OPVOEDKUNDIGE BRIEVEN. IV*) Geachte Mevrouw, Naar aanleiding van mijn tweeden brief, waarin fk er op wees, dat de kinderlijke eerbied bij onze vaderen veel grooter was dan bij ons, vraagt gij mij eens uiteen te zetten, wat hiervan de oorzaken zijn. 't Is eigenaardig, maar gij geeft me met één traag gewoonlijk stof tot velerlei brieven. Ook leze vraag zal ik niet in één brief beantwoorden kunnen en ik zal mij dus alweder moeten beperken. Misschien veroorlooft gij mij zelfs, als 't zoo beter uitkomt, een deel tot véél later uit te stellen. Nu zou ik met één machtwoord een antwoord kunnen geven op uw vraag: de kinderen waren vroeger van meer eerbied doordrongen, omdat onze vaderen godsdienstiger waren dan wij! Ik 'betwijfel echter of dit antwoord u bevredigen zou. Gij behoort ook al tot die menschen, van wie Shakespeare in zijn Caesar zegt, dat zij te veel denken en daardoor gevaarlijk zijn. In het algemeen waren onze vaderen naar mijn innige overtuiging niet godsdienstiger dan wij. Zij gingen meer naar' de kerk, zij namen verschillende godsdienstige vormen beter in acht, zij lieten hun kinderen beter onderwijs geven ia de Bijbelsche geschiedenis en waren zelf bijbelvaster dan wij, maar godsdienstiger in den waren zin, religieuzer, waren zij stellig niet. Als gevolg echter van deze meerdere bijbelvastheid en van het hangen aan de letter van den Bijbel waren de ouders meer doordrongen van hun verplichting, om aan de kinderen eerbied voor het ouderlijk gezag in te prenten. En die eerbied kwam vooral tot uiting — zij, die over het algemeen meer vormmenschen waren dan wij, twintigste-eeuwers — in het in acht nemen van zekere vormen, die den afstand van ouder tot kind kenmerkten. Zoo heb ik mijn moeder vaak hooren vertellen —en het zou mij niet verwonderen, of dit zal in vele andere gezinnen ook wel regel geweest zijn — dat bij haar grootvader onder het middagmaal de kinderen aan tafel moesten staan: alleen zoodra zij zekeren leeftijd bereikten, kregen zij een stoel, die echter in uiterlijken vorm van de zetels der ouders nog zeer verschilde. Dat de kinderen onder den maaltijd niet mochten spreken, als hun niets werd gevraagd en nog minder om spijzen mochten verzoeken, is bekend genoeg en zelfs thans nog in sommige gezinnen regel. De kinderen kregen ook de spijzen tot op vrij gevorderden leeftijd op hun bord en dachten Br niet over, die uit den schotel te nemen. Dat dit algemeen regel was, blijkt wel uit den brief van Sara Burgerhart aan haar vriendin. Tante gaf zelfs hèAr nog de spijzen op haar bord en daarom speldde ze zich een slabbetje voor ; als zij als kind werd behandeld, dan wou ze ook doen als een kind. *) Zie Het Nieuw» van den Dag van 12 April. Nu is dit in de meeste gezinnen ook thans nog gewoonte, maar toch kennen wij er verscheidene, waar de kinderen zich zelf uit de schalen mogen bedienen. Wij" geven toe, 't is gemakkelijker voor de ouders, maar of het wenschelijk is dat is een andere vraag. Er is nog een zaak van belang. Wie Ferdinand Huyck heeft gelezen, zal zich herinneren, dat Eerdinand zijn vader met UEd. aanspreekt. Van Lennep was met de patricische kringen dier dagen goed op de hoogte en wij mogen dus de conclusie wel trekken, dat deze aanspraaksvorm van kinderen tegenover hun ouders in deftige gezinnen gewoonte was. Uit dit UEd. is ons u ontstaan en, ofschoon zeker in vele gezinnen de kinderen hun ouders nog met u aanspreken, ken ik er toch vele, en daaronder zeer deftige, waaf het stijvere u door het gemeenzamere je is vervangen. Ook in uw gezin, waarde Mevrouw, is dit gebruik ingeslopen. »Ingeslopen«, zeg ik daar, want het is een insluipsel en wel van vreemden oorsprong. Dat de Duitsche kinderen du en de Eransche tv tegen hun ouders zeggen, is nog geen reden, dat wij dit gebruik ook zullen volgen. Het Duitsche du en