Wetenschap en Kunst. Gemengd Nieuws. Zitplaatsen voor vrouwelijke winkelbedienden. In ons nummer van 10 Mei 11. hebben wrj een overzicht gegeven van de buitenlandsche wetten, die den winkeliers bevelen zitplaatsen voo^ hunne bedienden beschikhaar te stellen. In verband hiermede is van belang de volgende mededeehng van Sociale Praxis. De ziekte-kas der Berlijnscke kooplieden beeft aau al hare geneesheeren een reeks vragen voorgelegd, betreffende de nadeelen van het ontbreken van zitplaatsen in de winkels. Antwoord is ingekomen van 266 doktoren, dia ïn het vorig dienst jaar 14,671 vrouwelijke winkelbedienden onder behandeling hadden gehad. Op de vraag, of het; te langdurige staan ziekelijke storingen van het organisme ten gevolge heeft, luidden 240 ant* voorden _ bevestigend, 22 in denzelfden zin onder eenig voorbehoud, 4 ontkennend. De meer derheid was van meening, dat langdurig staan ziekten van het onderlijf veroorzaakt of vererg-ert, dat miskramen, storingen in den bloedsomloop, Blapte en bloedarmoede er het gevolg van zijn. Deze gegevens zijn aan den Bondsraad medegedeeld, weike sedert lang eene verordening over dit onderwerp overweegt. Men weet, dat de onlangs wet geworden ¦wijziging van de» Bedrrjfswet wel bepalingen bevat over den lümtingstijd der winkels, maar niets over het verschaffen van zitplaatsen. De 2 5-jarige werkman J_ K., te Delft, die 11. Zondag in een reeds in beweging zrjnden trein naar Rotterdam wilde stippen en dientengevolge beklemd geraakte tnssohen den -wagen en het perron, is aan de gevolgaa in het Gasthuis te Delft overleden. Dinsdagmorgen werd. te Vlaardingen binnengebracht de aangevaren vischsioep Admiraal Tromp van den reider J. J. de Niet, to Scheveningen. Bovengenoemd schip werd 27 Ang. jl. door het stoom, chip Nymptiaea van Croonstad aangevaren. Men. vreesde eerst dat het verloren was, maar door. de Bergings-Maatschappij te Maassluis is /bet gelicht en overgebracht naar de werf van G «br. Van der Windt, aldaar. De typhus te Utrecht blijft een goedaardig karakter behoijrden. Het getal aangetasten bedroeg ruim lit); er komen slechts enkele nieuwe gevallen bij,, en geen sterfgevallen. Dit Valtermomd (gem. Odoorn) meldt men ons nader, 2 var ontvangst door het gewestolij!. bestnur in „de Doele"; 1 uur optocht en ontvangst door bet Gemeentebestuur ten ltaadhuiie; van 2 tot 5 uur groote openbare uitvoering; 's avonds te 8 uur bal in ?de Doele'*. De Purmerender stoomboot gaat te 11%.. 's avonds en de N. H. tram te 11.20 id. extra naar Amsterdam. Do feestcommissie bestaat uit de H.H. Jlir. O. nm Citt-ers, Burgemeester, Eere-voorzitter; C. "W. Bakker, Voorzitter; J. C. van de Poll, Secretaris; L. ,!. H. Japkes, Penningmeester; L. Koremans, C. Lakeman, H. C. Oud, J. lioehair. Mr. H. L. ten Kate, J. vau Santen, TT. Mager. H. Ohmstede en B. H. -Turgens. Een 400-tal turners hebbon zioh reeds tot deelname aangemeld, waaronder 120 loden van damesvoreenigingen, welke laatste onder leiding van den Heer A. Staalman algemeene vrije oefeningen zullen uitvoeren. --- Stadsnieuws. Voor het studiejaar,l9oo — 1901 is benoemd tot klinisch assistent aan de afdeeling van den Hoogleeraar Dv. M. Stranb in het Binnen-Gasthuis alhier de Heer W. M. de Vries, arts, alhier. Metingang van lSepte in berj 1. isvoor don t'tid van een jaar benoemd tot conciërge aan de H. B. School met 5 jarigen cursus voor meisjes alhier de Heer A. Kißt, alhier. Do boekhandelaar H. G. Bom in de Warmoesstraat zal Maandag 10 September en elf volgende dagen telkens dos avonds veiling houden van eene belangrijke verzameling boeken over godgeleerdheid, kerkgeschiedenis, geschiedenis, aardrijkskunde, natuurwetenschappen, medische wetenschap, oudheidkunde, letterkunde, tijdschriften, plaatworken, eu allerlei varia, waarbij instrumenten. Deze bihliotheken zijn nagelaten door de hh.