Tweede Blad. PERS-OVERZICHT. De Politiek van den Dag. lien en w ° *• w^dt c*ll artikel aan de H V °P?erichte Liberale-Unie-Kamerclub. 1 j e^ blad. is van oordeel, dat de aangekon- ü6? . voorstellen tot Grondwetsper r ZJ-e D- in g, zoowel dat van den Heer Scha£ ' a^s dat van den Heer Druckcr, d e nie u w e j,.. 81 ere 1 u b tegenover zich zal zien. il Ooncludeert dit uit het feit, dat niet alleen 8H v,rt>egere anti-Takkianen Van Gijn -en Ferf tDq. e Heer Wülinge tot de club behooren, .r. ook leden der Amsterdamsche Kiesverbre re ?lng ?Vooruitgang", zooals de heeren Hutg» > D®ll Tex en Cremer, die als positieve rijstanders der urgentie naar de Kamer weromt digd. Datzelfde geldt ook nog 2,r?nt andere leden. Men rinS "* de Linkerzijde heeft echter de ttian Kanierclub niet gebracht. Zij spoort e acht liberalen, die buiten haar blc- L stt^n, tot organisatie aan op een eigen -program, van dat der Unie wezenlijk rjg Scheiden. Hoe zouden zij dit kunnen, waar a"° Unie zelve geen beginsel-program gjjj l> evenmin als welke liberalen ook? Die bein liggen in de Grondwet van 1848 en J?n halve eeuw van wetgeving en bestuur; ]^ horbecke's Narede en in standaard-werpt Vaa liberale corypheeën. Wie daaruit enkele d 0 ratnregels zou willen oondenseeren, zou zich wr ,^en Heer Borgesius hooren toevoegen, ?'Qs i^' *°* vrijz.-dem. zei: Maar in bein ,ei verschillen wij volstrekt niet! Enkel of liever in toepassing. dit — aa* de Nieuwe daarop volgen — Vaj,2?}1 ten onzen opzichte- waar zijn. Reeds "krt Houten schreef in Mei 1899: „De politiek bgJf^en, die de Kieswet van 1896 als finaal Sej ü°uwen, is niet gericht tegen het beginzo Vaa algemeen kiesrecht." De Heer Mees heje> °P 29 November 1901: „Een partij Van beSiZo°genaa_d© laisser aller behoeft niet Telden te worden; ze bestaat niet meer". M-ïi We,lk uO^-liberaal beginsel" zou dan Ho-i e beginselstrijd der Un i e-liberalen zich richten? Wij zien het niet. om zien wij wat de Heer Borgesius niet Uitscheiden wil: beginsel-verschil tusschen crat hoeralen eenerzijds en de vrij zinnigdemotadii anderzijds. Het ligt reeds in de zuiver ideale, anti-liberale idee vau beheersching der UijJ^chappij door den staat, _ dat program ..^¦sproken. Voorts in de erkenning van den ' y .^nstrijd" als dogma. ?en° edige „zuivering" zou eerst dan verkrev^ gorden, indien zij, die werkelijk één eiOL "*ginsel met de vrijzinnig-democraten zij n, jj. bij die partij aansloten, weg_.s haar luchtzuiverende hoedanigè^H roe-pen wij haar dus, als de Heer Drucker, t^,. welkom toe. Wij doen het, omdat zij, >a,si,°i en vrijzinnig zich gedragend, meerdere üeid geven kan aan de liberale oppositie. * * * g6rs Nieuw© Ct'., melding makend van het ase p'> dat de gepsnsionneerde kapt.-luit. ter W. .- van Herwaarden aangewezen is hw do vrij geworden portefeuille van Marine, Hop St daarbij in 3—rinnering, dat de ge- ook "1 April 1888 voor dezelfde te\(J mS is aangezocht geworden door den Heer lietSay,i maar toenmaals weigerde, „omdat ft0-*Tinisteri© naar de oogen van jj^c moest zien." log* *s — zegt de Nieuwe — in 1888, z'ide i - zegepraal der partijen van de rechterr.eid,de .eid,de tot de vorming van een Kabinet, % llx t we e Roomsen© Ministers zitting had- r'e^Üls. 7a^ de Heer Van Herwaarden zitting in een Kabinet, dat drie Roomsche jj^rs telt. Ic^t? *s dit? Heeft het politieke jaar dat i'tC ons ligt, den Heer Van Herwaarden ter,. rd, dat het tegenwoordige Kabinet, in Hf met dat van 1888, „Rome" rjf. behoeft „naar de oogen te zien" ? v^* hij sinds 1888 — juister: sinds 1898 — f^jjj Kieening veranderd, getrouwelijk voltij ? d© „christelijk-histoi-ische" lijn, die v^ ~® nadering der algemeene verkiezingen het 9 plotseling een scherpe afwijking naar buiden vertoonde? ü%s Centrum heeft op deze vragen aan%to geslagen en meent, dat hare beantwoorde °v-T aangenomen, dat de mededeeling van t^ !.«uwe juist is — nogal gemakkelijk erva,riileer Van Herwaarden zal tot de len g zil'n gekomen, dat zijne schrikbeel- Ijj'".•••slechts schrikbeelden waren. 