BOEKBEOORDEELINGEN. Wanneer een schrijver over eenig wetenschappelijk onderwerp, of over staatsaangelegenheden van algemeen belang, voor hel publiek treedt, met dwalingen in zijne redenering, of met eene verkeerde, dan wel gebrekkige , vermelding van daadzaken; is het eene hoofdtaak dergenen die zich ex professo toeleggen op het aankondigen en beoordeelen van hetgeen de drukpers nieuws oplevert, om zulke dwalingen aan te duiden, en vooral daadzaken in derzelver waar gczïgtpuht te brengen en te herstellen. Die taak wordt j dankt mij, bijzonder in de maandschriften onzer Duitsche en Engelsche buren, meest.zorgvuldig en op eene loffelijke wijze Volbrngt. In een werk van een schrijver , die bereids eenen naam verworven heeft, óf in een verdienstelijk boek, hetwelk met een onbekenden , ja zelfs zonder eenigen naam des auteurs, in het licht verschijnt, zullen zij prijzen wat prijzêns'waard is, verdienden lof met eëne niet karige hand toezwaaijen , maar op hetzelfde oogenblik toch aanmerken, waar en hoe de verdienstelijke schrijver gedwaald heeft, dan wel onnaauwkeurig is onderrigt geweest. Zulk eene recensie heeft dan ook het dubbel voordeel, dat zij eu het nieuwe werk meer algemeen naar verdiensten bekend maakt, endat zij reeds eer de dwalingen , welke er uit zouden kunnen geboren of versterkt worden, alom zich verspreiden, dezelve afbakent en onschadelijk doet worden (f). --- (*) Kan deze lofspraak op ile Düilsrhe en Engelsche tijdschriften zoo onbepaald aangenomen worden? Zon in de. roecusien , welke zij bevatten,'nooit iets menschelijks gevonden, worden? Wie keu', al de boeken, die daarin beoordeeld worden? Redactie. Het is mij dikwijls voorgekomen , dat dit zelfde niet gezegd kan worden van eenige onzer vaderlaudsche boekbeoordeelingen. Daar is veeltijds alles lof of alles afkeuring, en slechts al te dikwijls is de beoordeeling niet anders , dan eene vermelding van de hoofdstukken van het boek, met eenige dan eens wat ruimer, dan eens wat meer beperkte uitgalmiiig van des schrijvers verdienste, meest in zulke algemeene bewoordingen, dat de jicrsoon des auteurs en zijne verdiensten als mensch of burger schier onafscheidelijk worden vau zijne hoedanigheid als schrijver , zoo dat het moeijelijk, zoo niet onmogelijk wordt, op te treden tegen het gevoelen van den Recensent, zonder den schijn op zich te laden van ook persoonlijk tegen den schrijver en zijnen arbeid te zijn ingenomen. Ik heb wol ecus gedacht, dat de zwakke zijde van zulke recensien daaraan is toe to schrijven, dat de arbeid bij ons niet , zoo als iv andere landen, voornamelijk in Engeland , tusschen meer verschillende handen is verdeeld , waardoor ieder Recensent, bejiaald blijvende binnen de grenzen van dat vak, hetwelk hij bij uitsluiting behandelt, beter dan iemand anders in de gelegenheid is om bekend te zijn en te blijven met alles , wat in zulk een vak gezegd , godaan en geschreven wordt, in een woord , dat de grootere volmaking, wefke door afscheiding en verdeeling van werkzaamheden in het werktnlgelijke wordt bereikt, daar te lande ook in dezen wetenscliappelijkeu arbeid op dezelfde wijze wordt te weeg gebragt. Deze opmerking werd bij mij dezer dagen verlevendigd, toen ik de vaderlandsche letteroefeningen voor Junij 1826 doorbladerende, op de Recensie viel (j>. 20,6 voorkomende) der vertaling van het werk van den Heer crawfuri) , de Indische Archipel enz. De ongenoemde vertaler wordt, (en allezins billijk) geprezen voor de moeite, welke hij op zich heeft genomen, om dit belangrijk werk aan Hollandsche lezers bekend te maken. Jiij wordt ons tevens voorgesteld als een kundig man, grondig onderrigt omtrent de Indische belangen; maar (zonder nu voor het oogenblik te willen treden in het opzettelijk onderzoek, hoe ver deze qualilicatie verdiend is) kan ik op het eenvoudig gezegde vau den Recensent in dien lof niet gaaf toestemmen, en dat wel in de eerste plaats, omdat ik in den schrijver vau deze Recensie deu bevoegden beoordeelaar niet erken van des vertalers grondige kennis omtrent de Indische selasces , indien zulks tevens zal beteekenen grondige kennis van Indische zak::.n. Immers heb ik in de Recensie bewijzen aangetroffen , welke met zoodanige kennis te eenemaal strijden, en welke het mij belangrijk genoeg is voorgekomen , m;;de te deelen , al ware het slechts 0111 dezen en genen badacht te maken ,; dat de oordeelvellingen vau