FEUILLETON. DE SCHAT. Naar het Fransch van Emile Souvettre. 3. Slot. Toen Marie den volgenden morgen beneden kwam was Charles reeds naar zijn werk. De invalide zag de verwondering van het meisje maar hield zich stil, hij had met den jongeling afgesproken dat zij de zaak geheim zouden houden. De eerste maanden waren voor den werkman het moeilijkst om door te komen. Hij moest zijne geheele levenswijze veranderen, weerstand bieden aan de pogingen door zijne vrienden aangewend om hem mede te troonen naar het wijnhuis, en meer dan eens voelde hij zijn moed wankelen. Maar elke week als hij zijn pleegvader het weekloon bracht, dat door zijn vlijt voortdurend grooter werd, voelde hij zich door de hoop of de toekomst gesterkt, en naar mate zijne levenswijze meer geregeld werd, kreeg hij ook meer en meer lust in den arbeid. Spoedig had hij zijne uithuizigheid verleerd en in stede van zyne avonden en halve nachten met zoogenaamde vrienden in de herberg door te brengen, ten koste van zijn beurs en zyne gezondheid, vond hij weldra het grootste genot om na de vermoeienis van den dag, de avonden door te brengen in gezelschap van den ouden soldaat en zijne bekoorlijke dochter. Deze laatste wist op velerlei wijze het huiselijk verkeer, gezellig en vroolijk te maken en Charles was verbaasd over de vele goede hoedanigheden van zijne pleegzuster, welke hij zich Vroeger nim- Mer den tijd had gegund om optemerken. Zonder dat h\j er acht op sloeg verplaatste zich zijn levensdoel; het verlangen naar den schat, hem door den grijsaard beloofd, was al spoedig niet meer de eenige drijfveer van zyn streven en gedurende zijn werk dacht h\j er alleen aan om zich in hare oogen verdienstelijk te maken; hare goedkeuring was z|jne grootste belooning geworden. De menschelijke ziel is all een zedelijke spiegel; breng er beelden van plichtsbetrachting, orde, toewijding en moed voor, verlicht die met stralen van genegenheid, en ieder, voorbeeld wordt er door opgevangen en weerkaatst. Charles liet al spoedig zijne zucht naar rijkdom varen ; hij begreep dat het geluk langs anderen, meer eenvoudigen weg, te bereiken was, dat het veel dichter in zijne nabijheid lag ; zijn ideaal was weldra geen sprookje meer uit de duizend en eén nacht, maar een meer bescheiden plaats in de maatschappij, die hij door zijn ijver en bekwaamheid zou kunnen innemen. Dat alles had plaats gevonden zonder dat hij er zich rekenschap van wist te geven. De jonge werkman liet zich mede voeren door zyn goede inborst eu hoewel zij, die met-hem samenwoonden de verandering zijner levenswijze hadden opgemerkt, was hij zich zijns omkeers niet bewust, maar gevoelde zich slechts meer tevrsden, meer gelukkig. Het eenige wat hij eiken dag meer gevoelde was zijne liefde voor Marie; haar beeld verscheen hem bij al zijne gedachten en hij gevoelde dat hij zonder haar niet meer gelukkig zou kunnen leven. Hij beschouwde de millioenen niet meer als zijn eenigst levensdoel maar slechts als een hulpmiddel voor zijn geluk; het eenigste wat hem verontrustte was de onzekerheid waarin hij verkeerde om te weten of zijne liefde gedeeld werd. Op zekeren avond wandelde hij in gedachten de kamer op en neder, terwijl de grijsaard en Marie bij de kachel zaten te praten over den vorigen patroon van Charles, dié na dertig jaren met ijver zyne zaken te hebben gedreven, zyn boekbinderij wilde verkooj? enom met zijne vrouw stil te gaan leven. „Dat zijn echtgenooten die zich waarlyk een paradijs op aarde hebben weten te