Motie van orde: »De Kamer, »van oordeel, dat door het optreden van den divisie-commandant en van den regimentscommandant tegenover het mii. dispuut-college te Assen de vrijheid van gedachtenwisseling, die ook voor officieren moet bestaan, op bedenkelijke wijze is verkort, »en vertrouwend dat tegen een herhaling daarvoor in de toekomst zal worden gewaakt. DF IBe Heer Ter Laan vond minder de overplaatsing, dan wei 't geheele stelsel bij 't leger om maar dadelijk elke critiek op misstanden, in 't openbaar geuit, te straffen, het groote kwaad. En van die fout droeg vooral deze Min. (met zijn ambtgenoot voor Marine) de schuld. Spr. ging na op welke wijze men tegenover miliciens, matrozen, onderofficieren enz. is opgetreden, hun het recht van petitie, van vereeniging en vergadering ontnemende. Herhaaldelijk verzocht de Voorzitter den spr. bij 't onderwerp van debat te blijven; maar de Heer Ter Laan trad telkens weder in een meer algemeen betoog over de rechteloosheid inleger en marine, over de onderdrukking van alle militaire »vakvereenigingen«. Ofschoon de Asser debating-ciub — een vakvereeniging van luitenants — zich onthield van 't beoordeelen van meerderen, werd zij ontbonden; men dulde geen critiek. Welk kwaad lag er in dat luit. Reitsma, om niet te worden gehouden voor den schrijver van een stuk in 't Hbl., openlijk verklaarde dat niet te zijn? Mag men iemand daarvoor straffen? Maar 't had zijn goede zijde dat het is geschied: thans, nu ook de officieren geen recht meer hebben, komen scherpe aanvallen van de groote pers en uit de bourgeois-partijen in deze Kamer, die zwegen toen 't miliciens en matrozen gold. Thans ziet men 't kwaad in, dat niet aan de militaire autoriteiten te Assen, maar aan 't stelsel en aan dezen Min. is te wijten. Daarna sprak de Heer Tydeman in ongeveer gelijken geest als de interpellant. De vrijheiden 't' recht in het leger mogen eenigermate verschillen van die in de burger-maatschappij, zij moeten die toch zooveel mogelijk nabijkomen, zeide hij. Openbaarheid en gewone manieren zijn ook bij 't leger noodig. En nu had de Min. twee zaken, die hier in geding zijn, gescheiden. Ook spr. was overtuigd dat luit R. niet was -verplaatst om zijn schrijven in 't Hbl. maar om zijn verhouding tot de debating-club. Nu de . Min. bezwaar had 't te verklaren zou spr. het doen: beide oorzaken stonden op den conduite-staat van luit. R. vermeld; hij had op 24 Dec...het desbetreffend stuk moeten teekenen (Sensatie) maar — zijn deelneming aan de debating-club werd er later van geschrapt. Toch is die natuurlijk van invloed gebleven. En wat was er dan tegen dat dispuut-college ? Dit — dat men den schrijver van den Mii. Gids er als spreker had genoodigd, — van 't tijdschrift, dat, hoe gematigd ook, te Assen en elders — o. a. in de officiers-bibliotheek in Den Haag — verboden is en dat door vele officieren niet dan onder couvert kan worden ontvangen. ■ Dat nu verdiende afkeuring; maar het is geen toestand van. jongen datum, liet bestaat sedert lang. Bovendien heeft de Min. de ontbinding van de debatingclub afgekeurd; en in zoover gaat de interpellatie over diens hoofd heen. Spr. uitte er echter zijn spijt over dat men van onze officieren levende werktuigen -Wil maken, hun zelfstandig optreden verhinderend en daardoor het anoniem geschrijf — een pest — in ds hand