FEUILLETON. VADER EN ZOON. Naar het Duitsch van MAK DREIJER. Op de schans, waar zich een dikke muur met torens en bastions verhief tot bescherming van de oude Hansestad, staat nu een rij gelijkvormige, wit of geel geverfde huizen van twee verdiepingen, en daaronder is er een, dat zich apart houdt, hoewel het niets op de andere voorheeft. Zoowel rechts als links wordt het met zijne buren verbonden door een kort stukje van den ouden stadsmuur, zonder dat iemand zon kunnen zeggen, hoe het eigenlijk aan dit geheimzinnig en voornaam isolement komt. Dit huis behoorde aan de weduwe Emilie Schümann. Haar man zaliger was de gelukkige eigenaar van een boterhandel geweest. Tot onderscheiding van naamgenooten, die in de stad niet zeldzaam waren, heette hij algemeen de baskruit-Schümann. Waarom? Omdat men van hem met verpletterende zekerheid beweerde, dat hij het buskruit niet had uitgevonden — en hij droeg zijn bijnaam niet slechts met waardigheid, maar ook met recht. Zonder zijn vrouw, haar verst; nd, haar bedrijvigheid en haar beleid zou de zaak nooit hebben kunnen bloeien. Nu «doofde zij echter aan zekere mysterieuze betrekking tusschen haar gestel en het vetgehalte harer omgeving. Hoe weinu zij er in werkelijkheid vau mocht opnemen, hoe schraal zij ook haar boterham smeerde, boe sober zij in al haar eten en drinken streefde te zijn — haar omvang werd bij den dag grooter. Ook na den dood van haar man werd het niet beter. Toen hakte zij den knoop door: zij onttrok zich eenvoudig aan den invloed der boosaardige koolstofgeesten, ging uit de zaak, betrok het bovengenoemde huis op de schans, dat haar door zijne ligging een welkome gelegenheid tot hartversterkend klauteren bood, en wijdde zioh, voor zoover huislijke bezigheden en bergklimmen het haar toelieten, naar de mate van haar kracht en haar bescheiden middelen aan liefdadige werken. Dunner werd zij er weliswaar niet van, maar ook niet dikker. Én zij had er vrede mee. Tot haar huislijke taak echter rekende zij ook — hoe weinig wederliefde zij ook inoogstte — de zorg voor haar huurder, den stadssecretaris Philipp Gries, die met zijn zoon Friedemann de bovenverdrieping bewoonde. Niet dat er tusschen haar en dezen huisgenoot iets van teederen aard bestond. Philipp Gries was een schuw, eenzaam, in zichzelf gekeerd man. Zijne vrouw had bij de geboorte van Friedemann het tijdelijke gezegend. Zijne betrekking had hij al eenige jaren geleden, toen hem een erf «nisje ten deel was gevallen, er aan gegeven. Zoo leefde hij, buiten de menschenwereld, slechts voor zijn jongen. Zulk een uitgedroogd, schimmelig bestaan, ' daar kon juffrouw Schümann zich natuurlijk niet mee inlaten. Maar één zaak had zelfs oneenigheid tusschen hen beiden gezaaid: Philipp Gries was vegetariër. „Ik wil wel gelooven, dat mijn twee honderd pond hom een doorn in het oog zijn," verklaarde eens juffrouw Emilie vinnig, „en ik zou den scharminkel al lang van mijn aanblik bevrijd hebben, als ik geen medelijden had met het kleine ventje." Friedemann was elf jaar en reeds in de derde klas van het gymnasium. Een bleeke, tengere jongen. De vader had ook hem aan plantaardig voedsel willen wennen; maar daarvan was het kind physiek zóo achteruitgegaan, dat zijne gezondheid ernstig bedreigd was. Toen de oude dat bemerkte — veel te laat, naar zijn onbeholpen kortzichtigen aard — raakte hij geheel van zijn stuk, raadpleegde verscheidene dokters, op wier oordeel hij anders minachtend neerzag en liet den kleine, op medisch bevel, heel veel vleesch eten. Met een: „wat voor den een deugt, deugt daarom nog niet voor den auder", suste hij zijn geweten. Hij voor zich bleef aan den plantenkost trouw en ging voort zijn eigen maaltijden, streng volgens de regelen der vegetarische heilsleer, te bereiden. Juffrouw Emilie had aangeboden