maken, zeide de krijgsman, altijd tevreden, altijd opgeruimd en vlijtig en slechts voor elkaar levende." „Ja, antwoordde Marie met overtuiging, de rijkste lieden zouden hen moeten benijden." Charles, dié het gesprok had aangehoord bleef plotseling voor Marie staan en zeide: „Zoudt gij met een dergelijk lot tevreden zijn, indien het U werd aangeboden?" „Natuurlijk, als ik '' antwoordde het meisje een weinig blozende. „Welnu, daarvoor behoeft gy' slechts één woord te zeggen." „Welk woord is dat ? ''vroeg het meisje meer en meer verlegen. „Dat gij er in toestemt mijne vrouw te worden!" antwoordde de jongeling; en daar hy zag dat Marie door eene beweging hare verwondering te kennen gaf, liet hij er op volgen: „Reeds voor langen tyd had ik U dezelfde vraag willen doen; ik wachtte echter om eene reden welke uw vader kent; langer te wachten was mij evenwel onmogelijk. Het woord is mij uit het hart gekomen, ondanks mijzelvec, en nu antwoord mij even openhartig, nw vader hoort onp en kan daarna beslissen over ons lot. De oude krijgsman beschouwde de beide jongelieden met een glimlach van tevredenheid. Charles was Marie genaderd, en hare hand in de zijne nemende, herhaalde hij zijne vraag. Het meisje verborg haar golaat op den schouder van den jongeling en stamelde een bijna onhoorbaar ja. „Duizend donders!" riep de grijsaard, dat koit nog meer moeite dan eon stormloop. Komt hier, kinderen, geef mij uwe handen en omhels mij. Dezen avond kunt gij elkaar uwe geheimen mede deelen, morgen zullen wij over zaken spreken. Werkelijk nam de grijsaard reeds den volgenden morgen te baat om den jongeling alleen te kunnen spreken en deelde hem mede dat hij het benoodigde geld bijeen had om met hem naar Spanje te reizen, zoodra hij slechts wilde. In plaats dat deze tijding Charles verheugde, veroorzaakte zij hem integendeel een onverwacht verdriet. Nu reeds zou hij Marie, die hem eerst gisteren haar hart had geschonken, moeten verlaten! hij gaf niet meer om de millioenen die hij moest gaan zoeken om het geluk te koopen dat hij nu ruimschoots had gevonden. Hy durfde echter niets daarvan te zeggen aan den ouden kryger, en antwoordde alleen dat hij tot vertrekken gereed was. De grijsaard belastte zich met alle voorbereidselen, en vele dagen achtereen ging hy daartoe vergezeld van zijn dochter, de stad in. Eindelijk deelde hij den jongeling mede dat alles gereed was en er niets meer te doen was dan hunne plaatsen te nemen. Daar het meisje afwezig was, verzocht hij Charles om te dien einde met hem mede te gaan. Door de ongewone inspanning der laatste dagen, leed de invalide aan zijne wonden en had hij een huurrytuig besteld. Toen hij met Charles was ingestapt, reikte hij hem eenige dagbladen toe en verzocht hem nog eens de bizonderheden te willen lezen van den schat, welke aan de oevers van den Douro begraven was. Charles las de bizonderheden, welke hij reeds kende, vervolgens in een later uitgekomen nummer eenige mededeelingen over de vruchtelooze pogingen van eenige industrieelen uit Barcelona, die overal nasporingen hadden laten doen. Hij dacht reeds dat de geschiedenis daarmede ten einde was, toen zijn aandacht getrokken werd door een brief welke in het blad was opgenomen en de onderteekening droeg van zekeren Dufour. „Dufour, sprak de grijsaard, dat is de naam van den fourier mijner kompagnie. „Dat is inderdaad zoo als hij schrijft, antwoordde Charles. „Wel, wel, ik dacht dat de kerel reeds lang ter ziele was. En wat schrijft hg, die de vertrouweling