STATEN-GENERAAL. Tweede Kamer. Zitting van Woensdag 26 September. Op voorstel des Voorzitters worden een aantal commissoriale werkzaamheden en andere stukken , die in de vorige zitting onafgedaaii zyn. gebleven, overgebragt in het nieuwe zittingjaar, en, waar noodig, in de commissien eenige vacatures aangevuld. --- Adres van antwoord op de troonrede, Aan de orde is do voortzetting der beraadslagingen over het en wel over § VIII (Regtswezen). De lieer Godetroi heeft geen bezwaar in dc redactie van -die § , zoo als die uu is vastgesteld. Hij spreekt over den toestand , waarin de regterlijke organisatie verkeert. Met niet veel genoegen heeft hij in de troonrede terugg«vonden diezelfde aankondigingen, die er reeds sedert rijt' jaren in voorkomen. In al die toespraken wordt gezegd, dat de invoering van eene nieuwe regterlijke inrigting ijverig voorbereid wordt. Z. i. is er geene verbetering mogelijk, als er ten deze geen andere weg wordt ingeslagen , dan tol dusverre is gevolgd. Hij treedt in een geschiedkundig overzigt betrekkelijk dit onderwerp en den strijd, daarover gevoerd , zoowel wat betreft het behoud van het cassatiestelsel , als de uitbreiding der competentie van de kantonregters. Intusschen blijft de wet van 1861 sedert 5 jaren onuitgevoerd liggen, zood.at dc tegenstanders, ook gedreven door plaatselijke belangen en invloeden , weder op de hoofdbeginselen wenschen terug te komen , althans het bestaande te behouden. De gevolgen daarvan zijn allertreurigst voor het regtswezen. Het is geen amour propre d'auteur , die hem doet spreken, maar alleen liet belang der zaak. De toestand is onhoudbaar. De bestaande regterlijke organisatie is door den grondwetgever veroordeeld, en deze heeft er op gerekend, dat de nieuwe regterlijke organisatie reeds in dc zitting van 1849/50 zou ingediend worden. De minister Bosenthal heeft dit ook gedaan, en toch is zij eerst 11 jaren later tot stand gekomen, en is zij na die tot-stand-koming nog 5 jaren onuitgevoerd gebleven. Toch vreest hij, dat het uitstel aog langer zal duren. Wie durft denken aan het tot stand komen van een wetboek van strafvordering in deze zitting? Daarbij wijst spr. op de andere groote kwestien, als dc koloniale , de wet op de schutterijen, de wet op het hooger onderwijs on meerdere onderwerpen, die aanhangig of toegezegd zijn. Hij spreekt niet eens van eene ministerieclo crisis, die niet vreemd zou zijn en door sommigen zelfs niet voor onwaarschijnlijk wordt gehouden. Ook met het wetboek van burgerl. regtsvordering, al wordt het in deze zitting aangeboden , zal het nog wel eenige jaren duren vóór het wordt vastgesteld. Wat nu te doen ? Welke middelen moeten er worden aangewend, om aan dezen toestand een einde te maken ? Spr. atelt de vraag voorop, of het den min. ernst is om de wet ongewijzigd uit to, voeren. Volgens de troonrede gelooft hij dit wel; Waar is dit niet het geval, dan moet de wet ingetrokken worden. En willes de tegeustanders volharden in hunnen strijd tegen de wet pP de regterlijke organisatie, dan moeten zij het initiatief nemen tot voordragt eener wet in hun eigen systeem. Enkele redevoeringen te houden, brengt ons niet verder, hoewel liet gemakkelijker is dan eene regterlijke organisatie daar te stellen. Maar als de wet ongewijzigd gehandhaafd wordt, dan moet dc invoering 'Uet langer afhankelijk blijven van de invoering der wetboeken van strafvordering cri burgerlijke regtsvordering, waaromtrent de kamer getoond heeft dat zij oninagtig is, om eene dergelijke omvangrijke herziening tot stand te brengen. Nu moet z. i. de a'nvoerin" der regterlijke organisatie gepaard gaan met de partiëele wijziging in de wetboeken. Hij erkent dat er een groot bezwaar bestaat, namelijk: de nieuwe regterlijke indeeling. De vroegere exceptie, dat de indeeling uiet raadzaam was, alvorens de aanleg der «poorwegen ver gevorderd zou zijn, is ook nu vervallen. Hij weet niet hoe de minister over de indeeling denkt. Meent deze, dat zij gewijzigd moot worden, dan moot hij moedig do zaak aanvatten e& den strijd tegen het partikulier en lokaal belang niet schroomen. Op deze gronden geeft spr. den minister een ernstigen Wenk, om wanneer hij van oordeel is, dat de Regterlijke Organisatie moot ten uitvoer gebragt worden, de invoering daarvan los te maken van dc herziening dor Wetboeken van Strafvordering en Burgerlijke Regtsvordering, en op die wijze een einde te maten aan een toestand, die in de sectien genoemd is: een belag'helijken toestand. Hij zou nu nog kunnon spreken over de Noodzakelijkheid en de dringende behoefte om ook op aadere onderwerpen het denkbeeld van partiëele verbetering toe te passen. Dit 'al bij Hevcr bij de begrooting doen. Hij moet echter aandringen op - **n punt, namelijk : dc urgentie van de herziening van het Wetboek yan Koophandel ten aanzien der naamlooze vennootschap- Pen , na het arrest van den hoogen raad, waarbij aan die vennootschappen dc regtspersoonlijkheid is ontzegd, terwijl de vreemde Vfin nootschappen, waar ook gevestigd, volkomen vrij en dus m «en gepriviligeerden toestand zijn. Z. i. moet in het algemeen «et preventief stelsel ophouden , en daarvoor een repressieve maathei in de plaats wordeu gesteld. . , De heer Beyma zegt, dat hij niet wil, dat men verkeerde fTolgtrekkingeii make uit zijn stilzwijgen bij de behandeling van J"et