Mengelwerk. Over de VOORKEUR, INLANDSCHE VOORTBRENGSELEN te GEVEN. Het is zonder twijfel eeue zeer loffelijke zucht, die ons aancli-.lt, om aan vaderlandsche voortbrengselen , van welken aard ook, m het gebruik de voorkeur te geven. Deze zucht bezielde onze groote vaderen in de zestiende en zeventiende eeuw, en deed onze mlandsche labnjten zoo bloeijea , daar men meer op het deugdzame zag dan op het sc/utterende. Het was in, dien geest, dat onze uitmuntende willem IV., wootvader .-onzes geëerbiedigdèn Konings, in i 750 aan alle personen van zijn Hol gelislte, niets dan inlandsche stoffen te dragen; iels, hetwelk /_W. heelt nagevolgd. De tegenovergestelde achteloosheid omtrent de belangen onjzer inlandsche fabrijken, waardoor ons vaderland aan den vreemdeling is cijnsbaar geworden, onze uitmuntende Leijdsche, Haarlemsche en andere fabrijken zijn in verval geraakt, en wij van onzen kant hebben bijgedragen , om de bevolking van Leijden van 80,000 op 30,000, en die van Haarlem van 50,000 op 20,000 te doen verminderen. — Deze dode .zucht voor het vreemde , die Engelsche en Fransche stoffen ac Voorkeur geeft, zelfs al zijn binnenlandsche even goed en even goedkoop , zoo dat de fabrikcurs wel eens zijn genoodzaakt geworden, inlandsen voor vreemd te doen doorgaan, is zekerlijk niet minder berisjie- Irjk dan bespottelijk. Men bluscht daardoor allen ijver bij den fabrikcur uit, geeft een slecht voorbeeld aan vreemden, moedigt cle uitheeinsclie reizende commisen aan , om niet alleen onze fabrieken , maar ook onze stedelijke winkels te bederven , die stads lasten moeten opbrengen, en -tegen den vreemdeling, die slechts een eenvoudigpatentregt betaalt, niet kunnen markten. Maar, zoo deze voorkeur voor het buitenlandsche, deze zucht voor het vreemde , omdat het vreemd is , allerschadelijkst en verderfelijkst is: 200 een echt vaderlander zich zelfs eenige opoffering getroost, wanneer de prijs van bet biunenlandsch fabrikaat clie van het biiitenlandsche eenigertnate te boven gaat, om daardoor aan den inlander aanmoediging en gelegenheid te verschaffen , om door beter vertier zijne waar met den vreemdeling op gelijken prijs te brengen; de zaak verandert van gedaante, zoodra het' buitenlandsche fabrikaat' wezenlijk beter en deugdzamer is, Dit was eertijds met onze fabrijkaten van lakens , linnen- en zijdestoffen het geval niet, die wel misschien in uitwendige glans en sierlijkheid , maar gewis niet in hechtheid en duurzaamheid, voor clie der vreemdelingen onderdeden. Maar wij sjireken thans niet enkel van fabrikaten ol produkten vau dezen aard. Er zijn ook andere , waarin tegenwoordig , sedert cle inlijving van België , ónze binnenlandsche voorthrengselen met de vreemden wedijveren , en ongetwijfeld , wanneer de innerlijke waarde, gelijk staat, cle voorkeur verdienen. Doch is dit niet het geval; zijn cle uilheemsche voortbrengselen deugdzamer, — zoo moet zich de voorkeur niet enkel regelen naar vaderlandsliefde , of liever de vaderlandsliefde zelve eischt de voorkeur aan het vreemde , vooral dan, wanneer innerlijke waarde der binnenlandsche produkten of fabrikaten zoodanig is, dat derzelver gebruik voor algemeene werken , het land of deszelfs belangen in en en die toonen, dat hij er zoo veel van verstaat als de ezel van bileaii. Bij de Amazone werkt het. delirie nagenoeg oji dezelfde wijze ; doch haar spreken op rijm bewijst, dat hare zenuwen nog meer overspannen zijn ,en bare verbeelding meer verwilderd is. Zij dwinfit ook om eenen vast- en biddag. Zij zegt ook, dat zij eenen engel boven het land ziet zweven met eene roede in de hand, en dat het geven voor Groningen uit hoogmoed geschiedt. Maar zij vertoont ook nog ander soort van verbijstering. B. v. zij schijnt nu en dan 'abam en eva voor hare verbeelding te krijgen , gedekt niet vijgenbladen , eu dan ziet zij in eens het geheele volk vau Nederland gedekt met twee ijsselijke vijgenbladen , — schijndeugd en verlichting 11 .... In denzelfden trant heeft zich onlangs een andere waanzinnige uitgelaten clie bij toeval onze Courant in de handen krijgende, waarin wij het enarement van den