VERSPREIDE STUKKEN UIT DE GESCHIEDENIS VAN TILBURG, DOOR E. VAN LINDEBURG. lste Vervolg. Evenals telken jare geschiedde, waren door .„Willem, door Gods genade Landgrave en Stadhouder tot Hessen , Grave van Hanouw, Furst (vorst) tot Hirschfelt, Grave tot Catzen Ellebogen , Heere en Baron der Baronnie van Tilborg en Goirle etc. etc. etc. generaal van de Cavalarije van de staat der vereenigde Nederlanden etc. etc. etc. aangestelt tot schepenen over de Heerlijckheden van Tilborg en Goirle voor den jare 1739 : Mr Diderick TJlaeus, president-schepen, Govert Bles, vice president, gezworen klerk of gemeente-secretaris, en tot schepenen Arnoldus van Asten, Johan Adriaan van Meurs en Arnoldus van Meurs", terwijl Casper Ingenhousz als ontvanger fungeerde. Boven allen stond de drossaart Peter van Hoven , die veeltijds zijne woonplaats had te Hilvarenbeek, om welke reden het wel eens gebeurde dat brieven aan het adres van den Drossaert gericht, werden bezorgd bij den Vorster of gemeente-veldwachter Perrolet. Dit vooraf ter kennismaking met eenigeu onzer vroede voorvaderen. Nu geschiedde het dat in Mei des jaars 1739 door een dweeper , een grappenmaker of door iemand die de vervolging tegen de Katholieken wilde aanstoken — welk laatste steeds is beweerd , daar men in het toen nog kleine plaatsje, ten spijt van alle pogingen en in weerwil van de groote belooning toegezegd aan den ontdekker van het misdrijf, nooit den dader heeft kunnen ontdekken — een brief werd „gestoken des nagts door de deur bij den Vorster Perrolet", welke ongeveer het volgende inhield : //Bekent maken aan den weledelen gestrengen Heer en Mr. Pieter van Hoof, drossaert van Tilborg en Goirle etc. ingevolge soo hebben daar eenige Luijden geweest, die een processie hebben willen opstigten om naar Kevelaar te treeken uijt insigt dat alhier is afgeleesen aan de gebooden, dat geene oude todden of vodden mogten te koop gebracht worden om de pest uyt het land te houde, soo soude sy dit werck tot dien eijnde voltrocken hebben om de pest uyt het land te houde, UL. of'niemant is buijten geslooten, zoo hebben sij gehoort dat daar placaeten van sijn , dat sulcx niet mag geschiede daar sij alle onnoosel in zijn want alsulcke placaeten noyt aan de gebooden zijn afgeleesen; nu hoor ick dat UL. van dag tot dag de Luyde op het raathuys doet komen, ende alsoo de Eet afdwingt om alsoo veel gemeyntenaars te bederven die uijt goede trouw daer wat aangegeven hebben off gevraagt hebben , in plaets dat UL. de gemeynte sout voorstaan als eenen herder, nu is mijn versoeck van alsulcke affeere stille te laten steeeken , zoo UL. nog geerne eenige tijt leeven sout, want ik sweer .... dat ick UL. saWervolge en om het leeven brenge al was het 10 jaar naar desen dag, nogtans gaat mijn de saack in het geheel niet aan , maar ick en kan het ongelijck niet lijden en ik sweer .... dat niemandt in de geheele werelt van dit schrijve weet of weten zal, als ick alleen, ick doen het maer uit mijn eijgeu zelfs, ik ben maar een eenig gesel, ik kan altijt gaan , daar mijn blieft , daarom sijt voorsigtig in UL. saackeu en doet voor deese rijs geen straf aan de gemeijnte, oock van kercke sluyten of te andersiuts, want ik dien eed dierlijck zal naerkomen op deae woorde wel past eer dat U de doot verrast." Uit dit schrijven blijkt genoegzaam dat men een onderzoek instelde naar degenen die de collecte hadden gedaan in weerwil dat het inzamelen bij placaat zou verboden ziju geweest. In ieder geval was het een welkome gelegenheid om het den