adres van antwoord op de troonrede, maar vooral met bij deze f- waarbij de nieuwe regterl. inrigting zoo levendig ter sprake komt *et doet hem genoegen, uit de rede van den vorigen spr. te hebben "Pgemerkt, dat hij krachtig de daarstelling van de nieuwe mrig- H ondersteunt, die steeds de grootste belangstelling bij hem Verwekt Spr zou gaarne thans over verschillende punten gebroken hebbén, en vooral over de indeeling voor wat betreft de a>'fondissementen en kantons; doch daar het hier geldt een van antwoord op de troonrede, waarop hij geen aanmerkingen heeft, meende hij echter het stilzwijgen te moeten , opdat men daaruit niet zoude opmaken, dat hy volkomen bevredigd was met de toezeggingen, nopens dat onderwerp 1,1 die rede gedaan. Daar men echter wil, dat het adres van ant*?ord zal ziju een weerklank op de troonrede, zoo komt het ginder te pas in wijdloopige discussien te treden over punten, daaromtrent de begrootiug meer gelegenheid tot bespreking'zal . De heer .F. K. van Goltstein aoht zich verpligt, de Redevoering van den heer Godefroi te beantwoorden. In die fede werd weder een verwijt gerigt tot hen, die niet voor den wilden komen met een voorstel tot herziening der regterl. Organisatie; wel werd daarbij noch aan dit bewind, noch aan bet vorige een verwijt gemaakt, dat de invoering uu reeds 5 jaren is uitgesteld, en dat men dus van het oogenbük der tot-standbrenging tot nu, toe geen stap verder is gekomen; maar nu moet «preker vragen/ wanneer geen verwijt aan dit, noch aan het 'orige bewind wordt; gedaan, wien dan het verwijt geldt? En Jan meent hij juist dengene, die de regterl. organ. in de wereld Sgt, en daarbij dacht dat zij vatbaar was voor gereedc uitvoe- ïltlg- Het is waar, een vader vraagt niet, of zijn pasgeboren *llld levensvatbaarheid heeft. Hij gelooft dat hst leeft, maar 'fa ander, die de stuiptrekkingen van het wicht bemerkt, doet alle moeite om het leven te rekken, terwijl weder een ander de ponders ophaalt bij den ellendigen toestand, waarin het kind •erkeert. Ziedaar nu dit verwijt gerigt aan deng.me die het met alle geweld wilde doordrijven, zonder daarbij te of het voor gereede uitvoering vatbaar was. Oi men nu ïl 2egt: de levensvatbaarheid is mogelijk, volgens spr. schuilt zij *}°8 zeer diep, en in een land waar eene goede justitie is , mag ?eze niet aan het wankelen worden gebragt, maar moet zij vast- S*®1- Nu is door den spreker uit Amsterdam weder het verwijt a». dat dc tegenstanders een verzuim plegen , wanneer zij met e' hunue argumenten voor den dag komen en een voorstel tot heremng doen. Dit oordeel vindt spr. onbillijk. Een lid der vertegen°ordiging kan geea wetten maken, dat is zijne taak niet; hij eon die ook uiet kunnen vervullen, omdat hij de grondstoffen niet bezit, die gevorderd worden en die bij de regering aanwezig zijn. En wanneer men nu aan spr. vraagt: waarom komt gij met uwe regterlijke organisatie niet voor den dag ? dan antwoordt hij eenvoudig: omdat de tijd daarvoor nog niet gekomen is. Het oogenblik is nog niet geschikt, en dat oogenblik moet men kiezen wanneer men verwachten kan, dat de regt. organ. door de kamer zal worden aangenomen. Het is veel gevorderd van de eigenliefde der vergadering, wanneer men haar wil laten terugkomen op een aangenomen wets-ontwerp. Er is vooraf tijd noodig om zich te overtuigen, dat er van de regterl. organ. niets zal komen. Voor spr. is het niet moeijelijk, eene betere organisatie voor den dag te brengen; zij is gereed. Reeds vóór 20 jaren heeft hij in deze kamer de gronden daarvoor aangegeven. In een klein land als het onze moet geen hof van cassatie bestaan; dit is ook de uitspraak in eene briefwisseling tusschen regtsgeleerden, waaraan ook Jonas Daniel Mijer deel nam. Trouwens, er bestaat dan ook in dit land geen hof van cassatie: zoodanig hof casseert en renvoyeert, terwijl de hóoge raad zich daartoe in alle gevallen niet bepaalt, want dat ligchaam doet dikwijls zelf uitspraak. Hier is alleen noodig een oppergeregtshof in appel, terwyl daaronder moeten staan regtbanken van eersten aanleg, die de crimineele justitie op zich moeten nemen. Ziedaar het plan, dat voor gereede uitvoering vatbaar is, en waarbij de kansrekening van het niet of wèl tot stand komen geheel ter zijde wordt gesteld, en het land niet bloot staat aan een wankelenden toestand in het regtswezen. In een land van justitie kan niet worden gedoogd, dat er een gebouw moet wezen, waarop te lezen staat: Hier wordt gegeven regt voor allen, goed en goedkoop regt! De Voorzitter verzoekt den spr., niet in bijzonderheden te treden, maar zich bij het adres te bepalen. De heer van ISlerop zou onderscheidene punten willen opnemen, door den heer Godefroi behandeld, die hij niet onbeantwoord laten kan ; doch hij meent dat het er nu niet de geschiktste gelegenheid toe is, daar de kamer verlangend is naar het koloniaal debat. Spr. behoudt zich voor, over het regtswezen bij dc begrooting te spreken. Maar één punt is toch wel aan de orde, nl. de vraag, of het denkbeeld van paitiëele wijziging toe te passen is op het wetboek van strafvordering ? Partiëele wijziging komt hem mogelijk voor bij het wetboek van koophandel, waar het afzonderlijke onderwerpen geldt, die partieel kunnen worden herzien; maar het wetboek van strafvordering is daarvoor z. i. niet geschikt. Dit heeft een