'utiot_ ¦ hadden de Katholieken en anti-revo"rvari'^:ren samen noS nooit geregeerd. De iïv^.1^ bad dus nog niet aangetoond, hoe "egij^ de vooroordeelen omtrent zulk een ite v ' door Ds. Bronsveld met de zwart- Si&d^ Seschilderd, waren, ««a, jS is echter duidelijk genoeg geble- WateJ * de sombere profetieën der anti-paii 2inn- grond missen en alleen als „verösmateriaal" waarde hebben;, • * De fi •• ? . ei*vat 1S n^e'f' tevredon over, althans niet '«g6 °P de financieele zijde van de nieuwe %eht organisatie. Zij vestigt de aan:*n °P de „hoogst belangrijke" mededeelinehlori Cien Minister vaa Oorlog in diens sla» J? aïl Antwoord op het Vooiioopig Ver- Begrooting. ssrd ,le m°dedeelingen te hebben gem'emo>Aa 2il • en^a? 1 voor do belastingschuldigen ter juist niet. Immers, om met den Minis(volke yertrouwea, ctat de meerdere kosten, fin, het d° nieuwe legerwetten het gevolg "*ee rniirree vroeger genoemde bedrag van ïWirnis- n niet overschrijden, ia een noodig. dat wij niet kunnen' deelen. <- zitban nu eenmaal in het ••J* en moeten mede." Meercnberg. Naar aanleiding van het debat over de krankzinnigenverpleging hier te lande zegt het Kamerover zicht van het Handelsblad: „Dat ten voorbeeld stellen van particuliere instellingen is een geliefkoosd bedrijf aan anti-revolutioimaire zijde. Maar dan willen wij er nu toch eens op wijzen, dat de humaniseering der krank zin nig enverpleging hier te lande is aangevangen in een provinciaal gesticht,-- n. 1. in Meerenberg waar Persijn, Everts en Van Deventer het voorbeeld van zachts en vrije verpleging hebben gegeven aan alle andere gestichten hier te lande. De Minister kan, als hij niet uitsluitend naar particuliere gestichten kijkt, te M—renberg ook vernemen, hoe men een goede verpleging krijgt: door hoofdzakelijk verpleegsters aan te stellen, en, wel gediplomeerde verpleegsters die een examen hebben afgelegd en die bovendien — en daardoor kan men de eigenschappen van karakter en verdere geschiktheid beoordeelen — minstens twee jaar als verpleegster werkzaam zijn geweest. Zeker zal men daarnaast altijd, eenige mannelijke verplegers moeten houden ; maar als men die personen met zorg kiest en behoorlijk salarieert dan kan men er vrij zeker van zijn, dat ook zij niet buiten den beschavenden invloed van hun vrouwelijke collega's zullen blijven." --- BINNENLANDSCH NIEUWS. VAN 'T HAAGSCHE BINNENHOF. — 15 December. — 13 Dec. 1902. Te 10 uur zou de zitting beginnen. Te half 11 waren nog maar 48 leden aanwezig. De voorzitter opende dus de bijeenkomst en schorste die weder tot 11 uur, na gehouden appèl nominaal. Toen — te 11 uur — was de meerderheid er en werden de debatten over Hoofdst. V der Staatsbegrooting voor 1903, Departement van Buitenlandsche Zaken, hervat. Al dadelijk, bij art. 96, trad de Heer De Stuers op, om, in den humoristischen vorm, die hem eigen is en dien hij verdedigde, ook waar hij volkomen ernstig bedoelde te zijn, om des te zekerder gehoor te vinden, op de »urgentie« te wijzen van de sedert 25 jaren urgent-geaohte voorziening in een betere huisvesting van ons Rijks-Bthnografisch Museum, een der merk waardigste en kostbaarste, millioen waard zijnde verzamelingen, zooals Europa er misschien maar twee of drie bezit, — en die thans, te Leiden opgeborgen in eenige krotten, aan verrotting en brandgevaar ten prooi is; een verzameling, die daar te Leiden in een geheel jaar door 1162 menschen wordt bezocht, waar in die maanden 't bezoek aan de Gevangenispoort ruim 22.000 was en te Amsterdam, in enkele weken, de Parij sche tentoonstellings-af deeling 6000 personen lokte. Nu had Amsterdam een terrein aangeboden van 2 ton waarde en er zijn nog andere aanbiedingen, die, als men langer wachtte, misschien niet zouden worden gestand gedaan. Verleden jaar was 't reeds zoo — maar toen zei de Min., dat de kip op 't ei zat, en spr. wilde 't diertje niet storen: doch nu nog is de kip broeis en hij zou voorzichtig zijnen alleen... fluisteren, om het proces niet te doen mislukken. Alleen vreesde hij, dat er geen