was van onzen kapitein?" In plaats van te autwoorden, was Charles die de brief snel doorloopen had, plotseling doodsbleek geworden. „Welnu, wat is er?" vroeg de Krygsman. „Wat er is"! riep de jongeling uit; „er is, dat als die Dufour de waarheid schrijft, de reis nutteloos is". „Waarom ?" „Omdat de kisten geen geld, maar kruit bevatten.'' De onde soldaat barste in een schaterlach uit. „Zoo, zoo ! was het kruit, nu begrijp ik, dat wij er, voor dat de kisten begraven werden, een voorraad patronen hebben uitgenomen. „Wist gy dat!" „Natuurlijk, want ik was er by tegenwoordig, zeide de grijsaard op kalmen toon. „Maar dan hebt ge mij bedrogen, want dan wist gij dat er geen geld begraven was en uwe belofte van den schat was slechts een spotterij. „Het was in vollen ernst. Ik heb u een schat beloofd en dien zult gy hebben, maar wij behoeven daartoe niet naar Spanje te gaan. „Wat bedoelt gij daarmede?'' . „Dat zult gij zien!" Het rijtuig bleeft juist stilstaan voor een winkel; beiden stegen uit en gingen binnen. Charles herkende dadelijk het atelier van zyn vorigen patroon, maar het gebouw was geheel vernieuwd en geschilderd en van alle benoodigde gereedschappen voorzien. Hij wilde een naderen uitleg vragen, toen zijne blikken vielen op den naam, welke in gouden letten boven den ingang was geplaatst en zijn eigen naam en voornaam was. Op hetzelfde oogenblik werd de deur van de kamer achter den winkel geopend en noodigde Marie ben uit om binnen te komen. Een ontbijt voor drie personen stond gereed. Toen nam de grijsaard den jongeling bij de hand en zeide hem: „Zie daar den schat, welke ik u beloofd had; deze winkel en werkplaats zijn nw eigendom, ik heb die van uw eigen spaarpenningen kunnen koopen. Hier kunt gij u eene toeksmst verzekeren en.,., over acht dagen vieren wy bruiloft. --- Tilburgsche Scherpschutters Vereeniging. Algemeene schietoefening op Zondag 16 Aug, 'svoorm. 9i/3 uur, algemeene schietoefening Donderdag 20 Aug , nam. uur. Vergadering Maandagavond 17 Augustus ten 81/- unr* --- PERSOVERZICHT. De Maasbode behandelt deze week, in een tweetal artikelen, het gezag der jongste Pauselijke Encycliek. „Een tweetal vragen van hoog gewicht, zegt de Maasbode, hebben, met betrekking tot 's Pausen Encycliek Berum novarum, sommige geesten beziggehouden. Moet Je Encycliek de conditione opijicum in haar geheel of in sommige gedeelten beschouwd worden als een stuk, waarin de onfeilbare leeraar gesproken heeft ex cathedra, en dat daardoor de onderwerping vraagt des geloofs ? Of zoo niet, •hoever gaat dan in deze 's Pausen gezag en welke onderwerping zijn wij er aan verschuldigd ? Om de eerste vraag volledig op te lossen, kan men niet beter «loen, dan uitspraak van het Vaticaanseh Concilie betreffende de onfeilbaarheid als uitgangspunt nemen. Het Concilie zegt: „Het is een goddelijk geopenbaard dogma, dat de Paus van Rome, wanneer hij ex cathedra spreekt — dat wil zeggen, wanneer hij, de taak vervullende van herder en leeraar aller Christenen, krachtens zijn opperst apostolisch gezag verklaard, dat een leerstuk betreffende het geloof of de zeden door de geheele Kerk moet gehouden worden — door den goddelijken bijstand die hem beloofd is in den persoon van den gelukzaligen Petrus, geheel en volkomen die onfeilbaarheid bezit, welke de Goddelijke Verlosser gewild heeft, dat zijne Kerk zou bezitten, wanneer zij bepalen- zou Zijne leer, betrekking hebbende op het geloof en de zeden,'' enz. De geheele quaestie valt dus in de twee volgende