onze Recensenten niet altijd godspraken zijn, en dat er van hunne vonnissen niet zelden in «/me*? zoude kunnen worden gegaan, al geschiedt het ook niet. Om te staven dat de Recensent niet grondig onder rigt ts omtrent hetgeen er in Indie omgaat, en bij ge-volg, naar mijn gevoelen, om die kennis in een ander te beoordeelen, zal ik alleen aanvoeren, dat de heer crawvurd , schrijver van het werk the Indian Archipelago , en in 1822 (meen ik) van wege den gouv. gen. van Britsch Indie belast geweest met eene zending naar Slain, niet (zoo als op pag. 297 gezegd wordt) , » kort na het volkomen mislukken dier zending is overleden,'' maar sedert jaar en dag resident is van Slnkapoer , waar ter plaatse liij zich nog bevond in het laatst van 182$, zijnde toen tijdelijk opgeroepen naar Bengale , om op nieuw in eene speciale zending te worden gebezigd. Zoo ooit is dus hier het geval van te zeggen : J) Les gens que vous tuez se portent d mervellle." En ofschoon het al -of niet overlijden van den 'schrijver van het meerwem, werk, op zich zelf als eene zaak van weinig beteekenis mag worden beschouwd, is het echter, mijns inziens , eene omstandigheid die niet onbekend mogt zijn, aan iemand die zich ook maar voor oppervlakkig onderrigt uitgeeft, omtrent onze Indische Bezittingen, met welke het nu Britsche Slnkapoer helaas I slechts al te zeer in betrekking staat, zoodanig dat het aanwezen van een man als de heer crawpürd , in de hoedanigheid van Resident op die plaats , niet onopgemerkt mag gebleven zijn, bij iemand die zich ook maar door de nieuwsjiapieren eenigzins bekend houdt met hetgeen op Java en in de nabijheid van dat eiland voorvalt. Eene aanmerking echter van meer belang is die , welke ik te maken heb op hetgeen pag 302, door deu Recensent gezegd wordt: ade vertaler (zoo luidt hot daar) , die omtrent de Oost-Indische zaken zoo goed onderrigt is , dat liij reeds in 1824 (wanneer het tweede deel van dit werk uitkwam) het verschrikkelijke te kort van 20 miuioen m weinige jaren aankondigde, 't welk eerst in 1825 openlijk bekend gemaakt is (zie voorr. bl. XXIV} enz. Niet in het bezit zijnde ,der oiiderwerpelijke vertaling, en het boek uit het origineel kennende , heb ik eerst na het lezen der recensie het Hollandsche werk gezocht, om te zien hoedanig dan toch de vertaler in zijne voorrede bl. XXIV » reeds in 1824 een te kort van 20 millioenen a 'had'aangckondigd , hetwelk eerst in ißas openbaar gemaakt is." Maar hoe groot was niet mijne verwondering, "toen ik in die voorrede hl. *XXIV in stede van eene stellige aankondiging van zoodanig te kort, slechts deze woorden vond in antwoord op de vraag: welke de gevolgen zijn geweest van liet in N. Ind. ingevoerde stelsel van bestuur? a Au financiële staat van Java moge het bewijzen, die gezegd wordt twintig muloenen ten achteren geraakt te zijn, behalve het papieren geld dat iv omloop is gebragt enz." Wel verre dus ,dat de vertaler dit voorgewende te kort zoude hebben aangekondigd, beroept hij zich slechts op een men zegt, en hot besluit hetwelk de Recensent uit die aankondiging, ten voordeele van des vertalers kennis van Indische Zaken trekt, gaat dus dubbeld mank: m de eerste plaats o.mtlat de eer 'der aankondiging, zoo als blijkt, niet aan den vertaler toekomt, (*) en 'wel hoofdzakelijk in de tweede plaats ; omdat het bestaan van zulk een te kort, op dat tijdstip, onwaar is, ten minste voor onwaar mag gehouden worden, zoolang niet zal zijn weder'legd de zakelijke lögenstraffing van zulk een deficit, te vinden in ecu werkje in het afgeloopen jaar in het licht verschenen onder den titel van .- I) De ernstige beschouwing van de mogelijke gevolgen der Nederl. Han» del-Maatschappij in eenen brief van *** aan zijnen correspondent te Antwerpen, wederlegd voor zoo veel aangaat de aantijgingen daarin voorkomende , tegen het Oost-Indisch bestuur. Leeuwarden bij o. t. n. suringar 1825." (f-) Een der zake kundig en onpartijdig boekbeoordeelaar behoorde, mijns inziens, dan ook zulk een gewaagd en in allen geval ongestaafd gezegde niet op te nemen, zonder in eenig onderzoek te treden over deszelfs waarde, of ten minste niet zonder tevens gewag te maken van hetgeen over ecu zoo gewigtig onderwerp van eene andere zijde is aangevoerd; anders toch zullen velen met mij, dit bewijs van des vertalers kennis van Indische zaken verwerpen, en hetzelve omgekeerd tegen des Recensents stelling