luitenant-generaal hebbeu aangekondigd , aanstonds.eene predikatie tegen ons houdt, waarin hij zijne eigene ijlhnofiligheid vertoont., daar hij zich maar niet kan begrijpen , dat wij den luitenant-generaal voor eek houden waaraan echter geen wijs mensch twijfelt, noch twijfelen kan Hij draaft tegen ons door, dat het een lust is om te hooren, en aan het einde van de jireek stelt hij ons den oordeelsdag voor oogen en hoe wij dan naar de hel gejaagd zullen worden, als wij met zeggen willen dat de luitenant-generaal wijs is. ... De indruk , welken het zien en hooren van dit krankzinnige leger verwekt , is verschillend. Somtijds meent men te barsten van lagchen om de grimassen, clie zij maken, en den onzin, dien zij uitstooten : maar dan ook weder wordt men overmeesterd door een gevoel van medelijden over zoo beklagelijke zielsgesteldheid. Men kan toch uit alles opmaken , dat zij niet belmoren tot die soort van krankzinnigen , die voor zich zelve gelukkig zijn. Neen ! allen hebben eene melankolieke stemming. De aangezigten staan somber en zijn onnatuurlijk Jang uitgerekt. Bijna nooit komt er een lach op het aangezigt, en , zoo hij er o|> komt, is het par force, en zóó, dat men zien kan, dat zij bet regte slag van lagchen met hebben , of dat zij het zelfs voor zonde houden. Ook kan dit niet anders , daar zij overal zonde zien en straf, die dezelve op de hielen volgt, en daar zij zich met een bitter klein knddekeii getrouwen opgesloten vinden in een ijsselijken drom van ontromven , kan men ligt nagaan , dat zij een doorgaand benaanwd gevoel moeten hebben. Van den generalissimus , uit wiens genie het verheven idee van krtusto"t tegen de Hel is uitgegaan , heeft men mede de beste tijdingen niet. Af sedert eenigen tijd' liep het gerucht, dat hij was tusschen, mal en vroed, en vele razende rijmpjes, die hij voorlbragt, deden vreezen, dat dit gerucht niet van grond ontbloot was. Thans is het te vreezen, dat het den Duivel gelukken zal, liem geheel van verstand te berooven , daar een eerste kamp'vecliter vau den Duivel in de stad Luik is opgestaan , die hem deerlijk kwelt , steekt en stompt, met vuisten slaat; m liet aanaezigt snuwt, uitjouwt en sart, dat het waarlijk is om het verstand te verliezen. Er is dus niet anders te voorzien, dan dat eerstdaags het gansche ligchaam der kruisvarende armee melaatsch zal bevonden worden , van den hoofdschedel af tot de. voetzolen toe. — Zoo kan de schoonste onderneming treurig eindigen ! --- WENKEN over VADERLANDSCHE WELDADIGHEID en ARMBESTUUR. De weldadigheid, waardoor ons vaderland zich te allen tijde gekenschetst heeft en nog bij voortduring blijft onderscheiden, is eene zeer geprezene en zeer lofwaardige eigenschap. Zij kan zijn eene vrucht van een waarachti" christelijk geloof, en wordt ook als zoodanig m het Evangelie gevorderd. Er is, öndertusschcn , ook geene deugd , waarbij men meer op zijne hoede zijn moet, teu einde men hare imierlijke zedelijke waarde en hare nuttigheid voor de maatschappij niet te hoog aansclirijve. Er is namelijk geene verrigting, die hoezeer bekleed met allen schijn eéner waarachtige deugd , meer onreinheid uit hare bronnen medebrengen, en hoezeer schijnbaar nuttig, door onverstandig bestuur schadelijker worden kan, dan de weldadigheid. Zij, toch, heeft hare, voor het zenuwgestel van den , anderszins minst 'zedelijk gezinden mensch, streelende belooning onmiddelijk bij zich; en het is zeer gemakkelijk te maken, dat kinderen niets liever dóen dau iets aan arme heden geven. Er bestaat geene uiterlijke deugd , waar zoo veel egoïsmus bij ten jrondslag^gön Lu, als de weldadigheid, inzonderheid zoo ais wordt. Behalve dal er geene (indien men den regten naam zaf bezigen) wellnstigere zaak is clan de mededeelztiamhe.d wordt er b. hare uitoefening meermaals op wedervergelding, op aarde of in den hemel gerekend ; de milddadige heeft veeltijds de spreuk voor den geest: «che zich des armen ontfermt leent den iir.F.nr.: en In, zal hem zijne weldaad vergelden f _ en berekent dus , reeds onder het geven , de renten van de hoofdsom die hij uitzet. Daarenboven hebben de menschen