's GRAVENHAGE den 4 Januarij. Men verzekert dal, behalve de reeds vermelde hoofdofficieren, ook dc luitenant-Generaal baron v» 0 Pplegtjfheid der jonge Princes den 10 Februarij plaat9 hebben als wanneer het huwelijk van Koningin Victoria' met Prins Albert verjaart. --- FRANKRIJK. Den 15. dezer vangt de Procedure van Darraès voor het Hof der Pairs aan. - 7 K. 11. Mons. de Hertog van Chartres is dan 4- dezer door Doctor B.usquet ingeënt üit Algiers schrijft men het volgende : op onzen laatsten togt in 't gebergte, vond een onzer jagers te p_iard een zak , bij eene lent, die geheel verlaten was, in een boek liggen. Hij bekommert zich niet over den inhoud , maar werpt den buit achler 't zadel, om er mcè weg t« rijden ; doch onder 't sjouwen met do zak bemerkt bij leven , en zie , er zat cenc jonge vrouw,.,,„ een valies mcl 10 a 12 duizend franken in.' De onthutste Arabier, wiens eigendom hier zoodoende verloren ging, had vrouwen schat, bij de vlugt in dc loop gelaten. Do Damo werd lerug gezonden, het geld onder dc kameraden verdeeld — Dc Heer d' Olozaga , door de Koningi,, ¥au Spanje benoemd , tot haren boitengèwonen Gezant eu gevolmagligd Minister, heefl beden aan den Koning zijne geloofsbrieven , in bijzonderen gehoore , overhandigd, en is alzo_> ook in die kwaliteit nu erkend. Dc Koningin en de verdere vorstelijke familie hébben don Minisier mede ten gehoore gehad. — Uit Pau schrijft men . dat de sinds eenigen lijd gestaakte herstellingen aan hel kasteel van Hendrik den IV. weder ijverig hervat worden , aangezien men meent, dat de Koning in do' maand Mci aanstaande daar eenige dagen met de Koningin en Mevrouw dc Prinses Adelaïde zal gaan doorbrengen. — De zoon van den oud-koning van Napels Joachim Murat, is voor cenige dagen te Calais uit Engeland aaangekomen. — Het huis van Jeanne d'Arc te Dourency wordt dit jaar wederom hersteld en in behoorlijke orde gehouden. --- Ingezonden Stukken. TERHEIJDEN, 5 Januarij, 1841. Beschouwingen over het Lager Onderwijs. ( Vervolg van ons vorige Nommer.) Gelukkig heefl het meer verlichte en gemoedelijke deel der Protestanten helderder en gezonder begrippen over hot onderwcrpelijk vraagstuk. Deze misgunnen ons de vrijheid onzer denkwijze niet; zij zien de kluisters , die ous knellen , en bieden ons de hand , om ze le helpen verbreken. Zij valten e!e schande der onderdrukking; zij hooren de klaagloonon der Kalho'iken ,1| en vtcez-ett hun gemor. Zij erkennen »en voor grondwettige broederen, en streven Mar eene broederlijke behandeling. Zij zijn bel twig|CT moede over geschilpunten, duidelijk door de: grondwet uitgewezen , en, met het oog <»p de grondwet, willen zij vrijheid en gelijkheid Voor allen, en inzonderheid voor de andere helft van Nederlanders, wier langmoedigheid al l*e lang op den loots stond. — Maar sommige "ijzinnigc Protestanten |gaan Ook verder; zij doorschouwen de bestaande leemten in on* onderwijs , gelijk deskundige vreemdelingen dit doorschouwd hebben. Nederland boogt op zijne godsdienstigheid, zeggen zij, en ziedaar bet godsdienstig onderwijs van zijne scholen verbannen 1 Want deze Protestanten houden met ons niet voor godsdienstig onderwijs bet een of ander smaadw oord, tegen Pauzen , Monniken of Jesuiten uitgeworpen ; neen; dit beteekent bij hen, eten als bij ons, niets anders , dan personele wrevel eens zwartgalligen schoolmeesters , en heen in hun oog geene andere strekking , dan het verwekken van wantrouwen en verbittering, even strijdig met den geest van hel Protcstantismus, als van het Kalholicismus. Trouwens zulk eene zoulclooze spotternij is altoos noodlottig, en moet ook den proteslanlschen jongeling, door de uitheemsche en ongerijmde denkbeelden , welke hij wegens de Katholijken opvat, tol verbijstering en geestdrijverij voeren. Neen , eene zoo hartsloglelijke houding kan uiet dan ten nadeele van alle godsdienst