het Eransche tv geven in dien zin geen gemeenzaamheid — een Duitscher zegt tegen zijn koetsier nooit du — maar vertrouwen te kennen. Ea in den meest eerbiedigen vorm van toespraak, het gebed, wordt ook die tweede persoon enkelvoud gebruikt. In ons je ligt gemeenzaamheid en daarom wordt het ook tegenover ondergeschikten gebruikt. Tegenover God en zijn ouders moet het kind wel vertrouwend en vertrouwelijk, maar niet gemeenzaam zijn. Daarom gebruikt ook de Kwaker tegen een ieder thou, want tegenover elk wenscht hij vertrouwend en vertrouwelijk te zijn. Vormen zijn van hooge beteekenis in de opvoeding. Wie den hoed afneemt, gevoelt zich daardoor reeds eerbiedig gestemd. De hooge beteekenis van vormen is dan ook door de uitnemenden van ons geslacht ten allen tijde begrepen. Ook Jezus ging op den Sabbath op naar de synagoge en den eerbied, dien de boetvaardige zondares hem bewees, stelde hij op hoogen prijs. Ik weet dat gij, Mevrouw, vroeger een groote vereerster van Goethe waart en gij hadt uw liefde aan een minder waardige kunnen schenken! Als die liefde heeft stand gehouden (en dat moet wel zoo zijn, want wie eens Goethe lief heeft, blijft gewoonlijk voor het leven aan hem verbonden) dan hebt gij ook zijn »Wilhelm Meisters Wanderjahrea gelezen. Nu zou het echter mogelijk zijn, want ik weet dat velen juist dit gedeelte niet kennen, dat gij Goethe's opvoedkundige beschouwingen niet gelezen hadt. Laat ik er u aan herinneren. Wilhelm en zijn reisgenooten waren eindelijk aan de grenzen der zoogenaamde „Paedagogische provincie" gekomen. Het viel hun reeds dadelijk op, dat zij daar geen mannen en vrouwen, maar alleen jongelingen en knapen zagen. Nog iets bijzonders bemerkten zij; niet alleen waren snit en kleur der kleeren al' zeer eigenaardig, maar toen zij met een der opzieners voorbijreden, keerden de kinderen zich met bijzondere, maar verschillende gebaren naar zijn kant. JDe 'jongsten legden de armen kruisgewijs over de borst en blikten vroolijk naar den hemel; de middelsten hielden de armen pp den rug en keken glimlachend naar de aarde; de derden stonden rechtop en moedig, de aimen naar omlaag, keerden het hoo,fd naar den Rechterkant en gingen in één rij staan, terwijl de anderen alleen op de plaatsen bleven staan, waar zij zich bevonden. Op de vraag van Wilhelm, die wel begreep, dat deze gebaren begroetingen moesten voorstellen, maar graag wilde weten welke beteekenis in deze verschillende houdingen lag opgesloten, antwoordde de opziener hem, dat zijn onderstelling volkomen juist was, en dat hij aan de wijze .van begroeting kon zien, welke trap van ontwikkeling de jongeling of knaap had bereikt. Hij naocht hem echter niet mededeelen welke beteekenis in die gehaien lag opgesloten; dit kwam slechts aan hoogeren „toe. Nadat Wilhelm met ?de Drie" had kennis gemaakt, die met het opperbestuur waren belast, kw&m de oplossing van het raadsel. Omdat hij zijn zoon aan hun opvoeding toevertrouwde, voelden zij zich verplicht hem dieper inzicht in hunne handelwijze te schenken. Ein nu haal ik letterlijk aan: „Welgeboren, gezonde kinderen", antwoordden zij, „brengen veel op d© wereld mee; de natuur heeft aan een elk alles gegeven, wat hij voor tijd en duur slechts noodig hebben zou; dit te ontwikkelen is onze plicht, vaak ontwikkelt het zich nog beter van zelf. JEr is echter één ding, dat niemand mee ter wereld brengt en toch is het juist dat, waar alles op aankomt, opdat de mensch naar alle zijden een mensch zij. Kunt ge het; zelf vinden, zoo spreek het uit." „Wilhelm bedacht' zich ieenigen tijd en schudde dan het hoofd „Waarop zij na een behoorlijken tijd van ¦wachten uitriepen: eerbied!" „Dat is het, gingen zij verder, wat iedereen ontbreekt en misschien qpk u zelf." Zij maakten Wilhelm vervolgens duidelijk, dat zij aan hun kweekelingen drieërlei vormen van eerbied inprentten en de beteekenis dier drie vormen zetten zij' hem uiteen. 