Krijgsraad Bij vonnis van den Krijgsraad te Magelang is de fuselier J. M. van den Bosch No. 65299, wegens feitelijke insubordinatie, veroordeeld tot de straf van 2 jaren militaire gevangenis. --- „Parto" Van dit tooneelwerk van Victor Indo,— zooals hij in het Soer. Hdsbl. wordt genoemd, — laten wij hier den korten inhoud volgen: Parto is de naam van den Inlandschen schrijver, tevens vertrouweling van den controleur B. B. Frans van Waning. Deze is een Javanenvriend en dus kunnen de inboorlingen bij hem geen kwaad doen. Zwak van karakter, kenmerkt zijn bestuur zich dientengevolge ook door slapte en gebrek aan waakzaamheid. Hij vertrouwt bijna onvoorwaardelijk den Inlander en leidt ook zijn jonge vrouw, pas sedert een halfjaar uit Holland, in dien geest op. Vooral Parto is in hun oog een ideale bediende. Bertha, de eigen, oudere zuster van Van Waning, is sedert een maand bij hem gelogeerd, heeft met haar scherpe opmerkingsgave intusschen aan het licht gebracht, dat Parto niet zoo vertrouwbaar en eerlijk is, als hij door het echtpaar Van Waning wordt verondersteld. Zij waarschuwt haar broer en haar zuster herhaaldelijk, echter vergeefs. Beiden handhaven, ondanks de onloochenbare feiten, hun blind vertrouwen in Parto. De controleur Van Waning handelt geheel volgens den ethischen koers in de huidige koloniale politiek, meent alles gedaan te krijgen van het Inlandsche volk door toepassing van allerlei humaniteitsbeginselen en zachte heelmeesterstaktiek. Als de ass.-resident Bosser hem bezoekt en over dienstaangelegenheden interpelleert, in verband' met een in de afdeeling, uitgebroken verzet der bevolking tegen een nieuwe belasting, komt het tusschen beide ambtenaren bijna tot een botsing. Bosser, de man van het oude regime, voorstander van „een politiek van de ijzeren vuist," draagt den controleur ten slotte op, persoonlijk een onderzoek in te stellen in de oproerige kampongs, en noode vertrekt deze daarheen. Uit een ontmoeting tusschen Parto en den Indischen wegen-opziener Krol, blijkt reeds in het tweede bedrijf, dat Parto's stille wensch is een; blanke vrouw, zij het slechts tijdelijk, te bezitten. Te voren betrapte de controleur hem zelf, terwijl hij vol geheime bewondering zich verdiepte in het bekijken van mevrouw Van Waning's portret. Ook Wiesje, de dochter van Bosser, die mede gelogeerd is bij de Van Waning's, heeft in al haar naïviteit verklapt, hoe zij Parto al eenige malen onwillekeurig Overviel, terwijl hij zoo lang en geboeid stond te kijken naar de Venus van Rubens, aan den wand boven de piano. In een scène ontdekt Krol bovendien, dat Parto clandestien voeling houdt met de geestdrijvers in de kampong, zoodat de beteekenis van een gezamenlijken optocht der bevolking naar den missigit hem niet ontgaat. Als de controleur op tournee is naar de streek, waar gisting woelt en verzet, terzake van de nieuwe belasting, blijft zijn jonge vrouw geheel alleen in het groote huis achter, want alle logees zijn vertrokken. 'sAvonds laat wordt er aan de deur van haar slaapkamer geklopt. Op haar vraag: wie haar op dat uur stoort, noemt Parto zijn naam en zegt een brief te moeten afgeven van den controleur. Hermine van Waning aarzelt op het vernemen van die boodschap geen oogenblik en opent de deur, neemt den brief in ontvangst en snelt daarmee naar haar boudoirlamp om hem te lezen. Onderwijl is Parto de kamer binnengetreden en sluit de deur achter zich, doet alsook een andere deur handig dicht, en steekt de sleutels in zijn zak. Nadat Hermine den brief gelezen heeft, waarin stond dat haar man enkele dagen langer zal moeten wegblijven dan oorspronkelijk het plan was, gelast zij Parto heen te gaan. Maar hij blijft. En