gezond kuiken zou voor den dag komen. Want de Min. scheen er over te denken 't museum te verdeelen, uiteen te scheuren. Daartegen waarschuwde hij hem met ernst. Wilde men bij verplaatsing van de Indische instelling te Leiden er 't noodige voor leermiddelen uitnemen, er was niets tegen; er waren dubbelen te over. Maar men late 't museum als zoodanig in zijn geheel en make toch spoed met een behoorlijke verzorging. Misschien was het den Min. met het doorhakken van het kind trouwens ook geen ernst en alleen, als bij Salomon, een verstandige proef om gewaar te worden, wie inderdaad de ware moeder is. In een korter en wat den vorm betreft ernstiger woord, sloot zich de Heer Cremer bij den aandrang van den Heer De Stuers aan. Zoowel de toestand van 't museum als 't tijdelijke van Amsterdams aanbod maakte het wenschelijk in deze eindelijk een beslissing te nemen, liefst in den geest van verplaatsing naar de hoofdstad. De Minister van Binnenlandsche Zaken, de Heer Kuyper, kon niet anders dan verzekeren, dat hij van zijn kant de zaak hoopte te bespoedigen, en hij was overtuigd, dat 't hier gesprokene ook voor de commissie van advies in deze een prikkel zou zijn om haar rapport te verhaasten. Tusschen den Heer Helsdingen en den Minister werd bij art. 99 een korte gedachtenwisseling gevoerd over de loonen der werklieden bij werken voor 't H. Onderwijs te Utrecht; de spr. wenschte, dat de Min. de loonen zou regelen naar die, welke de gemeente betaalt, — wat niet te veel is. Maar de Min. antwoordde, dat hij die regeling toch niet stelselmatig uit handen kon geven en eenvoudig de gemeente volgen. Dat 't Rijk in deze zoover ging, als mogelijk is, bewezen de loonen der Alg. Landsdrukkerij, die onder 's Min beheer staat en die hooger zijn dan overal elders in 't bedrijf. Doch zoowel de Heer Helsdingen als de Heer iïolhng bleef er op aandringen, dat de Staat, het voorbeeld dienende te geven van behoorlijk loon, minstens zoover diende te gaan als de gemeenten. Door den Heer Fan Wijck werd, bij art. 103, aangedrongen op de bespoediging van den bouw van het ziekenhuis te Groningen, 't Was onjuist dat de aannemer was gefailleerd; hij was overleden, en zijn zoon. die het werk overnam, kwam door het faillissement der Noordbrab. Bank wel in moeielijkheden, maar werd geholpen. De oorzaak der vertraging lag elders, in telkens nieuw bijkomende werken, die de aannemer, door de handhaving van de sedert lang vervangen oude algemeene voorwaarden, —¦ welke den aannemer geheel afhankelijk maakte van de Directie zonder beroep, — moest uitvoeren. Daardoor kwamen de aannemers en werkgevers, waaronder menschen, die even hard als werklieden arbeiden en in zorgen zijn, in groote financieele moeilijkheden. De Heer Schaper bevestigde geheel de feiten, die geposeerd waren omtrent den aannemer, — de dood des vaders en 't daarop gevolgd faillissement van de Noord- Brab. Bank, dat de zoon in moeilijkheden bracht. Hij schreef de vertraging daaraan toe, maar de Heer Van Veen bleef van oordeel, mèt den Heer Van Wijck, dat 't meerdere werk de hoofdoorzaak en de onbillijkheid in deze was, waarom de Heer Van Wijck dan ook op de intrekking der oude (en reeds vervangen) algemeene voorwaarden aandrong. Intusschen had de Heer De Stoers er op gewezen, dat 't werk van de provincie en gemeente Groningen niet van 't Rijk was uitgegaan; de Reg. had geen aanleiding op verandering der van die zijde gevolgde Alg. voorwaarden aan te dringen en 't was zeker jammer, dat, terwijl de Departementen nieuwe voorwaarden invoerden, andere bouwheeren de vroegere bleven toepassen, waarbij de aannemers dupe zijn en slechts beroep hebben op hoogere besturen. De Minider begon met te erkennen, dat hij ten onrechte had geschreven, dat de aannemer was gefailleerd; dit was zoo niet. Wat de zaak zelf betreft, de Reg. had op de oude voorwaarden subsidie verleend en kon daaraan nu geen nieuwe toevoegen. Alleen in het belang van 't onderwijs kon hij dus op spoed aandringen, doch men mocht niet uit het oog verliezen, dat