[: Jhr. L. van Alphen te Brummen, Mr. A. E. van Bel te Amsterdam, H. G. ton Cate te Amsterdam, A. S. Gallay te Oosterbeok, W. de Jong te Amsterdam, Mr. J. G. Kruimel te Ouderkerk a/d Amstel, Dr. C. H. G. Leurs te Roermond, Ds. E. H. Vos te Veendam en G. H. Westbroek te Schoonhoven. Op Vrijdag 14 en 15 September zal de Heer Bom voorts verkoopen, volgens afzonderlijke catalogus, eenecollectie instrumenten en gereedschappen, waarbij telescopon, microscopen enz., meerendeels afkomstig uit de nalatenschappen van de hh. J. C. van Rossum kunstschilder en graveur te Amsterdam en Mr. J. G. Kruimel, burgemeester van Ouderkerk a/d Amstel, benevens uit de liquidatie van een photographiseh atelier. Kijkdagen voor een en ander zijn Vrijdag en Zaterdag 7 en 8 September. Het bestuur der Amsterdamsche Onderwjuers-Tooneelvereeniging is voor het vereenigingsjaar 1900—1901 als volgt samengesteld: P. Uü-onbroek, voorzitter; M. Neven, secretaris-penningmeester ; G. Breedveld, factor. De vereeniging telt op het oogenblik 16 werkende leden, waarvan 9 heeren en 7 dames, benovens 56 donateurs en kunstlievende leden. De eerstvolgende uitvoering geschiedt op Zaterdag 29 September in de grooto tooneelzaal van den Huize Stroucken. Opgevoerd zal dan worden Het Poortje of De Duivel in Kruimelburg, blijspel in 5 bedrijven en een voorspel, door Frederik van Eeden. De Ned. Bondvan Oud- Onder of fie ier en geeft a. s. Zaterdagavond in het lokaal Planning een feest ter eere van den verjaardag van H. M. de Koningin. --- Financieele Berichten De Stads Groninger Tramway-Maalschappij keert een dividend van 3 pCt. uit. Probolingo Stoomtram-Maatschappij. Opbrengst over de maand Aug. 1900 ƒ13,000 (telegrafisch), idem 1899 ƒBlll, vermeerdering ƒ4889; opbrengst van 1 Jan. t/m uit". Aug. 1900 ƒ58,516, idem 1899 ƒ48,858, verineordering ƒ9658. Passoeroean Sloomtram-Maatscltappij. Opbrengst over de maand Aug. 1900 ƒ12,000 (telegrafisch), idem 1899 ƒ6526, vermeerdering ƒ5474; opbrengst van 1 Jan. t/m uit". Aug. 1900 ƒ50,570, idem 1899 ƒ29,189, vermeerdering ƒ21,381. Solosche Tramweg-Maatschappij. Opbrengst over de maand Aug. 1900 /"6900 (telegrafisch), idem 1899 ƒ5644, vermeerdering ƒ1256; opbrengst van 1 Jan. t/m. uit. Aug. 1900 ƒ37,660, idem 1899 ƒ 35,256, vermeerdering ƒ 2404. --- HET TOONEEL. stadsschouwburg. 5 September. Kon. Ver. Het Nederl. Tooneel. Hedda Gubler van Hendrik Ibsen. Voor do vierde maal vraagt Hedda Gabler de aandacht. Hedda Gabler met haar verwoestenden en verderfelijken invloed, met de natuur van eene moderne Lady Macbetb, dwingt als vertegenwoordigster van een groot deel jonge vrouwen van dezen tijd tot ernstig nadenken. Zij is, toen ze alles van het leven genoten had, toen ze moe gedanst was, gehuwd met een naar 't uiterlijk en in vele opzichten werkelijk voortreffelijk man, een professor in dop, met Jorgen Taaman. Zij heeft hem genomen, omdat, van het legio harer aanbidders, hij het terf minste ernstig bedoelde. Maar nu, reeds na haar huwelijksreis, die een half jaar duurde, verveelt zij zich, komt alles haar verwelkt voor, riekt het haar overal als balbloemen, den volgenden dag. Zij zelf is als een bloem verwelkt. En dan is er een worm in haar, die knaagt. Zij heeft niet den moed gehad een eigen, tevens onbesproken leven te leiden. Haar liefde