Katholieken eens lastig te maken en de drossaart met de schepenen vonden goed een premie uit te loven van honderd ducatons ?om die promptelijck te betalen aan diegene welcke den schrijver en besteller van dien brieff off iraant vau dien daer aen leijding raad off daet toegegeven hebben te ontdecken, dat in handen van de justitie geraken en dat sijn naem soo deeses requireren en sal worden gesecreteert gelijk die premie belooft wort mits desen." Dit besluit werd deu 9 Mei 1739 genomen. Dat het den overheden, al dan niet verkeerende onder pressie van den drossaert van Hoven , ernst was met de vervolging door te zetten bleek maar al te zeer, toen de geestelijken van Tilburg werden gelast te verschijnen in eene vergadering welke den 10 Juli 1739 werd gehouden. Bij deze waren tegenwoordig de drossaert van Asten, A. van Meurs en G. Bles; waarschijnlijk waren de andere leden, om niet geacht te worden in te stemmen met hetgeen iv die vergadering zou plaats hebben, thuis gebleven. Het verslag van die bijeenkomst luidt: „Sijnde in de vergadering binnengestaan Coomans, pastor, met sij ne drie capellanen (*) En de in de vergadering voorgeleesen de resolutie van haar hoog mog. de heeren Staten generael der vereenigde Nederlanden de dato 22 Meij 1739, Raakende de gedaane Collecte tot eene beedevaart naar de Lieve Vrouw van Revelaar, en een abominabelen brieff wegens dreygementen aan de heeren drossaert gedaan , die welcke aanmanen haare gemeente in de kercke daar over te vermaanen etc." In de opvolgende vergadering werd door den Pastoor kennis gegeven, dat hij zijne geloovigen had gewaarschuwd. De beruchte publicatie welke de Staten Generaal in Mei 1739 uitvaardigden en door het bestuur van Tilburg in Augustus werd afgekondigd, was van den volgenden inhoud : „Is gehoort het rapport van de Heeren van Lijnden, en andere haar Hoog Mog. Gedeputeerden tot de saaken van de Meijerije van 's Hertogenbosch , hebbende ingevolge en tot voldoeninge van derselver Resolutiën van den 22 Meij en 20 July laatstleden^, met eu neeyens eenige Heeren Gecommitteerden uit den Raad van State, Geëxamineert de Missiven van J. van Hooven, Drossaert van Tilborg van datis den 18 Meij en 19 July daar te vooren, raakende de proceduren noodig te houden weegens het doen van een collecte tot een processie en beedevaart na de L. Vrouwe van Kevelaar en over seeckeren brieff van een onbekende hand tot bedreyginge van sijn persoon, breeder in de voorschreven Missive vermeld. (*) Ignatius Sprong, Reinerus de Graeft en Frederikus Staakenborg. „Waar op gedelibereert syude, is goedgevonden en verstaan, dat aan den Drossaert van Tilborg zal worden gerescribeert en aangeschreven, dat hij vooreerst en vooral sig moet informeereu op den autheur of schryver van den brief in syn voorige missive aan haar Hoog. Mog. in dato den 18 Meij laatstleden gemeld, en onder de notulen van haar H. M. van den 22 daaraanvolgende gementioneerd als meede op die geenen die daaraan medepligtig moogen syn ; dat indien hy nog geene van deselve heeft kunnen ontdekken, hy uit de naam en van weegen haar H. M. sal moogen laten doen een publicatie met insertie van den voornoemden brief, en belooven een premie van honderd ducatons aan dengeenen, die den Autheur of schrijver sal kooraen te ontdekken, zoodanig dat in handen van de Justitie koomen, en van het feit overtuigt worden , met belofte van impuniteit van van den aanbrenger indien meedeplichtig mogte syn en ook met toezegging van des aanbrengers naam te sullen secreteeren indien