Mengelwerk. HOOGER ONDERWYS. GYMNASIEN. Het is voor ons vaderland Tan het hoogste belang, dat onze academiën aan hare hooge bestemming beantwoorden: maar zoo lang do gijmnasien nog niot overal zijn wat zij worden moeten, ïiïeelschoten voor de academiën, zot) dat de knapen wel beschaafd en als jongelingen daar komen , zoo lang is aHes nutteloos of schadelijk , hetgeno raeu tot verbetering, van academiën aaiiwen.lt: en hoe kunnen de gijmnasien dat worden, zoo lang mea derzelver inrigtingeti niet verbeterd heeft ? Ph. W. van Heusde , hrieven over den eicirel en de strekking -van hel hooger onderwijs, p, 140. Onder de zaken, waaromtrent wij in onze dagen, ji, zoo liet schijnt, eerstdaags , eenige verandering of hervorming te wachten hebben , behoort ook het hooger onderwijs. Hoe vaak is ons , na betgene wij reeds dienaangaande ondervonden hebben , het oude spreekwoord in tle gedachte gekomen : alle verandering is geene verbetering ! Het is waar, wij kunnen, ja wij moeten dit toepassen op alles wat door menschen •wordt veranderd , omdat alle menschelijke arbeid onvolkomen is en wel altoos blijven zal: doch niet dat al valt het hem , die belang in de zaak stelt, moeijelijk, om, ais men ons eens van den wal iv de sloot help!, zich dat maar zoo zoetsappig le lalen aanleunen , en zich met tle geduchte aan de menschelijke onvolkomenheid te troosten. Een bejaard en verstandig man , die vee! gezien en ondervonden had , zeide mij eens , als wij over organiseren , reorganiseren en desorganiseren aan liet praten waren : (f Hoor eens , mijn vriend , gestadig te willen verbeteren is zeer goed, voortreffelijk zelfs; want wij moeten , schoot) zelve onvolkomen zijnde, naar volmaaktheid streven; dit is onze aanleg: ook moeten wij met onzen tijd medegaan , zoo lang wij namelijk zekerzijn dat die tijd vornit gaat; doch waarlijk, het valt gemakkelijker le veranderen dan te verbeteren, onze eigenwijsheid en onze bedüzach! doen ons zoo ligt gebreken zien 'waar ze niet bestaan , of ze vergrooten waarze gering zijn , en nis we eenmaal de zaak bedorven hebbeu , dm is dè groole vraag: hoe krijgen wij liet nu weder ia orde!? Mij dunkt , ik zou aan hem , die aan 't verbeteren wil gaan , altoos twee zaken in bedenking geven: l°. Kom er niet ligt toe om dingen af te schaffen, of het onderst boven te keeren , die zich ge du ren de menschen leeftijden met lof hebben staande gehouden, en daardoor, schoon zij al iii onze dagen eenigen schijn van veroudering mogten dragen , den toets hunner deugdelijkheid hebben doorgestaan: een woud van statige eiken is spoedig" ter neder geveld; maar liggen zij eenmaal met hunne:: kruin in het zand, dm krijgt gij hun verkwikkend lommer zoo gemakkelijk niet weder : 2°. M ,ak geene veranderingen , waarvan ge u dadelijk schitterende resultaten belooft; want deze verbergen doorgaans , door het verblindende van hunnen glans, de nevelen, die daarachter schuilen; doch vestig iv het tegendeel uw oog op den gezigteiuder; vertoont die zich niet helder genoeg, laat dan uw plan van verbetering varen, en hut cic zaak blijven zoo als die >*> S'j zijt dan ten minste altoos zeker van niets te bederven, ca van iets, wat goed is ,te zullen behouden ! —?En in de daad, ik heb altoos gevonden , dat de man gelijk had. Ja, bij die geweldige en herhaalde bewegingen om (och volstrekt veranderingen in het boo^tr onderwijs te maken , zeide ik menigmalen bij mij zelven : wel lieve Heme! ! ik wist niet eens dat wij ziek waren, of wij konden het ten miuite met den gewonen medicus, die ons gestel kent , we! redden; en onderiusschen schijnt het, dat