heeft geene offervaardigheid gekend én kent die nog niet, want de tantes, die haar man hebben opgevoed — heerlijke voorbeelden van liefde en lijden, van dragen en dulden! — zijn haar onuitstaanbaar. En toch wil zij hcerechen, invloed uitoefenen, invloed op den man, niet op haar eigen man, want zij weet zich niet te schikken in zijn opvattingen; zij wil niet deelen in zrjne vreugde en teleurstellingen; vau hem verwacht zrj slechts weelde, rijpaarden en veel bedienden. Én als zij eindelijk invloed gekregen heeft op een man; een man, naar zij meent, harer waard — dan wordt zij dien man een geest des verderfs : zij drijft hem in den dood. Dan is ook Hedda Gabler's treurig bestaan ten einde, het bestaan van vele hedcndaagsche jonge vrouwen, door averechtsche moderne opvoeding en slecht begrip van vooruitstrevende literatuur of door schandaalliteratnur op een dwaalspoor gebracht. De pistolen van generaal Gabler doen thans dienst; bij het hooren van den dood van den genialen man Eilert Lövborg, dc^pr haar verdorven, grijpt zij er een, en maakt eën einde aan haar rampzalig en vloekwaardig leven. Hedda GabJer bevat, bij voel wat duister, bij veel wat slechts geeseling van kleinzielige opvatting bedoelt, bij veel wat» symbolisch is, gedeelten van uitnemende schoonheid en diep gevoel. Gewezen zij op tegenstelling tusschen professorale geleerdheid, dood voor het leven, en de vruchtbaarmakende geleerdheid, het verleden sleohts doende dienen tot verklaring van het heden, en in dat heden op do kiemen voor de toekomst wijzende. Maar vooral worde bier gewezen op de twee tantes van Jorgen Tasman, twee edele zielen, wier leven niets dan voorkomen van wenschen en opofferen is. Zij, hoewel er slechts eene van ten. tooneelo verschijnt, vormen eene tegenstelling met Hedda Gabler, die het schoonst en het treffendst blijkt aan het slot, als de oudste verheerlijkt spreekt over den dood der jongste, wier streven gewin was. „O, zij is heengegaan, vol kinderlijk gelooven, en iv de blijde hope op een weerzien hiernamaals!" Tante Jaliana gevoelt het: haar geest waart nog om haar, is in den hemel en bij haar. Zij is niet alleen achtergelaten, want die geest zal haar sterken en nieuwe plichten opleggen om hare medemensohen lief te hebben, te dienen en tot zegen te ziju. Er is voel in die heerlijk lieve oudjes, dat geest is van Ibsen, want de Hedda Gabler's, de vrouwen des verderfs en der vernietiging, zijn zijne idealen niet. Hij verheerlijkt steeds en te allen tijde iv de vrouw juist wat de vrouw tot vrouw maakt: de liefde, het dulden en de offervaardigheid. De schepping van Hedda Gabler wijst op Ibsen's teruggaan tot de wereld der demonen. Bebekka West in lïonnergjiolm en de hoofdpersoon in De Vrouw der Zee waß het begin; Hedda Gabler is liet einde. Ibsen nadert hiermede de scheppingen zijner jeugd, vruchten van symboliek. Bovendien is deze ommekeer nationaal: de Scandinavische literatuur keert er door terug tot haar punt van uitgang; de echte Noorsche natuur is zonder gnomen, elfen, reuzen en zeemeerminnen niet denkbaar. Bij eene_ vergelijking van de helden uit de Duitsche Nibelungen met die uit de Scandinavische, springt het ieder in 't oog, dat do eersten menschen, de laatsten demonen ziju. In Oskra Alving's (Sriolcen) hartstochtelijk verlangen naaide zon klinkt het begeeren der Scandinavische literatuur naar het realisme van het Zuiden, naar het realisme, dat hoadt van duidelijke omtrekken, dat met blijden lach het volle leven geniet, en zich niet warm maakt om moreele vraagstukken. Ibsen, zijne natuur getrouw, spreektin