uitloopcn ; de kwalen, waaraan ons onderwijs laboreert, worden er niei mede verholpen, maar oucindig verergerd , en bovenal eene kwaal, waarover ook de nadenkende proleslanl klaagt , le weten het gebruik van verkeerde schoolboeken, waardoor ons onderwijs niet sleehls door ous auti- Katholijk, maar door alle protestanten , die aan stellige geloofspunten hechten, anti-Christelijk genoemd wordt. Die Protestanten vreezen het rationalistisch ongodistendom, dal over Duitschland spookl, en bespeuren min of meer duidelijk de tint hiervan in onze schoolboeken; dat onbestemd Christendom , welk er in wordt voorgesteld , bevalt hun niet, omdal onverschilligheid en ongeloof in deszelfs gevolg treden; zij witten zekere .grondwaarheden , en die schoolwerken bieden ze al niet meer aan ; zij willen stellige godsdienst , en vinden niets dan neg-tien en twijfelin- Ren. Ziedaar , waarom ook de Proleslanl over ons onderwijs huivert, en in hetzelve een' voortkruipenden kanker bespeurt, die alle positief stelsel zal doorknagen , bijaldien er geene spoedige genezing wordt aangebragt. — Indien dan de Proleslanl er zoo overdenkt, wal zal het gevoeleu der Katholijken wezea , voor wier kinderen men niet slechts huune godsdienst zwart maakt, maar verder ook dc kracht dier heilige waarheden ontzenuwt, welke die kinderen, krachtens hun geloof, als ler zaligheid uoodzak-ilijk, moeien weten eu aannemen; ik zal bij eens opnoemen de goddelijkheid *a*»i Christus ? Ja, de Proleslanl klaagt ca klaagt met reden, maar de Katbolijk klaagt met meer reden. Het Protcsiaulismus toonde zich •mtner meer rekkelijk in het leerstellige, en ■telde zelfs zijne geloofsartikelen steeds mcl scJtroomvalligheidj de Kalholijk beeft zijne vasle, I'legtiglijk bepaalde punleo; geeu haarbrced w'jkt hij hiervan af, of hij houdt op , Kalholijk **■**' zijn ; slechts in één punt moet de Kalholijk onverdraagzaam wezen : -— iv de Waarheid; wanl dc Waarheid-zelve is uit haren aard onverdraagzaam. rjen pro(Cg(ani tan iie[ nog eenigermate aJen, dal de beslaande schoolonderwijzers uit *J e gezinjijgjj zjju voortgesproten, dat de gebruikt worden(je schoolboeken uil Proleslanlsche pennen 'oonßcvloeid ïijri. ,)eBI kmneu deslagen meer van tci*z,jjc |oe. maar de j^alUotijk wordt den'-1' d^ .aaUßeyaJleu iooe z'i,ie ■J'u*srs!e v'Jail-> de slem des onderwijzers is een dolk, den Kaltl«lijken kleinen regt naar het ha,.. steekt t het vergif, dat de schoolwerken aanbieden, is den Kalholijk louter vergif, door de tong van den beslissenden scholarch in de jonge harten uitgestort. Het oude onderwijsstelsel kan dan niet blijven; het is anti-Katholijk en anti-Christelijk. Maar nog niet genoeg , het is ook anti-maatschappelijk. •» De godsdienst is de beschermster der » wetten , en de hechte kolom der stalen ; zoo » dikwijls hel anker der godsdienst geroerd werd, b zoo menigmaal dobberde het schip van staat,'' zegt Strada. Daa deze waarheid is zoodanig erkend, en door de ondervinding dermale-bevestigd , dat wtj er hier niei verder op behoeven le drukkeu. — Maar, wat ziet men beden in onze maatschappij? Niet zekere neiging tot liet ueologismust Niet ecu' geest van wederslreviug aan het gezag ? En meent , dat bet onderwijs hiertoe niet aanmerkelijk zo'ufle hebben bijgedragen ? En wat zoude op den duur de slotsom worden ? Algemeene verbroedering_ hebben sommige Eulliousiasten van het beslaande stelsel gezegd ; maar, voegt de gemoedelijke denker er bij , cene verbroedering len koste ran alle beginselen 1. Ja men zou elkander eindelijk ontmoeten , doch waar 1 Aan bet graf van alle godsdiensten , aan het altaar van bet Niet, m het Pandaemonium. Het is niet noodig hierbij te voegen , dal hiermede alle maatschappelijke banden zouden verbroken liggen , dat alle wellen en verbintenissen, daar zij bare kracht alleen aan de godsdienst ouleenen , van zelf zouden vernietigd