wij reeds op den rand van het graf liggen; anders is men immers niet gewoon om een consult aan te leggen , als de ziekte niet bedenkelijk is. tl Hot is (zegt zekere briefschrijver) (1) als met pourceauonac : Peirbleu , je ne suis pas malade ! het helpt hein niet: de doctoren weten het beter , en zien al ler duidelijkst allerlei ziekten in ons gestel. Nous allons pous guérir selon Vordre qui nous a été donné. Bij MOlière kan hij iiet nog ontloopen , en zich voor den apotheker berden: maar wij ? hoe zal zich in 's Hemels naam eene universiteit ber en , en nog wel voor zoo groot een getal van geneesüevenden ? M.i ;r amoto quaeramus seria ludo — is er dan in ernst niets in de inrigting van ons hooger onderwijs te verbeteren ? — Hierop antwoorden wij , in den geest van onzen oude , niet de vraag: Wat is ,er waarin , bij voortgang van tijd , niet iets te verbeteren valt ? Daar, waar die verbetering noodzakelijk is en de behoefle daarvan in het oog loopt , wenschen wij haar van ganscher harte; ja , wij verwachten op goede grouden , dat de veranderingen , die wij te wachten hebben , verbeteringen zullen zijn; immers indien wij mogen vooronderstellen , dat de commissiVu , die een- en andermaal tot het onderzoek dezer zaak, en tot het voordragen der noodige maatregelen in deze benoemd zijn, uit mannen bestaan, die meteen' echt christelijken, wijsgeerigen, maar vooral vaderlandlie vonden geest bezield zijn, ontdaan van alle vooroordeel en vooringenomenheid voor hetgeen vreemd is eu ons Nederlanders niet past; mannen ,in een woord , van regtschapeuheid , kunde en ondervinding, mannen die doordrongen zijn van het hoog belang der hun toevertrouwde zaak , en die prijs sieiiende op het handhaven van Nederlands roem , len opzigte van beschaving, geleerdheid en humaniteit, met een onbekrompen geest zoodanige maatregelen zullen hebben voorgedragen , welke , eenmaal aangenomen en ingevoerd , den laten nancef zullen getuigen dat hunne voorouders van de igde eeuw, even zeer abs die van de iCde , niet moed, beleid en Volhardende vaderlandsliefde, ook wijsheid en zucht voor ware beschaving eu verlichting weten te paren. Doch het aannemen eener wijze voordragt zal dan immers nog, naar men zegt, van onze volksvertegenwoordigers afhangen, en welligt eerstdaags het onderwerp hunner beraadslagingen worden? Welnu, dit hen, of derzelver meerderheid althans diezelfde geest beziele ! en vertrouwen wij , dat de beslissing, die wij in deze zaak te wachten hebben, ons volkskarakter, onze vroegere verkregen e roem iv de geleerde wereld, eu den tijd dien wij beleven , waardig zal zijn ! — Doch wat zal er van onze gijmnasien worden ? — Zijn deze in het plan tot verbetering van het hooger onderwijs mede begrepen , of bepaalt zich dit tot de inrigting onzer academiën? Mij dunkt, veel zal hier afhangen van de beantwoording der vraag, of onze gijmnasien in de daad als kweekscholen voor onze academiën moeten beschouwd worden; zoo ja, zal het nog de vraag zijn of het gouvernement een volledig beheer kan uitoefenen over inrigtingen, die, zoo als de meeste onzer gijmnasien in de noordelijke gewesten onzes vaderlands , geheel of groolendeels stedeI;'j'; zijn. Het gouvernement kan van tijd tot tijd een' commissaris of ii;s;>-.e-teur zenden ooi dan staat der scholen op te nemen, en te zien of er aan de vereisehten van het koninklijk besluit, van 2.Aug. iBis, wordt voldaan; doch gesteld dat er nu niet aan voldaan wordt , welke middelen van bedwang heeft het dan ? Gesteld dat eene school eens niet goed bezet is , dat men onder een getal van 3 of 4 onderwijzers , mei