LONDEN, den 16den October. Een hevige brand , den 23slen Sept., des namiddags , in den uationalen schouwburg lo New-Tork uitgebarsten, heeft dat gebouw, iv 1833 eerst opgerigt, eeuige nab'y gelegen huizen, eu drie kerken in asch gelegd, Ie welen : de Fransche prolestantschc kerk , een van de fraaiste gebouwen in tlie stad, onlangs voor 200,000 dollars gebouwd, de Africaansche kerk, eu de Hollatulsche proleslaalsche kerk. Van de laatstgenoemde zijn alleeu de muren blijven slaan; dezelve was kortelings nieuw opgemaak!., voor eette som van 8,000 dollars, voor welke liet gebonw ook verzekerd was, doch Kerkelijke Historie en oudheden der -eren verecnigde provinciën." >> De welvaart van London is iv hare ligging aan do rivier do Teems gelegen," zegt de geschiedschrijver van die stad, en men kan, in navolging daarvan, met regt zeggen: de welvaart van Overijssel is in zijne lis»tn» aan het Zwarte Water gelegen. . . Dat «evvest, door de Natuur zoo mild gezegend roet mieren, weteringen en beeken, die het in onderscheidene riglingen doorloopen , is in latere tijd , door behnlp der kunst, nog aaumerkelyk verrijkt door kanalen , die inzonderheid dienstbaar zijn om de eigendommeijjke schatten , die de Provincie in de veengronden in zich bevat, en die eeuwen lang schier onaangeroerd en renteloos lagen, te doen ontginnen, en door die ontginning nog weder vrnchlgevend land en alzoo eenen dobbelen zegen voor dit gewest te scheppen. Maar al die rivieren, wcleringen , beeken en kanalen , die dagelijks wemelen van vaartuigen van allerlei soort , wijd en zijd naar allo gewesten des Vaderlands zegen verspreidende , — al die rivieren en kanalen hebbon hunnen uitloop in het Zwarte Water. Het Zwarte Water is alzoo door de Natuur bestemd om den grooten hartader te zijn van onze provinciale scheepvaart , en het is ook tevens j een der meest belangrijke takken van communicatie te water voor geheel j het Vaderland. Dit is het van ouds reeds geweest, omdat Overijssel steeds was het middelpunt van den handel en de expeditie tusschen Holland en Duitschland en dit is het nog meer geworden sedert de IJssel, door middel der Willemsvaart, met het Zwarte Water in verbinding is gebragt. Het is eene opmerkelijke omstandigheid, dat, terwijl de meeste rivieren aan hare monden banken verwekken , doordien zoodra hare met slib of slijk bezwangerde wateren zich met die van de zee komen te vermengen, ei-eene beziuking van die grovere deelen plaats heeft, dit verschijnsel echter mot het Zwarte Water niet schijnt plaats te hebben ; want het is bij een gedaan onderzoek gebleken , dat do ondiepe plaatsen , die zich op het Zwolsche Diep bevinden , niet door de werking der rivier het Zwarte Water kunnen zijn ontstaan, neen, maar dat integendeel het vaarwater over dat Diep door het afstrooomen dier rivier is daargesteld , in stand gehoudon en verbeterd wordt. De oude kronijk, waarvan wij een uittreksel aan het hoofd van dit stukje geplaatst hebben , wijst de ware oorzaak aan van het ontstaan en de langzame verbetering van het Zwarto Water en bij gevolg ook van het Zwolsche Diep, dat als eene voortzetting dier rivier is te beschouwen. . , »Het Zwarte Waler, lang een gering en schier ongekend vlietjo, oegost door het toevloeijen van andere wateren , zoodanig te zwellen eu in wijdte en diepte toe to nemen, dat het voor eeneu degelijken vliet+r verstrekken kost en zware schepen dragen." Zie daar de oorzaken vau