't Is niet noodig hier voor ons doel Goethe in al zijn beschouwingen He volgen, maar dat eerbied noodig is, en wel voor de kinderen allereerst eerbied voor datgene, wat boven ons is, mogen wij' ons door hem voor gezegd houden. Allereerst dienen de kinderen te weten, en 't is weer Goethe die het zegt: dat er hierboven een God is, die zich in ouders:, onderwijzers en meerderen openbaart. Om kinderen hiervaai te doordringen, zijn vormen noodig en daarom: veracht de vormen in de opvoeding niet, tr&cht ze telkens weer nieuw leven ia te blazen. M. H. LEM. --- In onze tiel moet godsdienst vezen, als er in onze T godsdienst ziel zal zijn. t --- Haar Beschermengel. ftUiLLETQN. Vit het EngeUch van M. E. FRANCIS. 31) 1 „Maar mijn lieve kind * begon Margot. Valérie viel haar in de rede: „Stil, laat mij uitspreken. De menschen verlangen altijd kaartjes. Kerstmis- en Paaschkaartjes, alles op zijn tijd, en dan nog Nieuwjaars- en verjaarskaarten. De laatste het heele jaar door. Je weet hoeveel men betaalt in de winkels voor uit de hand geschilderde kaartjes: 12 a 16 stuivers en nog meer. Natuurlijk moeten die door iemand geschilderd worden, en die iemand moet voor de moeite betaald worden. Laten wij nu eens aannemen, dat ik drie kaarten per dag schilder en gemiddeld 12 stuiver voor elk krijg, dat is ƒI.BO per dag en dat 6 maal in de week, dat is een inkomen op eens Is dat nu niet goed bedacht ?* Zij glimlachte nu werkelijk. Haar gezichtje straalde; maar Margot gevoelde meer neiging om te schreien dan om te lachen. „Zeg eens, is dat geen goed plan?* vroeg Valérie nogmaals dringend. Margot kuste haar en kreeg eindelijk hare stem terug. „Waarlijk, het is een goed plan, een uitmuntend plan. De eenige schaduwzijde, mijn arm kind, is, dat je niet schilderen kunt. Je hebt nooit van je leven schilderles gehad. Hoe kan je dat plan dan uitvoeren ?" „Het beteekent hoegenaamd niets, dat ik niet heb leeren schilderen" antwoordde Valérie trotsch. Men behoeft niet te kunnen schilderen voor die dingen. Ik zal beginnen met natrekken — ik zal copieeren en goed opletten en na een poos zal ik de kunst machtig zijn. Nu, geef den moed maar niet op. Hoe kan ik leven als ik niets te doen heb ?" „Ik wilde je waarlijk niet ontmoedigen", zeide Margot haastig — want het gezicht van hare zuster begon tè betrekken en tranen van spijt kwamen haar in de oogen.-— „Ik was alleen verwonderd hoe je dat doen zou. Maar natuurlijk, die dingen zijn eenvoudig. „Ja, dat is juist wat ik zeggen wilde. Zij zijn zóó eenvoudig, dat iedereen het kan. Wil je morgen een mooie verfdoos met fijne penscelen voor mij koopen ? En wat calqueerpapier en kaartjes? Ik zal dan met die van 9 stuiver beginnen en morgennamiddag zal ik gaan werken." Zij wreef zich in de handen en sprong op hare oude manier de kamer rond. Margot dacht, dat het haar zou bezighouden en afleiding geven. Alles was beter, dan dat zij den geheelen dag wezenloos zou zitten kijken, met haar fijn gezichtje, dat al smaller en smaller werd, en hare groote oogen die al grooter en grooter werden. „Laat haar maar scharrelen met hare kaarten en kleuren," dacht zij, „zij zal er gauw genoeg van krijgen ; maar voor het oogenblik zal de bezigheid haar goeddoen." Den volgenden dag zat Valérie te werken, en later in den namiddag werd Margot geroepen om haar eerste product te bewonderen. Het was een kaartje van gelatine, dat door de aanraking van Valérie's heete vingertjes, die een uur er aan gewerkt hadden, aan de hoeken was omgekruld. In het midden was een bruin kruis, dat naar rechts helde; aan den eenen kant een witte duif met een vleugel recht er in gestoken en den staart wijd uitgespreid; aan den anderen kant een krans vergeet-mij-nietjes ; elk bloemje had zes bloembladeren. Onderaan had Valérie in rosé letters het woord: Resurgam geschilderd. „Je ziet mijn eerste proef. Vindt je niet dat die goed geslaagd is ? Ik heb het alles zelf ontworpen. Resurgam, zie je, is juist geschikt voor Paschen; tenminste ik denk het; maar heel zeker weet ik niet wat het beduidt. Het kruis is volkomen recht maar ik geloof niet, dat je het opmerkt, omdat ik de ruimte met vergeet-mfj-nietjes heb opgevuld.