vernieuwde ervaringen, die hij als predikant onder de arme leden der kerk opdeed, noopten hem zich voortdurend meer met de sociale vragen op te houden. Toen het socialisme ook in zijne gemeente vele aanhangers verkreeg, die te gelijk met het opnemen van socialistische denkbeelden allen godsdienst en dikwijls ook alle zedelijkheid verwierpen, kwam hij tot de gedachte, dat zich hier een nieuw veld voor d« kerk opende, dat zich in allen geval een nieuwe plicht voor de geestelijkheid opdeed. Zijne ervaringen en zijne sociale studiën deden hem de relatie re waarheid van eenige sociaistische eischen erkennen, terwijl zij hem ook leerden, hoeveel onervarenheid en hoe vele utopieën in het weinig ontwikkelde denkvermogen der lagere klasse opdaagden onder de voortdurende prikkeling der armoede en der naijverigheid. Zijne godsdienstige overtuiging, zijne gehechtheid aan de kerk, deden hem tevens betreuren dat een groet gedeelte des volks zich van allen godsdienst vervreemde, en daardoor eene bron van troost en versterking verloor, die hem vooral in ongelukkige levensomstandigheden noedzakelijk schijnt tot het ophouden van menschenwaarde en zedelijkheid. Zoo kwam hij tot de gedachte, dat het mogelijk zou zijn eene christerijk-socia'.e partij te stichten, waarin men tegelijk gematigd socialist en goei Christen wezen zou. Hij riep achtereenvolgens verschillende socialistische vergaderingen samen, waarin hij zijn programma uiteenzette, de critiek van het tegenwoordige socialismus uitsprak tegenover socialisten, en het orthoxe Christendom tegenover atheïsten verdedigde. Het ging in deze vergaderingen zeer luw toe, daar de meeste toehoordei-3 niets van een christelijk socialisme wilden hooren Welke meeiiirg men ook over de waarde eu den uitslag deionderneming van den lieer Stó'cker koestero, men moet voorzeker achting en bewondering gevoelen voor een man, die onder het grootste rumoer, te midden der brutaalste scheldiïéV£lfMn*ii kloekmoedigheid zijne gedachten, hetgeen hij voor redeiiaar.^alen\!va'lKfWPfel;e.lijk acht, heft ui^e.a,,rokei,. Het vorm en meesleepend door innerlijke overtuiging, kwam hem in dezo vergaderingen zeer ten goede, vooral daar hij met een door het Berlijn:che volk zeer beminde en niet onbegaafde tegenstander, don volksvertegenwoordiger Most, te doen had. Do manier van spreken en denken van de» heer Most wordt eenigeriiiate gekenschetst door de twee beruchte zinsnedon die hij in die vergaderingon uitsprak : »wij (de socialisten) vreezen noch gewild op aarde, noch macht in deu hemel",én verder, zich tot den heer Stócker wendende: «uwe ure is geslagen; maakt uwe rekening met den hemel af.' — Zooals men daaruit opmaken kan, laat de heer Most dikwijls de logica varen ter. wille van eene mooie phrase. Ongelukkiger is de zwakke zijde van zijn tegonstander, den heer Stücker, ook het gemis aan eene grondige logica. Dit zal u zeer zeker in het oog vallen bij het lezen der voornaamste bepalingen van het programma der nieuwo partij, die, niettegenstaande eene hevigen tegenstand, desniettemin tot stand is gekomen. Dit programma vindt men in den Sldatssocialist van 27 Januari, het weekblad der partij. De christelijk-soeiale arbeiderspartij, leest men daar, staat op het terrein van het christelijk geloof, van liefde voor Koning en Vaderland. Zij verwerpt de tegenwoordige sociaaldemocratie als oiipractUch, onchristelijk, onpatriotisch. Haar doel bestaat in eene vreedzame organisatie der arbeiders de vermindering vau den afstand tusschen rijk en arm , en eene zoodanige regeling der zaken, dat eene grootere oeconomische zekerheid ontstaan kan. Zij wenscht de stichting van verplichtende arbeidersgenootschappen, één voor elke industrie in het geheele rijk, de regeling van den toestand der leerjongens, de instelling van scheidrechters, van rentencassa's voor weduwen, weezen, enz., de grootst mogelijke opheffing van den arbeid 'op Zondag, eon voor elk vak vastgesteldo normale werkdag, een krachtig streven om de regeling van den arbeid internationaal te maken, eene bescherming der