do verbetering van dat vaarwater, in de weldadige werking der Natuur zelve gelegen. De toevloeijing van andere wateren is de voorname oorzaak dier gezegende uitwerking. Die andere Wateren zijn de onderscheidene rivieren, weteringen, beeken enz., die van onds de Provincie besproeijen , en hare wateren in het Zwarte Water, als eene schatting , komen uitstorten. .... ,- , • Als men dan nu , voorgelicht door den fakkel der geschiedenis , die liter door den aard d*er zaak aanschouwelijk wordt gestaafd , het ontstaan en de verbetering van het Zwarte Water nagaat, dan kan men zeer welde oorzaken beseffen, waardoor het Zwarte Waler door de langzame en ongevoelige werking der Naluur steeds beter is en steeds beter zal worden. Die vele rivieren, welcringen, beeken, enz., die hare wateren aan het Zwarle Water komen brengen, zijn allengs zelve van meer afvoerend vermogen geworden , teu gevolge van den meerderen aanvoer van water , die door' de allengs toegenomene ontginningen van gronden op alle punten der Provincie hebben plaats gehad , en waarbij in lateren tijd ziju gekomen de verbazende ontginnin»en van veenen met do daartoe behoorende kanalen, en bij de verbeteringen van den provincialen waterstaat , tevens de verbreeding en uitdieping vau weteringen, beeken t enz, ' >' de-o zauienwcvkende omstandigheden, waarin oorspronkelijk de natuurlijke oorzaak van de bevaarbaarheid van het Zwarte Waler was gelegen., hebben vooral in laleren tijd, door do'meer vermogende kracht, die zij uiloefenen , tevens ook allengs verbeteringen aan de vaart op het Zwarte Water, en bijgevolg ook op het ZwolscheDiep toegebragt, en zal dit door de werking van dezelfde oorzaak op den duur meer en meer moeten toebrengen. Bij deze vermogend werkende oorzaak paart zich welligt eene andere , otilstaande uit do verwijding en verdieping der zeegaten aan de Noordzee, tengevolge waarvan de Zuiderzee meer onmiddellijk aan de werking en deu invloed van den Oceaan ouderhevig is , en daarmede uaaaweris verbonden ; althans dit is ontwijfelbaar zeker, dat sedert'eenige jaren een mcor slerko en meer aanhoudende vloed op het Zwolsche Diejv en ook op het Zwarle Waler. lot zelfs voorbij Zwolle, wordt waargenomen, eu die juist omdat hij sierker en aanhoudender is , gunstige gelegenheden voor zwaar beladcne scbejicu opent. Maar het kan haast overbodig geacht worden in ecuig betoog Ie treden, tlat het Zwarie Waler eu met hetzelve het Zwolsche Diep in tic laatste jaren is verbeterd, daar de daatlzakeii luide spreken, eu ieder schipjicr dit zotule kuuuen geluigen. Behalve do vele schepen loch voor parliculiero lêkeuiug, die sedert eeuige jareu van do builen zeeën dat waler zijn binnen geloopenen naar Zwolle gestevend, beefl dit jaar do opmerkelijke gcbentletiis jtlaals gehad , dal er vao uit de haven van Zwolle eene reglsiieekscltc vaart is geopend met de haven van Huil, in Engeland, en dat een aao «al vau ver in de tvvitiiig schepen , lot dio onderneming behoorende , gelukkig en oiitcrhinderd zijn binnengekomen. Het is niel io loochenen , in tegendeel dankbaar moet men het erkennen", dal tic vaart over tiet Zwolsche Diep dit jaar aanmerkelijk is begunsligtl daardoor, dat er weinig .slerke en aanhoudende oosten winden gewaaid hebben; «Inch er is geen vaarwater dat aan geene beletselen onder. net-g is, eu het is bekeud , tlat, by slerke eu aanhoudende ooslcn winden, de vaart nit een aantal havens, aau de oostkust