IETS OVER HET LAGER ONDERWYS. Veel is er sedert eenigen tijd over dit onderwerp gesproken ; niet allen cphter, welke zich hiermede onledig hebben gehouden , schijnen hetzelve. '•ven naauwkeurig elooï eigen outlcrzock te kennen. Dit schijnt ookeenilermate het geval geweest le zijn met den geachten schrijver van het lflk je: Ai.emi-ene Verlichting, geplaatst in de Arnhemsche Courant an den 3den Maart 11. Indien toch het onderwijs algemeen 200 irfgerigt was , als het daar voorgesteld wordt, zoude het allezins de billijke afkeuring verdienen, welke er in dat stukje aan gegeven wordt. Niemand /.eker zal ontkennen, dat, indien men aan den daglooner of handwerksman de aardrijkskunde in deszelfs ruimen omvang, de wis-, natuur-, •.chei- of sierrekunde enz. enz. wilde leeren , men zijn hoofd met ecu deel voor hem niet alleen noodelooze, maar zelfs verderfelijke studiën zonde overkroppflö , daar liem zulks een tegenzin zoude geven en dus ongeschikt maken voor zijnen eigenlijken raaatschappelijkeri werkkring, om in het werk zijner handen een eerlijk bestaan te vinden. Doch beeft de geëerde schrijver er wel o|i nagedacht, hoe veel tijd er bene.odigd zonde zijn, om alleen een duidelijk begrip van de kunsttermen van een gedeelte dier wetenschappen aan kinderen te geven , en boe veel lijd kinderen van onbemiddelde lieden de scholen bezoeken kunnen? en of hun veelal zelfs de noodige tijd wel gegund kan worden , om behoorlijk fe leeren lezen en schrijven , en een oppervlakkig denkbeeld van de eersle beginselen van het rekenen te ontvangen, alvorens zij, tot het leeren vau eene kostwiuning, dat zoo noodzakelijk allereerst onderwijs reeds moeten vaarwel zeggen ? En steekt er dan nu wel zoo veel kwaad in , dat kinderen van welgestelde burgerlieden , die wenschen in deze beginselen van alle wetenschappelijke kennis eenige meerdere ervaring te erlangen dan de eigenlijke handwerksman , hiertoe op cle publieke scholen gelegenheid vinden kunnen ? Dat zij, wanneer zij zich in het lezen oefenen, hiertoe soms boekjes gebruiken , welke over cle vaderlandsche of eenige andere belangrijke geschiedenis handelen , en hun van dezelve eenig algemeen denkbeeld geven ? Dat zij zoo veel aardrijkskunde leeren , als noodig is , om eene kaart te kunnen gebruiken tot opheldering van hetgeen zij lezen ? Steller dezes herinnert zich in zijne eerste jeugd een welgesteld burgerman in allen ernst te hebben hooren vragen , of Engeland niet eene groote stad was , clie iv Egypte lag ? Hij kan zich echter niet te binnen brengen , dat de zaken van dezen beier liepen, dan die van zijnen buurman, die, wan. neer hij bai dop de in de vorige week uitgegevene Haarlemsche Couranten bestudeerde , er eene oude landkaart bij had liggen , en hierin de plaatsen , waarvan hij gelezen had, opzocht. Het is echter niet te ontkennen , dat er in den beginne wel eens wat te veel tijd .an eigenlijk wetenschappelijk onderwijs is besleed geworden , Ml dat bierail «enige van die; ongelegen heden zijn ontstaan , van welke I,- schrijver van liet bedoelde stukje gewag maakt; doch is het le verwnuderen , dal , waar alles nieuw was, en men ernstig wenschte, om hel lager onderwijs den hoogst moge li,ken graad van volmaking le geven, waarvoor hetzelve vatbaar was, dat meu in den beginne, zeg ik, in de middelen wel eens misgetast hebbe , en in sommige opzigten iets te ver gegaan zij ? Spoedig is men hiervan echter terug gekomen , en sedert jaren blijkt hel nit cle jaarlijksche verslagen der provinciale commissiën van onderwijs, welke door de Rrjdragen publiek gemaakt worden, dat onderscheiden derzelve dit gebrek , waar het bestond , ingezien hebben , en ijverig bed-cht zijn geweest, om, door vereenvoudiging van het onderwijs, hetzelve fot zijue oorspronkelijke beeloeling terug te brengen. Waar dus de opsjegevene gebreken nog bestaan, moet zulks niet aaa de ondoelmatigheid van het stelsel, maar aan de ongeschiktheid_ van sommige uitvoereiers van hetzelve toegeschreven worden, en het is bekend, dat men hoe langer hoe meer tracht, om de openvallende schoolondervvijzersplaatsen mei bekwame voorwerpen te vervullen. Man- wat is dan eigenlijk het doel, hetgeen men door het lager ondei> elerwijs zoekt le bereiken ? Het schijnt mij eenvoudig dit fe zijn , om zoo wel de leermethodes ils cle werkjes , weike gebruikt worden , te doen dienen , om vooral de lagere klassen der maatschappij tot goede burgers le vormen , door hun denkvermogen te ontwikkelen , het godsdienstig en zedelijk gevoel op le wekken eu levendig le houelen , hun vroegtijdig tot orde en geregelde werkzaamheid te gewennen , en de laatste te leiden op voorwerpen , welke tot de waarschijnlijke middelen van hun toekomstig bestaan belrekking hebben : zoo tracht cle geschikte onderwijzer in eene stad , meer cle aandacht zijner leerlingen op onderwerpen van hel stads leven te leiden , terwijl die op het land geplaatst is , de zijne meer op bedlijven van het landleven zoekt opmerkzaam te maken. Dat im een schoolmeester, die zijne leerlingen verhaalt, hoe men b. v. goed brood bereidt, of eenen misthoop aanlegt, zulks scheikunde noemt: een ander, die de nat nur lijke oorzaken van het onweder verklaart, of liet nut van het gebruiken van den hefboom of het katrol, let verligting van arbeid en vermeerdering van kracht, aantoont , zulks natuurkunde betitelt; terwijl een derde, die leert hoe men den vlakken inhoud van een sluks lands, hetgeen men bewerken wil, kan kennen, zulks met den weidschen naam van wiskunde bestempelt: — dit zal voorzeker eerder stof tot meestimilen dan lot bedroeven opleveren. Dat alle pedanterie nog niet opgehouden beeft, zal niemand bevreemden ; veeleer heeft men reden om zich te verwonderen , dat dezelve, bij het werkelijk vermeerderen van kunde , zoo zeer afgenomen is. Dat er echter boekjes bestaan , waarin voorwerpen , als die zoo even opgenoemd werden , zoo kniisteloos en duidelijk behandeld worden , dat een schoolmeester er voor kinderen bevattelijke en tevens onderhoudende verhalen uit ontleenen kan, zal mogelijk niet peheel en al nutteloos zijn. Daar er nu voor het minst vier jaren noodig zijn , om een kind zoo verre te brengen, dat het goed en met oordeel' lezen , eene duidelijke hand schrijven , zijne denkbeelden op het papier brengen , en de allereerste regelen der rekenkunde kennen kan , is er inderdaad weinig reden om fe vreezen , dat kinderen uit de benedenste klasse der maatschappij zich le zeer in geleerdheid verdiepen zullen : dez.e moeten gewoonli|k dezelve reeds vaarwel zeggen, alvorens zij matig lezen en schrijven geleerd hebben. Het is waar, dat men over het algemeen veel meer kundigheden via de onderwijzers, vooral van die van hoogere rangen, vordert, dan welke door hen, in de lagere scholen , in