voor Friedemann te koken, en het ventje kreeg dagelijks een solide portie uit hare vleeschpotten, waardoor zij natuurlijk ook naar den geest en naar de ziel dichter tot elkaar kwamen. Een stralende Meidag is over de stad gekomen. Vol belofte trilt de lenteadem door de zonnige lucht. Liefkozend streelen de warme stralen de grijze stukken van den ouden muur, uit wiens voegen bloeiend, jong leven naar buiten berst; en zij winden zich om den kerktoren en de metalen klokken, totdat zij sidderen. En gonzend neuriën zij, die zoo velen ten grave hebben geluid: Er is geen dood! Er is geen dood! Jubelende levenslust bruist uit de deuren en poorten van het nuchter-koude gymnasium. De school is uit, een stroom van frisch, jong leven golft door de straten. Eerst stormen de kleinsten naar buiten als dollemannen in hun uitgelaten voorjaarsdartelheid; dan komen de grooteren en de grootsten, ook zij druk on levendig en zelfs de deftigste, bliE%6 Aan de kofpoort staat, als altijd'on dit mir Nu komt ook deze naar buiten- hü is lane zamer en ernstiger dan de anderen. Ook loopt hij alleen, terwijl de anderen meestal twee aan twee of in troepjes loopen. Er komt een vriendelijk lachje op zijn geduldig gezichtje, als hij zijn vader ziet. Fiete, hoe is 't gegaan?" vraagt deze hem na de eerste begroeting. „Heel goed, vader. Wij hebben ons Grieksch teruggekregen." „En?" „Drie fouten. Voldoende." „Zoo — dat moet dan toch nog beter worden. ;Vat waren het voor fouten?" „Met pipto kan ik niet goed uit den weg." „Maar Fiete: pipto, pesumai, epeson, peptoka l" #Ja, vader!" zei het ventje weemoedig, wat zooveel beteekende als: voor dezen keer is het te laat! „Dan moeten wij toch van middag de onregelmatige werkwoorden weer eens flink onderhanden nemen." Fiete zucht, zij het ook bijna onhoorbaar. Een zonnestraal speelt met zijn blonde haar; zijne oogen dwalen naar den wijden, diepblauwen hemel. Als zij thuis komen, staat juffrouw Schümann beneden in de gang in een kraakheldere, stijf gestreken ochtendjapon, en een hagelwitte ochtendmuts op haar goedgevormd, maar voor haar zware gestalte te klein hoofd. Meneer Gries neemt, zonder een woord te zeggen, zijn hoed af en loopt haastig naar boven. Friedemann blijft vertrouwelijk bij haar staan. „Dag tante Schil!" zegt hij, en voegt er met een kinderlijken lach fluisterend bij: „Wat eten wij vandaag?" Zij streelt zijn hoofd met haar zachte, vleezige hand. „Gebraden varkensvleesch en pruimen, mijn jongen!" „Lekker!" Dan knikt hij haar op zijn zachte, bedeesde manier toe en gaat naar boven. Na het eten, als zijn vader zijn middagdutje gaat doen, verlaat Friedemann de kamer. Hij gaat de zoldertrap op en zet het dakraampje wijd open. Dan gaat hij plat voorover, met zijn hoofd op zijne handen geleund, in de wijde, stralende wereld liggen tnren. Dat is zijn liefste bezigheid. Vlak onder aan de schans stroomt bedaard het heldere, blauwe water der breede rivier. Daarachter strekken zich frissche weiden uit, hier en daar afgebroken door een boomrijk gehucht met roode daken. Dan stijgt de bodem, koren- en raapvelden wisselen elkaar af en verliezen zich hier in de nevelige verte, terwijl ginds een zwartblauw dennenbosch plotaeline halt gebiedt. De eene zijde biedt aan Friedemann's droomen een onbegrensd terrein; maar hij geeft de voorkeur aan den anderen kant, waar het donkere woud verrijst. Juist daarachter vermoedt hij een heel bijzondere wereld. Heeft hi] zich dan echter hier zat gedroomd en kruipt hij naar voren om zijn hoofd links den hoek om te wenden, dan ziet hij de haven met hare hooge masten. Veerponten varen van den eenen oever naar den anderen; verderop kruisen de kleine, platte visschersbooten, en stoomschepen trekken hun rookstrepen achter zich aan door de heldere lucht. Steeds breeder wordt de