werkende. De motie scheen hem overbodig, mits de Min. voor de toekomst bevredigende en afdoende verzekeringen gaf, voor zooveel ze door hem te geven zijn. De Heer Lieftinck gaf in zijn gewonen humo■ristischen toon een zeer ernstig betoog — hij wees op de beroemdheid — om niet te zeggen beruchtheid — die 't stedeke Assen, de kleine stad der paleizen, door deze cause célèbre had verkregen. Hij schetste de debating-club der jongere Officieren, die hun tijd nuttig wilden besteden, liever dan in 't bosch wandelen of in de sociëteit zitten, die over de zaken van hun stand wilden spreken. Maar — zij moesten oppassen voor de hooge, hoogere en allerhoogste heeren. Daarom was bepaald dat zij nooit over superieuren mochten praten, noch in goed-, noch in afkeureiiden zin, niet om te vleien en niet om te laken. Zij vroegen sprekers van elders,' le klasse mannen die wat te zeggen hadden, kapt. Thomson, die naar Zuid-Afrika was gezonden — en wiens rapport nog altijd aan 't Departement van Oorlog verborgen blijft! —■ en den overste Graafiand, ridder Mii. W. O. 3e kl., den stichter onzer marechaussee in Indië, een kloek, bekwaam, eerlijk man, maar rood! De jongelui letten niet op de kleur, maar de hoogeren wel; 't mocht niet. Daarom werd de club ontbonden. Nu had de Min. dat- afgekeurd en spr. bracht er hem, den royalen, trouwen, eerlijken bewindsman, een eere-saluüt voor. Intusschen, een generaal en een kolonel hadden het toch gedaan; zij namen 't niet zoo nauw met de Grondwet. En als dat zoo gaat tegenover officieren, hoe zal 't dan zijn met de minderen? Wat werd er van hun rechten ? Spr. was er geenszins gerust op. Of eigenlijk wel. Want na deze discussie zou men zekervan.de nog bestaande clubs afblijven. ün homme averti en vaut deux; een soldaat is heel moedig, maar tegelijk heel bang! Toch kon 't geen kwaad als de Min. nog aan al zijn onderhoorigen een heel geheim circulairetje zond om hun aan te bevelen de grondwettige rechten te eerbiedigen. En wat nu 't geval-Reitsma betreft — de regiments-commandant vond geen aanleiding hem te straffen voor een te goeder trouw geschreven stuk in een dagblad; de divisie-commandant wel — hij wilde bloed zien. En hij heeft 't gezien; hij had de macht. Hij verplaatste den luit., wiens echtgenoote bevallen moest en niet reizen kon op dat tijdstip, met 1 Eebr. naar — niet Naarden, waarom hij had gevraagd, maar Doesburg. De jonggehuwde officier had de schade der verhuizing. En eerst op verzoek van Mevr. Reitsma veranderde de Min., haar toestand vernemende, 't tijdstip der verplaatsing. Het is allertreurigst en spr. had veel lust een motie voor te stellen om die verplaatsing af te. keuren. Maar hij zou 't laten. , Hij voegde er nog bij dat op den conduite-staat van luit. R. voorkwam dat hij zich te veel op den voorgrond plaatste. Waarom ? Omdat, hij, buiten zijn wil, door anderen, als hun meerdere, tot president van de debatingsclub was gekozen ! Hoe 't zij, spr. zou de voorgestelde motie ondersteunen, in de hoop dat zij er toe bijdragen zou om de mannen, die een sieraad er van zijn, meer dan thans 't geval is door een verkeerden geest, tot aanzien te doen komen. De Heer Schaper meende te moeten opkomen tegen 's Mim verzet, tegen 't door personen die verongelijkt zijn, inroepen van de hulp der Kamerleden. Deze hadden voor de rechten der ingezetenen