ook d00r,,-rans nog wel rekeningen met den hemel ojienstaan , eu hoe vele belui- doet de bijbel niet, dat zonden door barmhartigheid kunnen worde 0 uitgedelgd! De rijke woekeraar, die eerst weduwen en weezen heeft uitgezogen ; de rijke wellusten lig , die, wanneer hij allen verzorgen zou, die", door zijn toedoen, als r'amjjzalige wezens hun aanzijn voorts-1 -pen , nog' veel aan scVatlen zou tè kort komen , stichten dus een hofje ot maken een rijk legaat aaij eenige .weldadige .'stichting, en daarmede is , naar hun inzien , de rekening, vereffend. Aan de meening dat op deze wijze de eeuwige zaligheid 'kan verkregen worden , hebben vele godsdienstige gestichten derzelver aanzijn , arnien-inn«f mgcu het meeste van haren 'rijkdom te danken ; en in de eenwen on I uiden , die onder den invloed van bijgeloof en priesterheerschappii stonden eu staan , is zi| de goudmijn derkloosters geweest en nog. Indien nu, hetgeen iui zekeren zin allijd het geval zijn' moet, zoodanige erfmakmgeii ten nadee.e van hen zijn, die van regtswege ainspraak op bet vermogen hadden , en soms zelve behoeftig zijn', of'wanneer er meer aan armen uitgekeerd wordt, dan de behoefte des eigeii huisgezins gedoogt: dan wordt de zaak misdadig in jilaals van loffelijk. — Teu laatste komt bij de andere beweegoorzaken tot weldadigheid ook veelal de hoogmoed, welke dau in deszelfs voile kracht werkt, wanneer de mededeelingen oj) eene kunstige wijze bedekt gehouden worden —<¦ zoodat land- of stadgenooten niet alleen de liefderijkheid, maar ook de nederigheid die er mede gepaard gaat, bewonderen moeten, en de weldadige dubbel loon weg heeft; en zulks voor te minder opoffering , naar mate hij rijker is — want naar de schattino van den fijnsten beoordeelaar der zedelijke verdienste, gaan de penningen der arme weduwe (die echter bij de wereld zoo niet in het oog kunnen Joopen) de goudstukken der rijke Phariseërs in waarde verre te boven ; zoo als in 't algemeen elke deugd, door de mindere moeite die zij kost, aan waarde verliest. Hoe schadelijk in plaats van nuttig eene weldadigheid, die niet tevens de bronnen der armoede stojit, maar alleen in behoeften des oogeubliks voorziet, voor de maatschappij is, kan meer dan een land en deszelfs met den dag toenemende armenstand bewijzen. Men behoeft slechts een 0.5 jaren lid.van eenig armbestuur te zijn, hetwelk rijkelijk uitdeelt, om te erkennen, van welke inborst de trekkende voorwerpen voor het grootste gedeelte zijn, en hoe deze inborst door de ruimte der giften wordt bevorderd en voortgeplant. Men mag vrijelijk zeggen , dat, zelfs in de lijden van bloei eu welvaart, door verkeerd begrepene liefdadigheid, meer de luiheid gevoed , dan de onschuldige armoede ondersteund is. Vandaar dat, voornamelijk in onze koophandeldrijvende provinciën, het gemeen van geenen, geregeld-moeijelijken arbeid weten wil; maar, wan neer het geene werkzaamheid , die met deszelfs zinnelijkheid overeenstemt, krijgen kun , liever ledig loopt en zich door de armenkassen laat voeden , dan dat het werken zon. Of is het geene schande, dat in eenen tijd , waarin iedere huisvader' zijn leven zuchtend voortsleept, omdat van zijne, soms zeer zuinige verdiensten zoo veel af moet, vooral ook om de armeukassen te slijven, vreemdelingen komen moeten om het gras te maaijcu, op de bleekerijen te werken enz.? Het is bij sommigen een gemeenzaam woord geworden : ;) dit kan geen Hollander doen." Moet dau een Hollander loopen schooijen en met zijn huisgezin de armbesturen tot last komen? Moet eene Hollandsche vrouw onder een kojije koffij , of aan de deur buurpraatjes houden (in plaats van b. v. te spinnenJ snoepen en hare huishouding tot bet uiterste tóe vefwaarloozen'? Moeten de weldadigheid en de armbesturen strekken om dil goed te maken ? De kinderen uit Hollandsche arme huisgezinnen worden op dezen weg ook voor het ledigloopen , en onder verwaarloozing aller zedelijke opvoeding , groot: —en zoo neemt de armoede toe , naar male de welvaart van het geheel vermindert; zoo neemt eene zedeloosheid toe , die door, geen onderwijs kan gestuit worden. Er zijn voorbeelden , dat de proef binnen kort genomen is, om zulk werk, waartoe buitenlanders gebruikt worden , door inlanders te laten doen ; en naauwelijks twee da^en ging dit te hooi en te gras , deu derden liepen de kinderen , aan wie natuurlijk niets clan ligt werk was aanbevolen geweest, bedelen dat de baas het zag. Dit alles zou geen plaats kunnen hebben, wanneer geene „wiilijk begrepene barmhartigheid aan luiheid en ledigloopen voedsel gaf. Kwalijk begrepene weldadigheid rust op even kwalijk begrepene godsdienstigheid. Zoo zeer de bijbel barmhartigheid omtrent armen aanprijst, zoo min gebiedt hij het voeden van luiheid en verwaarloozing, gebiedt hij daarentegen werkzaamheid aan eenen ieder die iets werken' kan. Het bevel om inzonderheid aan de huisgeiioolen des geloofs wel Ie doen, was geldend iv de eerste tijden des cliristeudoins , toen deze hnisgenooten des 'ge'oofs christenen waren, die niet alleen geene ondersteuning van jood e:i heiden ts verwachten hadden , maar zelf- vervolgd en beroofd werden. Er zal echter ook toen reeds van de, door de omstandigheden zoo noodzakelijke weldadigheid ouder de christenen misbruik genoeg zijn ge naakt. — Het genoemde gebod wordt zeer kwalijk toegejiast, wanneer men er de verpligting uit afleidt, dat te allen tijde iedere godsdienstige sekte, zelfs in eenen christelijfceu staat, hare eigene armen onderhouden moet. Godsdienstige vercenigingeu hebben go'dsvereering ten doel, en niet bepaald de zorg voor onderhoud der arme medebmeeren. Dil: laatste is meer de zaak der regering. Deze toch is het, die aan aaiikomeUngen inwoning verleent, en die vau eiken burger , zoo lang bij tot de gevende klasse behoort, de voordeeleu trekt, welke zij zelve bepaalt en'eischt; terwijl het kerkgenootschap met vrijwillige giften, die door de meeste ledematen zoo zuinig als mogelijk worden afgepast, moet voldaan zijn. — Daarom zijn ook'burgers, die tot armoede vervallen zijn kinderen van den staat, en bevoegd daar ondersteuning te verwachten , waar zij, iv gunstigere omstandigheden zich bevindende, schot en lot hebben heengebragt. Het kan dau metniuids wensch zijn , dat de vaderlandsche weldadigheid zou verminderen ; maar het moet een ieders wensch zijn , dat zij zoodanig moge gewijzigd %vorden , dat zij niet hoe langer zoo meer noodig en eindelijk buiten staat gesteld worde om den stroom des onheils te keeren. Waar oogenblikkelijke hulp vereischt wordt, daar moet zij worden loegebragt; maar zij moet niet de hoofdzaak zijn. Niet het voeden , maar het i.n slaat stellen der armen om zich zelve door arbeid te kunnen voeden , is voor de maatschappij en voor de menschen zelve van belang. Hiertoe is noodig, vooreerst dat dageen, die door tijdsomstandigheden aan het zinken is, middelerwijl het eergevoel hein nog niet verlaten beeft, voor eenen volslagen' val door tijdige ondersteuning bewaard worde. Dan moet aan geenen stellig armen isls op den duur toegevoegd worden , of hij moet het op de eene of andere wijze verdienen. Ook is er een naauwkeurig toezigt noodig om de ledigloopers , die ïn elke stad en In elk dorp de ingezetenen eu de. armenkassen tot last zijn of komen , aan het werk te zetten en te houden. Er zijn armbesturen , bij welke geheele familien , vau onder tot grootouder trekkende zijn gefeest ,en waarin de huwelijken, op ebt vooraitzigt van bestaan, werden aangegaan, terwijl de trekkenden zich maar aan den zetregel hielden : het wordt er voor gegeven. — Daarentegen, toen onder napoleon de uitdeelingen aanmerkelijk verminderd moesten worden, durfden bedoelden , hoezeer zij ook zich beklaagden, zeer wel de dure koloniale producten koopen , die cle arbeidende burger door surrogaten deed vervangen. Eindelijk is het noodzakelijk dat op het gedrag der bedeeld of ouaerbouden wordende jiersonen en huisgezinnen , eu oji de wijze waarop zij hun aandeel besteden, naauwkeurig worde gelet, want hieromtv ')estaan ce a"er bedroevendste ondervindingen. « anueer er eens volstrekt geene uitdeeling geschiedde als aan hen die e!ilS zich zelve niet konden helpen : men zou cle weldadigste gevolgen -ilu -_. en ZK,jl verwonderen. ---