arbeiders tegen ongezonde arbeidsinrichtingen, eene ten minste tijdelijke bescherming van den nationalen arbeid, eene progressieve inkomstenbelasting, zeer hooge belasting op de weelie-aitikels, enz. Hierbij komen nog eenige veorschriften, meer van zedelijken aard, als aanmoediging tot menschenliefde, tot bereidwilligheid en andere soortgelijke deugden. Wat men in de Christelijksoeiale partij onder christendom verstaat, dat is veel sneller uitgemaakt: het is de Luthersch-orthodoxe opvatting van het Christelijk beginsel. Doch de heer Stöckor begrijpt zeer goed, dat men tegenover eene partij van ongeloovigen niet kortweg ieweren kan, dat bet Christendom op zijn Luthersch de waarheid is, maar dat men zulks eerst bewijzen moet. Daarom zal hij ook ondernemen op eene populaire manier te bewijzen, dat dit Christendom de eenige wetenschappelijk gegronde waarheid is , en om deze zware taak te volbrengen zal hij, te oordcelen naar de weinige diesbetretfencle verhandelingen van den Staatssocialist, van de derde periode der Schellingsche phjlosophie uitgaan. Hoe onlogisch het gansche plan samenhangt, is klaarblijkelijk. De sociale hervormingen, dio het programma vereischt, zijn op enkele uitzonderingen na van 'gematigden aard, maar daarom juist vergenoegen zij geenszins het grootste deel der socialisten, terwijl zij toch reeds veel te veel vergen, dan dat de meeste conservatieve orthodoxen er mee instemmen kunnen De wetenschappelijke grondvesting der Luthersche orthodoxie door middel der Schellingsche pbilosopliie is oen meer dan gewaagde onderneming, die al dadelijk niet populair zijn kan, omdat ze op een wijsgeerig systeem berust uit veel droomerij en weinig positieve wetenschappelijke gegevens samengesteld terwijl de orthodoxie slechts in schijn gehandhaafd wordt. De heer Stöcker ziet niet in, dat het plan .alleen om hetopenbaringsgeloo wetenschappelijk to rechtvaardigen, reeds in zichzelf de verloochening van het opeubaringsgeloof insluit, daar de overtuiging door zulk een betoog voortgebracht, niet meer op de goddelijke waarde der openbaring berust, maar op de bewijzen tan het menschelijk verstand, waarop men haar steunt, dat is te zeggen, op rationalijtischen bodem. Hij vergeet, dat men onmogelijk te gelijkertijd een nieuwen naatschappelijkcn toestand stichten kan en het oude godsdienstig geloof handhaven, daar dit zelf do vrucht en de uitdrukking is van den maatscbappelijkcn toestand, dien men als verouderd wil ouruimen. Hij ziet niet in, dat, wanneer men aan het menschSjk verstand het recht toekent om de vroeger algemeen erkende waarheden omver te werpen, men niet te gelijkertijd aan dat zelfde menschelijk verstand hst recht ontzeggen kan ook op godsdienstig en wijsgeerig gebied de vroeger algemeen erkende waarheden door anderen te vervangen. Doch deze in den aard der zaak liggende tegenstrijdigheden zijn niet de eenige redenen, die aan den goeden uit- Blag doen twijfelen. In Duitsche hoofden kunnen op wijsgeerig en theologisch-gebied de grootste tegenstrijdigheden zich vereenigen, zooals de vroegere verbinding der Luthersche orthodoxie met de Hegelsche wijsbegeerte reeds duidelijk be- Wijst. Maar er zijn nog andere omstandigheden die bij de socialisten wantrouwen wekken. Zoo kunnen zü, bij voorbeeld met begrijpen, hoe men te gelijk in persoonlijk vérkeer met den Keizer en de aristocratie, die toch voor alles behalve socialisten doorgaan, en aan hot hoofd eener socialistische beweging zijn kan. Zij vinden in de voorgestelde hervormingen met alleen onvoldoende eischen, maar ook eene zekere onbepaaldheid in de gebruikte termen, die voor zeer verschillende uitleggingen vatbaar ziin. Wanneer zij te weten krijgen, dat de Keizer en Bismarck de onderneming van heer Stöoker hebben geoorloofd, Wanneer zij een Pruisisch minister tot de partij zich zien bekeeren, kamt' bij hen onwillekeurig het vermoeden op, dat deze geheele beweging slechts eene poging iq van conservatieve zijde, om de socialisten onder elkander te verdeden , en de macht van het socialisme te breken. De liberalen