zijn , en dat wij wezen zouden, wat sommige volken vau Europa reeds geworden zija , — een jammerlijke warklomp. Men moge hier legen invoeren , dat van dat alles bij ons de sporen loch nog zoo duidelijk uiet zijn. Wij antwoorden , dat koele volkcu meer tijds behoeven , om door liet vuur der hartstogten iv vlam le geraken. Wij treden op den weg, waar anderen hun verderf reeds gevonden hebben. Dezelfde oorzaken moeien wel eindelijk dezelfde gevolgen na zich slepen. Driedubbel belangrijk is dus de godsdienstige opvoeding , maar echter kan geen godsdienstig onderwijs gegeven worden op gemengde scholen. Men kan in zijne godsdienst niet vrij ziju, wanneer men gedwongen wordt lot hel aanhooren der godsdienstleering van anders denkenden. Geen onderwijzer kau in ouzen grondwettigen staat of Kalholijk of Protestantseh dogmatiseren , of hij biudert niet slechts hot geweten, maar sloort ook de vrijheid van dou scholier, die de voorgestelde leerslelliugenaiiiet aanneemt. En, wanneer de onderwijzer nu een' middenweg zoude willen kiezcu , eu eene zoogenaamde verdraagzaamheid piedikeu, zoude hel mcl de godsdienstige opvoeding nog veel slimmer loopen; immers tusschen verschillende of tegenstrijdige leerstelsels is geenc vereeniging , geen vrede denkbaar; die stelsels blijven bij cene gezonde uillegkunde, even als twee evenwijdige lijnen , altijd even verre van elkander verwijderd. Kweekelingen , die aau zulk onderwijs hel oor zonden blijven leeneu , zouden zachlkeus don slaap der onverschilligheid insluimeren , en bij hel ontwaken beviuden , dal zij — Godverzukers zijn. Nog eens dan , het; beslaande onderwijsstelsel mag niet in stand blijven. Maar wat moei dan gebeuren? Men ziehier in het kort onze gedachten. Dat het gouvernement zijne scholen hebbe, maar gobiede, eu op de nakoming yan dil gebod streugelijk wake, 1° dat gedurende jden schooltijd geen bock hoegenaamd gebruikt worde, dal over godsdienst handelt; 2** dat tle onderwijzer gedurende de scbuoluren over geene godsdienst spreke, llet is vooreerst niei moeijelijk, noch ondoelmatig, werkjes over nuttige en. aaugename onderwerpen iv l'; rigten, zonder dat de godsdienst, zich er inmonge; de kinderen behooreu toch oofc ongewijde kundigheden op te doen. Ten andere zien wij hierin geen bezwaar, maar veeleer cene verligting voor den omleiwijzer. Hij winl hierdoor lijd om de zijnen methet wetenschappelijke bezig te houden ; en hieruit vloeit meer mit voor den leerling, en gemak voor den meesier. Overigens belette dezen nieis, om, buiten schooltijd, voor de kinderen zijner geloofsgonooten te catechiseren. Dit zoude hem zelfs aanspraak kunnen geven op een hooger salaris , en dus zijn beslaan verruimen. Dat het aan iedere gezindheid vrij sla, scholen op eigen kosten op te rigten , en daarin onderwijzers hunner te plaalsen. Maar dat dit volkomen vrijsla; alle belemmering ware hier wederom'hinderlijk, en zoude geheelde vrijheid hersenschimmig kunnen maken. — Deze vergunning is noodzakelijk , want, om maar iels te noemen: stel eens hel geval (en dit is vooralsnog jn vele gemeenten eene dat de gonvernementsonderwijzer eener plaats, waar vele Katholijke kinderen woonachtig zijn , Protestant is, boe zullen dan anderzins die Kalholijke kinderen behoorlijk in hunne godsdienst onderwezen worden ? — Doch men late de zorg dezer bijzondere scholen en der onderwijzers aan het hooge geestelijke besluur van het respective kerkgenootschap. Alzoo zullen kuiperijen eu minachting vau den onderwijzerstand , die soms uit le groole vermenigvuldiging der scholen zouden kunneu geboren worden , door hel gezag der kerkvoogden worden geweerd. En ja , het ouderwijs zelf zal er bij winnen. Immers de landsonderwijzcr is geschikt en ijverig , of hij is dit niet. In het eersle geval zal hij zijne oefening en toewijding meer en meer doorzetten , teneinde, of de privaatschool te