uitoefening moeten gebr Egt worden. Dit geschiedt om twee redenen'; de eerste is, de\.ijl iemand, die een vak grondig verstaat, beter in staat is om de beginselen van hetzelve klaar en duidelijk voor te stellen , dan iemand , die zelf slechts die beainselei kent. De andere , dewijl meu vrij algemeen het gemis aau eigenlijk miei delbare scholen, voor den gegoeden zoogenaamden burgers!and en weinig bemiddelde honoratiores gevoelt, en dit gebrek zoo veel mogelijk zoekt te verhelpen , door de onderwijzers aan te zeilen om meer leeren , dan zi) op de scholen noodig hebben le weten; hierdoor geraken zij iv de gelegenheid om privaat-lessen aan degenen , die zulks verlangen , te geven , en dit heeft al weer de nuttigheid van hen in de gelegenheid le stellen, om hun veelal sober inkomen ta verbeteren, zonder hiertoe naar middelen buiten hnn vak te behoeven om te zien, en hetzelve daardoor te verwaflrloozen. Veel zoude hierbij fe voegen zijn , doch dan zoude dit stukje fe uitgebreid voor eene vlugtige beschouwing in een dagblad worden. Wenschelijk ware het, dat de tegenstanders vau het tegenwoordig stelsel van onderwijs hetzelve meer van nabij op goede scholen zeif onderzochten , of iets beters, dit de proef doorgestaan had, aan cle hand gaven. Wie, die het om waarheid te doen is , zoude hun niet ten allen tijde gaarne toevoegen met den wijsgeerigen dichter : Si quid novisti rectius ist is , Candidutf imperti; si non, his utere mecum, Siuim cuique. --- Mengelwerk. Aan de Redactie. Ik zit dagelijks le gluren in de Couranten, en doorsnuffel , met alle aandacht, de discussien der Staten-Generaal, om te ontdekken, wat uien toch bedoelt door de beruchte volkspelitien o-n vrijlieid vau onderwijs , van drukpers, de jurij, de onafhankelijkheid der regters, ele verantwoordelijkbeid der ministers en de uitvoering van hel concordaat. Dan wat dit volk wil is tot nog toe voor mij onbegrijplijk, en ik geloof waarlijk, dat zeer weinigen uit dit volk zelve het begrijpen. Hel sluk, in het mengelwerk uwer Courant N°.3i. voorkomeude, en getiteld : Staten-Generaal, komt dus juist met mijne denkbeelden ten dezen overeen. Of er bestaat in ons verlicht Nederland eene volksziekte, en wel eene zeer ongelukkige, eene volksverstandsverbijstering; of de verbijsterden des volks (er is geen beschaafd volk , zonder domkoppen , even min , als er eene kudde schapen, zonder schurftigen , te denken is) , laten zich als automaten door eenige zeer verstandigen-, (loozen) tot bereiking van een nog onbekend doel gebruiken. Dat dit laatste het geval is, komt mij, om onderscheidene redenen, het aarineinelijkste voor. Want onder anderen : i°- Wij kunnen het nog geene volksziekte noemen, omdat het getal petitionarissen (zieken) in betrekking tot de vergenoegden (gezonden) daart >e nog veel te gering is. _o. Omdat de verzoekers grootendeels uit het minst beschaafde geclee'te des volks bestaan , — zelfs zoo in het oogloopend , dat men aan het verstand der enkele aanzienlijke teeken aren , onder ons, moet twijfelen, of hen, daar zij zich zoo meesterlijk weten te vermommen, dubbel verstandig moet noemen. Hoe het zij, wil ik verder niet uitpluizen , laar dit reeds zoo menigmaal , en door zoo veel kundigen is geschied. Ik wilde dit alleen als eene inleiding tot miin qogmerk doen dienen, om niet maar zoo me-t de deur iv huis te vallen. — Te weten : Ü>k uil