doorloopenden draad van algemeene beginselen, en dit is evenzeer het geval bij het wetboek van burgerlijke regtsvordering. Spr. meent dus, dat dit denkbeeld niet moet worden omhelsd. Vroegere ministers hebben partiëele herziening te regt in praktijk gebragt op vele punten, maar hij verwijt lateren ministers, dat zij niets gedaan hebben tot verbetering van het regtswezen, omdat zij te veel wilden doen. De Min. van justitie ,de heer Borrel^ merkt op, dat niemand liever dan hij een einde zou zien komen aan den onzekeren toestand van het regtswezen, en ten blijke daarvan zal hij alles aanwenden, om do wet op de regterlijke organisatie ten spoedigste uit te voeren. Er zijn wel bepalingen ft:, waartegen hij als lid der kamer bezwaar zou hebben gehad; maar nu de wet eens tot stand is gekomen en een einde heeft gemaakt aan een elfjarigen strijd, nu moet hij de uitspraak vau de wetgevende magt eerbiedigen. De minister geeft dan ook de verzekering, dat hij het ernstige voornemen heeft, de spoedige in-werkingtreding van de regterlijke organisatie te bevorderen. Maar nu vreest de heer Godefroi, dat dit toch niet zal gaan; dat de onzekerheid zal blijven voortduren, en dat de tegenstanders op nieuw zullen opkomen. Daarom gaf de heer Godefroi den raad tot partiëele wijziging van strafvordering en burgerlijke regtsvordering. De minister had dien raad niet van hem verwacht; die raad heeft hem zelfs bevreemd en verbaasd. Die spreker heeft toch zoo dikwerf met de hem eigene helderheid van inzigten en kennis van zaken betoogd, dat gedeeltelijke kerziening van die wetboeken niet raadzaam is, zóó zelfs, dat hij den minister tot zijne overtuiging heeft overgehaald. Hoe kan hij nu vergen, dat de minister voor partiëele herziening zou zijn? De heer Godefroi heeft steeds vooropgezet, dat de herziening van de regt. organisatie niet kon plaats hebben zonder voorafgaande herziening van straf- en burgerlijke regtsvordering. Nog verleden jaar, bij de beraadslagingen over dc begrooting, werd het denkbeeld van partiëele herziening door het lid uit Amersfoort aanbevolen, maar door den spreker uit Amsterdam bestredeu. Ook de min. was van dezelfde meening en kan dus den raad van den heer Godefroi niet opvolgen, ook op grond van het juiste argument van den heer v. Nierop, dat.de wetboeken van burg. regtsv. en strafvordering weinig geschikt zijn voor partiëele herziening, als berustende op beginselen, die de wetten in haar geheel beheerschen. Bovendien, de wet op de regt. organisatie kan niet goed werken, zonder voorafgaande herziening der andere wetboeken, en dit werd mede steeds door den heer Godefroi voorgestaan. Afgescheiden daarvan, zou de partiëele herziening de invoering der regterl. organ. zeer vertragen. Het wetboek van strafvordering is in staat van wijzen en kan eiken dag in behandeling genomen worden. Van de burgerl. regtsvordering zijn de eerste drie boeken reeds bij den raad v. state, en hij hoopt die spoedig terug te ontvangen. Het 4e en 5e boek zullen mede spoedig bij den raad van state worden ingediend. Terwijl nu de kamer deze wetboeken in behandeling neemt, zal de min. alles aanwenden om eene nieuwe voordragt nopens de regterlijke indeeling te doen. Wat de andere herzieningen betreft, geeft de min. het antwoord van den heer Godefroi zelven als minister van justitie: dat, zoo lang de justitieele hervorming aan de orde is, andere onderwerpen moeten blijven liggen; waar echter dringende noodzakelijkheid bestaat , zal hij niet in gebreke blijven de herziening voor te dragen. Zoo zal hij het punt der naamlooze vennootschappen, na het bekende arrest van den hoogen raad, in ernstige overweging nemen. Alleen merkt hij op, dat het preventief onderzoek der statuten niet zoo geheel doelloos is als die spreker, die alle preventie wil afgeschaft hebben, wel meende. Hij herhaalt, dat hij het punt in overweging zal nemen. De heer Godefroi zal zijne denkbeelden op dit oogenblik niet nader toelichten, daar toch de kwestie bij de behandeling van liet departement van justitie later zal te pas komen. Alleen wil hij op de opmerking van den minister antwoorden, dat het zijne bedoeling was'om door partiëele verandering der wetboeken, tot de invoering der nieawe regterlijke organisatie te komen. Wel acht hij eene geheele herziening der wetboeken noodzakelijk; maar inmiddels kan die toestand van wankelbaarheid van het regtswezen niet voorduren, en daarom is spr. voor eene partiëele herziening, om tot de invoering van de nieuwe wet op de regterlijke organisatie te komen. § 8 wordt daarop zonder stemming goedgekeurd. § 9 (Koloniën). De paragraaf in de troonrede luidt aldus : , De toestand van Nederlandsch Indie wekt meer dan ooit mijne bijzondere belangstelling. Een mild, regtvaardig en krachtvol bestuur, gegrond op de handhaving van ons boog gezag en op de eerbiediging van de gebruiken en instellingen der volken, onder onze heerschappij geplaatst, zal hun vertrouwen in de Nederlandsche regering bevestigen. »Bij de zorg voor de instandhouding der rijks-inrigtingen van landbouw en nijverheid zullen aan den bijz mderen ondernemingsgeest nieuwe uitwegen worden geopend. Het ontwerp-adres luidt op u,'.' punt aldus: «Ook onze belangstelling in den wstand van Nederlandsch Indie is levendig, Sire! Wij zijn diep il<->ordrongen van het besef, dat de Nederlandsche