te waken, onverschillig of zij burgers of militairen zijn. Spr. achtte een afsluiting van 't leger buiten de. maatschappij onmogelijk. Hij hield zich nochtans overtuigd, dat luit. Reitsma int leger onmogelijk geworden en verplicht is een burgerambt te zoeken. Moge hij er meer voldoening en minder onrecht vinden! Spr. verlangde klaren wijn. Hij dankte den Heer Tydeman voor de mededeeling omtrent den conduite-staat. De Min. geve nu afdoende opheldering. De Kamer wilde niet dat hier gelogen wordt. De Voorzitter riep hier den spr. tot de orde. Maar de Heer Schaper zei niet, dat de Min. liegt, alleen dat de Kamer niet wil, dat er gelogen worde. Het hangt dus van den Min. af. Maar Z.Exc. moest dan ook voor openbaarheid niet bang zijn. 't Is wel eens goed, dat de zware steen van 't militairisme wordt opgelicht, om het vuil er onder weg te krijgen. Jammer is 't alleen, dat men hier nu met een motie komt voor de officieren en 't weigerde voor miliciens en matrozen. , Spr. zou nochtans vóór de motie stemmen, maar zag liefst 't woord »officieren« in «militairen, (dus voor allen) veranderd en in plaats van )>vertrouwen« wilde hij dat de Kamerwensch uitspreekt*; enz. , v:sie- Nadat de Ministar het recht van den u\fflell commandant nader in bescherming %c?u, efl had en 't verband tusschen debatin^l^ _ verplaatsing —al bestond 't ver verwfloe in den zin, waarin 't hier was gelegd, '_ staat kend, handhavende, dat in den conduite- alleen over 't schrijven in de couranten gesproken; en nadat hij had opgemerkt0 -ca divisie-commandant de huiselijke omstandig —g van luit. R. niet kende,.zoodat de Min.er,Vj--- bekomende, de verplaatsing had uitgeste >^ sprak hij nader zijne afkeuring uit ov ij anonieme schrijverij, waarin alles (zeiis • »Van Dag tot Dag« in HM.) van a—z is gfo^ bijv. wat de bewering betreft, dat kolonels t arrest zijn gestraft"— iets wat in 9 jai'ell is voorgekomen. Hij bleef den geest van Asser debatings-club, waarbij men zelfs, a -^ eerste mannen optraden, den commandant . uitnoodigde, afkeuren; hij deelde over'trapp . Thomson mede, dat hij het eerst onlang 3 ontvangen (hot was aan Buitenl. Zakenuitgebrao en hij had last gegeven alle historische bl]* derheden er uit te schiften en het mihtal.r |' j deelte voor publiciteit gereed te maken. OvenS gaf hij eenige opheldering over de voor^aaro ' door den commandant gesteld voor de weet oprichting van de debatingclub, —■ iets vrat de pers ook weder op perfide wijze tegeno een trouw en eerlijk soldaat was voorgeste, ■ Eindelijk verklaarde hij de motie onmogeU] r omdat hij niet voor de .handelingen van andeie in de toekomst kan worden verantwoordeÜJ gesteld. .. ■ . • 3 Door de heeren Tydeman en Ter Laan f?:. nog kortelijk gerepliceerd. Toen nam de Hee Heemskerk 't woord, om te betoogen, dat de \i buiten de bevoegdheid der Kamer lag, die <* divisie- en regimentscommandanten niet gek°or heeft noch hooren kan; de Kamer zou, door deze motie inconstitutionneel handelend, doen wat de Ministers is; of zij spreekt den Minister slecht» na in zijne afkeuring van de ontbinding de* debatingclub. Zij heeft niets te zeggen in oez« zaak en kij stelde dus deze motie van orde voor: »De Kamer, _ «gehoord de inlichtingen van den Ministe' van Oorlog, «gaat over tot de orde van den dag.» De Heer Marchant kwam tegen de verwijten van de