en de in Berlijn zeer talrijke aanhangers der Fortschrittspartij koesteren ook, voor een groot gedeelte, wantrouwen ten aanzien der christelijk sociale leiders. Zij vreezen , dat het hun even zooveel.te doen wezen zal om het liberalisme te bestrijden, als om het socialisme to zuiveren, zij zien er eene poging in, om voor wie zulk een betoog nuttig zijn kan, betoonen, dat de conservatieve kerk alleen in staat is het socialisme te bestrijden, en men daartoe geena concessiën aan het liberalisme behoeft te doen. Eindelijk om aan de lagere bevolking te bewijzen, dat niet het liberalisme met zijne aanlokkelijke beginselen, maar het eude op kerk en koning gesteunde conservatismus alleen zich waarlijk oiu de armoede van het volk bekommert en practische middelen weet aan te wenden. Het is onaangenaam zulke vermoedens te uiten aangaande mannen, waarvan een gedeelte ten minste met volle overtuiging hunne zoo moeilijke taak hebben aanvaard. Om der waarheid getrouw te blijven moet ik u deze beoordeelingen die hier dikwijls geveld worden, mededeelen en er bijvoegen,' dat zij mij gedeeltelijk waar schijnen te zijn. Ik herhaal het nogmaals: voorzeker zijn verscheidene der hoofden dier partij met volle overtuiging te werk gegaan, doch deze zelve hebben, ter wille van hunne zaak, den socialisten op zekere punten toegegeven, meer dan zij het misschien zelven wel gewenscht achten, in allen geval meer dan zij in de werkelijkheid ooit denkan te verkrijgen. Maar naast deze menschen staan er .anderen, die alleen uit staatkunde hetzij op kerkelijk, hetzij op maatschappelijk gebied de partij ondersteunen, ten aanzien van welke het wantrouwen zoowel van do socialisten als van de liberalen volkomen gerechtvaardigd is. Wat de uitbreiding der Christelijk-sociale partij betreft, valt weinig met zekerheid te zeggen. Men verneemt, dat zij voortdurend toeneemt, en reeds ongeveer TiCD leden telt. Maar de groote vraag is of deze 12CO leden vroeger onchristelijke socialisten waren of wel niet socialistische Christenen. Is de tweede onderstelling de ware, dan zou de onderneming van den heer Stöcker alleen daartoe gediend liebbon, het aantal der socialisten te vermeerderen. Van socialistische zijde heeft men de poging van den heer Stücker beantwoord door eene oproepiDg aan alle socialisten om de nationale kerk te verlaten, doch aan dit plan schijnt weinig gevolg gegeven te zijn, hetzij omdat door de aangifte van het uittreden uit de kerk een officieel stuk noodig wordt, wat eenige' guldens kost, hetzij uit zuivere onverschilligheid, hetzij ook uit vrees om met de aloude kerk voorgoed ta De ervaring zsu' ïeereu wUt ei \;niuuciiuuuuui...,h»<,ma.i zaL Het mag echter reeds op bet oogenblik ongelukkig geacht worden, dat eene op zichzelf zoo loffelijke poging als die om het socialisme te matigen en te zuiveren, verbonden is met oene zoo bekrompen kerkelijke zienswijze en met weinig eervolle staatkundige oogmerken. Mislukt deze poging , dan is de weg versperd vóór andere soortgelijke ondernemingen, die zich op een meer modern standpunt zonden plaatsen. Zulks is dan ook de schuld der liberalen, die hier, zooals in vele andere landen, eene verregaande onverschilligheid aan den dag leggen en een onvergeeflijke zelfzucht. Eer dc handen aan het werk geslagen worden, wachten zij gewoonlijk, dat het gevaar dreigend worde, zoo dat het te laat is om het te verhoeden, of dat hunne eigene bezittingen gevaar loepen. Het liberale beginsel is voor velen slechte een voorwendsel, om in het geheel geen beginsel te hebben, of, nog meer, om niets te doen voor de verdediging en de versterking van hun beginsel. Het socialisme kan niet door regeeringsmaatregelen, maar alken door den directen invloed der standen op elkander verdwijnen. Wanneer de liberalen zulks verzuimen en den weg aan de conservatieven open laten, hetzij tot geweldige maatregelen, hetzij tot christelfjk-BOoiale paitijen, maar altijd tot kortwieking van het liberalisme, dan moeten zij ook naderhand niet klagen over de slechte gevolgen van zulk een handelwijze. ---