nu ontspint zich een dialoog en ontwikkelt zich een scène, zoo ontzettend, als moeilijk met een enkel woord hier is weer te geven. In het kort: Parto tracht van de omstandigheid dat de controleursvrouw geheel alleen in huis is — hij had alle bedienden naar de kampong gestuurd — gebruik te maken, om haar te bemachtigen. Er ontstaat een tooneel van rustige zekerheid aan den eenen, van de hoogste wanhoop en vertwijfeling aan den anderen kant. Geen uitweg tot ontkomen ziende, rukt Hermine van Waning, waanzinnig van angst, een dolkmes van het wapenrek aan den wand en doorsteekt daarmede.... niet den brutalen snuiter van een Parto, maar zich-zelf!! ? ? Zoo valt zij als het slachtoffer van het ziekelijk vertrouwen, dat haar man stelde in zijn lijfbediende Parto. * * Op dit kunstgewrocht wordt Zondag 5 October, Soerabaja getrakteerd,—schrijft men ons uit die plaats. Soerabaja allereerst, omdat gebleken is bij de opvoering van „Karma la Dinde" dat hier het grootste aantal kunstonzinnigen is opgehoopt. Om nog even een blik te gunnen op de verheven schoonheid van „Parto" zij vermeldt dat er zinnen in voorkomen als deze: „Zij heft den dolk hoog in de hand en stoot zich dien in den boezem". „Het treurspel der smeden", „De roode brug", „Het geheim van de slotgracht" e.d. zijn er niets bij! Hoe l'ami Van de Wall het durft bestaan' voor de opvoering van dit prul der voddigste prullen een entree te vragen van f 4 (plus f 0.40 stedelijke belasting) zonder zichzelf af te vragen of men niet misschien onaangename opmerkingen zal gaan maken over deze al te vrijmoedige manier van geld „verdienen", is een ietwat duister punt. Karakteriseerend voor dezen Profeet van Petodjo is, dat dames haar costuums bij de goedkoopste firma moesten laten vervaardigen ; een gulden of vijfentwintig voor een Carmen-costuum was — volgens Hans — welletjes, 't Gevolg is geweest dat de costuums nu niet bepaald „je dat" zijn om er niet iets ergers van te zeggen. Ook de rekening vervoermiddelen (naar en van de repetities) moest zoo laag mogelijk blijven. Vandaar dat Van de Wall de vijf dilettanten in één kossong pakte, één op den bok. En niet één van die brave zielen protesteerde! Hij heeft t wat dat betreft wel getroffen met zijn luitjes. „Halen, halen wat 'er van te halen is." Zietdaar het devies van dezen gootwaterdramaturg. Teekenend is het volgende. lemand die best in staat is een tooneelwerk te beoordeelen, vroeg aan Van de Wall of hij „Parto" mocht lezen, waarop het antwoord luidde : „Gerust, mits niets publiceeren." Zóó zat de man in angst dat zijn „oeuvre" dan tot 't laatste draadje zou worden uitgerafeld. Als dit stuk, dit wonder van stompzinnigheid, holheid, ultra-nonsensicaliteit etc. etc. niet valt met een snelheid van 5000 K. M. per seconde, dan kan voortaan iederéén ieder x-beliebig stuk te Soerabaja opvoeren. --- Van de hand gewezen. Het verzoek van den inlander Resodikromo alias Wagie om gratie van de straf des doods, waartoe hij bij vonnis van den Landraad te Blora wegens moord werd veroordeeld, is van de hand gewezen. --- Landraad. Benoemd tot buitengewoon substituut griffier van den Landraad te Salatiga Mr. H. W. Nieuwhuis. --- Eduard Jacobs in de modder. Men schrijft ons uit Soerabaja: Dit is niet zoo iets heel bizonders, daar deze satyrieke grapjas nog al vaak in d* modder wroet. Maar de manier waarop hf" er ditmaal, en letterlijk, in is geraakt, .wel de moeite van het vertellen waard. Het heele hotel Sarkies was Maandagavond overeind. De satyriekeling, die niet bepaald is wat men noemt een aangenaam, beleefd en welopgevoed mensch, zat voor zijn kamer zijn buurman „toe te spreken", zoo luid alsof hij een openluchtmeeting