heerschappij aldaai zich moet kenmerken door een krachtvol, regtvaardig en verlicht bestuur, dat door ijverige behartiging van de onstoffelijke en stoffelijke belangen der bevolking haar vertrouwen in de Nederlandsche regering bevestigt. ¦'Met Uwer Majesteits regering deelen wij ten volle in de overtuiging, dat wettelijke regeling der cultuur-aangelegenheden voor Nederlandsch Indie eene onmiskenbare behoefte is. ; Den ten vorige jare door Uwe Majesteit toegezegde wettelijke regeling der drukpers in Oost-Indie achten wij nog steeds noodig." De Min. V. koloniën, de heer Trakranen, meent reeds bij den aanvang dezer discussie het woord te moeten opvatten, naar aanleiding der vroegere debatten over deze aangelegenheden. De kamer had het regt, door den nieuw optredenden minister bekend te worden gemaakt met zijne denkbeelden en inzigten. Een der sprekers heeft bij de algemeene discussie gezegd, dat, terwijl vroeger de wensch was om Indie te regeren op het Plein, nu het systeem scheen te zijn , het Plein te doen regeren door Indië. Daarin ligt z. i. het denkbeeld alsof de nieuwe minister afstand zou hebben gedaan van zijne individualiteit. Is die opvatting juist, dan moet hij daartegen krachtig opkomen , daar hij zelfstandig denkt te handelen. — Er is een verwijt aan het kabinet gedaan wegens de benoeming van den heer Mijer tot gouverneurgeneraal. De minister zal niet treden in 'tgeen zijne optrediug voorafgegaan is, maar alleen- dit zeggen, dat hij geheel vrij is geweest in het doen van de voordragt tot het vervullen van de betrekking van gouverneur-generaal, en dat hij die voordragt gedaan heeft in het bewustzijn , dat de heer Mijer de aangewezen man was, om hem behulpzaam te zijn in de taak die hij , als minister, op zicb genomen had. Hij betuigt overigens zijn dank aan den heer Storm , die zijn medelijden aan den dag gelegd heeft met den nieuwen minister , maar meent, dat dit alleen dfta zou te pas komen, wanneer het bleek dat de minister ontbloot was van allen steun van de kamer. — Wat nu zijn stelsel betreft, zijne denkbeelden omtrent de groote punten van koloniaal beheer komen hier op neder: Krachtdadige handhaving van het Nederlandsche gezag in Indië, met eerbiediging van de regten der inheemsche bevolking en met inachtneming harer instellingen; voorts geleidelijke ontwikkeling der bevolking, vooral door verbetering van onderwijs en opleiding tot hoogere Westersche beschaving, waarvoor evenwel thans het tijdstip nog geenszins gekomen is. Wij staan tegenover millioenen inwoners met andere zeden en gebruiken. Wij hebben enkele duizende Europesche ambtenaren, kooplieden en industrieelen, die na zeker tijdstip naar Nederland terugkeeren. Wat nu het regerings-reglement betreft, bekend is de strijd over art. 56, waarover zoo veel is gesproken; hij zal zich niet vermeten zich in den strijd te mengen over de opvatting vau dat artikel, maar zóó veel is zeker, dat § 1 vau dat artikel voorschrijft handhaving der op hoog gezag ingevoerde cultures. Hij wil die krachtige handhaving der gouvemements-cultmres, als onmisbaar niet alleen met het oog op de stijgende behoeften van Indie, maar ook op de belangen der schatkist van het moederland. . De minister hecht te meer aan die handhaving, omdat, gelijk meermalen in deze kamer is beweerd, het eultuurstelsel niet ten koste, maar ten voordeele der inlandsché bevolking strekt. Ook zijne eigene ervaring heeft hem geleerd, dat in de omgeving der suiker-fabrieken de meeste welvaart der bevolking heerscht. Maar hij heeft niet uitsluitend het oog op de handhaving der gouvernements-cultures. Integendeel, de particuliere industrie heeft in hem een warm voorstander, doch niet ten koste van het algemeen belang. Hij wil gaarne het zijne er toe bijdragen, om die industrie op Java to doen bloeijen, maar, zoo als hij herhaalt , niet ten koste van het algemeen belang. De suikercultuur vereischt zeer spoedig regeling. Het is des ministers ernstig voornemen, daartoe over te gaan. — Wat de drukpers betreft, zoo heeft de minister een concept gevonden aan zijn departement, doch nog geene gelegenheid gehad, zich met den inhoud daarvan in de bijzonderheden bekend te maken. Dit een en ander heeft de minister gemeend vódr den aanvang dezer beraadslagingen aan de kamer te moeten mededeelen, onder opmerking, dat hij nog te kort is opgetreden, om te durven beloven, op vele speciale vragen dadelijk te kunnen antwoorden. De 'heer V. SïVieten merkt op, dat de minister een krachtig bestuur in Indie wenscht en dat hij handhaving van de cultures verlangt. Nu wensehte hij wel te weten hoe de minister de handhaving der cultures in verband kan en wil brengen meteen regtvaardig en verlicht bestuur, waarvan in de troonrede en in het adres wordt gesproken. Hij vestigt een blik op hetgeen nopens die cultures van den aanvang af is voorgevallen; op hetgeen de generaal van den Bosch deswege heeft verklaard ; op de uitbreiding, die de cultures hebben ondergaan, ten einde den financieelen toestand van Nederland te redden ; op de opdrijving, die daarvan het gevolg is geweest; en hij trekt daaruit het gevolg, dat de handhaving van de cultures op den ouden voet niet op ware , deugdzame grondslagen steunt. Daarom vraagt hij den min;, of het stelsel, dat hij voornemens is te volgen nopens de cultures, overeenstemt met een mild