Zaterdagsche Causerie. Tweede Reeks LXXXIX. De Heer Willem van Peuteren — mijnen lezers wel bekend — heeft zich ia den laatsten tijd op de dichtkunst en op het socialisme toegelegd. Hö is rood geworden, die goede Willem, en brj leest Marks, zegt hg,—iemand waarvan ik nooit wat anders gehoord heb dan dat hg een heel knap en zeer welwillend apotheker in Buitenzorg is, — en zweert by diens boeken. Daarnevens maakt hjj strijdzangen, allemaal beginnende met: Op, op, arbeiders! en draagt die aan zijn bedienden voor, vertaald in het Maleisch: „Bangoen, bangoen, wang koelie, hari hormat soedah datengl" Zjjn Maleisch is nog wat zwak en de bedienden trekken er zich niets van aan, vin den het enkel maar onpleizierig om koelie genoemd te worden. Ja, weet ge, Indie is nog niet röp voor den Klassen -strijd, noch ook voor Vakvereenigingen. Ik zou er anders wel voor zfln om eene vak vereeniging van dos-a-dos-voerders op te richten en die kerels op te stoken om te staken.... Maar daarop kom ik zoo aanstonds terug: de politiek is altijd bet letste en het beste. Gisteren las Willem mij een vers voor, in het Duitsch, op den brand te Tanah Tinggi. Het begon als volgt: Wohlthatig ist des Feners Macht. Wenn sic der Mensch bezahmt, be wacht, Und was er bildet, was er sohafft, Dass dankt er dieser Himmelskraft. Ik knikte] — Dat kèn ik", zei ik. Dat is van Göthe. — Geen kwestie van, zei Willem. Göthe heeft er niet aan gedacht. Luister nou even: Die freie Tochter der Natur Wehe, wenn sic losgelassen, Wachsend ohne Widerstand 1 — De brandweer te Batavia, mompelde ik. Ja bent hatelijk, Willem... Durch die volkbelebten Gassen Walzt den ungeheuren Braad! — PI. 85 000 schade! Ja, ja, 't is je me wat! — Houdt U je nu toch een oogenblik stil, zei Willem knorrig: Walzt den ungeheuren Brand I Derm die Elemente hassen Das Gebild' der Menschenhand. Balken krachten, Pfosten stürzen, Penster klirren, Und die Dampftpautz lasst sich wachten. —Is dat vers misschien van Br. Prick van W6ly? vroeg ik. — Neen, zei Willem, hoe kötnt U der op? — Ik meende het te herkennen. Een invallende ge lachte. Alles rampast, rennet, flüchtet... Schnellstens ist die Eass' gelichtet. Wasser is fast niemals da, Und dass Peuer brüllt: Ha, ha! Schutters bilden eine Kette Urn die Wette Kinder jammem; Polizisten Sitzen wiirdevoll auf Kisten Riessengross 1 Hoffnungslos Weicht der Mensch der Götterstarke... Wahrend noch die Tongtongs rasen Reibt man ruhig zich die Nase; Jeder sagt: es musste sein. Und die goldne Petten schaven Hoch hinein. Einen Bliek Nach dem Grabe Andrer Habe Wendet noch der Mensch zurück: Was Peuers Wut nun auch aerstört. Ein süsser Trost ist ihm gebiieben, Das meiste nahmen sich die piebe: Die fahren immer wohl dabei... Hoch Feuerwehr und Polizei. — Heel mooi, zei ik. Maar ik dacht toch dat Göthe.... of misschien Heine. — Nonsens 1 zei Willem. Ik heb het zelf gemaakt. De Bedactie van dit blad ontying het volgende verweerschrift van den Heer J. H. Wolff, gemeente-machinist en officieelsteenbreker te Samarang, maar die tegelyk een hoogst belezen man en een klassiek gevormd geleerde blijkt te zijn, ondanks zijne nederige betrekking. Daar is iets Grieksch in de harmonische ontwikkeling van dezen Wolff, iets Periclesachtigs. Met zijn vuist —(het staat in een rechterlijk vonnis 1) — beukt hfl op den tegenstander : Hieuw dien het hoofd van den nek, om het sarrend geschrijf in de kranten, Wierp in de sado het toen, als een bol in het