juist op dit terrein in de laatste 2 jaren allerlei nieuwe vindingen gedaan en verbeteringen uitgedacht waren omtrent ventilatie, afvoer van faecaliën, enz., waarvan de toepassing van het grootste belang was, al veroorzaakte 't dan ook vertraging. Het Hooger onderwijs was daarmee afgedaan en men kwam tot 't Middelbare, waarbij de interpellatie van den Heer Ter Laan over de afwijzing van leerlingen bij de Rijks H. Burgerscholen, — voor zoover zij kostelooze plaatsing gevraagd en daarvoor voldoend examen afgelegd hadden — ter sprake kwam. Ontdoen wij de lange en eentonige rede van den interpellant van den omhaal, historische inleiding en wat er meer werd bijgesleept, dan kwam zijn grief hierop neder, dat 27 vroeger reeds toegelaten en 15 nieuw opgekomen gratisleerlingen waren afgewezen; de 27 wegens gebleken minderen aanleg, de 15, wat 4 hunner betreft, ter zake van niet voldoende bekwaamheid, ondanks voldoend examen, en 11 wegens gebrek aan plaats, — in dien zin, dat de Min. vreesde er parallelklassen voor noodig te zien worden, dus uitbreiding van gebouwen en van personeel. Waar nu van de 15 afgewezenen 11 toch, met groote financieele opofferingen van ouders en anderen, op de scholen zijn gekomen, bleek hoezeer er prijs op wordt gesteld. En nu wees de spr. er op, dat de betalenden ƒ3O opbrengen, terwijl elke leerling ƒ2OO a ƒ3OO kost. Waarom dan voor de armen ook dat 1/10 van de kosten niet vrijgegeven, terwijl men voor de meergegoeden 9/10 uit 's Rijks kas betaalt 1 Was dat geen kapitalistische handelwijze, geen klasse-bevoorrechting 1 Van den man, die 't voor de «kleine luydenii heet op te nemen, verwachtte spr. beter, tenzij hij erkende conservatief te zijn en de H. B. scholen alleen voor de gegoeden te willen behouden. Spr. vroeg den Min. hoevelen van de 27' oudleerlingen als betalenden zijn toegelaten ? Of de Min. bereid was de schoolgelden en kosten voor boeken van de 11 (uit de 15) nieuwe leerlingen alsnog te restitueeren, nu zij toegelaten zijn, zonder dat er parallel-klassen voor noodig bleken 1 Of de Min. de te Arnhem en Leiden nog bestaande toelatingsexamens wilde afschaffen of wel die examens zoo regelen, dat zonder onderscheid tusschen betalenden en niet-betalenden de beste leerlingen, voozoover er plaats is, worden toegelaten? En of de Min. in 't algemeen bereid was de voorwaarden zóó te wijzigen, dat er gelijk recht zou zijn voor arm en rijk, betalende eu kosteloos-—elating vragenden? De Heer Ketelaar sloot zich bij den spr. aan. Ook hij legde er nadruk op, dat het geen toestand is, die verdedigd kan worden om niet-betalende af te wijzen, omdat zij de ƒ3O schoolgeld niet kunnen opbrengen, terwijl bijv. te Roermond elke leerling f 530 kost en dus voor de meer gegoeden ook ƒ 500 per leerling door 't Rijk wordt betaald. De Minister gaf te kennen, dat van de 27 oudleerlingen 18 als betalend zijn teruggekomen. Van terugbetaling der schoolgelden kon geen sprake zijn; anders zou men eenvoudig maar eenige weken betalen, om daarna kosteloos te blijven voortleven. Dat ging toch niet, te minder wijl gebleken is, dat de bewijzen van onvermogen nog al lichtvaardig worden afgegeven. Al eischt 't een offer — dat is verheffend — de ouders blijken toch, zij het ook met anderer hulp, te kunnen betalen. Het verdiende ook opmerking, dat de aanvragen om kostelooze plaatsing te Leeuwarden, Groningen, Sappemeer, Roermond, Helmond en 's-Bosch talrijker zijn dan elders. Evenwel de Min. erkende, dat het examen (behalve dan vergelijkend), waar het niet van betalenden wordt afgenomen, ook voor niet-betalenden diende te verdwijnen. En hij gaf evenzeer toe, dat de toestand van 't Midd. Ond. in het algemeen niet bevredigt; hij ging de gebreken na: o.a. het niet progressieve van de schoolgeldheffing en de onevenredigheid van 't gedeelte, dat de schatkist in het onderwijs der gegoeden draagt. Maar was dat nu te verbeteren door eenvoudig alle kosteloos-onderwijs vragenden toe te laten? Men zou hun dan ook, als .ze niet in de plaats der