een' opgescheept zit , die tot zijn' taak slechts half of wel in hef. geheel niet bekwaam is ; wie zal er nu order op stellen , iv gevalle het stedelijk bestuur, hetwelk betaalt, goeds redenen hieent te hebben, om zoo iemand in het bezit van (1) Brieven over Universiteiten en hooger onderwijs', te T.eijuen bij li.vt '. »ijn' post te laten ? Verder. Men wil, dat het onderwijs zicli over een aantal vakken zal uitstrekken , die in gemeld besluit worden opgegeven. Bezit men overal (en hier geldt het vooral de kleine steden in ons vaderland) de middelen om in dit onderwijs behoorlijk le voorzien ? Wanneer de stedelijke inrigting zoodanig is, dat zij slechts écnen onderwijzer kan bezoldigen feu dan dikwijls -nog hoe?) zal men dan aan dezen niet al de vakken van onderwijs moeten opdragen, zoo als tot hiertoe geschied is? En hoe zal het dan dienvolgens meestal met dat oiiderwijs gesteld zijn? Of ho? gaat het over het algemeen, wanneer men willens of onwillens verpligt i* on hij afwisseling tien , twaalf verschillende wetenschappen aau zij.ie leerlingen te onderwijzen ? Komt uien dan niet van lieverlede tot eene oppervlakkigheid , waaraan de huisopvoeding en vooral die van vreemde gouverneurs , die zich de bekwaamheid toeschrijven om iv allj vakken van sludie onderwijs te kunnen geven , zoo menigmalen mank gaat? Het valt gemakkelijk te zeggen: (( gij zult op uw gijmnasiutn onderwijs doen geven in die en die vakkeu ; d doch als men niet zelf betaalt, eu dus niei onmiddelijk zorg draagt, dat totdat ouder wijs de noodige bekwame onderwijzers worden a ingesteld, dan zal dal zeggen weinig baten, eu althans uiet dat gevolg hebben , wat men er zich van voorspelt — namelijk , — dat onze ac telenden op deu duur en uit alle plaatsen van bekwame studenten worden voorzien. Oj) eene zoogenaamde Fransche school kan zulk een stelsel van oppervlakkig.» polijrnatliie er nog door, al weet er de onderwijzer zelf niet veel meer van dan in zijn leerboekje staat; doch op een gijmnasium dient do zaak wel uit een ander oogpunt beschouwd en anders behandeld te worden; daar moet reeds elke wetenschap, vaar de vatbaarheid der leerlingen, oor deelkundig (kritisch) en wijsgeerig worden behandeld , want daar wordl de knaap opgeleid, niet tot eenige uiterlijke beschaafdheid, maar tot grondige kennis; daar wordm bij hem de eerste grondslagen gelegd tot zijne vorming als staatsman of als geleerde ; daar ireedt hij voor het eerst de loopbaan in om in écne dezer betrekkingen zijn vaderland eenmaal tol heil en tot sieraad te zijn. En de mededeeling nu dier grondige kennis , kan men die verwachten van onderwijzers , die, hoe bekwaam ook op zich zelve , en schoon met den besten geest bezield , verpligt zijn om en hunnen tijd, en hunne wetenschap te versnipperen ? Kan b..v. hij, die de oude geschiedenis onderwijst, de uren die hij buiten den schooltijd overhoudt , besteden aan het lezen of vergelijken der oude geschiedschrijvers zelve, om zoo doende aan zijn onderwijs kracht en leven bij te zetten , indien hij tevens verpligt is om , behalve dat nog, in vier of vijf andere vakken te doceren, waarin grondige en voortgezette sludie even belangrijk en noodzakelijk is ? En als wij dan daar nog eens bij rekenen dat de meeste dier onderwijzers zich in de noodzakelijkheid bevinden om die uren, waarvan wij spreken, om den broode te besteden, aan het geven van private lessen , zoo dat menig een zijn edel vak als een handwerk drijven moet: wat wordt er dan van deze zoo onmisbare voortgezette studie? Welk een invloed heeft zulks meestal op de geestoesteldheid der onderwijzers? En