rivier, tot zij zich haffvormig verwijdt. En dan, als zijn gedachten over de met dichte beuken- eiken- en dennenbosschen begroeide kust heengevlogen zijn, komen zij aan de zee. Dat is eerst een wereld! Zij vult de meest intenze droomen van het kind. Zij wekt een weemoedige aandoening in hem, die soms zelfs in een soort van bitterheid overgaat. Eenmaal slechts is hij aan de zee geweest. Zijn vader houdt er niet van. Maar hij wel! Dat bruisen en schuimen en dat onbegrensde dat overal heen voert, dat geen wegen heeft en dat juist daarom voor degenen, die er zich aan toevertrouwen, alles bereikbaar maakt, het nabije en het onmetelijk verre! • Zoo groot en zoo vrii! En zoo frisch waait daar de adem der wereld, en zulk een kracht als er leeft! Hij echter moet hier tusschen de muren hokken, in een klein, bedompt vertrek, en zijn geest raakt steeds meer verstrikt in Grieksche vormveranderingen. Hij moet weer denken aan zijn vroegeren medescholier, den grooten Gerdes. Dat was een kerel! „Grieksch is me te kras", had hij doodkalm verklaard, toen zij in de geheimen van het Grieksche schrift werden ingewijd. Hij deed eenvoudig niet mee en zoo dikwijls hij later opgeroepen werd bekende hij, in weerwil van alle nablijven, met de grootste gelijkmoedigheid: „Grieksch, meneer, kan ik niet!" Dat: „Grieksch, meneer, kan ik niet l" was nog altijd een gevleugeld woord op het gymnasium en hield de herinnering aan den langen Gerdes wakker. Deze had aan zijn afkeer van het Grieksch bijzonderen nadruk verleend door eenvoudig uit de lessen weg te blijven. En toen hij weldra op dezelfde wijze zijn opvatting van het Latijn bekend maakte, vonden zijne ouders het geraden, hunne eerzuchtige plannen om een geleerde van hem te maken op te geven. Zij lieten hem datgene worden, waarheen zijn gansche aard hem dreef, namelijk zeeman. Als scheepsjongen was hij de wijde wereld ingegaan; de eerste de beste reis heel naar Buenos-Ayres. (Wordt vervolgd./ --- Eerste Blad. BINNENLANDSCH NIEUWS. VAN 'T HAAGSCHE BINNENHOF. — 30 Januari. — 29 Jan. Bij de voortgezette discussie over Hoofdstuk 111 (Buitenlandsche zaken) ler Staatsbegrooting voor 1903 in de Eerste Kamer, besprak de Heer Vlielander Hem do zaak onzer consulaire vertegenwoordiging te Pretoria. In hoever 'teen fout was geweest na het vertrek van den Heer Nieuwenhuis niet dadelijk een Nederlander in zijn plaats te doen aptreden, liet hij daar; maar de voortdurende waarneming onzer belangen door een Belg, — hoe geschikt ook en niet juist omdat hij een Belg was, maar een vreemdeling, een representant van een ander land, welks belangen hij in dc eerste plaats had te behartigen, keurde spr. af, omdat wij een onbevangen persoon noodig hebben, die ten volle 't vertrouwen moet bezitten van deu Ned. handel. Nu heeft de Mm. een consulair ambtenaar naar Zuid-Afrika gezonden tot onderzoek; hij heeft de zaak commissoriaal gemaakt, zich «gemunieerd van een dilatoire exceptie.» Spr. betreurde dit en hoopte dat die ambtenaar spoedig terugkeeren en de zaak dan definitief geregeld zou worden in een hem meer syinpathieken zin. Voor dat de Minister van Buitenlandsche Zaken, de Heer Melvil van Lynden, aan het woord kwam, vroeg de Heer Gl odin de Beaufort, nog wat er waar is van het bericht in de «N. Rott. Ct.» van lieden dat een regeling is getroffen met Venezuela, tot betaling uit de opbrengst van de douanerechten, van de vorderingen der Mogendheden en of wij in dit geval voor onze pretentie op dat Rijk ook ons aandeel zouden verkrijgen. De Minister, dankbaar voor de welwillende wijze waarop de verschillende sprekers zich hadden geuit, begon met den Heer Rahusen op /.ijn gisteren gedane vragen te antwoorden. In de traktaten van de laatste 2 jaren, waarin de arbitrage-clausule niet was opgenomeü, was hij niet betrokken