H. B. S. wonen, reis- en verblijfkosten moeten vergoeden, anders werd de toelating een voorrecht voor hen, die toevallig in of bij de plaats wonen, waar een H. B. S. is. Wilde men billijk zijn, men moest zooveel scholen oprichten, dat meu van overal zulk een inrichting kon bereiken. Daarenboven zou men consequent handelende, ook met de universiteiten evenzoo moeten handelen. Dat ware zeker een ideaal — doch men had met de bestaande toestanden en 't bestaande recht te rekenen; en ging het dan aan om voor enkele kosteloos toelating vragende leerlingen gebouwen en personeel uit te breiden, voor twee of drie leerlingen parallelklassen te maken, zoodat elke leerling ƒ 1500, ƒ 1800, ƒ 2000 zou kosten ? Was het terrein vrij — 't ware iets anders; maar de Reg. heeft in deze met de historisch geworden toestanden te rekenen. De zaak van 't Midd. Ond. komt aan de orde, — zij moet »op de helling.« De te benoemen Staatscommissie zal ook op dat punt voorstellen moeten doen. Het sprak, dacht de Min., van zelf, dat hij, in afwachting daarvan, geen radicale veranderingen dacht in te voeren. Alleen, toen bij de replieken de Heer Ter Laan nog eens pertinent vroeg of de Min. althans bereid was om, als er plaats te kort komt, een vergelijkend examen te doen houden tusschen alle leerlingen, betalenden en niet-betalenden, — verklaarde de Minister zich daartoe bereid, f— met dit resultaat, al was hij overigens niet voldaan, was de interpellant toch gebaat en hij dankte er voor. Hij deed echter nog een poging om zijn doel te bereiken. Met vier zijner partijgenooten stelde hij een verhooging van den post, waaruit ook de gratis-toelatingen worden gevonden, met ƒ2500 voor. De Heer Nolens ontraadde dit amend. namens de meerderheid der comm. van rapp. Doch de Minister vroeg verklaring van 't cijfer. Voor de vergoeding van 't schoolgeld van de 11 toegelaten gratis-aspiranten was het te veel, vooi eventueele parallelklassen te weinig. Wat wilde men er meê ? De Heer Ter Laan zei, dat behalve restitutie van schoolgeld en schoolbehoefteï voor de toegelatenen onder de gratis-admissieaanvragers er ook een bewijs van vertrouwen in de Regeering in lag om in deze te doen wat zij verder zou goedvinden. Maar de overgroote meerderheid was van dit blijk van vertrouwen niet gediend; het amendement werd met 43 tegen 23 stemmen verworpen Behalve door deze interpellatie kreeg het Middelbaar Onderwijs bij de jaarlijksche parlementaire »schoonmaak,» wat men in het huishouden pleegt te noemen »een groote beurt.» Alles werd uit de kasten en laden te voorschijn gehaald, afgepoetst en opgewreven. Zoo drong de Heer Ter Laan nog aan op da opneming van de gemeentelijke leeraren bij H. B. S. en Gymnasia en van niet-gesubsidieerde bijzondere burgerscholen en gymnasia, in hel pensioenfonds, — een wensch, dien de Ministet bij zijn aangekondigd voorstel hoopte te vervullen ; en dezelfde spreker vroeg verbetering vooi de amanuensissen der burgerscholen, een ver' zoek, dat ook bij den Minister, blijkens zijn antwoord, in goede aarde viel. lets anders was 't met zijn betoog over de toelating van meisjes op de 11. Burgerscholen, waaromtrent ook, gelijk bij de kostelooze toelating van leerlingen, de bepalingen gelden, dat zij wel worden getolereerd, mits er geen parallelklassen door noodig worden. Want de Min. plaatste zich op 't standpunt, dat de scholen voor de jongens zijn opgericht. Dit werd door den Heer Verheg intusschen weersproken; ja vroeger was dat inderdaad vol te houden, maai de toestanden zijn gewijzigd en nu er, vooral op 't platteland — in de steden heeft men veelal inrichtingen om ook meisjes op te leiden tot iets meer dan het lager onderwijs geven kan — ook velen zijn, die aan hun dochters een positie in de maatschappij willen verschaffen, gaat het niet aan de meisjes af te wijzen, als er uitbreibing van klassen door noodig wordt. Op deze wijze zouden de minst begaafde jongens de mees» begaafde meisjes in den weg staan. Met de kosteloose toelating is door hulp van anderen er