der Zuiderzee gelegeu, helemine'-il ts , eu bet Zwarte Waler dus dit beletsel met allen in gelijksoortige omslamligheden gemeen heeft Hel is letens «iel le loochenen dal hot Zwolsche Diep, vooral bij oostenwinden, aan bezwaren onderhevig is door do twee ondiepten, die zich nog op hetzelve bevinden Hoo weldadig de natuur ook werkt ,eu hoezeer hare blijkbare strekking is om de vaart over hel Diep allengs te verbcle.ien. Zij werkt, vooral voor het tegenwoordig snel loopend ges'achl , le langzaam . le traag, en men zoude tlie beletseleu wel eensklaps iv il teu wegnemen. Doch men behoort wel te bedenken, dat hierbij de .grnols'e ouizigligheid is in acht te nemen, en de natuur zich voor ecu lijd wel laat dwingen, afleiden eu afdamuien , maar dat zij eenmaal, eu dan .dikwerf op eene geduchte wijze, iv hare rcglen terug treedt. Kan meu de nalutir te hulp kotneti, dit is eene geheel andere zaak, iet! als wij wel onderrigt zijn, dan z'yn ook de Regeringen der aan het Zwarle Water gelegene sleden al sedert lang bedacht en ook in de daad werkzaam , mei hel doen van opnemingen, nojiens den waren staud vau dat vaarwater, nopens de vermoedelijke oorzaken, waardoor dio platen 'zija ontslaan, en nopens de meest doelmatige middelen, die in het werk zouden kuoueti gesleld wordeu ora dezelve weg le nemen, en bij het verlicht oordeel dier Besluren, en bij het hoog belang, dat zij in de bevordering vau scheepvaart, handel en nijverheid stellen, mag meu vertrouwen, dat | zij de verwezenlijking van een plan, dat van zoo gezegende gevolgen voor geheel Overijssel en voor geheel de binuenlandsche scheepvaart zoude zijn, oiet zullen lalen varen; immers indien er werken zijn daar le stellen , dio men vooraf met eenige zekerheid kan berekenen, dat ze de natuur to hulp ! komcu, en haar niet tegenwerken en dus meer kwaads dan goeds zoude slichten. Terwijl dan een ieder zich over de verbetering van het Zwarto Wateren het Zwolsche Diep die wij te regt den hartader van de Provinciale wol, vaart genoemd hebbeu, en die wij als een der belangrijkste lakken van vervoer le waler voor geheel het binnenlaat! voorgesteld hebben, mag verheugen, zoo is het in de daad te bevreemden, dat er .enkelen zijn, die, bet zij uit onkunde, of om andere redenen er behagen in schijnen te scheppen om de geschiktheid van dat vaarwater te verkleinen ; allhans wij hebben in den Avondbode van den 19 dezer een artikel gevonden , waarbij de daarslel.liog eener geregelde Stoombootvaart tusschen Amsterdam en Zwolle als twijfelachtig wordt voorgesteld »bij het bestaande gebrekkige vaarwater tot aan zee" zoo als men het daar heeft gelieven te noemen. De geheele inhoud van dit artikel in den Avondbode heeft de blijkbare strekking, om het plan, hetwelk dezer dagen door de Heeren Gomarus en Jansen le Zwolle is aangekondigd , 10l het daarstellen eener verbeterde scheepvaart tusschen Amsterdam en Zwolle , in een ongunstig daglicht Ie slellon, en, uilhoofde meu daarbij is begonnen met het Zwarto Water als gebrekkig en als niet geschikt voor eeue Stoomboot vaart voor le stellen , zoo hebben wij het niet ongepast noch ondieuslig geoordeeld, deze inlichtingen, betrekkelijk de geschiedenis en den waren toestand van het Zwarle Water vooraf te zenden; terwijl wij ons zullen ten doel stellen , om in een volgend artikel de nuttigheid en de noodzakelijkheid eener oeregelde Stoombootvaart tusschen Amsterdam en Zwolle, dat is tusschen de