ronde gewenteld... en tegelijk weet hg te spreken van Solon, Oyrus, Alexander den Groote.... .Solon?" vroegen zijne kennissen heta. „Wat »8 dat Wolff, oude jongen? Kun je dat eten, of is het eea nieuw tjap bier ? Norsch op hen neerziend sprak Lupus, de breker der puntige keien: „Zwijg gij van Solon, Uw mond moest niet over wijsgeeren spreken." Men oordeele zelf, ik zal hier het geschrift van den Heer J. H. Wólïï onveranderd laten volgen, slechts enkele foutjes tegen het metrum der hexameters, die zijn hofpoëet niet heeft opgemerkt, verbeterend, zoomede enkele buitengemeen stomme taalfouten, bij het overschrijven gemaakt. Verbeeld je, een opzichter over de straten» makera die Homeros citeert 1 En men durft te spreken van achterlijkheid in ladie!.... Luister en sta verstomd. Semarang, 2 September 1907. Hooggeachte Bedacteur 1 Ik weet niet of ook U het gevoel wel eens gehad hebt, dat het toch zoo ontzettend jammer is, dat wjj zelf geen woordje hebben mee te spreken in deu loop der wereldgeschiedenis, dat wij niet naar ons eigen inzien de volgorde der gebeurtenissen en het optreden van personen knnnen regelen. Wat zou het b.v. niet van ontzaggelijk nut zijn, indien een Solou of welk ander vermaard organisator op het oogenblik benoemd zou kunnen worden tot Gouverneur Generaal van Nederlandsch IndiS, indien een Cyrus of Alexander de Groote „bij wijze van proef tijdelijk belast zou kunnen worden met de waarneming der betrekking van Gouverneur van Atjeh en Onderhoorigheden,* indien een Homeros in deze „beroerelijke tijden" geleefd zou hebben om zijne heldendichten (epossen hoorde ik onlangs iemand zeggen) tot nut van alle dagblad correspondenten, die er hunne citaten uit putten, in het licht te zenden. Ik stel mij zoo voor, dat wij dan instede van de metrische bewerking der geschiedenis van een perkara tusschen een Generaal en een zijner onderbevelhebbers (en wat is da Ilias anders?) — dingen, die in den Oost om de haverklap voorkomen en waarvan ik het nut om die voor het nageslacht te vereeuwigen, niet inzie — „perkara" die bovendien haar ontstaan te danken had aan het vrij wei afgezaag de onderwerp la femme, ik denk dat wij ons dan zouden kunnen verlustigen in de berijming van de een of andere wereldschokkende gebeurtenis, die de gemoederen der hedendaagsche menscbenkinderen, en speciaal der hedendaagsche Indische menschenkinderen in beweging brengt. Maar wie weet. mis schien hebben de theosofen gelijk met hunne schoone stelling omtrent reïncarnatie en mocht dat het geval zijn dan is nu, zooals ik met logarithmen en dergelijke poespas heb uitgere kend, de tijd gekomen, dat Homeros weder in den. vleesche op dit tranendal zal moeten komen rondwandelen. Ea van deze onderstelling uitgaande, ben ik tot de slotsom gekomen, ook alweder door theosofische manipulaties, tafeldansen c. a„ dat hij zich moet bevinden op den gordel van Smaragd etc, wat meer zegt moet behooren tot de getrouwe lezers van het Nieuws van den Dag Hier stopte echter mijn hemelsche .betrouwbare zegsman" zyne mededeelingen en wenschte het tafeldans interview als geëindigd te beschouwen, zoodat de naam waaronder de onsterfelijke incognito onder ons verkeert, h-laas voor mjj verborgen bleef. Om hem echter toch te kunnen bereiken ben ik na rijp beraad besloten door middel vm dit blad hem eenige aanwijzingen te geven, waaruit hg misschien de inspiratie voor zijn volgend heldendicht zou kunnen putten. Om aan zijn reputatie