geweest; zij waren onder 't vorig Kabinet tot stand gekomen, behalve dat nopens de samenwerking met de Belg. postapaarbank on het Kanaal van Terneuzen, dat echter onderwerpen betrof, die niet voorarbitrage door het Internationaal Hof zich leenden. Waar 't kon zou de Min. steeds de arbitrage bevorderen. Ten opzichte van de beweerde aanbieding [door Andrew Carnegie) van een som — 250,000 dollars — voor een bibliotheek voor het Arbitrage Hof herhaalde de Min. dat geen aanbod gedaan, misschien echter wel offlcieuse besprekingen over 't plan en de wijze van aanbieding gehouden waren. De Raad van Beheer zou ten cleze hebben te beslissen als 't tot een aanbod kwam. Wat betreft de rechtspersoonlijkheid van t Hof, deze scheen wel in aanmerking te komen, want ook bij het huren van het gebouw voor het Hof had de Minister van Justitie beweerd dat het Hof niet kon huren, noch de Raad van Beheer, omdat zij naar ons recht geen rechtspersoonlijkheid hebben. Daarom had de Minister toen, als secretaris-generaal, de huur persoonlijk aangegaan. Ook de tegenwoordige Minister van Justitie meende, dat om een schenking te aanvaarden het Hof een stichting moest zijn in den sm van onze wetgeving. Toch behoefde dit bij =en eventueel aanbod geen beletsel te zijn, want aien kon dat vanwege de Regeering aanvaarden, mder voorbehoud van overdracht aan een later in te stellen internationale stichting. Van weigering was derhalve geen sprake. Omtrent de conferentie van Hamburg inzake 't internationaal zeerecht verklaarde de Minister dat, daar de voorstellen nopens de gewichtige onderwerpen van uniforme regeling eerst kortgeleden ingekomen waren en ten deele afweken van het aanhangig ontwerp tot wijziging op die punten van ons Wetboek van Koophandel, hij meende zich vooralsnog van stellige toezegging van medewerking voorzichtigheidshalve te moeten onthouden. De Minister verdedigde vervolgens de tijdelijke opdracht van het gezantschap te Constantinopel na den dood van den Heer Keun aan den esrsten drogman, die, hoewel Armeniër, het volste vertrouwen genoot en de beste, zelfs de eenig aangewezen persoon voor 't oogenblik was, voor die taak geschikt. Was hij geen Nederlander, hij werd door zijn optreden voor ons Nederl. protégé en was volkomen van de Porte onafhankelijk. Toch erkende de Min. dat voor het vervolg een andere voorziening noodig was. En wat ons consulaat te Pretoria betreft, toen de Heer Nieuwenhuys vertrok, was de animositeit tegen de Nederlanders daar groot en scheen 't geraden onze belangen op te dragen aan een consul-generaal (den Duitschen). Thans neemt een Belg ze waar, doch de Min., hoewel zeer over diens handelingen tevreden, had juist, voor korten tijd slechts — een consulair ambtenaar tot onderzoek uitgezonden, om spoedig een definitieve regeling te kunnen treffen. Over de schuld van Venezuela zijn reeds lang onderhandelingen gaande. Leiden deze tot het gewenscht resultaat, dan hoopte de Min. wel dat ook wij ons gerecht aandeel in de uitkeering zouden ontvangen. Na enkele replieken — en nadat de Heer Van den Biesen èn uit kracht van art. 9 der Grondwet èn uit de wet van 1855 had aangetoond dat z. i. het Hof van Arbitrage wel ter dege als rechtspersoon (bij de wet tot goedkeuring van de tractaten der vredesconferentie erkend) moest worden beschouwd, werd het debat gesloten en Hoofdstuk 111 zonder stemming aangenomen. Nu volgde Hoofdstuk IV (Departement van Justitie) waarover de discussie, bij afwezigheid van den Min. Loc f f, wegens ongesteldheid buiten zijn tegenwoordigheid gevoerd, uit den aard der zaak een meer theoretisch karakter droeg. De Minister van Buitenlandsche Zaken verving, voor zooveel noodig, zijn ambtgenoot, aan wiens werkzaamheid van meer dan éen zijde hulde gebracht en voor wiens spoedig herstel de beste wenschen