welk een invloed moet het noodwendig op het onderwijs zelve hebben ? ¦• Nog iels anders. Onze gijmnasien zijn , sedert hel herkrijgen van ons volksbestaan , na de Fransche overheersching , in hunne inrigting verbeterd ; want uiet alleen is het onderwijs op dezelve meer uitgebreid , maar ook zijn zij op vele plaatsen bezet met jonge en bekwame onderwijzers, die zich uitsluitend aan dit vak hebben loegewjjd. Doch wij vragen : is nu die uitbreiding van het onderwijs , die, trouwens naar de vorderingen van onzen tijd , noodzakelijk was , doelmatig ingerigt ? Is zij volkomen in verband gebragt met het onderwijs op onze academiën? Is zij ingerigt naar de behoeften van ons Nederlandscli volks-karakler. Wij zoudca deze vragen in het breede kunnen beantwoorden , doch wij willen het hier slechts korteüjk doen. Vooreerst is het mij altoos voorgekomen dat die uitbreiding, waarvan wij spreken, laboreert aan het gebrek van eenen halven maatregel. Dat de gijmnasien, zoo als hun ouderwetsche naam dit aanduidt, hoofdzakelijk en in de eerste plaats latijnsche scholen blijven , oordeel ik allezins goed en wenschelijk, en ik houde zelfs het ge schrijf over het verbannen of afschaffen der latijnsche taal voor zoo nietig , dat ik er mij geen oogenblik over verontrust, dat zulks bij mannen van kunde en doorzigt, bij regtschapene en onverfranschte Nederlanders, immer zal in aanmerking genomen worden ; doch ik heb de invoeringen de benaming van bij-vakken en bij onderwijs altoos als eene res- mail ominis beschouwd , die noodwendig len gevolge moest hebben, dat daar waar men niet dadelijk die velschillende vakken door bekwame docenten konde bezetten , het bij-onderwijs (even zoo als het meermalen met bijzaken gaatj eenigermate veronachtzaamd wordl. Hierbij komt nu de vraag : hoe maakt men de verdeeling van dat bj-onderwijs voor de leerlingen? Gaat men hierin naar de gewone verdeeling in klassen te werk, of onderwijst men alles op alle klassen ? Het eene is hier zoo wel als het andere eene groote ongerijmdheid; want waarom zal men b. y. aan de laagste klasse de fabelkunde , en alleen aan de hoogste klasse de geichudenis onderwijzen ? Of als iedere onderwijzer in zijne klasse alles doceert, loopt men dan geen gevaar van eene te groote opeenstapeling van weienschap, en daardoor v^n verwarring of oppervlakkigheid >. O.n niet te spreken van het nadeel, 't welk uit de verschillende methoden van onderwijs voor den leerling voortspruit; want ook hier geldt htt spreekwoord : ieder vogeltje zingt zoo als hut gebekt is. — Eindelijk , de zaak eens omgekeerd buschouwd, indien eens het bij-onderwijs niet kracht en ijver wordt doorgezet (zegge het onderwijs in de Oude en Nieuwe Geschiedenis, Aardrijkskunde , Fabelknnde en Wiskunde) en de schoolcitrsus duurt dan niet langer dan , zoo ais meestal, vijf j iren , is hel d.tn niet te vreezen dat latijn en grieksch, wat vvij Noord-Nederlanders gaarne als hoofdzaetk willen behouden hebben , er merkelijk bij zullen lijden? Ja zinnigheid, ovorha.islhig en oppervlakkigheid; en, moge ons de goede Hemel hierm voor verbastering bewaren ! — Willen wij nu van de instelling onzer voorouderen afwijken, brengt dit onze lijd mede: doen wij het dan op eeue hunner eu on 3 waardige wijze. Men wil thans meer algemeenheid 'm eene wetenschappelijke opleiding. Gced! maar waar zal het met ons henen, indien dit geschieden moet ten koste yan dien ernst en die grondigheid waarmede de wetenschappen in ons vaderland altoos'zijn beoefend? Gaan wij zelve uit zucht on toch veel, eu van alles weit aan onze jeugd te onderwijzen , de