symbolen, leeft tusschen de geheimzinnige en monsterachtige goden van zijn vaderland. Zoo ook behoort Hedda Gabler tot het rijk der demonen. Zij is de vampier in hare modernste verschijning. De vampier en zij hebben den algemeenen trek gemeen: koude zinnelijkheid. De vampier zuigt den mensch het bloed uit den lijf; Hedda Gabler ontneemt hem merg en bloed. Hedda Gabler is een sprookje, een gansch eigenaardig Noorsch sprookje. De demon der zinnelijkheid laat haar reeds als jong meisje vragen naar het verborgen zinnelijke, laat haar zich verkwikken aan vertellingen van wilde en woeste_ nachteu, koortsachtig verlangend naar bevrediging en stilling van haar onstuimig bloed; maar terugschrikkend, zoodra de jonkman, die haar aanstaart, de begrippen van eer en deugd vergeet, zoodra het correcte faalt. Niot in haar zinnelijkheid bevredigd, drijft de demon der zinnelijkheid haar later voort, om het geluk van hem, dien zij eens liefhad en nog liefheeft, en de vrouw, die het woest genie tot kalmte bracht, te verstoren. Dat is volkomen het doen van een vampier. Ibsen geeft aan Hedda Gabler allea sohjjn van werkelijkheid, door haar de maatschappelijke instellingen te laten eerbiedigen, door haar te doen terug; schrikken voor een schandaal, voor opspraak. ZO laat een jonkman, Eilert Lövborg, zich niet va» haar meester worden, uit zenuwachtigen angst over gebabbel en veroordeeling, maar later verwijt zij hem dat hij het niet gedaan heeft; z. sohïet hem niet dood en zij acht zich zelf daarom laf; zg verscheurt hem niet zelf met de tanden» maar iij verscheurt zijn manuscript — b*.11 geestelijk wezen, zijn geesteskind, eene syl»' bolische handeling, die duidelijker dan al bet overige den vampier den schijn der werkelijkheid geeft. Hedda Gabler gaat ten onder, omdat hooger ideaal haar vreemd is gebleven en godsdienst haar onbekend was. Daarom werd het leven — dat zijzelve teleurstelde, ook voor haar eene teleurstelling. Zrj ging door het leven als door een woestenij. Zij wierp zich ïn den stroom der vermaken, zoekt bevrediging in het scboone eü zon alles, zelfs zelfmoord, schoon vinden, mi"' het in schoonheid geschiedde, met wingerdloof in de haren. Bedekt Gabler heeft voor de vierde maal do aandacht gevraagd. Eerst is het gespoeld door het gezelschap van Charlcs de la Mar in Tivoli, zeer verdienstelijk' daarna te Rotterdam in den Tivoli-schouwbur» door het gezelschap van Jan O. de Vos en Willem vau Korlaar, en iets later in het Salon des Variétés, directeur Kreukniet, regissen* Henri van Kuyk. Gelijk in heel Europa heeft het stuk ook io ons land geen succes gehad, en is in de beide Tivoli's te zaam hoogstens 3 of 4 maal gespeeld. Alleen het Salon des Variétés heeft er eenereek 9 van voorstellingen van gegeven, meerder dan in eenige stad van Europa. De vertooning was dan ook uitmuntend. In Skandinavische bladen werd do vertoonïng van het Salon gesteld boven die in Kopenhagen, waar de vermaarde actrice Truken Hennings de hoofdrol vervulde. De vertooning van Hedda Gabler op heden avond door leden der Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel had wel iets verdien* steüjks, maar blijft door doodschheid, gebrek aan stijl, aan opvatting en aan creatie, beneden die van het Salon des Variétés. Het niet zeer talrijke publiek juichte, naar het scheen op voorgaan van vrijwillige claque, de verschillend8 bedrijven toe. J. H. RÖSSING. De Parkschouwburg, geheel gerestaureerd, zB* Zondag 9 September heropend worden door bfl" gezelschap Charles de la Mar, met een groot klucW zangspel a grand