geuit werden. De Heer Van Zinnicq Bergmann klaagde over den noodeloozen overlast aan de met werk overladen substituut-officieren en griffiers opgelegd door de veel te veel in allerlei bijzonderheden afdalende, door hen, als waren zij klerken, in te vullen telkaarten en strafbladen, die tal van bijzonderheden bevatten, overbodig voor een goede straf-statistiek en blijkbaar slechts dienstig om de nieuwsgierigheid te bevredigen ; bijv. vragen of godsdienst, afgelegde examens of anderen die onmogelijk waren te beantwoorden in de meeste gevallen, bijv. of 't strafbaar feit onder invloed van drank is gepleegd Hij drong op vereenvoudiging aan, te meer daar de betrouwbaarheid der antwoorden zeer veel te wenschen overlaat. De Heer Hovy uitte zrjn warme sympathie voor en schetste 't groote nut van de beweging tegen de prostitutie, een groot zedelijk kwaad, een ergerlijke zonde, door personen van alle richtingen bestreden. Hij drong bij de Reg. aan op 't steunen van de adressen aan H. M. de Koningin om verbod van huizen van ontucht en om vernietiging der gemeenteverordeningen, die de prostitutie reglementeeren. De Heer Brouwers — in zijn maidenspeech — wees op de noodzakelijkheid, vooral in 't belang der veiligheid van 't platteland, der wering van de woonwagens, die soms bij tientallen zich hier of daar ophouden tot schrik der bewoners van den omtrek. Waar de Gemeentewet geen middel geeft om ze te weren, zoeke men naar andere maatregelen. De belofte van overleg der Reg. stemde hem voorloopig tot dank. De Heer Van Lier, erkennende dat de Min. van Justitie onmogelijk alle wenschen kan bevredigen, drong nochtans in 't belang van de verbetering der rechtspositie van de vrouw op wijziging van art. 671 B. W. aan en op een bepaling, waardoor een testament niet langer slechts kan geopend worden in de woonplaats van den notaris onder wiens berusting 't is. Eindelijk kwam de Heer Van der Does de Willebois nog weer eens voor de commissarissen van politie op, niet (want dat keurde hij af) om hen van Rijkswege te betalen, maar wel om hen in het burgerlijk pensioenfonds op te nemen, — wat hij vooral ook in 't belang van den dienst achtte, wijl men hen daardoor gemakkelijker kon verplaatsen als er reden voor bestond, of kon vervangen als zij te oud worden. De Minister beloofde een en ander aan zijn afwezigen ambtgenoot te zullen overbrengen en hij meende wel dat aan de wenken van de heeren Hovy en Brouwers het gewenschte gevolg zou worden gegeven. Omtrent de telkaarten en strafbladen meende de Min. dat de nauwkeurigheid het stellen van wat veel vragen scheen te eischen, en wat de wenschen van den Heer Van Lier betreft — de mogelijkheid van partieele wijzigingen van 't Burg. Wetb. moest hij geheel aan zijn collega ter beoordeeling overlaten. Het hoofdpunt van het debat was intusschen een ander: de politie, de verhouding tusschen Rijks- en gemeente-politie, speciaal naar aanleiding van de bekende postenorder. Wat de Min. deswege zeide was uit den aard der zaak niet veel belangrijks; een enkele opmerking over de meerdere voordcelen die bij staking aan den kant is van de stakers; men kon niemand tot arbeiden dwingen, maar gemakkelijker den arbeid van anderen belemmeren; daarom diende nde politie hen, die willen werken, bijzonder te beschermen. Overigens werd overleg gepleegd over een politiewet en de Min. hoopte dat een goede regeling daaruit zou voortkomen. De discussie werd evenwel, buiten den Min. om, ' tusschen de heeren Kist en Vening Mem e s z gevoerd. De Heer Kist stelde voorop dat de eerbied voor de vrijheid, de vrijheid van arbeid met kracht dienen te worden gehandhaafd. Bij werkstakingen nu worden zij die willen arbeiden, veelal belemmerd; geschiedt dit door overreding, dan is er niets tegen; maar gewoonlijk slaat 't spoedig