weren],. — en dat zal hij in kleine gemeenten 'kunnen , — of ora de bijzondere school onder de zijne le houden. Ontbreekt dm landsonderwijzcr geschiktheid of ijver voor zijne school , dan zal ler verhelping dezer gebreken niets kracbldadiger bijdragen, dan het daarstellen eener privaalschool naast de zijne. In alle gevallen moet bij concurrentie de naijver in hooge mate opgewekt, en alzoo het onderwijs in dezelfde male bevorderd worden- Dit zit in don aard der zake, en is duidelijk door de ondervinding. Wij kennen onderscheidene gemeenten, waar men zich jareu lang in velerlei opzigt over dc onderwijzers heeft lc beklagen gehad ; waar de mingegoedc hunne kinderen in volslagen onwetendheid moeien lalen ppgroeijen , en meer gegoeden de dure penningen olferen , om hunne kinderen le laten uilwoncii. Zulk een ineonvénient zal weldra verdwijnen; want bet spreekt van zelf, dat op dergelijke gemeenten de veordeeligste kans voor don privaal-onderwijzer open staat. — En zoude men zelfs in dit stelsel niet een punt vau spaarzaamheid kunuen vinden ï lels, wat ons, tegenwoordig , zoo wonder zoude le slade komen ! Zoude hel Gouvernement ten minste op den duur niei eeuige scholen kuunen sluiten; eenige ondeiwijzersposlen afschaffen ? Eu zou vervolge:* hel gelal der .schoolopzieners gecne vermindering kunnen ondergaan ? — Welk eene bezuiniging zoude dit niet te weeg brengen ? Eon.--bezuiniging, die, in vele andere lakkei* vruchteloos gezochti hier zioh van zelve zoude aanbieden. 'En meu zegge niei, dat dit len nadeele van den een' of anderen zou kunnen uilloopen. Hel algemeen welzijn laat zioh niet ondergeschikt maken aan het individueel belang. — Hoeveel lieden zullen daarentegen een eervol bestaan vinden op de privaatscholen ? Maar één iets is nog overig , wal men md eenigen schijn van billijkheid logen ons gevoelen hooft doen golden. Partijzucht en Godsdienstliaat, zegl men , zullen er door Jbeiorder.i worden. En tiil schijnt ook wel zoo, bij eene oppervlakkige beschouwing. Maar, zoo wij wat dieper doorblikkeu, elan vinden wij dozo vrees niet zoo zeer gegrond. Ik wil dan eens onderstellen, dat in eene gemeente van gemengde gezindheid eene Katholijkjeen Protestantse!»-school bestaan , in welke de Godsdienst wordt onderwezen. Wat zal hieruit volgen ? Vooreerst , dat de kinderen van verschillende gezindte minder met elkander verkeeren. Maar is dit een kwaad ? Zeker is het al dadelijk meer overeenkomstig met den geest van hel Katholicismus; En is het een kwaad voor de Proleslanten , wien het Geloof ter harlegaal? Moeten die Protestanten niet vreezen , dat htinc kleinen door Katholijke gesprokken in verwarring en bedwelming zullen geraken , die Protestanten , die de Katholijke geschriflen zoo verre van hunne kinderen weren ? — Maar door het onderwijs, dal zij ontvangen, zal fanatismus geboren worden" ?— En wie zijn het, die dit tegenwerpen? Protestanten, namelijk ztj , die zoo zeer op Godsdienstige verdraagzaamheid, op broederlijke eenstemmigheid, op Christelijke liefde roemen! Hebt gij den ganschen omvang uwer tegenwerping wel ingezien , mijne Heeren ? Ziel gij niet, dal gij uw eigen geloof mede aanrandt? Wanl die godsdiensthaal zoude dan uit het onderwijs zelf der godsdienst moeten ontslaan; maar als nw geloof louter liefde ademt, dan zult gij geen haal verwekken. En ons geloof is u bekend , het schittert op den kandelaar der Kerk; onze godsdiensl leeraart dc volmaakte Christelijke liefde ; zij veroordeelt baat ni afkeer; zij leert, niemand om zijne beginselen te doemen , maar voor allen le bidden. Zij stelt alle menschen, ook de Protestanten voor , als onze naasten, als broeders, als [kinderen van denzelfden Vader; zij veroordeelt niemand, zelfs hem niet, die in de dwaling sterft; alleen de dwaling-zelve mag zij niet goed keuren , maar zij wreekl zich over de dwaling door de wapenen der