sulks begeerd, dat hij voorts ingevolge de teneur (inhoud) van het placaet van den 14 April 1649 moet procedeeren tegen de Collecteurs alsmeede tegeu diegeenen, die aan de collecte hebben gegeeven, en contenteeren tot soodanige straffe en boetens als bij het Placaet tegen het collecteereu van penningen voor Roomsche Gestichten, Conventen etc. buiten deese Landen, alsmeede tegen het gegeven in die collecten is gestatueerd als synde by haar Hoog Mog. Resolutie van den 19 July 1730 aan het voorschreeve placaet niet alleen niet gederogeert, of eenige mitigatie de exacte observantie van de placaeten van den Lande opdat subject aan de Respective officieren speciaal gelast. „En nademaal in de Informatiën voorkomt, dat den Pastor Coymans en Capellaan Sprong dit werk hebben gefoveert , dat wanneer aan het Geregt van Tilborg sal weesen gebleeken, dat den voornoemden Pastoor en Capellaen sig daaraan schuldig hebben gemaakt, hy drossaert het Kerkenhuis, daar deselve dienst in doen bij provisie en tot naeder ordre van haar H. M. sal doen sluiten, en aan den voornoemden Pastoor en Capellaen alsdan meede bij provisie den dienst te interdiceeren." Zoover , dat men tot het sluiten der kerk zou overgaan, kwam het evenwel niet. Wel werden, zooals gezegd, de geestelijken ter vergadering van het bestuur geroepen en bedreigd; doch daarbij bleef het. Anders was het echter met de ingezetenen. Daar het niet mogelijk scheen dat men den schrijver van den beruchten brief zou kunnen ontdekken werd de woede gekeerd tegen hen die zich belast hadden met het inzamelen van gelden voor de processie naar Kevelaar, en, om de Hoog Mogenden te behagen, zou een slachtoffer gemaakt worden. (Wordt vervolgd.) --- STUDEER-WOEDE. Onder de tallooze kwalen, die in onze dagen daar zjjn en voortkankeren, mag voorzeker gerekend worden: de kwaal, dat zeer velen niet tevreden zijn met hun stand en met minachting weerzien op dien hunner voorvaderen. Wel is zulks eensdeels toe te schrijven aan de malaise, die allerwege heerscht, aan den benarden toestand waarin zich zoovelen bevinden wegens het gemis van bescherming van den nationalen arbeid, den landbouw , waarvan het gevolg is , dat zij, die zich daarop zouden toeleggen zich genoodzaakt zien anderen te verdringen, terwijl vele ouders het hard vinden dat hunne kinderen op dezelfde wijze als zij voor hun karig loon zouden moeten slaven; — doch ook veeltijds is bij die ontevredenheid een overdreven zucht naar gemak en genot in het spel. Wat ziet men dagelijks gebeuren ? Zoodra een kind de schoolbanken heeft verlaten, volgepropt met zaken waaraan het in zijn lateren levensloop niets heeft — terwijl het van alles iets en in 't geheel niets weet, — komt het bij zijne ouders van de lagere klasse de eene of andere „wijsheid" uitkramen. De ouders vermeenen dat zooveel licht niet onder de korenmaat mag blijven, ze weten „dat er iets in dien jongen steekt" en hij moet „hooger op". Zoon jongen mag geen wever, schoenmaker, barbier of wat ook worden: hij zal „meester" of „klerk", dat is te zeggen „menheer" zijn. Gelukt het eerste: den onderwijzersrang te behalen, — wat ook al tot de zeldzaamheden begint te behooren — dan is de jongeling „menheer." Hij gaat naar den laatsten smaak gekleed, rookt sigaren, terwijl de „oude" zich nog met een „neuswarmertje" behelpt, bezoekt herbergen, amuseert zich met biljarten en .... solliciteert; alles in de zalige verwachting dat hem eene plaats zal bezorgd worden, die hem zoowat f 400.