leidde, en in termen, waarbij vergeleken de vocabulaire van een Amsterdamsche vischvrouw-in-drift eenvoudig een verzameling teedere, streelende woordjes is. Voor 't hotel hielden de voorbijgangers stil, de gasten kwamen uit de eetzaal en uit hun kamers om zich te vermeien in de gratis voorstellig, die véél natuurlijker was, véél meer in de echte „Jacobs-stijl", dan alles wat deze „zanger" tot dusver in Indiö had ten gehoore gebracht. Ten slotte stapte de buurman op den „satyrist" toe, greep hem ietwat hardhandig onder de kin en deponeerde het sujet met een geenszins onbelangrijke vaart op de vloertegels van zijn voorgalerij. Hij krabbelde overeind, doch was blijkbaar nog niet overtuigd, en begon derhalve het woord te richten tot een gast van den buurman. Nu trof Jacobs het al heel ongelukkig, dat die gast slechts over een beperkte mate van geduld beschikte, hetgeen onze satyrist al aanstonds bemerkte toen hij een paar tikken op zijn wang kreeg die hij heelemaal niet humoristisch vond, en vervolgens door de lajar heen op 't erf werd gekeild. Daar lag hij te brullen van: „Ik zal je wel krijgen, je zal van me hooren", e.d., waarop de gast het schreeuwerige heerschap nog even dermate „aanraakte" dat Eduard, pardon, Edouard, een keer of drie over het vochtige erf rolde. Toen was hij uitgepraat. Het is heusch geen wonder als hotels aan dergelijke „artisten" geen kamers willen verhuren. Jacobs' contract met de Vriendt's Ueberbrett'l Ensemble is jl. Zondagavond geëxpireerd. Het „vuiltje" vertrekt binnenkort naar Europa. Degenen die dat heertje als reisgenoot aan boord krijgen, zijn wel voor hun plezier uit. --- Dankbaarheid. Bij een Europeesche dame kwam een vroegere baboe voor één nacht een onderkomen vragen. Dit werd haar vriendelijk verleend, Maar den volgenden morgen was de baboe verdwenen met allejuweelen, welke die dame -veiligheidshalve steeds onder haar hoofdkussen bewaarde. De politie van Mr. Cornelis slaagde er echter in de dankbare baboe te achterhalen en vond de juweelen nog in haar bezit. --- Tinwinning op Banka. Wij ontvingen heden het Jaarverslagder Banka tinwinning over het exploitatiejaar 1911/1912. Plaatsgebrek verbiedt ons heden dit uitvoerig te bespreken; wij denken er later op terug te komen. --- De Engelsche Consul-Generaal. De Heer Beckett, benoemd tot Britsch Consul-Generaal te Batavia, zal ongeveer den 20en dezer van Bangkok naar Java vertrekken, — meldt de Straits Times. --- Uit Buitenzorg. Onze correspondent schrijft ons dd 4 October jl: De heer Russer, die heden als politieopziener aftreedt, heeft gister een inlander ingerekend. Als verdacht van den diefstal van f6O en van eenige aan Dr. Deuss toebehoorende gouden voorwerpen ter waarde van f 150 werd een vroegere bediende van Dr. Deuss, Entong, aangehouden, doch daar geenerlei aanwijzing tegen hem bestond, werd de zaak voor den politieopziener moeilijk. Ten laatste liet de Buitenzorgsche Sherlock Holmes den verdachte . 5 vingerafdrukken op een papier achterlaten, bekeek het papier daarna met de noodige ernst, vergeleek het met een niets beteekende photo, beschuldigde Entong van den diefstal.., en deze, denkende : „de zaak is nu verloren," legde een volledige bekentenis af! De dader van de in Juni jl. plaats gehad hebbende diefstal van f 700 is thans ingerekend. --- Residents-benoemingen. Zooals men weet, zullen eerlang wederom een viertal Residents-benoemingen moeten plaats hebben, wegens de a.s. pensionneering der tegenwoordige titularissen van Solo, van Rembang, en van Semarang, en de benoeming van den Resident van Djokja tot lid in den Raad van Ned. Indië. Een welwillende „bron" is zoo goed geweest in onze ooren te murmelen de namen der