heeren Ter Laan en Schaper tot de burger-partijen op; zij komen voor 't recht vaü ieder verongelijkte op. Hij hield (gelijk de Hee*: Tydeman') vol, dat er wel degelijk verband wa 9 tusschen de debatingclub en de verplaatsing efl den Mii. Gids, en verzocht den Minister te zorgen dat de wering van dat Tijdschrift uit militair0 kringen werd opgeheven. En wat de conduitestaten betreft, sprak de Minister «halve waarheden» — de Voorzitter kwam tegen die uitdrukking op — omdat hij wel zegt wat er niet, niet wat er wèl in staat. De Minister had ook gezegd, dat hij precies wist uit welke bron de inlichtingen hier kwanien< Hoe weet hij dat? Heeft hij een Eransch spionnage-stelsel ? Spr. handhaafde de motie, die hij echter gaarne wijzigde in den geest van den Heer Schaper en — ter tegemoetkoming aan de comedie-motifl van den Heer Heemskerk, aanvulde met dB woorden: «gehoord de verklaringen des Ministers». Ook de Heer De Savornin Lohman deed tel bestrijding der motie nog uitkomen, dat zij ds Kamer uitspraak liet doen over daden van perr sonen, met wie zij niets te maken heeft en den Min. een onmogelijken eisch stelde om te waken tegen herhalingen, die hij niet in de hand heeft- Kon de Minister dat niet — merkte de Heer Schaper nog op, — dan is 't met de discipline in 't leger al heel treurig gesteld. Ten slotte bleef de Minister de geheimhouding der conduite-staten handhaven. Het debat werd gesloten en de motie-Marchant verworpen met 53 tegen 32 stemmen. Behalve de geheele Linkerzijde, stemde alleen de Heer Staalman er vóór. Ziehier de lijst der voorstemmers: De heeren: Ketelaar, Treub, Nolting, Roessingh, Schaper, Ter Laan, Roëll, Drucker, Marchant, Fock,1 v. d. Vlugt, Dolk, v. Foreest, De Klerk, Lieftinck, v-: ■Styrum, Henoequm, Hubrecht, v. Karnebeek, Smeenge, Staalman, Zijlina, De Boer, Rink, Borgesius, Tydeman, Van Gijn, Smidt, Bos, Helsdingen, v. Kol en Verhey. De motie-Heemskerk werd hierdoor geacht te zijn aangenomen en met dankbetuiging aan den Minister werd 't debat gesloten. Morgen te 10 uur de derde interpellatie die ]S:a den Heer Van Kol, over 't ontslag van den rln- van Buitenlandsche Zaken. De Interpellant £6eft een lange vragenlijst (een 12-tal vragen) den Premier doen toekomen. --- HOOFDSTUK XIV. Sêmene en Kenia gingen eindelijk hun bruiloft vieren. Nog eens kwam de verloofde b^ Oliana en zeide: „Gij moet mijn bruidsmeisje zijn. Gij zijt mijne vriendin. Wij zijn samen opgegroeid, ■wij hebben altijd van elkaar gehouden. Ik wil niemand anders dan jou." O, mijne duif," antwoordde Oliana, „wees gelukkig, altijd gelukkig. Met den regen, met den dauw, moge het geluk op je neerdalen. Wees rijk ala de -aarde, wees gezond als het water van eeae levende bron, snaar op je bruiloft kom ik niet, ik kan er niet heengaan,».*»* „Oliana, waarom weigert gij mij ?" riep Kenia in wanhoop uit. -Man ziel weent, mijn hart i 3 gebroken. Ik kan niet. O, denk niet slecht van mij, denk niet, dat ik je vraag versmaad. Ik je versmaden ? Kenia, Kenia. Ik ben ongelukkig, God alleen kent mijn ziel " De tranen verstikten hare stem, zij omhelsde haar vriendin hartstochtelijk, maar haar besluit bleef onwankelbaar. Kenia verwijderde zich weenend en ging een ander bruidsmeisje zoeken; maar ze liet toch op de tafelde tweetraditionneele brooden achter. Alleen gelaten bleef Oliana peinzen. „De