nog iets op te vinden, maar meisjes in jongens veranderen, gaat nog niet... Behalve te Amsterdam ! riep een lid gekscherend. De Min., die zoozeer ijvert voor 't recht der ouders om hun kinderen op te voeden, mocht de opleiding der meisjes op deze wijze niet tegenwerken, meende de Heer Verlieij. En de Heer Bos — die 't zij terloops opgemerkt, ook bij de kostelooze toelating van jongens er voor gepleit had, dat aanleg hie; den doorslag diende te geven, zoodat hij, iedei kind naar zijn aanleg wenschende te ontwikkelen, voor hen, die toelating vroegen, op welke inrichting van onderwijs ook, gratis-toelating bepleitte om te zien of er de noodige aanleg is, — verlangde dit ook voor de meisjes. Hi, merkte op, dat behalve aan de gymnasia te 't Bosch, Amersfoort en Maastricht, thans overai aan Burgerscholen en Gymnasia meisjes zijn er de resultaten zijn uitstekend; de zedelijkheid wordt er eerder door bevorderd dan benadeeld, als men van jongsaf kinderen van de beide sexen op één school samenbrengt. Hij wees op de uitnemende vruchten der co-educatie in Amerika. Daarom verzocht hij den Min. in deze vrijgeviger te zijn en zijn aandrang aan te wenden om ook op do drie genoemde inrichtingen meisjes toegang te doen verschaffen. Bij vakopleiding kon splitsing verdedigd worden, bij dè algemeene opleiding der H. B. S. niet, en deze zou er misschien door winnen, als men dooi de toelating van meisjes zich wat minder met abstracte, wat meer met in 't dagelijksch lever practische kennis bezighield. De Minister was zeer kort in zijn antwoord op dit punt; gelijk bij de toelating der kostelooze leerlingen, zeide hij, moet men hier ook weten te geven en t< nemen; een principieele beslissing achtte hi echter hier incidenteel niet geraden. En wat 'i leerplan betreft, dat diende niet naar enkele intellectueele vrouwen, maar naar de jongens te blijven ingericht. Men moest 't intellect dei vrouwen niet te zeer generaliseeren. Overigens moest in dit punt de Staatscommissie onderzoek doen. Door den Heer Verhey werd nog aangedrongen op een centrale gymnastiekschool om 't gymnastiekonderwijs door aankweeking van leerkrachten algemeener en ons volk allengs physiek sterker te maken. Ook in 't belang der weer baarheid verdiende dit denkbeeld overweging en ai kostte het ƒ 40,000 en meer, het was er ruim uit te halen door ons nader te brengen tot de moge* rijkheid van een volksleger als in Zwitserland De Minister had voor 't denkbeeld sympathieën prees den spr. voor zijn «aanhouden». Misschien wint hij nog. Evenwel: er zat meer aan vast; met de school is men er niet; men moet dan ook bij alle scholen inrichtingen hebben en zorgen dat, ook na 't verlaten van de lagere school en voor den dienstplichtigen leeftijd, de jongens 't geleerde onderhouden. De Min. noemde deze zaak, hoe nuttig ook, niet het eerst noodige. Door den Heer Bos werd 't goedgekeurd, dat de Reg. in de taalquaestie neutraal blijft; maar hij vroeg hoe het dan bij examens zou gaan met de schrijftaal der aspiranten. De Minister was in deze voor zekere latitude en meende, dat om de schrijfmethode (mits 't een methode was) geen candidaat behoort te worden afgewezen. Wat de inspectie aangaat, oordeelde de Heer Bos, dat de inspecteurs te zeer met werk overladen zijn, vooral administratie en correspondentie, om hun hoofdtaak naar eisch te kunnen vervullen. Hij gaf dus in overweging de toelagen voor bureaukosten te verhoogen, opdat zij zich voor dit schrijfwerk meer hulp konden aanschaffen, — een denkbeeld, dat den Minister wèl toelachte ; hij had er zelf ook al over gedacht. Terwijl de Heer Smidt 't plan eener Staatscommissie voor 't M. Ond. toejuichte, voorza» hij, dat die arbeid langen tijd vorderen zou. En inmiddels scheen de Min. het getal H. B S niet te willen uitbreiden, geen H. B. S. van'de gemeenten te willen overnemen ook. Dat keurde hij af. De Min, moest met o priori, voor zooianode reorganisatie nog kon uitblijven, beslissen dat hij niets wil loen. De Minister vreesde echter niet, dat de arbeid der