gelukkigen die de opengevallen en binnenkort openvallende plaatsen zullen gaan innemen: Djokjakarta is bestemd voor den Heer B. L. van Bijlevelt, thans Ass. Resident van Bandoeng. De Heer Bijlevelt is sinds Juni 1907 Ass. Resident, en springt dus nagenoeg allen die in 1906 tot dat ambt werden benoemd over het hoofd. Soerakarta krijgt den Heer C. J. Peith als Resident, thans met verlof in Holland, te voren Ass. Resident van Buitenzorg. De Heer Feith staat nog 6 nummers achter zijn collega Bijlevelt op de ranglijst. Hij heeft dus eveneens niet te klagen over langzame promotie. Residentjvan Semarang wordt de Heer P. K. W. Kern, die als Ass. Resident aldaar, en Voorzitter van den Gemeenteraad, de zaken daar ter plaatse heeft leeren kennen. Alle drie de Heeren werden in 1889 benoemd tot Asp. Controleur. Heel slecht is de promotie voor hen dus niet geweest. De Residentie Rembang wordt toebedeeld aan den Heer H. Altman, die na het geruchtmakende ontslag van den Heer W. H. L. Johan, dezen te Toeban opvolgde als Ass. Resident. — „De Heer Altman wordt dan waarschijnlijk thans door den tegenwoordigen Rtesident opgeleid in de leer, hoe men iemand die door S. L-ërs met golloks is doodgeslagen, ¦na zijn dood nog het besef kan bijbrengen, dat zyn moordenaars de zachtmoedigste en beleefdste menschen van de wereld zijn ?", waagden wij te vragen. •— „De Heer Altman wordt Resident Van Rembang", hield onze „bron" vol. „Over zijn optreden gedurende den tijd dat de tegenwoordige Resident nog te Rembang zetelt, laat ik mij niet uit. Hoe hij zal zijn als hij zélf baas is, zal men dienen af te wachten. Maar ik heb zoon idee, — murmelde de „bron" zachtjes, — dat hij den liefhebbers van hout-gappen, en toko's plunderen, pardon : „léegdragen", en „keetschoppen-in-het-algemeen" niet zal mee vallen ...!" — „En hangen er misschien nog andere promotie-berichten in de lucht," vroegen wij verder. — „Promotie niet. Na deze vier Residents-benoemingen zal de sluis wel voor een heelen tijd dicht gaan. Wel geloof ik, dat het niet heel lang zal duren of de Heer Johan wordt herplaatst. Als hij die zaak te Toeban wat verstandiger had aangepakt, en overplaatsing had aangevraagd, omdat hij, naar de inzichten van zijn Resident handelende, niet kon instaan voor de orde en rust in zijn gewest, dan zeu hij er zelfs het beste zijn afgekomen van de twee.... Zijn optreden was onverstandig, meer niet, en ik geloof niet* dat het hem erg zwaar wordt aangerekend, of dat het zwaarder zal worden gestraft dan met een korte poos „wachtgeld"...." Hier hield de „bron" op te vloeien. Wy zullen t.z.t. wel zien of hetgeen wij er uit opvingen zuiver was. Wij hebben zoon idee van wèl. --- Gevonden voorwerpen. Drie sleutels aan een sleutelring met een zilveren haak, terug te bekomen aan de Politie-Hoofdwacht; een linnenzak met het adres: -de Jager, Oost-Indisch ambtenaar bij den heer J. E. Bijlo, Laan de Riemer no. 8., en een wandelstok, aan het Commissariaat der 4e Afdeeling. --- Een onverwacht gelukje. Binnenkort zal vendutie worden gehouden ten huize van den kassier Sonneveld te Meester Cornelis. Ten einde de verkooping meer te doen opbrengen, gaf deurwaarder Coppers de leiding in handen der firma Van Slijpe & Co. Gisteren begaf de deurwaarder zich met een vertegenwoordiger van genoemde firma naar de woning, eertijds door het echtpaar Sonneveld bewoond. ' Daar werd bij het nagaan der inveq^aris in een boekenkast gevonden ... een zak, inhoudende 500 sovereigns, een bedrag dus van 6000 gulden. De deurwaarder stelde deze som in handen van den Officier van Justitie. De directie der N. I. Escompto Mij. die zeer verheugd was met dit onverwachte voordeeltje, zal den Heer