en regtvaardig bestuur over de Indische bevolking en of daardoor het welzijn van het moederland en de koloniën zal worden bevorderd5 De heer Keuchenius stelt op den voorgrond, dat hij Indisch ambtenaar is, maar dat bij door het vertrouwen van zijne landgenooten tot de betrekking van volksvertegenwoordiger is geroepen. Hij is dus verpligt, alle nevenbeschouwingen ter zijde te stellen en als zelfstandig en onafhankelijk vertegenwoordiger de belangen van Nederland en van de koloniën, waar het pas heeft, te doen gelden. Mogt de minister meenen, dat spr. daardoor te kort schiet aan de verpligtingen, die als ambtenaar op hem rusten, dan staat het hem vrij, hem.spr., tot verwijdering uit de dienst yoor te dragen. Dit zal hem echter niet beletten zijn pligt te vervullen, iyen min als de heer Cremers in de eerste kamer , zal hij het koninklijk prerogatief aanranden. Hij eerbiedigt dat zoozeer als iemand, en mogt men hem toevoegen wat eenmaal den heer Elout m deze kamer werd toegevoegd: Gij zijt een gevaarlijk vriend voor de monarchie, dan zal hij met dien geachten vriend antwoorden, dat de kracht der grondwettige monarchie niet gelegen is m de koninklijke prerogatieven, maar wel in de wijze waarop door de raadsleden der kroon die regten worden uitgeoefend. Dikwerf gebeurt het, zelfs bij liet bestaan van de ministerieele verantwoordelijkheid, dat die raadslieden hunne eigene zaken met 's lands zaken schijnen te verwarren. Hij wenscht nu een woord to zeggen over de uittreding van den minister van koloniën uit dit kabinet en beschouwt die: I°. als eene miskenning van de roeping van dit kabinet; 2°. als strijdig met de I eischen en behoeften van liet oogenblik en met de bolan- gen en behoeften van Indie; 3°. als eene te-kort-doening aan den eerbied voor de vertegenwoordiging, en 4". als een lokaas voor politieke immoraliteit. Wat het eerste punt betreft, heeft hij den min. van buitenl. zaken aan zijne zijde. Al hetgeen hij wilde zeggen, concentreert zich in hetgeen door dien min. in de eerste kamer is aangevoerd over de roeping van dit kabinet. Het kwam hierop neder , dat de koloniale kwestie nog de hoofdkwestie is van het beleid dezer regering. Die verklaring leverde tevens eene erkenning , dat dit kabinet niet aan zijne roeping heeft voldaan, en dat het die heeft voorbij gezien. De min. v. buitenl. zaken heeft gezegd, dat de regering het programma van den afgetreden minister steeds als het hare beschouwt, en dat de nieuwe min. v. koloniën daaraan volkomen zijne adhaesie heeft geschonken. Uit die ver'< klaringen blijkt, dat de afgetreden minister geroepen was tot i uitvoering van het zoogenaamde programma; — heeft hij dat uitgej voerd? Niemand zal daarop toestemmend kunnen antwoorden. Wel ; [heeft men de verklaringen van den minister in de eerste kamer ' vernomen; onbeschroomd meende de min. Voor de naakte waarheid te moeten uitkomen; alle twijfel nopens de roeping en de I bedoeling vau het kabinet moest wijken. Hoedanig heeft de minis' ter die roepiug doen kennen ? Hij l.eeft opgegeven welke de hoofdgedachte des koniugs was bij de wording van dit kabinet; zij was gelegen in het koloniale vraagstuk ; het nieuw opgetreden kabinet moest trachten, het tot bevredigende uitkomsten te leiden. De afgetreden minister was dus geroepen tot de uitvoering van hetgeen hij op 8 Mei jl. heeft voorgedragen, van een programma . dat echter geen programma was. De minister van koloniën was geroepen om een vraagstuk op te lossen, dat sedert 6 jaren deze kamer had bezig gehouden, dal gedurende al dien tijd het O. I. bestuur gebonden en alle ontwikkeling yan handel en nijverheid in Indie tegengehouden had. Hij was geroepen om door de wetgevende magt tot oplossing te doen brengen de gewigtige vragen, die uit het regerings-reglement voortvloeijen. Gedurende 6 jaren hebben de overwegingen van deze kamer daarheen gestrekt, en reeds 6 jaren geleden heeft de tegenwoordige min. van binnenl. zaken het als uitgemaakt beschouwd , dat ten opzigte der cultures regelen moesten worden gesteld bij de wet. Het kabinet heeft dus aan zijne roeping niet voldaan. 2°. is door de uittreding van den minister gehandeld in strijd met dc eischen en behoeften van het oogenblik en de belangen en behoeften van Indie. Uit de rede, zoo aanstonds door den tegenwoordigen minister van koloniën gehouden, is het bewijs af te leiden , dat die minister nog niet op de hoogte is van de roeping, die dit ministerie op zich had genomen en verpligt was te vervullen. ledereen zal zich volkomen kunnen vereenigen met de algemeene uitdrukkingen, die de min. gebezigd heeft, maar de groote vreag is — en tot de oplossing daarvan was de afgetreden min. geroepen — in hoe ver de op heog gezag ingevoerde cultures kunnen worden volgehouden, of op welke wijze daaraan moet worden te gemoet gekomen? De heer Fransen v. d. Putte zeide bij zijne optreding als min. van kol., dat het de groote vraag was of door die cultures niet alle ontwikkeling van de particuliere industrie in Indie werd tegengehouden, en hij herinnerde daarbij , dat liet geheel onzeker was welke voorschriften er nog bestonden en welke nog moesten worden uitgevoerd. Herhaaldelijk is betoogd, dat het niet de vraag is, of er koffij, suiker enz. in Indie kunnen worden aangeplant, maar of de particuliere industrie in Indie nog mogelijk is en