opleiding vua hel beste cm aanzienlijkste gedeelte des volks bederven fik zoude bijna zeggen verknoeijan) , zijn wij zelve dan naderhand niet verantwoordelijk voor do verbastering van ons volkskarakter ? — Doch v. is dit dan nu ree fs het geval ?» vraagt men welligt. Mij dunkt, nog niet ten volle, maar het zou, volgens de bestaande verordeningen, ligt met den tijd het geval kunnen worden. Het is mij namelijk dikwijls voorgekomen, dat de tegenwoordige uitbreiding van het onderwijs wat le vee! zweemt en streeft naar de Fransche Lijcêën en CotU-ges ; het van alles wat straalt er le veel in door, en te weinig wordt in aanmerking genomen wal ons als. Nederlanders pasl en voegt, en vooral thans, \\\\ wij Wederom ec-n eigen volksbestaan hebben , en dat volksbestaan zich moet handhaven op grond van hetgeen Jwt vrije- Nederland eenmaal geweest is. Jliermeilo wil ik vooreerst dit zeggen : wil trien naar de behoeften van onzen tijd liet onderwijs aan de gijmnasien uitbreiden , en voorschrijven wat er at moet geleerd worden , zoo verlcnge men ook den tijd die noodwendig tot dit meer uitgebreide onderwijs moet besteed worden; of zijn onze knapen zoo veel vlugger dan die voor eene fff twee eeuwen? Toen besteedde men ten minste zes en dikwijls acht of meer jaren om lattjn en grieksch te leeren ; nu moet alles, met liet hij-onderwijs , doorgaans in vijf jaren of wel minder worden afgedaan. Het is wat.)-, de bestaande verordening zegt hier niets va-n , doch zij keert ooi; het misbruik *»et> 't welk er van zelf uit voortvloeit. .'( Moet mijn jonge » zoo zeggen dan vele ouders « nu nog langer op die latijnsche scholen gaan? wol, hij ls (l achttien jaar, het wórdt lijd dat hij student wordt!)) zonder te vragen of hij daarvoor rijp is; en dat wordt hun dan ook bij hunne komst aan de academie ook liiet gevraagd : daar is het: « kom maar ovi-r !n — Vervolgens, als het waar is, dat onze tijd zoo vee! meer -wetenschap vordert, «ou het dan niet raadzaam zijn dat men eens aan het overleggen giog , wat noodzakelijk of onmisbaar was en wat gemist of bekort kon wolden ? Tot het laatste reken ik althans liet onderwijs in de fabelkunde!! dit i 3 in de daad wel uit de Fransche scholen op onzen bodem overgeplant. Dat men de mijthologie op de lagere scholen voor den beschaafden stand [nu men toch voor alles leerboekjes heeft of uitvent) onderwijst , uls of men een poppen-spel vertoont , (waardoor men dan toch eigenlijk niets meer of min mede uitrigt, dan de oude wereld voor de jeugd tot een voorwerp van bespotting te maken) laat ik voor hetgeen het is; doch op de latijnsche scholen is het waarlijk als afzonderlijk onderwijs een hor s-cP oeuvre. Laat op een der klassen Apollodorus en Ovidins lezen en verklaar •daarbij, zoo als bij elke gelegenlieid, dat wat noodig is om er een goed begrip van te krijgen; zoo Jeidt men de jeugd, met de bronnen zelve, in de oude en alles behalve bespottelijke fabel-werehl in : doch , ,er aan knapen van veertien j iren of daaromtrent een eollegie over te gaan houden (om liet eens een' defligen naam te geven) reken ik lijd vermorst. Hoe veel belangrijker wetenschappen moeten hier tegen , op de mersle scholen althans, wegens louter tijdgebrek, niet verzuimd worden? Van de wijsgeerige noeme ik slechts de algemeene grammatica en de logica , welke laatste op sommige scholen oudiijds moest onderwezen worden ; en 'Va-a de historische eene meer opzettelijke behandeling der nieuwere geschiedenis , en boven al van de geschiedenis en de statistiek onzes vaderlands ! Dit laatste , dunkt mij , wordt allhans wel op de meeste onzer