spectaole. De dnme3 Buderman—Van Dijk, Mathilde Kiehl» Emile Tartaud en Heilbron, benevens de heeren Charles de la Mar, Delmonte, Nap. de la Mar, Ferd* do la Mar, Franken en Eammeüer zullon or de hoofd" rollen in vervullen. Een koor, bestaande uit twaalf dames on even zooveel heeren, zal de vele zangnnmmers versterken* --- MUZIKALE KRONIEK. LABSA VAN _n,NÏ*TES. Voor eenigen tijd ontving ik van den Bee' TV. J. Mermes, muziekonderwijzer hier ter stede een bezoek, met het doel mij bekend te maken met eene uitvinding, die hij had gedaan. De Heet Menneß had, evenals alle klavieronderwijzers» de ervaring opgedaan, dat bij de studie van be« klavier een der grootste moeilijkheden voor de kinderen is de houding van de hand. Indien men de kinderen, gedurende het eerste tijdvak van de studie, steeds onder toezicht zon kunnen doen oefenen, zou zeer zeker de studi8 veel worden bekort en zou men veel beters uitkomsten verkrijgen. De ouders zouden d»n echter veel hoogere honoraria voor de klavier* studiën beschikbaar moeten stellen. Dit prï"T tisch bezwaar maakt het daarom onmogelijk znl* eene wjjze van aanvangsßtudiën in 't algeme**1 too te passen. Zeer zeker mag men voor de klavierstudie ï" 't algemeen als regel stellen, dat de kinderen» die niet van de natuur de dispositiën kregeJom als van zelf de goede handhouding te vinden» beter deden met geen klavierstudie te onder* nemen, maar — — — — — _-•—¦» waarom blijft een onverklaarbaar geheim, _9 familiën meenen nog altoos, dat 7_m._n.tudi8 beteekent jnuzteT-studie. Zoolang deze dwaling blijft bestaan, zal het noodig zrjn aan de alge" meeue klavier-woede de aandacht te blrjvelÏ wijden, zij het zelfs vaak ten koste van de em* stig muzikale ontwikkeling. Indien men dus eenmaal de onvermijdbaarhe"1 van de algemeene klaviermauie moet aannemen» dan meen ik, dat er ook vaak reden zal zjjn o£° tot kunstmiddelen zijn toevlucht te nemen, *-eJI einde de door de natuur raisdeelden in de gB' legenheïd te stellen iets van de zoogenarnd8 muzikale ontwikkeling deelachtig te doen worden* Onder die kunstmiddelen nu neemt de L-asS!t de Mermes eene bijzondere plaats in. Een elastieke band wordt niet te stijf om &ca arm van den klavierspoler bevestigd, zoodat a'^ bewegingen vrij blijven. Aan dien band word een stuk elastiek vastgehaakt, aan welks uiteind8 een vanger bevestigd is. Dit stukje èlastie** wordt eenmaal schuins om den arm ges-in* gerd, zoo dat het einde, waaraan de vaüge* bevestigd wordt, zich juist boven het v^ der hand bij den pink bevindt. De vange* wordt achter de pink om de hand gelegd, wa**" van het gevolg is, dat de speler bij elke beweging van de hand naar beneden van den vanger *V>* de pinkzijde een kleine vermaning tot reent" honden ontvangt. , Hoofdzaak bij de toepassing ia, dat de band om den arm en eveneens het stuk elastiek, wa»**" aan de vanger bevestigd is, niet spannen zoolaD» de hand zich in goede houding bevindt. Eers wanneer het zakken der hand intreedt, moet mell de vermaning van den vanger waarnemen. Onder de hulpmiddelen, om minder begaafde» in hun Btudiën tegemoet te komen, Bchijnt infl deze Lassa een der aanbevelenswaardigste, voor*1 omdat, mits met intelligentie toegepast, de werking gelijk nul is, zoolang de houding van ƒhand goed is, en tevens omdat de verbetering ne door geforceerde houding teweeggebracht word , maar aan den leerling eenvoudig eon onwil'8' keurige herinnering aan zijn fout wordt gemaak* Ik aarzel daarom niet de Lassa Mermes aan de klavier-onderwijzers en onderwijzeressen ter onderzoeking aan te bevelen. Dak. de LaN*-* ---