uitgevoerd kan worden. Het kabinet heeft op zich genomen, dat vraagstuk door de wetgevende magt te doen beslissen. Nu is uit de verklaring van den tegenwoordigen minister wel gebleken, dat hij volkomen instemt met het programma van zijn voorganger; maar daardoor wordt de kwestie niet opgelost in den zin als wenschelijk is. Het programma van 8 Mei levert daarop volstrekt geen uitzigt; het vermeldt zaken , die ieder begeerlijk acht, maar men heeft toen en later verzuimd aan te wijzen het verband en de middelen van uitvoering. En daarom bevreemdt hem de verklaring van den min. Nu treedt die min. op met den wensch om aan de beide uiteenloopende verlangens te voldoen. Wij blijven dus in dezelfde onzekerheid verkeeren als vroeger, ja zelfs nu nog meer, daalde afgetreden minister nu naar Indië vertrekt, om daar de bevelen van zijn opvolger af te wachten. Of heeft het lid uit Steenwijk te regt gevraagd , of het Plein van Buitenzorg zou worden geregeerd? Als het programmal van Mei jl. de grondslag blijft voor de koloniale politiek, dan ware de afgetreden minister de beste uitvoerder van dat programma geweest. 3°. is er te kort gedaan aan den eerbied , aan de volksvertegenwoordiging verschuldigd. Men weet dat de tweede kamer het amendement Poortman heeft aangenomen; dc toenmalige min. v. kol. heeft daarop de cultuurwet ingetrokken en zijn ontslag genomen. Zoowel conservatieven als liberalen hebben hunne stem aan dat amendement gegeven en daardoor mogelijk gemaakt de optreding van den nu reeds afgetreden minister, die vermeende dat hij nu belast was met de uitvoering van iets, dat hij programma noemde, maar geen programma was. Die min. dacht, dat het amendement Poortman was de ontwikkeling van zijne denkbeelden; maar men had niet moeten vergeten, dat het groote onderscheid tusschen de conservatieven en liberalen, die er voor w len erkennen van den staat, terwijl de liberalen verlangden d; : de bevolking den grond zou bezitten. Daarom was het dan ook onstaatkundig, dat die minister in de aanneming van dat amendement aanleiding vond om eene proclamatie naar Indie te zenden, waarbij aan de getrouwe Indische bevolking uitzigt werd stemden , daarin gelegen was, dat de conservatieven de regten gegeven op het gebruik van den grond, terwijl aan de regering er de bescherming over werd gelaten. Er werd aan den eerbied voor de vertegenwoordiging te kort gedaan, door eene algemeene uitdrukking als een wensch der kamer te doen uitkomen; doorliet gevoelen van de minderheid als dat van de meerderheid te doen doorgaan; en inzonderheid heeft dc min. van buitenl. zaken voorbijgezien, dat het ook hier niet te pas kon komen, dat eene kleine minderheid, de conservatieven , die voor het amendement Poortman stemden, als meerderheid zou gelden, en het haar zou gegeven zijn, haar stelsel ten uitvoer te leggen. In allen gevalle had dan op die minderheid de pligt gerust, om de taak , die zij op zich genomen had, ten uitvoer te leggen. Er is ook geheel te kort gedaan aan de toezegging, dat de afgetreden minister het programma ten uitvoer leggen en het koloniale vraagstuk tot oplossing brengen zou. Hij wijst ook op de pogingen der conservatieven, om den afgetreden minister als tot de hunnen behoorende te beschouwen, maar welke door dien min zorgvuldig werden afgewend. Daarom is spr. ook homogeen met den min. v. binnenl. zaken, dat niet alle daden in de staathuishoudkunde naar de gewone regelen kunnen worden beoordeeld. Gewoonlijk geldt de regel, dat aanbod van vraag afhangt; maar hier was het omgekeerd, want vraag hing van het aanbod af. De afgetreden minister heeft steeds gewezen op zijne 6jarige loopbaan als lid der kamer eu heeft gezegd, dat hij ten aanzien van art. 56 reg.-regl. zonder antecedenten was. De voormalige min. heeft ook daarin waarheid gespreken, maar het kan niet worden ontkend, dat het cultuurstelsel reeds lang door de groote meerderheid in deze kamer en door de groote meerderheid van hen, die Oost-Indie van nabij kennen, was veroordeeld. Hij heeft in 1863 als lid der kamer gezegd, dat hij een groot voorstander was van het cultuurstelsel, zoodat hij zelfs gewaagde van de oprigting van een monument ter eere van den uitvinder en uitvoerder. Volgens hem was dat stelsel in volkomen harmonie met het gemeentewezen op Java, en bovendien wees hij op het batig saldo, dat zonder dat stelsel zou verdwenen zijn ! Als de afgetreden minister geroepen wordt, zoodanig programma uit te voeren , en de tegenwoordige hem daarin wil steunen , dan moet er aan het bestuur in Indie eene rigting gegeven worden, geheel en al in strijd met die, welke sedert 6 jaren hier den boventoon had, en geheel en al in strijd met de behoeften der Indische maatichappij. Dan ziet spreker niet anders dan bet herstel van de banden, die reeds ten deele geslaakt zijn en die geslaakt het cultuurstelsel met al zijne ongeregtigheden heeft leeren kennen. De poging om het geheel te herstellen op vroegere grondslagen is eene wanhopige poging, en spr. moet den min. ten sterkste ontraden om daarvan eene proef te nemen. 4°. Eindelijk heeft hij de uittreding van den min. v. kol. genoemd een lokaas van politieke immoraliteit. Die min. heeft niet vervuld het programma, tot welks uitvoering hij geroepen was, en hij werd bekroond met de betrekking van gouv.