bezigen, ten betooge dat de vertaler, zoo wel als de Recensent, in dit opzigt, niet grondig is onderrigt geweest, of heeft willen zijn. Eindelijk had men van eenen Recensent van ccii zoo gewigtig werk, als het onderhavige, mogen verwachten, dat hij, in stede van als het ware, door zijne censorlale waardigheid, den blaam te versterken , welken de vertaler op het Indisch bestuur poogt te werpen, ter zake van een koninklijk besluit, waarbij aan de eigenaren van het land Soeka Boerni eene verhopging van deu prijs der te leveren koffij was toegestaan eenig licht zoude hebben gezocht omtrent de ware oorzaak van zulk een gewis zeer ongewone en hoogst gewigtige daad der Indische Regering, en dat hij zoude hebben geaarscld, in eene zoo leedere questie blootelijk af te gaan op het verhaal- van eeïie der 'partijen , en dat wel juist van de eenige welke daarbij persoonlijk en geldelijk belang kon hebben. Het is te hopen, dat te een of anderen tijde de gansche loedragt dezer zaak opzettelijk voor hot oog van het jiubliek zal worden ontvouwd. Al voelde ik mij daartoe ook al. in staat en genegen, zulks zou het bestek Van dit geschrijf gewis overschrijden. Ik wil dus hier niet betoogen hoe vuilaardig eu belagchelijk tevens de zinsnede is (pag. 002). » Steunende op de verwijdering, hebben zij helden heer i>r. wu.vr. zoo benaanwd gemaakt, dat .hij zijne bloeijende kofïïj-planlaadjon heeft moeten verkoopen," maar slechts opmerken, dat er juist voor een Recensent, en voor een ieder die niet ten volle met de omstandigheden bekend was, twee redenen bestonden, om het iv dezen te vellen oordeel met dubbele 0111---zigtigheid te wikken en te wogen. Namelijk i°. dat de schorsing van het koninklijk besluit, zoodra die hier te lande officieel bekend was geworden, niet op staanden voet, met al do verontwaardiging , welke zulk eene daad , indien zij vermetel ware gedaan, zoude verdienen, door Z. M. is gestraft, iv degenen die zich dezelve veroorloofd hebben ,— e„ a 9, aat (je ambtenaar, wien het hier hoofdzakelijk geldt, sedert een reeks van jaren iv de hoogste staals-betrekkingen bekend is geworden, aJs een mall yrarsch van eigendunkelijk gezag , en die steeds Ver is geweest van al wat slechts zweemt naar eene gewetenlooze verwaarlozing van de bevelen ziju's meesters. De vooronderstelling alleen, dat in dezen te onregt en zonder genoegzame oorzaak, door de Indische Regering zoude zijn gehandeld, is dan ook , naar mijne wijze van zien , ex post facto honend geworden voor den Koning, die door eigen oogen ziende, alleen bevoegd en in staat is gC_ weest om te beslissen of Hoogstdes?elfs stedehouder in het onderhavige geval zich getrouwer dienaar zonde hebben betoond, door do letter zijner bevelen op te volgen , dan , door het uitstellen van eenen maatregel ? dien hij , op de plaats zelve aanwezig zijnde ,fvoor verderfelijk hield, de hoogste verantwoordelijkheid op zich te laden, eeniglijk in het belang vau den Staat zich bloot te geven aan het behalen der afkeuring en ongenade van zijnen Koninklijken Meester? Zoude daar tegen immer de goedkeuring de lof en prijs van de land-eigenaren van Soeka Boemie , of van den vertaler van crawfürd of van den Recensent, iv aanmerking hebben kunnen komen , of in eenigen 'deele opwegen ? Dit pleit is dan ook, Gode zij dank, reeds lang uitmaakt. Hoe? behoeft wel niet herinnerd te worden. Daar mijne redenering hoofdzakelijk doelt op de Recensie en niet op het werk van den heer crawfurd , aan hetwelk ik in het algemeen gaarne de verdiende hulde doe, zal ik mij met geene beoordeeling van het werk zelf in deszelfs bijzonderheden inlaten. Wat de vertaling aangaat, het is te hopen , dat vermits het schijnt dat hier te lande niemand der genen , die men zoude zeggen, het best overtuigd en onderrigt te moeten zijn van het lasterlijke, hetwelk in de verschillende voorreden (het eigenlijke regtstreeksche werk des vertalers) aangetroffen wordt tegen hot Indische bestuur, zich de zaak aantrekt 'of liet de moeite waard acht de verkeerde redeneringen, de onbewezene en geheel hersenschimmige beschuldigingen daarin alom voorkomende op te halen en te weerleggen, in Indie zelf deze of gene ambtenaar zich zal veriedigen tot ziilk eenen arbeid. De klem, waarmede in de reeds aangehaalde Brochure: (De nadelige gevolgen — wederlegd enz. Leeuward. bij surinoar 1825.) blijkens de inleiding te Batavia opgesteld, devroe- ---