getrouw te blijven, zal dit epos natuuriyk geheel in den trant van Ilias of Odussee moeten gehouden worden en zou hij misschien op de volgende wijze kunnen beginnen: Zing ons den moed, o godinne, van Alias' zoon Pseudonymus, D'onheilvollen, die rampen bij duizenden over d'lnsulinders Bracht en ten Aides zond den naam van onkreukbare lieden Hun reputatie zich nam tot een prooi van zijn moordende penne; Over hen gaf aan verachting en haat van hun vrienden en buren, Hen becorrespondeerend, — want zoo kwam Zeus' wil tot vervulling, Sedert den dag dat voor 't eerst het „Stoomros" hem nam in zijn dienste. Eoos rees in haar kleed van saffraangeel over het aardrijk Toen wreef de veelbereiade, die gansch reeds den aardbol omkreitst had, Eerst zich den slaap uit de oogen, zich heffende van zijne sponde Spoedde zich daar waar de bak het kristalhelder water bevat hield, Door zijn bruinen kebon ter vroegte gehaald uit den bornput, Dan met kraohtigen zwaai opbeurend den boordvollen gajoeng Reinigde hij zich het lichaam en droogde zich af met zyn handdoek, Daarop met wichtigen stap zich begevende naar zijn studeercel Zette hg zich op zijn rustbank en grijpend zijn schrikk'lijke penne. Doopte de punt in de inkt, en begon toen zijn moordende dagwerk: Bij legioenen, de menschen die hem niet bevielen, besmeurend Zijnde vrijwel het gros van het op aarde wandelend menschdom, Schamper berispte hjj hen en hield hen vóór hunne zonden.... Toen schonk Pallas Athena aan Aliaszoon Pseudonymus Vurige krachten en moed, dat hij boven zjjn andre collega's Schitterend uit mocht steken en heerlijken roem zich verwerven. Eerst dan besprak hij daar de politie en die haar hervormde, Uitstortend al zijne gal, en ruggelings viel van haar voetstuk De dienaresse van den zeer heiligen, grooten Hermandad. Bonzend dreunde haar val, en op haar weeklaagde Priester. Pel ontstak toen de kamplust des helden, geducht in den strjjdgalm; Stortende zich op den eersten den besten, dien hij daar ontmoette Trof hg een man, groot van kracht, van een ver Aethiopischen volksstam Stootende dien op de borst, zoodat ruggelings hij stortte ter aarde. Bonzend dreunde zijn val en op hem rammelde 't koper. Deze nu, daar hij gewoon was de rotsen en steenen te breken Die ter bestrating dienden der wegen in 't land zijner vaadren Was van een zware postuur eu machtig waren zijn vuisten, Harig en grooter van omvang dan 't bord dat de nassie bevat steeds Als men des middags aan tafel bevredigt den razenden honger. Hg nu rees van de aarde en machtig weergalmde zijn strijdkreet: „Bardolf, hebt gg dit geschreven, voorwaar, gij zult er voor boeten. „Geen ontkennen hier baat, ik weet van uw dierbaarsten sobat,— „Hem die ook steeds in de kranten zijn medemensch prijs poogt te geven Aan verachting en haat door fantastisch gekleurde verhalen, Die met een vreeselijk gebrul steeds alle „verraders* te lijf gaat Eu voor geen geld van de wereld een enkele leugen zou zeggen — „Hij nu noemde Uw naam als bedrijver der schandlijke misdaad." Toen, zoo sprekend, verhief hij zijn vuist en hij trof hem het hoofd aan de slapen Bonzend dreunde zijn val en zijn wapens utnkietterden 't lichaam. Doch de held Pseudonymus, bevreesd voor nog meerdere slagen, Haastte een brief zich te schrijven aan den chef van alle de dienaars, 't Hoofd der politie gesteld om het geld, ook de goederen en 't leven Der burgerij te bewaken, den chef, die hij eerst had beschreven In kranten, van