vragen te belichamen: Heeft Leo XIII iri zijne Encycliek de taak willen vervullen van herder en leeraar aller Christenen en zijn hoogste apostolisch gezag willen gebruiken ¥ Heeft hij willen bepalen, dat een leerstuk betreffende geloof of zeden door de geheele Kerk gehouden moest worden ? Het antwoord kan gemakkelijk zijn. Hoewel de Encycliek quaestiën behandelt, die voor het grootste gedeelte eenigermate met geloof of zeden verwant zijn, hoewel de Paus zich tot alle geloovigen richt als algemeene herder en leeraar, toch i_ er in geen enkele passage der Encycliek eon duidelijk merkbare strekking, dat hij van zijn opperst apostolisch gezag heeft willen gebruik maken en een beslissing heeft willen nemen. Het gemis van die duidelijke strekking is voldoende om te bewijzen, dat de Paus niet de bedoeling gehad heeft, ex cathedra te spreken; want men zou zeker geheel tegen de bedoeling van den Oppersten Herder handelen, indien men aan zijn woord, hoe plechtig en verheven het ook zijn moge, het karakter van een onfeilbare uitspraak verbond. Wij zullen ons duidelijker verklaren. Afgezien van het onderwerp zelf, komt de bedoeling, of een Pauselijke verklaring het karakter van een besliste uitspraak draagt, steeds duidelijk aan het licht door den vorm, waarin zij vervat is. Het is daarom niet absoluut noodzakelijk, dat de Paus zich op directe wijze tot de geheole Kerk wendt: Het decreet van den H. Innocentius tegen de Pelagianen was alleen gericht aan de kerken van Afrika; de H. Leo schreef zijn beroemden dogmatisehen brief alleen aan Plavius; Hormidas zond de geloofsbelijdenis alleen aan de Oostersche bisschoppen; Pius V zond zijn veroordeeling van de dwalingen van Bajus oorspronkelijk alleen aan de Leuvensche Universiteit, en toch zijn al deze documenten steeds beschouwd als stukken van het hoogste gezag. De leerstukken moeten echter gegeven worden in streng bepaalde en gebiedende vormen, gewoonlijk bekrachtigd door de sanctie van het anathema, zoodat zij voor allen verplichtend zijn, hoewel het betreffende stuk slechts gericht is aan een enkele kerk of zelfs aan een bepaalden persoon. Een Encycliek leent zich dus uit den aard der zaak zelve uitmuntend tot een besliste uitspraak, maar dan moet zij, om deze waarde te hebben, het duidelijk kenmerk daarvan dragen met een zekerheid, die allen twijfel buiten sluit; dan moet de Paus duidelijk doen uitkomen, dat hij spreekt krachtens zijn hoogste gezag. "Wanneer men nu aandachtig de Encycliek de conditione öpificum leest, zal men bemerken, dat Leo XIII niet heeft willen spreken als onfeilbaar leeraar. De sterkste bewoordingen, die het Pauselijk stuk bevat, zijn wel voorzeker deze: „Wij — Eerw. broeders — met het oog tp het heil der Kerk en het algemeen welzijn hebben reeds vroeger... het woord genomen, om dwaalbegrippen van onzen tijd aan te wijzen en te weerleggen. Ora gelijke redenen hebben Wij gemeend hetzelfde te moeten doen met betrekking tot het arbeidersvraagstuk". En verder: „Wij aanvaarden die taak met vertrouwen en wel wetend, dat wij hier recht hebben van spreken endaarde leiding van den godsdienst en de kerkelijke krachtmiddelen vóór alles in Onze handen gelegd zijn, zou zwijgen van Onzen kant te kort schieten zijn aan Onzen plicht.'' Eenieder, die verstandig oordeelt, zal duidelijk inzien dat deze woorden geen uitspraak ex cathedra inhouden. Hoewel de Paus niet ex cathedra gesproken heeft, zou men toch grootelijks ongelijk hebben, zijn woord slechts het gezag van een