Om en bij de Tentoonstelling „De Vrouw 1813—1913". .V, . «Jit de schoolwereld van voor lionderd jaren. Twee modellen van schooltjes heeft de sub- Commissie voor onderwijs van da Historische Afdeeling onzer Tentoonstelling ons voor oogen gesteld: dia van een maïtressensehooltje en van eren naaischool t je; en daarmede zoo al geen Volledig, dan toch een typeerend beeld gegeven van de schoolwereld, waarin vóór honderd jaren het schoolmeisje en de onderwijzeres plachten to verkeeren. Want al mocht huis onderwijs door eene gouvernante voor het meisje uit de hoogere standen al het meest voorkomende zijn, het schoolonderWijs was daarom voor haar nog •Volstrekt niet ongewoon. Meisjes uit alle rangen en standen der maatschappij bezochten del zoogenaamde maïtressenschooltjes of kinderscüiooltjas. inrichtingen van bijzonder onderwijs, Waar evenals op oe openbare of armenscholen, gelijk men ze toen nog betitelde, co-educaüa regel was. Ter voltooiing harer opvoeding, zoo 'daaraan mocht worden gedacht, bezocht het meisje uit de volksklasse ook nog de naaischool, en kwam daar vaak samen met meisjes uit meer bevoorrechte kringen. Van dja maitressen- en naaisehooltjes hebben Wij gunstige en ongunstige berichten gevonden, Schrijft de subcommissie in den catalogus op: P'ag. 78. Dal de lokaaltjes vaak dompig eri klein waren, zal wel waar zijn. School-hygiëne, Wie dacht er toen aan? Dat de maitressen meest waren vrouwen, die dit middel van bestaan aangrepen zonder eenige voorafgaande opleiding daartoe ta hebben genoten, of paedagoigische roeping ta bezitten, zal eveneens maar al te vaak het geval zijn geweest. De positie der onderwijzeres in de schoolwereld van vóór honderd jaren was bovendien ver van gunstig, toen reeds veel minder goed geregeld dan die yan den onderwijzer. De schoolwet van het jaar 1806. dia. behoudens enkele wijzigingen van Weinig belang, van kracht zoude blijven tot het laar 1857, dus eene halve eeuw, had wel voor het eerst gesproken van schoolhouderessen, maar die allerminst gelijk gesteld met hare mannelijke collega's. De bij die wet ingevoerde Verordening op het afnemen'en afleggen van examens van degenen» Qie Lager Onderwijs begeeren te geven in de Bataafscha Republiek, bepaalde, dat er zouden zijn vier rangen voor de s c h o o 1 o n d e r \v ij z e r s en voor de schoolhoud e ressen slechts één enkele. De nieuwe wet keilde ook wel vrouwenscholen voor voortgezet onderwijs, maar liet de schoolhouderessen geheel vrij zich daarvoor bekwaam te achten. Dat de vrijheid, ito dezen aan het particulier initiatief gelaten, % en dan rijke vruchten droeg, bewijzen de) *Uet roem bekende kostscholen' van 'Anna Maria IMoens, te Ede, van Barbara van Meerten—¦ öchilperoort, te Gouda. Maar dit waren uitzonderingsgevallen. Als regel mag worden aangenomen, dat het gemis van een' prikkel om eene hoogere akte te behalen) het meerendeel der onderwijzeressen in ontwikkeling deed achterblijven bij de onderwijzers. Het dientengevolge Rerezen wantrouwen van hqt publiek in hare capaciteiten voor voortgezet onderwijs werd dan ook oorzaak, dat de onderwijzeressen het meestal niet verder brachten dan tot het houden van kinder- of maïtressenschooltjas, waar arm eu rijk, jongens en meisjes, meer- en mingevorderden gezellig door elkander zaten, zooals het aardige modelschooltje op het mooie, oude grachtje van Meerrhuyzen onls dat te zien geeft. Over de geraniums in het bloemenrekje door oe kleine ruiljes naar binnen glurende, zien Wij daar een tooneeltje, dat