diefstal beticht had, ja moord en wat er nog meer zij Voor dezen dan wierp hg zich neer in het stof en bestrooide het hoofd zich, Smeekend om hulp en bescherming tegen 't ondier, dat stond naar zijn leven Zoo openbarend zijn aard, als fieren, heldhaftigen strijder, enz. enz. UE dankend voor de plaatsruimte J. H. Wolff. Er zijn, omdat ik op de mop inging, al is zij dan ook tegen een correspondent van dit blad gericht, en bovendien omdat ik nooit eene fout kan zien zonder lust te gevoelen haar te verbeteren, in dit stuk van Dr. Br ik bedoel: van den Heer J. H. Wolff, vrij wat lamme versregels veranderd en dragelijk gemaakt. Met sommfge kon dit niet, maar waar er hexameters met 7 of 8 voeten voor» kwamen, hebben we Dr Wolff maar 'n beetje geholpen. Maar ia-ie niet leuk, dolleuk: een steenenbikker die Homeros na-aapt ? 't Is waar, er wordt in de Ilias veel met keien gesmeten, dat zal Wolff op 't idee gebracht hebben. Doch nu alweer een vraag: onkiesch misschien, maar niet onverklaarbaar: hoe is het mogelijk dat een gemeentelijk ambtenaar met f 175.— tractement, zooveel tijd —en geld — kan besteden aan de studie der klassieken ? Uit alles, vooral uit de epitheta, blijkt toch dat Wolff den Griekschen poöet in het oorspronkelijk heeft gelezen. Bardolf wilde hem Directeur van B. O. W. maken, ik stel voor den Heer J. H. Wolff, hoofd-stratenmaker en klaasicus te Semarang, bfl de eerstvolgende vacature te benoemen tot Directeur van O. E. en N. Ik zeide dat Willem zoo aan de politiek is gaan doen. Hfl foetert verbazend tegen Art. lil van het Begeerings-reglement: Vereenigingen en vergaderingen van Staatkundigen aard of waardoor deopenbare orde bedreigd wordt zfln verboden. — Bat moet afgeschaft worden! zei htj. — Waarom ? zei ik. — Omdat bet eene onteerende slavenketen is, die wij niet mogen dulden. — Heb je ergens gelezen dat er atr a f bedreigd wordt tegen het houden van zulk eene staatkundige vergadering? vroeg ik. Willem ging aan het snuffelen en moest na eenigen tijd erkennen dat hij geene strafbepaling op het overtreden van dit verbod had gevonden, — Ze kunnen ons uit elkaar jagen, zei-d-ie. — Dat kunnen ze, stemde ik toe. Ze kunnen nog meer. Ze kunnen je vervolgen en straffen, wanneer je hebt aangespoord tot het houden van zulk eene vergadering of het oprichten van eene soortgelijke vereeniging. Wegens het aansporen tot overtreding van de wetten kan iemand in de doos gestopt worden. Maar, als je niet aanspoort .... — Dan zouden we dus zulk eene vergadering kunnen houden! juichte Willem. — Dat zou kuanen, zei ik. — Laten we het dan doen. — Daar heb ik over gedacht, maar ik zie er het nut niet meer van in. — Dus U wilt wachten tot de Regeering uit zich zelve Art. 111 afschaft P — Och ja, maar ook d&ar zie ik het nut niet van in. — U zégt ? hjjgde Willem. De afschaffing van Art. 111 zou geen nut hebben? Maar dat zou de vrijheid zijn, de opbloeiing van dit land. — Wie weet, zei ik. Luister Willem, ik heb gedroomd dat Art. 111 afgeschaft was, en dat alle inwoners van dit goede laad vrijelijk staatkundige vereenigingen en vergaderingen mochten maken. Nu, daar werd in het eerst heel wat aan gedaan en men was uit den aard der zaak zeer tevreden over de Regeering, die zoo royaal en zoo vooruitstrevend was geweest. Die geestdrift luwde ras en, zooals te voorzien was, bleven de ware voorstanders der vrijzinnige ideeën al spoedig alleen over. Dat gaf niets: in Nederland zijn de kiesverenigingen en