-gen. — Indie heeft mannen noodig, die den moed bezitten, lmnne overtuiging uitte spreken. Maar let hij nu op de zorgvuldige pogingen van den afgetreden min., om zijn eigen stelsel te verbergen, hetgeen echter voor hem met een zoo schitterenden uitslag werd bekroond, dan vreest spr., dat dit een nadeeligen invloed op de Indische maatschappij zal uitoefenen, en dat thet niet zal leiden om 'de waarheid te doen kennen, waarop door de regering toch ook hooge prijs moet worden gesteld. De optreding van den heer Mijer als gouverneur-generaal boezemt hem derhalve geen gerustheid in. Nieuwe onzekerheid ontstaat er, en nog zal de tijd uiet aanbreken om die reeds lang bestaande onzekerheid te doen ophouden. Het verwondert hem dan ook, dat de min. v. buitenl. zaken de verklaring heeft kunnen afleggen, dat het programma van den afgetreden minister volledig door den nieuwen zou worden uitgevoerd. Ik acht mij, zegt spr., daarom ook verpligt, de handelwijze van dit kabinet, bepaaldelijk over de uittreding van den min. v. kol., af te keuren en dit bij het adreß uit te spreken. Er moet eindelijk aau de onzekerheid, o, a. van de gouvernementß-cultures eu de particuliere industrie, een einde komen. Ik wensch , dat de kamer zich bij deze gelegenheid verklare, en daarom onderwerp ik aan haar oordeel de volgende motie: 'De kamer, de gedragslijn van het kabinet ten opzigte yan de uittreding vaii den min. vau koloniën, mr. P. Mijer, afkeurende, gaat over tot de orde van den dag." moesten worden, omdat men in de laatste jaren al meer en meer Oe Min. van buitenl. zaken v-raagt, of des sprekers le.le overeenkomt met de anti-revolutionnaire theoriën ? H(j meent, dat het niet genoeg is te beschuldigen, maar datmêncl^H beschuldiging moet kunnen staven. De heer Keuchenius heeft^B gezegd, dat men eigen zaken schijnt te verwarren met 's lands zaken.^B Dit moet bewezen worden, alvorens men zulks verwijt. De min^B komt nu tot verschillende bedenkingen, die hij vernomen heeft|B Vooreerst de vrees, dat het kabinet ontrouw zou zijn aan het ¦ programma, bij zijne optreding geleverd. — Het was niet alleen ¦ een programma van den minister van koloniën, maar ook van ¦ het kabinet. En nu heeft men juist de optreding van een mi-1 nister van koloniën, die zich vereenigt met dat programma, en ¦ de benoeming van een gouverneur-generaal, den man van hetß programma zelf. Dat levert dus wel den besten waarborg yoorß de uitvoering van dat regerings-programma; hoe zou de minister ¦ van koloniën daaraan ontrouw kunnen worden ? I Nu heeft de heer Keuchenius de uittreding genoemd een lokaasß van politieke immoraliteit, maar hij is in gebreke gebleven het| bewijs daarvan te leveren. . I Wat zal de minister van de motie zeggen ? Welk verband i-M er tussehen de motie en een lid der regering, die geen lid derß regering meer is ? Hij kan begrijpen, dat men de regermgß verantwoordelijk stelt voor de benoeming van een gouverneur-» generaal of van een minister van koloniën, maar hij kan nu niet| begrijpen, dat de regering de motie ter kennis van den heer| Mijer zou moeten brengen. ___.__-, -r- I De Minister van Koloniën meent, dat de heer KeuM chenius gerust kan zijn, dat de vrije uiting zijner gedachten hem ¦ nadeelig zou kunnen zijn am zijne ambtelijke positie. Zooiet3| moest spr. in 't geheel niet veronderstellen. Maar de minister ¦ wenscht een krachtig bestuur, en in den korten tijd, dat hij aani het departement is , heeft hij ondervonden wat het is , als de| gouverneur-generaal afwijkt van de bevelen, van hier uitgc I De minister meent dan ook te moeten constateren dat de gou-B verneur-generaal in deze had gehandeld in strijd met dc wet.l De heer Jonckbloet zal thans het woord voeren, nietl als lid der redactie van het adres, maar als lid der kamer. Inl antwoord op hetgeen de minister van buitenlandsche zaken I gezegd heeft over de motie betreffende den afgetreden mi-I nister merkt spr. op, dat als die uittreding op zich zelve stond, I hij zou gelijk hebben, maar zij staat in verband met de rede-I voeringen, eergisteren gehouden en waarbij de afkeuring deri benoeming van den gouverneur-generaal op den voorgrond stond. I Ontegenzeggelijk heeft die benoeming een pijnlijk gevoel by denatiel verwekt. Er is deswege maar ééne stem, en dat is eene afkeurendel stem. Hij vreest, dat het woord, den heer Storm van 'sGravesandet ontsnapt (onwaardige houding), zal zweven op de lippen deri gansche bevolking. De minister van koloniën heeft gezegd, datl hij geheel vrij is geweest in de voordragt; spr. wil dat gaarnel gelooven, maar moet evenzeer hechten aan de verklaring, doorl den minister van buitenl. zaken eergisteren afgelegd, dat de heerl Mijer, eer hij aftrad, wist dat hij zou worden benoemd tot gou-1 Terneur-generaal. Dat heeft de kamer gehoord, en spr. vraagtl deswege zoo noodig opheldering. I De heer V. Heukelom stelt op den voorgrond, dat uieti de min. van koloniën, maar het geheele ministerie verantwoor-l delijk is voor de regeringsdaad der voordragt tot gouverneur-I generaal. Het- heeft hem zeer bevreemd, dat het kabinet de ver-I antwoordelijkheid heeft willen opdringen^ aan don ambtgenoot vooil de koloniën, terwijl nu de min. van buitenl. zaken verklaart, datl het koloniaal programma is een programma van de regering. I Het ministerie is dus verantwoordelijk voor hetgeen vódr, tjj-1 dens en na do aftreding van den min. v. kol. heeft plaits ge-I had. Dat heeft de heer Keuchenius zeer juist ingezien, door. del motie voor te stellen tot afkeuring ten aanzien van de uittredingl van den heer Mijer. Die blaam slaat niet alleen op dc voor-I dragt maar de kamer keurt af alles wat er gebeurd is. Ook! na het gebeurde bij de 0.