Commissie zoolang duren zou, dat inmiddels bijzondere maatregelen voor den_ overgangstoestand noodig zouden zijn. Eindelijk kwam de heer De Stuers weer eens in 't debat om er op te wijzen hoe het teekenonderwijs eigenlijk als quantité négligeable behandeld wordt; er wordt de hand meê gelicht; onbevoegden geven er onderwijs in en bij de examens acht men geen specialiteit er voor noodig in de commissies (teeken-onderwijzers zijn er te minwaardig voor) en stelt zich met deskundigen tevreden, wier oordeel dan nog door ondeskundigen wordt verbeterd ! Het is ook onzinnig hoe men knoeit met teekenwerk, door projectie-teekenen na te laten, proeven van teekenen naar de natuur te beoordeelen in geheel gewijzigde omstandigheden dan waarin — zijn gemaakt; en wat 't ergste is — deze Min. heeft zelfs bepaald, dat, als teekenen een der vakken is, waarvoor een candidaat «onvoldoende" heeft, dat vak niet meetelt. Dat is eenvoudig de doodsteek voor 't teekenen, dat men zoo beoordeelt, omdat men 't niet kent. Is 't wonder, dat onze technici, onze ingenieurs en Polyt. studenten er dus niet veel van weten 1 En wat zal er brj .zoon verwaarloozing van den grondslag, van ons technisch onderwijs terecht komen 1 vroeg de .spreker, begaafd teekenaar, zooals men weet, en dus bij uitstek bevoegd om hier meê te spreken. Maar hij had zich vergist. Niet van dezen Minister was het besluit omtrent de twee «onvoldoenden». Hij had er zich al over verwonderd, maar nu 't bleek, dat de vorige Min. de maker van dit besluit was, -week zijn verbazing terstond ... De Min. dan verklaarde Jat hij, met den spr., aan het teekenen, niet enkel voor 't technisch, maar vooralle onderwijs, hooge waarde hechtte. Hiermede hebben we ongeveer het geheele Middel— onderwijs-debat, — in 't algemeen — geresumeerd. Er resten ons enkele speciale punten. Op een verzoek van den Heer Pompe van Meerdervoort om verhooging van subsidie voor de 11. B. S. te Zieriksee, op dezelfde (en nog sterkere) gronden als voor Hoorn gegolden hadden, beloofde de Minister overweging tegen de volgende begrooting. Eindelijk volgde een langdurige gedachten»v:sseling over vakopleiding en teekenscholen. Na een uitvoerig betoog van den Heer Bos, die ons vak-onderwijs op den Zwitserschen voet wilde schoeien — waarin de Heer Passtoors hem vooral ter zijde stond — en verlangde dat, naast ;en Technicum in de verschillende centra van industrie en van verkeer speciale, zich bij de plaatselijke behoeften aansluitende, vakscholen zouden worden gesticht onder toezicht van experts, vakmannen, die eenmaal 's jaars te zamen komen om de gemeenschappelijke belangen te bespreken, — zette de spr. uiteen, dat ons ambachts-onderwijs ten onrechte als Middelb. onderwijs wordt beschouwd en onder de inspecteurs van dien tak staat. Het moest geheel op zichzelf staan en in Hooger, Middelb. en Lager vakonderwijs gesplitst zijn, terwijl daarnaast Handels-onderwijs diende te worden gegeven en subsidie verleend aan vereenigingen, die zich dat belang aantrekken. Hij voegde er een warme aanbeveling bij voor de oprichting van de Hooge Handelsschool, als in Duitschland, Engeland en Amerika, voor de grootindustrie en handel. Toen trad, voor 't. eerst, de Heer Dolk, de jongste der Haagsche afgevaardigden, op. Hij iaetreurde, dat de Min. met het Midd. Vakonderwijs begon, voordat 't lagere is geregeld, waaraan blijkens de oprichting der Vereen, tot verbetering van 't Ambacht zoo groote, zoo dringende behoefte bestaat. Het is een feit, dat in 't algemeen aan de jongens uit 't volk na het 13e jaar geenerlei onderwijs meer wordt gegeven, En de Ambachtsscholen vinden ook niet genoeg medewerking, getuige 't gebeurde in de Staten van Zuid-Holland, die een subsidie voor de Ambachtsschool te Middelharnis afwezen, omdat het plan van 't Nut uitging! Dat zou afschrikkend werken voor het initiatief van andere Nutsbesturen, vreesde bij. Te weinig wordt ook gedaan om in de oprichting en eerste uitgaven van nieuwe vakscholen te helpen, getuige de Haagsche vakschool