de vrijzinnig-democratische clubs ook niet grooter wat aangaat het aantal leden dat werkelijk aan de debatten dealneemtj De anderen lezen den volgenden dag in de krant wat er gezegd is en tot welk besluit men is gekomen.... En daar zit hem de kseep. O, die slimme lui in den Haag, zij weten het well — Wat meent U? vroeg Willem. — Zjj maken ons weer lekker met een doode musch, jongen. Z(j behandelen ons als de kikkers die met een kluitje in het riet gestuurd worden. Zij doen erg gewichtig met dat Art. 111, zij houden het op prijs, en als zij het zullen hebben gegeven, dan, verzeker ik je, zullen ze er over ophakken van wat ben je me en te verstaan geven, dat er nou in een heelen tijd niets meer moet gevraagd worden." — Wel, dan zullen we ten minste iets hebben, zei Willem. Zod, denk je dat ? Heb je vergeten de wet op de drukpars, de strafbepalingen op laster, noon, smaad, en beleediging van particulieren en van gestelde machten ? Vergader jö maar, foeter maar — als er reden toe is — tegen de Politie, of tegen het Gemeentebestuur, of tegen den Gewestelijken Raad, of tegen den Waterstaat, of tegen B. 8., of tegen wien je wilt. Je spreekt voor vïjfen twintig of vijftig menschen. Geen krant zal opnemen het verslag van wat je gezegd hebt, noch ook wat anderen gezegd hebben. Want deed die krant dat dan.... Maar wat praat ik toch: jij zelf zou niet mogen spreken: Art 282. Schuldig aan het misdrijf van laster is hij die hetzij op openbare plaatsen, (let op!) of in openbare vereenigingen.... etc. etc. aan iemand, wie het ook zy, dingen ten laste legt welke, zoo zjj bestonden . .. dengene wien zij zijn ten laste gelegd zouden blootstellen aau den haat of de verachting der ingezetenen. Art. 283 zegt dat elke aantijging valsch is waarvan het wettig bewijs niet tot staving wordt aangevoerd. Het bewijs van de waarheid mag niet nadat de beschuldiging is uitgesproken alsnog worden opgemaakt, en of datgene wat ten laste gelegd wordt: slordigheid, stumperen, broddelen en haanessen b. v. b,, nu ook al van openbare bekendheid moge ztjn, dat geeft den spreker alles niets. Het bewijs is allééa wettig als het bestaat uit een gerechtelijke uitspraak of eene au thentieke acte. Ea niemand weet eigenlijk goed wat de wet met dit laatste ding bedoelt in dit verband. Jelui uilen, die Art. 111 willen afschaf: fen, jelui krijgen je zin, je komt op de openbare vergadering, je keurt het beleid der Regeering af in zake Noord Cetóbes, men laat je praten. Je spreekt terloops van de goot naast ja huis die zoo stinkt en waaraan die kerels vanden waterstaat niets doen. Pikl ze hébben je. Plichtsverzuim stelt een gotenlediger bloot aan den haat of de minachting der ingezetenen;... je hebt voorts gezegd dat de opzichter een Hannes was en geen kaas had gegeten van het toezicht op goten schoonmaken... je bent er bij voor eene maand gevangenisstraf, 100 gulden boete, duizend pop kosten... èn bet salaris van je advokaat. Wat zal zulk eene Politieke vereeniging waar je dan vrijuit in mag spreken een aantal leden blijven houden! Vgl. Art. 292 maar eens: dat spreekt over „Laster en Hoon van gestelde machten, of lichamen uit meer dan één persoon bestaande." Zeg J 8 maar eens in eene openbare vergadering: „Wat is die politie bier toch godsjammerlijk beroerd" en kijk eens of je er dan niet gloeiend bij bent. Of bij kunt zijn. Het zwaard hangt altijd boven je vrijgevochten hoofd, vergeet dat niet. — En dus ?.... zei Willem. —En dus: ook Art. 111 is het fondament niet. Eerst moet de wet op den Laster worden herzien. Anders krijg je het recht tot het houden van openbare vergaderingen van staatkundigen aard en tegelijk het recht om op zoon vergadering stijf je mond te houden. A vous, Nieuwe Rotterdamsche Courant! Ik heb half lust om terzijde te laten de mededeeling in de Java Bode over „Een Storm in een glas water" die zou zjjn uitgebroken naar aanleiding van eene critiek van den Heer Hans van de Wall over een klassiek concert in Concordia. Ik kan mij niet begrijpen, ten eerste, boe iemand zich druk kan maken over eene zoo doorzichtige hatelijkheid als de opmerking des Heeren Hans van de Wall dat het publiek die concerten niet meer scheen te waardeeren, — (nadat hij er zjjn machtig woord tegen verheven haa) — want dat er niet veel menschen waren. Nu, bet was Passer Gambir, en al bad Hans zélf gespeeld, op het orgel van de Willemskerk, de Hochzeits-marsch uit den „S o m m e r n a c h ts t ra u m" van Mendelssohn b.v.b. — een muziekstuk, dat, zóó voorgedragen als Hans het doet, de zenuwen van mijn terriër voor een paar dagen van streek brengt, zoodat hij overal asthmatische katten meent te hooren miauwen —... ik zeg: al had Hans-zelf ons van ztjne verrukkelijke gaven laten genieten, misschien was er ook dan geen kip gekomen. De kwestie is, kunstenaars die tegen de uiüngen van dezen beoordeelaar reageeren, berokkenen zich feiteltjk zelf het meeste kwaad. De van absolute onkunde en opgeblazen bolheid getuigende besprekingen van mijn dierbaren vriend Hans doen, wanneer zij Afbrekend zijn, den beoordeelde a power of good. Ik speel tegenwoordig op de phonola, en ik wilde wel dat Hans er toe kon gebracht worden om het leelfjk te vinden, dat zou mij een bewijs zijn dat ik vorderingen maakte op dat vernuftige instrument. Ik zal, zooals zeker hooggeplaatst man hier ter stede gewoon is te doen, mtjn jongen trappen leeren en hem eens de Achtste Symphonie van Beethoven laten afdraaien, den metronoom vastzetten op zeventig en vooruit met de geit. Zit die jongen dan achter een scherm, en hoort Hans van de buitenwacht dat het een beroemd kunstenaar is, die hier geen les wil bleven geven, — dètvooral is het criterium — Paderewski bijvoorbeeld die maar alleen incognito speelt omdat zjjn haar verbrand is bij het krullen, dan leest onze waarde Hans eerst drie lexicons na over Paderewski, schrijft de helft van ztjn artikel in den vooravond, zaait er uitspraken van Litioni, Frassenbrach, en Hérault de Séchelles tusschen door, (om te laten zien hoe belezen bjj is), verwart het Allegretto scherzando van de Achtste met eene elegie van Chopin en zegt dan —om zijne onafhankelijkheid te toonen — dat de Polonaise van Liszt mooi was, maar dat ook Paderewski — (lees: mijn onschuldige kebon Hassan) — geen „ziel" genoeg heeft om Chopin te spelen, „want dat dit alleen kan geschieden door menschen die veel geleend, (och, ik bedoel : veel geleden) hebben en den ernst des levens hebben leeren kennen", waarmee ons bescheiden Hansje dan zich zelf bedoelt. Hö leest dit blad niet, willen we de mop eens hébben een overeenstemmend programma laten drukken en den jongen achter het scherm een kwartje beloven als hij bard trapt ? Tien tegen een loopt de criticus er in. En de Heer Gerharz zou geraakt zijn over de critiek van Signor Giovanni ValJum ? Laat naar je kjjken: hij is er gecoifeerd mee, zooals elk verstandig mensch zou zijn. DIEDEBIK BALTZEBDT. ---