gewoon leeraar toe te kennen, alsof er geen midden was tusschen het opperste leerend gezag Van den Paus en het eenvoudig en gewoon gezag van den mensch, al zou deze ook zijn een geleerde. Hoewel de jongste Encycliek als niet onfeilbaar is voorgesteld, heeft men toch het recht niet daaruit de gevolgtrekking te maken, dat zij tot het onderwerp van een geheel vrije bespreking mag worden verlaagd, of dat men den Pauseljjken leeraar niet zou beleedigen door hem van dwaling te verdenken. Maar tusschen de volkomen adhaesie, geschonken aan bovennatuurlijk geopenbaarde waarheden en de vrije onafhankelijke critiek zijn nog een aantal trappen, van welke de hoogste de onderwerping des geloofs zeer nabij komt. Naast het onfeilbaar gezag is er in den Paus en in de Kerk nog een gezag, wel is waar van lagere orde doch niettemin van zeer hooge waardigheid. Kardinaal Pranzelin noemt het zeer terecht une autorité d'universelle providence eccle'siastique of van providence doctrinale. Het is dat gezag, waarvan de Opperpriester zich bedient, wanneer hij, zonder van zijn hoogste macht te willen gebruik maken, toch het ambt wil uitoefenen van leeraar en herder der Kerk, om de geloovigen voor te lichten omtrent de ware leer, die zij te volgen hebben, hun de te volgen gedragslijn aan te wijzen of bun de middelen aan de hand te doen om den gevaren te ontkomen, die het geloof of de zeden bedreigen. Want, zoo merkt Palmieri op duidelijke wijze aan in zijn verhandeling De Bomano Pontifice et Ecclesia, de Paus kan naar zijn believen en op de wijze zooals hij noodig oordeelt, zich van het gezag bedienen, dat God hem gegeven heeft. Met dit onderscheid evenwel, dat het onfeilbaar leeraarsambt een persoonlijk prerogatief is en door den Paus met niemand kan gedeeld worden van degenen, die met hem de Kerk bestuuren ; terwijl het leerend gezag door lagere orden gedeeld kan worden, zooals dit b. v. met de Romeinsche Congregratiën het geval is. Zonder nu evenwel een uitspraak ex cathedra te zijn, is de Encycliek toch een document, dat uitgaat van dat hoogste gezag, vertegenwoordigd in den persoon, die de drager is van het onfeilbaar gezag. Het is het plechtig en gezaghebbend woord van hem, die behoudens zijn onfeilbaarheid in geloofsuitspraken, door den H, Geest op een bijzondere wijze wordt voorgelicht en bestuurd in al hetgeen de uitoefening van zijn herderlijk ambt betreft. Hieruit volgt, dat, zoo de Encycliek niet direct een echt Katholieke gehoorzaamheid en instemming des geloofs vordert, zij recht heeft op een godsdienstigen eerbied, niet alleen voor het uiterlijk, maar zeer zeker een inwendigen eerbied, die diep in de ziel geworteld is. Het moet een huldiging zijn, die haar grond vindt in de moreele zekerheid, dat de Paus door buitengewone voorlichting des Hemels zich niet bedriegen kan. Deze waarheid is door alle tijden heen erkent geworden, en de groote Bellarminus heeft haar in bepaalde vormen als belichaamd : „De Katholieken zijn eenstemmig van oordeel dat, wanneer de Paus alleen of met zijn bijzonderen raad een twijfelachtige zaak bepaalt, hetzij hy dan dwalen kunne of niet, hij met onderwerping door alle geloovigen moet gehoord worden.'' Deze beschouwingen zijn, dunkt ons, voldoende om het algemeen en groot gezag aan te toonen, dat vervat is in de Encycliek over het arbeidèrsvraagstuk, en het stelt duidelijk genoeg in het licht, wat te dezen opzichte de plicht is van alle goede en geloovige Katholieken. Een korte beschouwing over sommige gedeelten der