*1 „Waarlijk allerliefst; maar ik begrijp niet, waarom zij een rosé lint om haren hals heeft, en ik geloof niet, dat duiven zóo hun staart uitzetten. Heb je die ook uit je hoofd geteekend ?" „Neen, ik copieerde dien van een roodborstje en schilderde dien wit — ik vond dat zoon goed idee — als een roodborstje zijn staart uitzet, waarom zou een duif het dan niet doen ? Het rosé lint moet kleur aan het geheel bijzetten Waarom zit je er zoo naar te kijken ?" „Ik verwonderde mij er over, waarom je maar één vleugel geteekend hebt — moet men den anderen vleugel ook niet zien?" Valérie begon al hare kleuren luidruchtig en haastig in te pakken. „O, natuurlijk, als je overal fouten in vindt, dan behoef ik niet verder te probeeren. Ik dacht dat je tevreden zou zijn; en, in aanmerkmg genomen dat ik zoo iets vroeger nooit gedaan heb, geloof ik niet dat alles zoo slecht is". • "He 7g' neen» *•*¦ Tind het geen fouten", riep Margot snel. „Ik vind je heel knap, dat je het zoo gedaan hebt; en het is dom van mij, dat ik niet zag wat je meende. Natuurlijk zit de duif op het kruis, nietwaar ? En daarom zijn de vleugels uitgespreid. De andere vleugel ook, maar dien kan men niet zien". „Je vindt zelfs mijn rosa lint niet mooi",, mompelde Valérie, nog beleedigd. „Ik had er zoon moeite medel Ik probeerde den kleinen Btrik van achteren door een Amortje te laten vasthouden ". Zij was op het punt om te gaan schreien, zoodat Margot niet durfde lachen, hoewel de verbinding van die denkbeelden haar bijzonder grappig toescheen. Zij kuste en suste de kleine artiste, en had de voldoening haar weer aan het werk te zien gaan, geheel getroost. Zij vertelde, dat als de kaart niet heel goed was zij die dan misschien wel voor C stuiver zou verkoopen. „Arme lieveling", zeide Margot bij zichzelve, „als zij denkt, dat zij werkelijk die vreeselijke dingen kan verkoopen, wat zal zij dan teleurgesteld zijn!... Maar misschien zal het haar wel spoedig gaan vervelen voordat zij er genoeg gemaakt heeft om te verkoopen". Valérie had zich eijhter met haar eigenaardigen ijver op de nieuwe bezigheid toegelegd. Zij werkte aan hare kaarten met evenveel ijver als zij vroeger viool studeerde. De vingers, zoo vaardig en knap, zoo teeder en zaeht,van aanraking van strijkstok of snaren, stonden echter verkeerd voor alledaagsch werk: Maar Valérie zelve, verheugd over hare vroohjke kleuren en het morsen met penseel en water, was volmaakt tevreden met hare bezigheid. Zij ging voort duiven en kruisen en bloemen te teekenen — de laatste met volslagen voorbijzien van de botanische regels; zij beproefde eieren na te teekenen, waaruit donzige kuikentjes te voorschijn kwamen — maar was gedwongen te bekennen, dat dit hare minst gelukte pogingen waren — en voorts nog andere voorstellingen, die zij geschikt achtte voor den Paaschtijd. Een paar weken was zij volkomen gelukkig. Margot werd angstig, toen de dagen voorbijgingen, de Cremona nog altijd begraven bleef in den zwarten koffer en Valérie, inplaats van baar muzikale studiën weer op te vatten, voortging met hare Paaschkaarten. Zij vreesde, dat zij spoedig aan de vioolstudie zou ontwennen; in elk geval had zij niet graag dat Valérie hare ware roeping zou verwaarloozen voor deze gril. En stelde zij zich niet bloot aan nieuwe teleurstellingen ? Niemand zou ooit ernstig naar deze producten kijken. Margot bloosde bij de gedachte, dat