-I. begooting had de heer jKyernim-l mer tot gouv.-gen. mogen worden voorgedragen. Wat het programmal van den heer Mijer betreft, spr. noemt dit groote woorden, die del kwestie zelve in het midden laten; de vraag is naar de toepasM sing en oplossing vsn de groote vraagstukken. In dien stand va!tl nu niet te redetwisten over dat programma. — Ten slotte vraagtl spr.: In welk opzigt heeft de afgetreden gouv.-gen. aanleiding ge-I geven tot de blaam, door den minister van koloniën uitgespro-l ken ? Het was 3teeds de gewoonte, de eer van het gezag te handhaven; hij vraagt dus : zijn er gewigtige redenen voor die openbare afkeuring? De Min. van koloniën zegt, dat zijne woorden een weerklank waren op de scherpe aanvallen tegen den nieuw opgetreden gouverneur-generaal. Op de vraag van den lieer van Heukelom wijst de minister op twee besluiten, die veel moeijelijkheden gegeven hebben: als de ordonnantie van 5 Jan. 186ö tot afschaffing der apanages van gedwongen diensten der hoofdeji tegen de verhooging der traetementen, en de ordonnantie van 15 Eebruarij omtrent de heeredienst-pligtigheid. Daarin heeft de 'gouverneur-generaal eigenmagtig gehandeld. Wat betreft de tegenstrijdigheid tusschen het gezegde door den minister van buitenl. zaken en door den minister van koloniën, hij neemt geen enkel woord terug van hetgeen hij gezegd heeft. Het spreekt van zelf, zegt de min., dat vooraf de eventualiteit der benoeming tot gouv.-gen. te voorzien was, maar toezegging is niet gedaan, en ik ben vry geweest in de voordragt tot het laatste oogenblik. De van Heukelom releveert, dat de eventualiteit der benoeming tot gouv.-generaal dan toch voorzien was. De minister van koloniën had gezegd, dat de afkeuring van een paar handelingen van den gouv.-gen. was een weerslag op de afkeuring Jdoor den heer Keuchenius uitgebragt ten aanzien van het ministerie. Is dateene reden, vraagt spr., om 's konings vertegenwoordiger in Indie aan blaam bloot te stellen, omdat er een verwijt tot het ministerie in deze kamer is gerigt ? Ja, misschien heeft de gouv.-gen. voorbarig gehandeld, maar noch de minister v. d. Putte, noch de minister Mijer hebben daarover eene zoo sterke afkeuring uitgebragt. Beiden hebben zich beijverd om den gouv.-gen. niet bloot te stellen aan overdreven censuur. Bovendien ,de gouv.-gen. was volkomen bevoegd, de verordening van 5 Januarij uit te vaardigen, op grond van het reg.-regl. Zelfs bij een beter programma zou dit alleen genoeg zijn voor spr., om geen vertrouwen inde regering te stellen. De heer van Limburg Brouwer mekrt niet als lid deicommissie , maar als lid der kamer merkt hij op, dat de minister van buitenl. zaken eergisteren gezegd heeft, dat dc hee; Mijer afgetreden is, nadat hij over de eventueele voordragt was onderhouden. Ongeveer in dezelfde bewoordingen vindt spr. dit in de verslagen van alle dagbladen terug, en hij had het ook zoo opgevat. Nu zegt de min. van koloniën, dat hij volkomen vrij was; dat is dus, dat er geenerlei afspraak bestond. Spr. komt terug op het standpunt van eergisteren, toen de minister van buitenl. zaken verklaarde, dat de heer Mijer wensehte af te treden. Spr. vraagt ten derde male: Waarom wenechte de heer Mijer af te treden ? Om gouv.-gen. te worden of om eene andere reden ? En in het laatste geval vraagt hij : welke : De heer v. Zuylcn v. Styevelt zegt betreffende de motie van orde, dat het doel daarvan is censuur uit te oefenen op de benoeming yan gouverneur-generaal. Als die op zich zelve stond, zou hij er misschien zijne stem aan kunnen geven. Er is ook iets ia die benoeming, dat spr. afkeurt; maar dat is geen reden tot dergelijke afkeuring als de motie wil. Hij heeft ongaarne gezien dat die benoeming thans plaats heeft gehad en had die liever op het laatst van Mei gewenscht, Hy wil uiet disputeeren over de vraag, of bij de formatie van het kabinet eene belofte gedaan is- maar hijgel(X)ft toch, dat de heerser toen reeds bestemd v-Z tot èouv.-gen. En dan vraagt hij: als die bedoeling bestond:.waarom dan niet tot de uitvoering daarvan overgegaan? Dan zou alles eoed zuiver en opregt toegegaan zijn. Maar men heeft dit niet gedaan dat i 3 eene politieke fout zonder oneerlijke bedoelingen. Maar nu zonden wij een stap doen, die ons te ver zon leiden. Hij vraagt: Is de fout van dien aard, dat de afkeuring over het geheele ministerie molt worden uitgebreid? En bovendien vindt hij het tydstto dTmotie te midden van het adres met goed. Waarom dan ïtf£ een stap verder gedaan en in het adres die afkeunng mt- gTwr Storm wan 's«ravesandc teak, &* nu het «erorokeue door ham xelven bet inconsequent van hem zoa z..-z..(--lij tetren deze motie stemde, hoewel hij iv het algemeen geen. voorstander run motien ia. Indi«n hij voor de motie stemt. moet b.j verklaren , dat hij dat doet afgescheiden van de koloniale politiek; de daad heeft met de koloniale politiek niets te maken." De motie doet niet» daartoe. De kweatje is: Er was ?en koloniaal vraagstuk aanhangig; er treedt een bepaalde minister