Encycliek zal ons duidelijk maken het bizonder gewicht, dat daaraan rechtens toekomt. Gemakshalve is het noodig het Pauselijk document in twee deelen te onderscheiden : een leerend gedeelte en een onderrichtend afleidend gedeelte. Het leerend gedeelte bevat een uiteenzetting van de leer over het eigendomsrecht; de leer der Kerk over de wet van den arbeid als uitvloeisel der erfzonde; het loon en de straf in het andere leven; de broederschap in Christus; de rechten van het individu, van het huisgezin, van de vereeuigingen, de omschijving der plichten van het openbaar gezag enz. Tot het tweede gedeelte behoorèn de raadgevingen betreffende de opbeuring van de werkmansklasse door het herstellen der vereenigingen veel meer dan door eenig ander middel. Het eerste gedeelte vordert voor alles de onderwerping des verstands; het tweede gedeelte een practische onderwerping van den wil. Het leerend gedeelte is voor de geheele wereld van dezelfde kracht, omdat de waarheid onafhankelijk is van de omstandigheden van tijd of plaats. Het leidend gedeelte kan verandering behoeven naar gelang van de politieke en economische verhoudingen der verschillende landen. Men dient ook ons erachtens duidelijk to onderscheiden, op welke punten de Paus bizonderen nadruk legt, en vooral die waarheden te overwegen, die in 's Pausen bedoeling vooral op den voorgrond dienen gesteld te worden. Zoo is het duidelijk, dat de passages der Encycliek, waar Leo XIII spreek tover het eigendomsrecht en over den arbeid, meer dan eenige andere onze aandacht verdienen. Wij meenen, zy het ook beknopt, voldoende in het licht te hebben gesteld, welk ' gezag uit 's Pausen Encycliek de conditione opificum spreekt. Indien sommige lezers er een hooger gezag aan toekenden, zullen deze artikelen voorzeker niemands bewondering en onderwerpende liefde en eerbied verminderd hebben; indien er mochten geweest zijn, die dachten to kunnen volstaan met een stilzwijgende toestemming, die inwendig een vrije aanneming of verwerping wettigde, zij zullen, hopen wij, thans insien, dat een rechtgeaard kind zijn volkomen onderwerping niet weigert aan het plechtig woord van een vader, dien de Voorzienigheid op zulk een geheel bizondere wijze met Haar goddelijk licht omstraalt en voorlicht. Voor gansch de wereld schiftere nog lange jaren het Lumen in coelo. De heer M. de Ras geeft in de Tijd eene beschouwing over veldmaarschalk Von Moltke; wij ontleenen daaraan het volgende: »De gebeurtenissen te Kroonstad en te Cherbourg hebben Europa wellicht weer een stap nader gebracht tot de crisis, die het onvermijdelijk te gemoet gaat. Nu de Russische bondgenoot de alliantie met een handdruk heeft bezegeld, de Czaar — tot dusver op den achtergrond gebleven — in persoon is opgetreden, de geestdrift der militairen in beiden lande n geen grenzen moer kent en zoowel in de pers als bij de geheele bevolking sympathie ontmoet, nu is de meest vredelievende mensch wel geneigd de vraag van den Franschen Chauvenist te herhalen: „__ quandf" Wanneer? De strijd zal hervat worden, Moediger en feller dan ooit te voren, met wederzrjdsch nieuwe krachten en nieuwe aanvoerders. Want bijna alle bevelhebbers uit de dagen van 1870 en 1871 zijn van het wereïdtooneel verdwenen, en eindelijk ook de man, wiens scherpzinnige combinatiën aan het Duitsche leger op zoo menig slagveld de zegepraal bezorgde, en die, desondanks, met bescheidenheid bleef verzekeren: „Wij mogen de waarde van ons leger niet te hoog schatten, want eigenlijk kennen wij die waarde nog niet, omdat wij in de laatste oorlogen nooit geslagen zijn". 