zij ze zou aanbieden aan een winkelier. Eindelijk, op een morgen — een paar weken vóór Paschen, vertelde Valérie, dat zij nu hare twee dozijn kaarten af had, en stelde voor ze te verkoopen. „Ik neem alles aan" zeide zij. „Hier is een waarde van ƒ14.40; maar daar de kaarten met de kuikentjes niet zoo goed zijn als de andere, zal ik ze allen voor ƒl2 laten." „Hoe zou je het vinden om die kuikentjeskaarten niet te laten zien?" vroeg Margot, inwendig rillende bij de gedachte aan die kunstwerken. „O, dat hindert niets! Wat ben je dwaas! Ik zal niets achterlaten, twintig is zoon grappig getal. Bovendien zal de man ons zeer edelmoedig vinden, als wij vier op den koop toe geven." > Margot zeide niets meer, maar ging met een bezwaard hart mee. Valérie daarentegen was vroolijk, babbelde opgewekt onder het loopen en had in stilte het plan, een klein deel van het verdiende af te zonderen om hare zuster te tracteeren. „Het is aardig ook eens zelf geld te verdienen, nietwaar ? Ik gevoel mij zoo trotsch — O, zoo trotsch! Het is zelfs voor jou, Madame Margot, moeilijk zooveel te verdienen." Toen zij aan den bedoelden winkel kwamen, ging Valérie naar de hoofdtoonbank en vroeg naar den eigenaar, met zoon fiere en machtige houding, dat deze haar met genoegen wachtte. Maar toen hij ontdekte dat het mooie schepseltje geen voorname lady was, die hem groote bestellingen kwam doen, maar een eenvoudig would-be-¦drüate, dat hem hare verzameling kinderachtige knoeiprentjes kwam verkoopen, was hij een oogenblik volkomen sprakeloos. Maar Valérie, volstrekt niet uit het veld geslagen door zijn zwijgen, begon over den gemiddelden prijs te praten, dien zij voor haar werk verlangde, en voegde er welwillend bij, dat zij er voor dezen keer drie of vier wilde toegeven. Toen begon de man hardop te lachen, legde de kaartjes bij elkaar en overhandigde ze haar met een ironische buiging. „Zij zijn niet zooals wij die gewoonlijk aan onze klanten aanbieden. Ik denk dat da menschen verbaasd zouden zijn als wij hun deze voorlegden Neen, dank n, madame, wij kunnen ze niet gebruiken." Margot werd vuurrood, trok hare zuster bij de mouw; en Valérie, na haar eigendom te hebben ingepakt, ging heen met fier opgeheven hoofd. „Dat is een ordinaire winkel," zeide zij, toen' zij buiten kwam. „Die man was zeer ruw. Ik geloof dat hij boos werd, omdat ik meer vroeg dan hij gewoon was te geven. Laten wij het ergens anders probeeren.* „Lieveling," zeide Margot verlegen, „ik vrees dat het v«rgeefsche moeite zal zijn. Deze lieden onderhandelen waarschijnlijk met hun eigen menschen en laten zich niet graag met anderen in." Valérie stond plotseling stil, om haar verschrikt en boos aan te kijken. „Dat is onzin wat je daar zegt. Indien dat zoo waj, dan kon niemand vooruitkomen. Aan alles moet een begin zijn. Laten wij Regentstreet of Oxfordstreet nemen, en het bij sommige werkelijk goede winkels probeeren ; wij zullen daar beter behandeld worden dan door dien man Daar is de omnibus, laten wij dien nemen." i Wordt vervolgdj --- NED. OOST-INDIË. Batavia, 27 Maart. Ned. Mail. Celebes. Van den Gouverneur van Oelebes is uit Kalossi onder dagteekening van 24 Maart Jhet volgend telegram ontvangen: Allahstelling bleef na vermeestering tot 23 dezer door 3 groepen bezet voor opruiming borstweringen, hindernissen, doorzoeken holen en begraven lijken. Nog gevonden 29 vooi laders, veel munitie voor JBeaumantgeweren^ 7 vrouwen en 4 kinderen. Een onzer voorT naamste tegenstanders, Nene Lientiek, onderwierp zich 24 dezer onvoorwaardelijk met volgelingen. Bevolking komt talrijk voor registratie op. Op 27 Maart werd uit Makassat aan het „Bat. N.bl." geseind: JEen patrouille in Boni pnder den adjudant Van Raamsdonk nam den 22en dezer gevangen JDaeng Maraka en twee bendeleden van Pam^ poncea. JDaeng Sitampa heeft