provinciën aan beide zijden van de Zuiderzee gelegen, opzettelijk te beschouwen. --- ADRES Aan der Heen BURGEMEESTER der Stad HATTEM. Niet alleen de overtuiging gegrond op theoretische berekeningen , maar vooral ook de ondervinding , welke de laatste jaren , vooral in Overijssel eu Gelderland op zoo vele plaatsen , hebben opgeleverd, bevestigen het volkomen , dat gelijk de Schrijver der aankondiging van dit Adres; in de Overijsselsche Courant van den 24 Sept. zegt, de aandacht onzer medeburgers niet genoeg op onderwerpen van Staatshuishoudkunde kan bepaald worden. De waarheid dezer meening wordt zeker nooit levendiger gevoelt, dan wanneer men de verandering in den uiterlijken toestand van vroeger onverdeelde gronden , de beweging , nijverheid en welvaart daar thans heerschende vergelijkt, met de kenteekenen van verwaarlozing, de doodsche stilte , bekrompenheid of armoede , welke daar worden opgemerkt, waaide lichtstralen der wetenschap in den donkeren nacht van onkunde niet hebben kunnen doordringen, en de ontwikkeling van kennis schijnt stil te staan. Met veel genoegen hebben wij daarom niet alleen het Adres van den Heer vah Itteiisitm , hetwelk wij de Hattemsche bevolking en in het bijzonder aan het achtingswaardig hoofd van het plaatselijk bestuur aldaar , ter opvolging gerustelijk aanbevelen, maar ook het berigt omtrent hetzelve , gelezen. Ten aanzien van laatstgenoemd stuk veroorlooveu wij ons evenwel eenige aanmerkingen in het midden te brengen , welke wij gaarne beantwoord zullen zien. In do eerste plaats merkt de Schrijver met den Geleerden Dumbar op , dat de burgers der steden , welke geene algemeene marschen of weiden bezitten niet minder welvarende bevonden zijn of worden , dan die waar die plaats vindt. Waarschijnlijk komt het ons voor , dat beido hier omtrent eenigzins ruimer en bepaalder gedacht, dan geschreven hebben. Hunne bewoordingen letterlijk opnemende , zoude men toch tot het besluit woelen komen, dat de verdeeldheid of onverdeeldheid dezer weiden, geen ander onderscheid oplevert, dan hetgeen zich oplost in het gemak deiingezetenen, zonder voor het overige eenig voordeel of nadeel aan te brengen. Intusschen volgt het genoeg en ontegensprekelijk, ten minste uit het enderwcipelijk berigt, dat de Schrijver het met ons eens is , dat nijverheid en werkzaamheid do bevolking als eene der hoofdoorzaken van algemecne welvaart moeten beschouwd worden , en dat de onverdeeldheid van grondeigendommen hier aan ten hoogste hinderlijk is ; derhalve, dat men het gerustclijk daarvoor houden mag, dat do welvaart, welke op eenige plaatsen wordt waargenomen , waar handel noch fabrijken bloeijen , en "eene algemecne marschen of weiden gevonden worden, zeer zeker oneindit' minder zoude zijn , indien de ingezetenen in het bezit van zoodanige onverdeelde gronden waren. "Wijlen de Geleerde Jacobus Scheltema in 1801 of 1802 , te Kampen wonende , en wijlen tlo Heer Procureur Mor/tiy, meer dan 20 jaren na dezen hebben beide iv onuitgegevene stukken aan het bestuur dezer stad peri<*t, hoezeer dan ook volkomen vruchteloos, daarom niet minder op cent)1 overtuigende en onvvctlerlegbare wijze aangetoond , dat de eigendommen iti de doodo hand , en vooral de gemeene Stadsweiden om dezo stad gelegen, eenen zeer nadeeligcn invloed op de welvaart der burgerij aldaar uitoefenen. ... , ?., In de tweede plaats, zegt do Geachte Schrijver, dat het stedelijk bestuur te Hattem , vcrpligt, om haar gezag te handhaven een einde behoort te maken aan de tegenwoordige administratie vau den Hoenwaard. — Is het waar , antwoorden wij hierop , dat dit bestuur vroeger met deze administratie bekleed , daarvan vrijwillig en op eene wettige wijze afstand gedaan heeft en dat de ingezetenen op de teruggave van dezelve niet gesteld schijnen te zijn, dan komt het ons voor , dat dit bestuur bij eene poging tot 7*ierstelïing in een eenmaal wettig opgegeven regt, onoverkomelijke hinderpalen zoude kunnen ontmoeten, in de vordering der ingezetenen, tot handhaving , in hun eenmaal wel en wettig verkregen of erkend regt om zelve hunne eigendommen te beheeren. Maar ook daarenboven zoude zoodanigo poging niet wel o vereen gebragt kunnen worden, met eene , ook door den Schrijver , noodzakelijk geachte verileelin". Een van beiden , of do Hoenwaard is indedaad niets anders dan een 'stedelijk domein, of dezelve is, hetgeen meer waarschijnlijk voorkomt een eigendom in onverdeeldheid aan de Scharenhouilers toebehoorendc. . Alleen in het eerste geval, zoude de herstelling van het bestuur in de administratie kunnen verkregen worden, Mogt de zaak zoo beschouwd en beslist worden, dan komt het ontegensprekelijk voor, dat de verdeeling , uithoofde van de berekening der regten en aanspraken van ieder inwoner der stad Hattem , al of niet, eigenaar van Scharen , aan de grootste moeilijkheden onderworpen zoude worden. Eindelijk beweert de Schrijver, hetgeen wij hem slechts voorwaardelijk kunnen toegeven , dat het voor do Hattemers voordeeliger zoude zijn, den Hoenwaard , als pachters , dan als eigenaren le bebouwen. Slechts dan zouden wij dit kunnen toegeven , wanneer er moest gekozen worden tusschen de onverdeeldheid, tusschen de tegenwoordige orde van zaken en een bezit als pachters. ?„.,,,,-„. , , . , Terwijl deze onverdeeldheid als de hoofdoorzaak schijnt beschouwd te moeten worden van den staat van werkeloosheid , van armoede en verval daardoor, welke binnen Hattem opgemerkt wordt, is het onbetwistbaar, dat iedere verdeeling , ook zelf met overgang van eigendom, gunstig zoude werken. Maar ook even onbetwistbaar komt het ons voor, dat de realisatie en verplaatsing van een Kapitaal van omstreeks ƒ 300,000, thans in vruchtbare en bij Hattem gelegene landgoederen bestaande, niet alleen voor het grootste aantal eigenaren ten hoogste moeilijk , maar ook over het algemeen in het welbegrepen belang der stad niet wenschehjk zoudo zijn. Gelijk de Schrijver ook zelve te kennen geeft, keuren wij het af, dat de burgers der stetlen ten halven boeren zijn, en boeren bedrijf uitoefenen. Wordt eenmaal de verdeeling van den Hoeuwaard. tot stand gebragt, dan stellen wij ous voor, dat ontwikkeling van landbouw en landelijke werkzaamheden , vermeerdering daardoor van vruchten , vermeerdering van Kanilaal verhooging van geltlsomloop en toenemende welvaart, daarvan de ootxenblikkelijke gevolgen zullen zijn, en laler, vermindering van boeren bedrijf en veestapel binnen Hattem , verhuring vau de gedeelten van den Hoenwaard aan landbouwers buiten , maar iv de nabijheid der stad wonende ,en ontwikkeling van handel, fabrijkwaren en van neringen en handleringen aan steden eigen. Bedriegen wij ons niet, dan is het voor Hattem, gelijk voor iedere andere statl te wensclien , dat de eigenaren der naastbij gelegene landgoederen binnen, en de gebruikers er buiten wonen. ZWOLLE, A* den 20 October 1839. ---