Coppers waarschijnlijk wel niet vergeten in haar blijdschap. --- S. Ladministratie. Te Tjelintjing is de administratie van de warong der S. I. ook al in de war geloopen. Onder de leden heeft dit groote verbittering gewekt; Even woedend zijn de S. L-ërs gestemd over het volgende: Een hadji te Bekasi stelde de politie in kennis met het geknoei van een collegahadji met gelden der S. I. De laatste werd veilig achter slot gezet, om verdere malversaties te voorkomen. De bedrogen leden kwamen nu nota bene nog heel naïef bij de politie hun verloren dubbeltjes terugvragen ... Maar de politie verwees hen naar het bestuur der S. I. Daar krijgen ze hun geld natuurlijk me t rente weer terugbetaald. Kun je denken! --- Een huis ingestort. Te Mr. Cornelis stortte een huis in, en bedolf drie Inlanders. Na eenige moeite gelukte het echter het drietal te bevrijden. Zij waren er met enkele kneuzingen afgekomen, waarvan echter gèèn levensgevaarlijk was. --- Het droogdok Soerabaja. In de Times of India van den 7en September lezen wij het volgende omtrent de reis van het voor Soerabaja bestemde droogdok: Het drijvende dok Soerabaja arriveerde den 4en September te Aden, komende van Suez. Het dok, gesleept door de sleepbooten Atlas en Titan, verliet einde Juni Nieuwediep; deed Algiers, Port Said en Suez aan. Het zal vermoedelijk deze week naar Colombo vertrekken, en vandaar via Sabang, Singapore en Batavia naar Soerabaja worden gesleept. De gemiddelde snelheid was 3 1/ï knoop; de grootste afstand, in één dag afgelegd, was 110 mijlen. Nabij kaap Vincent was de vaart zeer gering; daar werden slechts 36 mijlen in 24 uren afgelegd. De reis door het Suez-kanaal ging gemakkelijker dan werd verwacht; ondanks een mankement aan de machine, hetgeen ten gevolge had dat het dok in aanraking kwam met den oever. Het blad geeft dan een technische beschrijving van het dok, welke wij hier achterwege kunnen laten. Het volgende willen wij nog even memoreeren: „Ten gevolge van een staking werd de aflevering van het dok een jaar vertraagd, waardoor het oorspronkelijke plan niet door kon gaan. Volgens dit zou in het dok een kleiner dok worden geplaatst, dat in Amerika gebouwd en naar Amsterdam was gesleept; in dit tweede dok zou een drijvende kraan worden opgesteld, welke evenzeer voor Indië was bestemd." --- Politie-nieuws. Een zakkenroller werd gevat, toen bij te Pintoe Besar bij een Chinees zijn slag trachtte te slaan. — Een Chinees, die te Priok te haastig in een prauw wilde stappen, viel en bezeerde zich ernstig. —Te Manga Besar schrikte het paard van een sado, met het gevolg, dat paard en wagen in de droge sloot naast den weg vielen. De inzittenden bezeerden zich niet ernstig. — Amid, een bekend zakkenroller van Tanah Abang, werd te Djembatan Batoe gegrepen, nadat hij een Arabier een lederen portefeuille, inhoudende f 20.75 en twéé Arabische postwissels groot f 550. —, had ontfutseld. Er werden echter geen contanten op hem bevonden. — Een losgebroken Australisch rijpaard veroorzaakte te Passer Baroe heel wat consternatie, maar veroorzaakte gelukkig geen ongelukken.—Tegen een mantri politie op een particulier land teKebajoran werd door de bevolking een klacht ingediend,, wegens het wederrechtelijk eischen van diensten bij het bouwen van zijn woning. Bovendien moet hij twee zieke paarden hebben gekocht,' waarvan bij het vleesch liet verkoopen. — Aan den heer B. werden een horloge en eenige gouden sieraden ontstolen. Dief en goederen werden achterhaald. —Te Bidara Tjina trachtte een gewezen stalhouder een juist door hem verkocht paard weer te stelen. Een agent snapte hem echter, toen hij het dier wilde wegvoeren sn rekende den paardendief in. ---