bruidsbrooden " sprak zij. „Waarom geeft God aan den een en niet aan den ander? Het geluk kwam tot mij en de booze geest heeft mij in den afgrond gestort. Welk kwaad heb ik gedaan om gestraft te worden? Het woud is mijn tempel geweest. Voor het aangezicht van de rots Serednü-Horb heb ik den eed afgelegd de sterren zijn mijn bruidsmeisjes geweest zonder krans van maagdenpalm, zonder het brood en het zout van den zegen ben ik getrouwd. Ach, Petro, Petro En toch zijn je oogen mooier dan de zon, je kus zoeter dan de bloem der bijen..... en je bent zoo ongelukkig !" Het hoofd in de hand, de oogen strak gevestigd op de beide brooden van Kenia, bleef het meisje peinzen, „Ik zal ze aan Petro brengen, het is zoo lang geleden, sinds hij ze heeft gezien af geproefd." Eenskteps werd de deur geopeDd en trad Seinene als een stormwind binnen,, ook hii „Oliana", riep hij, „ik heb Kenia zooeven ontmoet Zij heeft mij verteld, dat gij geweigerd hebt onze bruiloft bij te wonen." bracht zijne twee gevlochten brooden mede, „Ik kan het niet", herhaalde het meisje. „Je weigert ons, omdat gij mij niet hebt vergeven ? Zeg! Je hart draagt me wrok toe? Oh, Oliana, ik weet, dat ik een groote zonde heb begaan, zoo groot, dat ik den man beb willen vermoorden, die haar mij heeft doen begaan, dat ik alles heb willen verlaten en soldaat worden in de plaats van Petro. Oh, ik was ongelukkig, ongelukkig, en gij hebt nog geen medelijden met mij ?" Deze woorden vloeiden warm, heftig, vol oprechtheid en bevend. Toen hij ophield, antwoordde Oliana: „Ik droeg je geen wrok meer toe. Want als je kwaad hebt gedaan dan hebt ge het weer willen herstellen. Het heeft anders moeten zijn, het is je schuld niet meer. Het stond geschreven." „Als ge dan vergeeft, waarom verwerpt ge ons dan?" „Seinene, ik zal God voor uw geluk bidden, maar n»aar je bruiloft kan ik niet. ( neen, kan ik niet gaan." „Je ziel is ziek, Oliana. Domna heeft mij verteld, dat de zielen ziek kunnen zijn, en dat moet waar zijn." »Ja, het moet waar zijn. :;;.* Semene dacht na, toen zei hij heel zacht; «Je bent baP£».dat.zijngeestniet teruekeerti". „Luister," vervolgde Bourdak, »het is bij ons de gewoonte, dat men vóór het huwelijk de mis voor de dooden laat vieren-" Oliana rilde, maar zij antwoordde niet, Groote ontzetting kwam in de oogen van Oliana. „Ik heb den priester verzocht morgen een mis voor de dooden te laten lezen. Zij zal •vooral voor Petro zijn. Je komt in de kerk, is het niet? Dat zal zijn hart en jou verlichten, hij zal rust vinden." Oliana verbleekte plotseling, haar voorhoofd werd met klam zweet bedekt. Welk een marteling! Deelnemen aan een lljkdienst van iemand, dien zij wist dat leefde 1 En niet heengaan? Maar dat zou misschien het geheim verraden. En dan nog, zouden da woorden van Semene niet een voorbode zijn van een nieuw ongeluk ? „Je zult komen?" hernam Bourdak met nadruk. Na eene hartverscheurende worsteling antwoordde zij met gebroken stem, onherkenbaar door de aandoening, die er in trilde: alk zal naar de mis gaan, Semene." „Ik heb een kaars gekocht voor Petro,* vervolgde de jongeling. „Gij zult haar aangestoken houden onder den heiligen dienst.* Hij hield verschrikt op. Neergegleden op ds bank waartegen zij gestaan had, scheen Oliani Dlotseling haar be-wustziin te verliezen. (Wordt vervolgd.) „Wat wil je?" vroeg zij. ---