het ons begrijpelijk maakt, dat velen, trots het primitieve der inlichting, trots plak en schandbord, trots de» luttele examenkennis der maïtres, aan dien schooltijd eene aangename herinnering hebben h-\vaard. Misschien is de- blozende „goedgemutste" maïtres, dia wij daar aan haren hoogen lessenaar zien zil len, wel bedoeld als het Contericitsel van de Wed. Schumacher, bij wie prof. David van Lennep van zijn vijfde jaar ter schole werd gezonden, „hij, de zoon van een schepen en raad der slad Amsterdam, in gezelschap van vrij wat Plebejertjens," teekenjue zijn zoon mr. Jacob van Lennep. daarbij «an. Leizen behoefde de vijfjarige knaap van de, Wed. Schumacher niet meer te leeren, dat kende David van Lennep, evenals later zijn fcoon Jc.cob, reeds op zijn vierde jaar, zonder dat zij daarom nog tot de wonderkinderen behoorden; het feit was destijds ver van ongewoon. '-Men was toen minder bevreesd dan heden ten dage," schrijft mr. Jacob van Lennep, „het geheugen der' kinderen, wanneer zij gezond en sterk zijn. te oefenen; en oordeelde, wat trouwens eigen ondervinding bij mij 'heeft bevestigd, dat niemand licht vergeet, 'tgeen hij als kindl geleerd heeft. Het kind, wanneer het niet geheel van geest ontbloot is, wordt uit den aard door nieuws- en weetgierigheid gedreven en bestormt allen, van wie hij bevrediging verwacht, toet vragen Hij' levert daardoor zelf het bewijs, dat het behoefte heeft te leeren." Op me*% maïtressenschooltje viel derhalve heel wat meer ta leeren dan enkel spellen en lezen. Zonder iets van onzen tegenwoordigen angst Voor overlading, leerde David van Lennep op de school van'de Wed. Schumacher, waar hij bleef tot zijn tiende jaar, Fransch, aardrijkskunde en geschiedenis, legde hij er den grond Voor eene degelijke algemeene ontwikkeling. Of tegenwoordig het kind tot zijn tiende jaar *}iet al te veel wil ontzien en het dientengevolge in de daaropvolgende jaren niet noodeloos moet drijven en jachten ter bereiking van het quantum kennis en peil van ontwikkeling, dat de maatschappij na afi0op van den schooltijd nu eenmaal onverbiddelijk blijft eischen ? Dat men niet schroomde, den kinderen van den beginra degelijken kost vextr te zetten, be- Wïst hert in 1781 verschenen Va derl a nds ch *? B Boek voor de Nederlandsche •eugd, een allerliefst boekje, met keurige graren, anderzijds dat stukken, lange jaren toegeschreven aan de Noord-Nederlandsehe schildersehool, inderdaad niet tot haar behooren. Nochtans kan men bij de beoefening der kennia van wat de schilderkunst in deze periode heeft ingeleverd, profiteeren van hetgeen op deze tentoonstelling is geschied: het plaatsen van erkende, vaak door handteekening gewaarmerkte stukk... Man b. paalde meesters, naa_± „tukken <_. hetz«lfdo karakter dragen, echter niet met beslistheid, -jm feis taleesters zijn toe te schrijven —> overeenkomst in détails stempelen vaak schijnbaar de stukken al» van ile middeneouws-he meesters afkomstig, maar 'de détails zelf, het plaatsen ergens van eea wapen, het aanbrengen eener inscriptie, kun leiden tot twijfel. Een stuk interieur, met op de kerkramen voorkomend familiewapen, kan omdat het wapen afkomstig is uit eea andere landstreek, aan aldaar Wonende schilders worden toegeschreven. Maar mogelijk is het ook dat het wapen is aangebracht ep verzoek vaa hem of haar die het stuk bestelden. Met deze en meerdere overwegingenN heeft men rekening gehouden wat de inrichting van de tentoonstelling betreft. Het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen telt ettelijke ineenloopende Zalen en eenige hoekkamers. Welnu de hoekkamers zijn ingeruimd voor (wellicht) Vlaamsche ca Duitsene kunst en enkele curiosa, maar overigens wandelt wen, bij de zaal „links" begonnen, in chronologischen tocht door de zeer curieuze verzameling van de meesters van dezen tijd.. Eenige curiosa uit een ietwat vroegeren tijd openen hst geheel. Zoo bijvoorbeeld de ia dea catalogus met een vraayteeken aan een Noord-Nederlaader toegeschreven „Kruisiging" en eenige anderen. Eea der beste waaden vaa deze tentoonstelling toont ons werken van Cornelis Engebrechtzen (1408—1533), van Leiden, een triptiek ia oude lijst. •Middenpaneel Golgotha, linkervleugel „Outkleeding van Christus en kruisdraging". Rechtervleugel: Opstanding. Er volgen in deze afdeeling nog eakele werken van dezen Leidschea meester ca daaraan ziju toegevoegd ongeteekende werken, die aaa hem worden toegeschreven, althaas wat détails betreft. Na hem volgt in chronologische orde Geertgen van J-t.-Jans, van wien ettelijke stukken hier aanwezig zijn. In dezelfde rij, links ia de zaal, treft mea een aantal paneelen van Lucas vaa Leydea aan, o.m. Madonna met Kind, dat treft als alle werken van. dezen meester door prachtige bewerking vaa dit stilleven, de keurige behandeling van elke plooi, elk onderdeel der kleedij. Na hem vraagt Jacob Cornelisz van Oostzanen de aandacht. Belangrijk Ï3 het Mirakel der Heilige Stad, acht voorstellingen uit een cyclus die gewijd was aan het verhaal van de hostie uit de Nieuwezijds Kapel te Amsterdam, het woader van hare terugvinding en hare vereering. Belangrijk is 38. Dood van Maria, van Aertgea vaa Leydea (1498—1564). Of 't vaststaat dat dit stuk authentiek is mag niet worden gezegd. Terugkomende op Jacob Cornelisz treft zija meesterstuk (Köuigl. Gemaldegalerie te Cassel). 't Is de Christus als hoveaier ca Maria Magdaleaa, eea eigenaardig gecompliceerde afbeeldiag met rotsachtigen heuvel en Jeruzalem als achtergrond, de Christus, zonder aureool, tegen wien de weenende Maria Magdaleaa opziet. ' Alles wijst er op, dat No. 5G „De zeven werkea yaa barmhartigheid" aan eea Noord-Nederlandsehen meester mag wordea toegeschrevea. De verdeeling is in nevens elkander hangende tafercelen als de fcpijziging der hongerigea, dea dorstigen lafenis brengende, het kleeden der naakten, het begraven der dooden, het herbergen der pelgrims, het bezoeken der zieken ca het verlossea der gevaagenea. Eea daarnaast hangend paneel stamt blijkbaar uit dezelfde school. Zeer curieus is 83, dat aan Ouwater wordt toegeschreven, terwijl 49 is opgenomea ia de hoop dat eeaig toeschouwer overeenkomst kan aantoonen met in zijn of anderer bezit zich bevindeade stukken- teaeiade de ideatiteit .Tast to stellea. In dezeHde zaal vindt men treffelijk beeldhouwwerk, o.m. 114, de dood vaa Maria (afgestaan door het Nederlandsch Museum te Amsterdam) waarin de stervende Maria op een eenvoudig bed ligt, en omgeven is door de apostelen. Treffend is het lijdend gelaat der sterveade ca de gelaatsuitdrukkiag der haar omriageaden. 118, Heilige familie, 117, Maria het kiad aanbiddend, zijn blijkbaar uit dezelfde school. Dit is ongeveer 't merkwaardigste wat zaal I befat — in een volgend artikel zal worden gewezen (op hetgeen elders is ondergebracht. De verzameling zooals reeds is gezegd, is dank zij fle hulp van velea in binnen- en buitenland saamgebracht. Zij moge, voor wie gevoel heeft voor de historie onzer sehilderschool een groot bezoek trekken. ---