overtuiging en des gebeds. Bijaldien zulk ccire godsdienst den jongen harlen wordt ingeprent, en zij zullen onzer zijds zoo ingeprent worden ; — hiervoor waarborgt de bekende gemoedelijkheid onzer Kerkvoogden — kan er dan gevaar in dit onderwijs steken ? En zoo gij dan uwe godsdiensl, die gij zoo bij uitstek verdraagzaam noemt, ook geheel dus doet onderwijzen , iels, waaraan wij niet willen twijfelen , zal dan de burgerlijke eendragt hinder lijden? Neen, niet de godsdienstige mensch wordt de onderdrukker zijns medebroeders; maar de gewetenlooze, | wien dc godsdienst ten spol is. Niei hij, die uit beginsel van dweepzucht is verwijderd , maar hij, die in het vernederen en versmaden van andere godsdienstbegrippen zijne godsdienst stelt, zal dweeperij voorttecllen. Niet degene, die ora des gewetenswille zijnen andersdenkenden broeder mint maar degene die bern haat en scheldt, omdal hij anders denkt , zal twist en Iweedragt zaaijen. Men zorge dan van weerszijde voor onderwijzers, die de Christelijke liefde tot leus voeren, en de maalscbappelijkc vrede zal niet gestoord worden. De leerlingen zullen niet slechts het oor leenen aan de woorden hunner meesters , maar ook hun oog vestigen op derzelven voorbeeld , en dit voorbeeld lot rigtsnocr nemen. Alzoo zal de Ncdeilandsclic-Maalschappij een fraai godsdienstig tooneel kunnen opleveren. Men zal naar verschillende scholen gaan, even .als men naar verschillende kerken gaat, maar bctgene men aldaar opdoet, zal men sleehls lot eigen zielenvoedscl aanwenden , door hel inwendiglijk le overwegen ; men zal zal er geen wapen van maken, om den andersdenkenden er mede (c wonden; in een woord ,de godsdiensl zal in stille beoefening , niet in geruchtmakende haar'..loverij bestaan. — Maar zoo onverhoopt en dc Kalholijk en dc gemoedelijke Proleslanl , en alle vrienden der grondwet, in hunne billijke verwachling eens werden te leur gesteld — dan wij verwachten dil geenszins , wij durven hel zelfs niet vreezen — maar loch, indien zij allen eens werden te leur gesteld, wat zouden liet gevolg wezen? Hnnne klagten zoude zeker veel harder beginnen lc klinken. Het huissclijkc gemor, dat zoude verwekt worden, [zou in openbare kreten losbarsten ; afschuw en vcronlwaarding zonden neerstorten op zekere partij, wier hatelijk vooroordeel het tecderste punt der constitutie krachteloos zoude gemaakt hebben. Want, zoo lang Vrijheid van Godsdiens l in onze Grondwet met gulden letteien zal pri lien , zal hij, die den regten zin dezer woorden vat, in die zelfde gulden letteren ook Vrijheid van Onderwijs lezen; daar hetgeen beloog behoeft, dat deze beide vrijheden tweelingzusters on onafscheidbare gezellinnen zijn. — En wat thans in een eerbiedig adres verzocht is , zoude dan , w/j twijfelen er niet aan , worden aangedrongen door petitien van iwce derde der bevolking onderleekend , teneinde den volkswil in de.zelfs gcheele kracht le openbaren. Dan wij wenschen vuriglijk, dat eene kalme natie hare toevlugt niet zal behoeven te nemen [lot een middel, dat, hoe grondwettig ook, altoos geraasmakendezal zijn , en hier en daar verbittering zal le weeg brengen ; wij hopen met grond , dat de moeste invloedhebbende mannen zullen begrijpen, dat wij onder eene Grondwet leven , welke m n nog onlangs ten aanhoore der nalic naar geest en leller zoo pleglig heefl bezworen. Die eed zij allen heilig: die grondwet leve naar geest en lelter! Dezelve zij eene waarheid I Willkm 11. wil het zoo; dit bewijzen Hoogstdeszelfs daden. Hij begrijpt dat zijn Koningschap daarop berust. Dal ieder omlerdaan dcs Konings begrijpc , dat ook zijn burgerlijke leefregel de Grondwet is ; dat hij niets mag doen of willen builen de Grondwet. En zoo begeereu wij niets nadrukkelijker , dan dat binnen korl alie geschrijf zal mogen ophouden nopens hel lager o nder** ijs, door de algeheele vrijmaking cr van ! ---