't Behoeft waarlijk niet in twijfel te worden getrokken, of hij zal gezorgd hebben dat zijn aangenomen vaderland niet onvoorbereid de komende gebeurtenissen kan te gemoet zien. De krijggoversten en bevelhebbers, in zijn school gevormd, geven althans den waarborg, dat zij rijpelijk gewogen en niet te licht bevonden zijn. De leerlingen, die het werk van den meester bestudeerd hebben, kunnen binnenkort worden geroepen om ' het in stand te houden, en de vraag is niet alleen, of zij zijn bedoelingen hebben begrepen, maar ook of zij die met zijn talent, zijn kalmte en zijn zelfverrouwen zullen weten ten uitvoer te brengen. Want zelden verscheen een leider op het slagveld, die meer zelfbebeorsching, minder aarzeling aan den dag legde, zelfs als de zaken een noodlottige wending dreigden te nemen. Bij Sadowa, bij Mars-la-Tour en Gravelotte is deze generaal dezellde, even kalm als op zijn bureau of in den Rijksdag. Bekend is de anekdote tijdens den slag van Koniggrütz. In het heetst van den strijd, toen het eerste pruisische leger in zeer kritieken toestand verkeerde, durfde niemand den chef van den generalen staf, die met gefronst voorhoofd zijn blik over het slagveld liet gaan, ondervragen. De Rijkskanselier, die zich in zijn nabijheid bevond, biedt hem, zonder een woord te spreken, zijn sigarenkoker aan. Moltke neemt hem aan, bekijkt de sigaren één vóór één en neemt er eindelijk een der beste uit, — waarna Bismarck zijn omgeving toevoegde, dat de zaken zeker niet hopeloos stonden, wanneer de chef van den staf zich nog den tijd gunde, hier eens keus te doen. Den 15n Juli 1870 is er krijgsraad in het stationsgebouw te Potsdam. Aan weerszijden van den Koning hebben Von Moltke en Von Roon plaats genomen, en op alle vragen, die de grijze vorst doet, luidt het onveranderlijk antwoord : „Ja zeker, Sire! daarin is voorzien", oï: „Daarop ïb gerekend, Sire!" Binnen een uur is alles beslist, en de order tot mobilisatie eenmaal gegeven, was het een lust, te zien hoe kalm en geregeld alles iv zijn werk ging „Nu kan ik eindelijk eens eenige rust nemen", voegde hij glimlachend den minister van oorlog toe, toen het bevel ter mobilisatie verzonden was — „in de eerste veertien dagen heb ik niets te doen". — Zijn systeem: „getrennt marchiren, vereint schlagen>\ hetzelfde dat hij in 1866 met zoo gunstig gevolg heeft toegepast, treedt weder overal in den oorlog op den voorgrond, maar de Fransche bevelhebbers hebben met de lessen van het verleden hun voordeel niet weten te doen. — En zij komen op het slagveld overal tegen een tweeen drievoudige overmacht te staan. Zal de strijd, die niet uitblijven kan, hetzelfde schouwspel te aanschouwen geven T 't Is niet waarschijnlijk, niet alleen omdat de overwonnene zyn fouten zwaar heeft moeten boeten, en hard heeft gearbeid om in alle tekortkomingen te voorzien, maar ook omdat de strijd onder geheel verschillende omstandigheden zal worden gevoerd. — De ontzaglijke legerscharen, de verbeterde vuurwapenen, het ver dragend geschut zijn factoren, waarmede sinds 1870 rekening gehouden moet worden, die aan den strijd een karakter zullen geven, waarvan men zich thans nog geen denkbeeld maken kan. — En wellicht is, dit alles in aanmerking genomen, in den toekomstigen oorlog één Moltke niet voldoende om de balans definitief naar een zijde te doen overslaan. Of er meerderen in zijn school gevormd zyn, zal de tyd moeten leeren. ---