gijmna*ium verzuimd, en waarlijk niet door.de schuld der onderwijzers, die leeds te veel voor hunne rekening moeten nemen , maar door die der inrigting. Op onze lagere scholen wordt de geschiedenis onzes vaderlands meestaf beknopteh'jk en somtijds ijverig geleerd ; doch wordt dit nu op het gijmnasiuin voortgezet of door een meer uitvoerig onderwijs vervangen ? Neen. In plaats van daar reeds een aanvang te maken met eene meer kritische behandeling dezer, voor ieder' reglgeaard burger zoo noodzakelijke weienschap, ten einde, te eeniger tijd, daartoe geroepen, in staal te zijn om te tooneu, dat men Nederlander is, dat men zijn vaderland , deszelfs taal, zeden en vroegere geschiedenis kent, en om den onwetenden en verwaanden vreemdeling , die ons hoont, beschimpt en miskent , den mond te snoeren , — vergeet men het weinige wat men etvan oeweten heeft, en zoo men aan de academie niet in de gelegenheid is die studie weder op te vatten , dan is het er mede gedaan. Wat zeg ik er wordt aldaar, (voor zoo verre mij bewust is) in geen examen , eenig bijzonder werk van dit vak gemaakt, en althans is het nimmer gebeurd dat er iemand om is afgewezen; terwijl daarentegeu de mathesis .«ils met Straf van strop en zwaard wordt gehandhaafd. Doch hier roer ik eene teedere snaar aan. — De wet op het onderwijs, welke wij verwachten, zal, misschien hel pleil beslechten en ons het juiste onderscheid ieeren kennen tusschen eene polij technische school en een letterkundig gymnasium. Wij willen dus voor dit oogenblik , in afwachting van veel itcljts eu veel goeds , hier onze aanmerkingen en bedenkingen afbreken. .; PIIILALETHES. Dg Redactie schat rie verdiensten van liet bovenstaande stuk boog, maar veroorlooft zich in bedenking lc geven, of de geëerde philalethss wel voldoende_gele- schenkt om de Fabelkunde grondig aan te leeren. De volledige kennis van dit belangrijke gedeelte der oude Letterkunde is volstrekt noodig om homerus, viugiliüs en ovinurs wel le verslaan. Zal de onderwijzer slechts hij het be'iaudelen van enkele gedeelten van deze schrijvers , dat gedeelte der Fabelkunde. uilloaeen hetwelk tot de onderwerpelijke plaals betrekking heeit, dan zullen zijne loerisen' meer moeite hebben hem te verstaan , dan wanneer zij met eenige algemeene°kennis der Fabelkunde zijn toegerust; en zoo zij hem al verstaan, met dan bii'enkole en onvolkomene gedeelten deze kennis verkrijgen, bijna nimmer dezelve geheel verwerven : En om zijne leerlingen He plaats . welke zoodanige iahelkunèige uitlegging vordert, goed le doen begrijpen , al het schoonp en verhevene derzelve levendig te doen gevoelen , zul de onderwijzer dikwerf veel grooter uitweidingen moeten maken, dan anders wel zoude worden gevorderd; soms een geheel overzigt der fabelkunde moeten geven , hetgeen dan daar minder gepast zal zijn en Blinder Volledig zal kunnen worden gegeven , dan wanneer daartoe eene opzettelijke gelegenheid wordt geschonken: terwijl dan deze uitwijding even veel tijds zal kosten, als een opzettelijk onderwijs. ' --- ARNHEN, den 4den November. Laatstleden Donderdag, den 29sten October, heeft Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins van Oranje, kolonel-generaal der schutterij , té 's Gravenhage audiëntie verleend aan den heer luitenant-kolonel, kommandant der dienstdoende schutterij te Arnhem , die zich daartoe vroeger reeds te ïervaeren bij Z. K. H. had aangediend. Z. K. H. heeft de verzekering van verknochtheid , door den luitenantkolonel , mede namens heeren officieren en verdere leden der schutterij te Arnhem, gedaan, op de minzaamste wijze beantwoord. ---