voor meisjes in Den Haag, waarvoor de Raad van B.enW. een hooger bedrag, dan zij wilden geven, moest af dwingen. Spr. drong bij den Min.op een vast stelsel van subsidie bij de wet aan, opdat de besturen zouden weten, waarop men, behoudens voldoening aan zekere voorwaarden, zou mogen rekenen. Ten slotte gaf spr. eenige wenken om door 't Midd. Onderw. werkkrachten te kweeken voor het vakonderwijs. De Heer Smeenge wees zijnerzijds op de noodzakelijkheid van een goed leerlingenwezen, maar voegde er bij dat men dat bij de tegenwoordige gebrekkige theoretische ontwikkeling der patroons niet kon bereiken. Daarom moesten de ambachtsscholen met kracht gesteund worden, opdat men later dan een geslacht van beter onderlegde werklieden en patroons kon verkrijgen en ook uit een theoretisch oogpunt deugdelijk leerlingwezen. Sloot [zich*'de Heer Nolens in 't algemeen ook aan bij 't betoog van den Heer Bos nopens het, naast geconcentreerd hooger, meer locaal en naar de behoeften der industrieele centra ingericht over 't land verspreid' "Middelbaar en Lager Vakonderwijs, hij wees speciaal op de wenschelijkheid om in navolging van de scholen te Saarbrugge, ook mijn-vakscholen op te richten voor onze allengs tot ontwikkeling komende mijnindustrie. Overigens wilde hij den Min. in deze gaarne de vrije hand laten in de voorbereiding van een niet half wetenschappelijk, maar practisch ingericht vakonderwijs. Met den heer Passtoors brak ook de heer De Klerk — speciaal met een beroep op Rotterdam — een lans voor de ambachtsscholen, waarvan hij de opleiding hooger stelde dan in de werkplaats. Maar 't kwam er op aan de ouders schadeloos te stellen voor het derven van 't weinigje loon der jongens en daarvoor moesten ruimere subsidies worden gegeven. Eindelijk beval de heer De Stuers den Min. aan om nog eens op reis te gaan en niet enkel Zwitserland te bezoeken, maar ook in België en Frankrijk te gaan zien, wat uitnemende resultaten aan de vakscholen van St. Lucas te Gent en van St. Nicolas te Parijs zijn verkregen. De Minister maakte zich kort van al 't gesprokene af, — 't was ook weder 5 uur. De sprekers voor al hun wenken dankende, zei de Min., dat hij met opzet niet over 't leerling-wezen had gesproken. Hij was er meê doende en bij de aangekondigde arbeidswet zou men dat reeds ontwaren. Volledig op de hoogte van wat in Zwitserland en België (gelijk te Parijs) te leeren is, zou de Minister de aanbevolen reizen niet maken. Hij had alle gegevens. Bij de wet op het Middelbaar Onderwijs zal over het technisch onderwerp zijn te beslissen; de burgerdagscholen, die er voor bestemd waren, zijn mislukt; de burgeravondscholen gaan beter en misschien ware daarvan nu voor het vakonderwijs nog meer profijt te. trekken. Had de Min. tegen de indeeling van 't technisch onderwijs, zooals de Heer Bos het wilde, groot bezwaar —¦ hij zou dit nu niet nader uiteenzetten — in zake 't handelsonderwijs was hij 't met dien spr. eens. En wat de subsidieering der Ambachtsscholen betreft, daarin moest inderdaad vastheid komen eerst bij besluit, en als dat goed werkte, bij een wet. Men wist intusschen, dat de Reg. steeds tot subsidieeren bereid is, natuurlijk onder zekere verplichtingen. Verder ging de Min. nu niet op de vraag wat 't ambachtsonderwijs geven moet in, maar hij dankte speciaal ook den Heer Nolens en al de overige sprekers voor de gegeven wenken, waarmede hij zijn voordeel hoopte te doen. Er volgden eenige replieken zonder beteekenis en de Kamer ging, bij art. 123 (Technicum), tot Maandag te 2 uur uiteen. De Heer Hubreeht is over dat Technicum 't eerst aan het woord. De begrooting van Binnenl. Zaken zal denkelijk nog een paar dagen vorderen. Voor 't lager onderwijs zijn reeds 9 sprekers ingeschreven.- excusez dupeu! In den loop der vergadering is de Heer Troelstra toegelaten, nadat hij in handen des voorzitters, daartoe bij Kon. besluit gemachtigd, de gevorderde beloften en verklaringen had afgelegd. Hij heeft zijn oude plaats, naast den Heer Hugenholtz, ingenomen. ---