over tot intimidatie, tot geweldpleging zelfs, gelijk hij uit processen-verbaal aantoonde. Waar de politie niet alom tegenwoordig is en dus niet steeds repressief kan te werk gaan, — en waar, door intimidatie vervolgingen weder ingetrokken moeten worden of op niets uitloopen, — is preventief optreden gewenscht. Doch onze politie mist daartoe 't recht in vele gevallen, naar veler opvatting. Spr. deelde die meening niet. Z. i. bracht art. 4 der Grondwet mede, dat niet alleen voor vreemdelingen en ingezetenen gelijk recht bestaat op bescherming van goederen en persoon, maar ook dat de Staat den natuurlijken plicht van die bescherming tegen den ingezetene erkent. En ook uit de gemeentewet en 't Kon. besluit van 1851 dat de politiebevoegdheden (yoor de rrjks-politie) vaststelt volgde z. i. dat de politie preventief èn repressief heeft op te treden. De rechtsgeldigheid van dat Kon. besluit, door sommigen bestreden, hield spr. — ook met een beroep op Prof. Oppenheim — staande; niet op de wet moet de politiebevoegdheid steunen, de grens van die bevoegdheden ligt in wettelijk verbod. Door de postenorder te Amsterdam nu achtte spr. de ruime grens der politie bevoegdheid niet overschreden en evenmin door de wijze van uitvoering, waaromtrent trouwens ook geen klachten waren ingekomen. Toch achtte spr. een nadere regeling van de bevoegdheden der politie zeer gewenscht om èn de politie èn 't publiek rechtszekerheid te verschaffen. Het verheugde hem dat de Min. in deze positie genomen en op 't voetspoor van de Ned Juristen-Vereeniging (in 1899) het stelsel van negatieve regeling had omhelsd. Dit zou de totstandkoming, naar hij vertrouwde, vergemakkelijken en bespoedigen. Overigens betoogde de spr., de postenorder uit een formeel oogpunt besprekende, dat de burgemeester slechts dan tot handhaving der openbare orde optreedt, als art. 184 en volgenden van de gemeentewet in toepassing komt; in 't algemeen ontleent hij zijn bevoegdheid in zake politie slechts aan art. 109 der Gemeentewet. En bij de postenorder was 't geval van art. 184 en volgg. niet aanwezig, zoodat hier de directeur vau de Rijkspolitie moest handelen. En hij ontkende zelfs dat deze in overleg met den burgemeester had moeten zijn getreden; dit is niet voor elk bevel noodig, en met een beroep op Thorbecke toonde spr. aan, dat de directeuren van politie zoowel aan gemeente- als Rijkspolitie zelfstandig bevelen kunnen geven. Er kan overleg zijn — verplichtend is het niet. Men behoeft ook geen conflicten te vreezen ; deze komen niet voor of worden gemakkelijk overwonnen. De burgemeester van Amsterdam had echter geen reden zich bij de postenorder gepasseerd te achten. Ten slotte uitte spr. zijn vreugde over 't toegezegd overleg tusschen de Min. van Justitie en van Binnenlandsche Zaken bij de voorgenomen politie-regeling; om conflicten en animositeit tusschen de ambtenaren van de beide Departementen voor goed te voorkomen, was dat overleg 't beste middel. Tegen dit vertoog stelde de Heer Ven ing Meine sz zijn protest. Op één punt was hij 't eens: de noodzakelijkheid eener regeling van de bevoegdheid der politie, opdat geen straffeloosheid volge bij vervolgingen wegens overschrijding van bevoegdheid der politie. Maar spr. hield vol, dat voor de postenorder overleg met den burgemeester plicht ware geweest; men had geen misbruik mogen maken van 't gemis eener regeling van de verhouding tusschen Rijks- en gemeente-politie. Toch — in art. 7 van 't Kon. besluit van 1851 stond wel degelijk waar overleg van de Rijkspolitie moest worden gepleegd en men mocht die bepaling niet willekeurig beperken. Ook ontkende spr., dat de burgemeester alleen mag optreden bij verstoring der openbare orde; ook bij bedreiging daarvan was dat zijn plicht en recht en de postenorder werd uitgevaardigd