Sneek is zulk eene zoogenoemde volks-petilie i .geleverd, waat-vng dt tijding aan het volk onzer stad zoo vreemd in de ooren k'ouk, diil de- Verbaasde ingezetenen elkander overal vroegen of ij liet nieuws al wis ten. Deze volkstern was dus NB. een, onbekend iets bij hfl i 0., en men dacht eerst, dat het een sprookje was. Na echter bèljbe_J «-ii 116 de nieuwspapieren gezien , en ook met veel moeite "bij geruchte out -lekt, dat er waarlijk zulk eene volks-klagte in omloop is geweest , dal wd •_¦ ot gen, dat er aan dezen en genen, bij avond en onlijdcn , een (fopiér, als of deze res publica een privaat werk der duisternis ware, onder cle diepste geheimhouding ler teekening is aangeboden , en mei -/..Ik eenen spoed, dat de teekenaren geen tijd hadden , hetzelve te I- zen , eu de ¦volksboden zoo verschrikkelijk draafden , als of de satan zelf ben op dj hielen zat, znodat zelfs een der teekenaren , gevraagd zijnde waarom ,b_; geteekend had , antwoordde , om vryi/kid van ooi.sdiejsst ! 1 ! Ziedaar M. H. de volkstern van Sneek, welke ik u verzoek iv uw mengelwerk te vermelden. Niet, omdat wij vreezen , daf ele weeken-des duisternis, even als in ele middeleeuwen, hel licht zullen vei donken» , want vrij verlaten ons op cle ondervinding van vroegere dagen , op ele verlichting der negentiende eeuw , en vooral op ele braafheid en de wijsheid van ons volksbesluur. Wij verheffen alleen onze slem , (deze mijne .tem durf ik gerust de onze noemen) , om de eer van onze slad te handhaven. Wij zijn zoo anti-verstandig niet, om znike zotte Vo'ksjercmiaelcn na te bleeteu , en kunnen deze voor ons zoo onaangename petitie alleen als het werk van eenige dwepers aanzien Wij bewoners of volk van Sneek bemoeijen ons bijna niet verder met staats-aangelegenhedeii , dan zulks de wel dringend vordert, en verzoeken slechts van onzen geliefden Koning en overheden, zoo mogelijk, het behoud van onze regtbank en eenen straatweg, om clen bloei van onzestad te bevorderen, en de genoegens van communicatie te genieten. De daartoe gedane pogingen alleen zijn onze private volks-stem. Het concordaat laten wij aan Ziine Majesteit en clen Heiligen Vadei over , en het overige aan onze grorrdfwet en wetgevers. Wij protesteren derhalve fegen elk geschreeuw der volksiieffe, als volks-meening, en lagchen waarlijk met het bespottelijk gedrag vau eenige nielsbeduidendcwezens onder ons , clie over zaken oordcelen en zelfs doleren , waarvan zij even zoo veel kennis hebben, als de blinden van de kleuren. — Wij zien gerust de toekomst te gemoet, en onze algemeene volkswensch )_, die vau eiken regtschapen Nederlander: de Koning leve.' Ik noem mij niet cle meeste achting, Sneek f Maart 1829. EWEd. Dw. Dienaar. Q. N. Aan de Redactie. De verschillende oordeelvellingen , aan welke het lager onderwijs sedert eenigen tijd ten onderwerp strekt, hebben aanleiding tot het ontstaan van bijgaand stukje gegeven. Mogelijk kan hetzelve tot een tegenhanger dienen van dat , hetgeen onlangs in de Arnhemsche Courant van clen 3dcn Maart jl. g plaatst was. Het oogmerk van den steller is geweest om hen , die weinig met de tegenwoordige inrigting van het onderwijs bekend waren , clen geest en gang van hetzelve meer te doen gevoelen dan die le betoogen: tot het laatste toch kon een vlugtig opstel "eene genoegzame uitvoerigheid erlangen. A den c/1™ Maart iSaej. Uw bestendige lezer. ---