in een tijd, dat de openbare orde door de inbreuken op de vrijheid van arbeid wel degelijk werd bedreigd. De burgemeester, verantwoordelijk voor de Orde, moest handelen; en er waren thans twee in eigen richting strevende stuurlieden op hetzelfde schip. De Heer Kist hield ook na dit betoog zijn stelling omtrent 's burgemeesters bevoegdheden vol. Daarop werd het Hoofdstuk zonder stemming aangenomen, evenals, zonder debat, het wetteke tot wijziging en verhooging van de begrooting voor justitie van 1903, betreflende de traetementen der rechters te .Amsterdam en Rotterdam. Het debat over Hoofdstuk V, Binnenlandsche Zaken, ving nog in den laten namiddag aan. De Heet Wo 11 je r alleen kwam nog aan 't wooTd. Hii hield een lange, echt professorale rede, van historischen aard voor een groot deel. Vooropstellende, dat hij hier te lande voor 't onderwijs in _ het algemeen een regeling zou wenschen als in Indië — bijzonder onderwijs regel, openbaar uitzondering — betoogde hij dat iit uit 't oogpunt van landsbelang en historie bet best zou zijn. Aanvankelijk, zoo herinnerde hij, was 't onderwijs zaak van de kerk; slechts langzamerhand nam de magistraat 't tot zich, en na de zegepraal der Fransche revolutie werd 't anders en bracht men 't onderwijs geheel bij den Staat, die het liet geven met eerbiediging van elks godsdienstige begrippen. Zoo bleef het Staatsonderwijs, dat zijn goede zijde had door de eenheid der natie te bevorderen, ook later gericht op opleiding tot christelijke en maatschappelijke deugden, maar in de leervakken vindt men daarvan geen spoor. Intusschen ontkiemde 't bijzonder onderwijs; eerst de »Fransche« scholen, daarna die van 't Nut en allengs hebben nu de bijzondere nietgesubsidieerde lagere scholen het getal van 1465 bereikt tegen 3127 openbare; 1 tot 2 en meer en meer zal die verhouding ten gunste van de bijzondere scholen veranderen. Ook op het gebied van Middelbaar en zelfs Hooger Onderwijs neemt het bijzondere toe. Ligt dit aan de leiders alleen ? Neen, de oorzaak ligt hier, dat de openbare school uit de beginselen van 1793 voortgevloeid, niet meer aan ons volk voldoet; het is niet genoeg de kinderea in humaniteit op te voeden; hier en elders wil men ook voedsel voor 't hart van het kind, en de Staat, de koude machine zonder gevoel en hart, kan dat niet Nu is men inderdaad in onze dagen voor het bijzonder onderwijs vrijgeviger gestemd; ook aan de vorige Regeering bracht hij op dit punt gaarne hulde; maar toch —er is nog zooveel achterstelling; wij zijn nog op verre na niet waar wij moeten zijn. Van deze Regeering verwachtte hij op dit punt veel, maar — geheel zonder vreeze is hij niet. Immers, terwijl zeer velen op 't gebied van het lager, middelbaar, zelfs gymnasiaal-onderwqs de bijzondere school meer vrijheid en steun willen geven, schrikken zij daarvoor ten aanzien van het Hooger Onderwijs terug; dat moet aan den Staat blijven. En toch, juist van de Universiteiten moeten de beginselen door alle lagen der samenleving komen; de stroom daalt van de bergen; elke richting, positivistische, philosofische, kerkelijke, gaat van de Universiteiten uit. De consequentie eiseht dus de doorvoering van 't beginsel tot het Hooger Onderwijs en dat is ook uit een practisch en paedagogisch oogpunt noodig, wijl de studenten geleid worden, onder den invloed der professoren worden gevormd en derhalve niet eenzijdig mogen worden opgeleid. Hij hoopte dat de Regeering van dit beginsel zou uitgaan bij haar voorstellen op elk gebied van onderwijs, opdat we een regeling krijgen naar den wil der ouders en naar de behoeften der leerlingen. . Morgen te 11 uur voortzetting. --- Alle vooruitgang — wil hij stand houden — gaat 1 langzaam; yoor hem, die trouw en moedig volhoudt, y -j is de belooning te goeder ure weggelegd. f ---