— zal opleveren. Is dit gelakt, dan kan hij somtijds met zijn salarisje rondkomen, doch veelal moeten de ouders nog bijspringen. Gelukt het den „geleerde" niet „meester" te worden, dan is de jongen eenmaal te verheven om een eerzaam ambacht te leeren : Hjj wordt klerk. Hij begint met enkele guldens 's weeks, zijn tractement wordt nog met enkele guldens verhoogd , doch iemand van zijn stand moet lid zijn van die en die vereeniging en ook hier is weder het gevolg, dat de spaarduitjes van de „oude lui" gelost worden.. Doch niet enkel bij de lagere klassen woekert de gemelde kwaal voort; ook bij den gegoeden burgerstand gevoelt men ze. Ook daar vindt men vele onverstandige vaders, mannen die met de sloof achter de toonbank of slavende als een sjouwerman zich een kapitaaltje hebben veroverd, welke aldus redeneeren : Is mijn zoon een geleerd man , dan is zijn brood gebakken; hij behoeft slechts eenige uren daags te schrijven, het overige gedeelte van den dag kan hij iv genot, in ledigheid doorbrengen, terwijl zijn vroegere kameraden de hitte en den last van den dag moeten dragen en mijnheer zijn zoon bewonderen en benijden, als de gelukkige zich gewaardigt het ouderlijke huis te bezoeken. Zoo denkt de vader, maar hij denkt niet aan de groote onkosten , met welke hij zijn huisgezin belast en (we zullen nog niet eens spreken van de vele gevaren naar de ziel waaraan hij blootstaat) van de tallooze moeilijkheden met welke de jonge man zal hebben te worstelen om zich eene dragelijke positie in de maatschappjj te veroveren. Vanaf den dag, dat de zoon op het gymnasium is geplantat, totdat hij, na volbrachte studiën , huiswaarts keert, heeft de vader aanzienlijke sommen te betalen voor de hoogere wetenschappelijke ontwikkeling van zijn zoon: Doch daarvoor is de zoon dan ook een geleerde, die echter nog lang kan wachten, alvorens hij eene hem passende betrekking meester wordt en zoo het Dorado binnentreedt, waarvan zijn vader reeds jaren lang heeft gedroomd. De ondervinding leert, dat de meeste jonge geleerden, die zonder „protectie" zijn, geruimen tijd zonder bezigheden rondloopen en tén slotte eene betrekking aanvaarden, welke geenszins in verhouding staat met de kosten, die zij aan hunne ouders hebben veroorzaakt en aan de ontberingen welke deze hebben geleden. Een tweede gevolg van de overdreven studeer-zucht is in vele gevallen een leven, dat zijne roeping niet heeft bereikt. Vele jongelieden geraken op den weg der hoogere ontwikkeling in een slecht vaarwater. Zij moeten geruimen tjjd zonder bezigheden blijven, om ten slotte in een ellendig en behoef- ! - tig bestaan hun leven voort te slepen. Als derde gevolg van eene overmatige studie-zucht moet men aanstippen , dat een groot aantal jongelieden hunne studiën niet kan voortzetten en halverwege blijft staan. Enkelen komen nog tot een behoorljjke positie , maar de ondervinding leert, dat bij de meesten het voor hen uitgegeven geld nutteloos is gebleven , ja hen totaal ongelukkig maakt. Ten langen leste zijn velen blij dat een notaris, advocaat, koopman etc. zich over hen ontfermt en hen als loonschrijver in dienst neemt. Men zal misschien zeggen dat wij te zwarte kleuren op ons palet hebben; dat wjj ons in deze meer de Duitsche en Belgische toestanden voor oogen stellen. 't Is waar, men huivert er van wanneer men de „studenten-statistieken" van Duitschland nagaat en bevindt hoevelen jaarlijks aan de universiteiten worden aangenomen; hoevelen halverwege in hun studiën blijven steken, hoevelen na afgedane taak zonder werk blijven loopen, waaruit te vreezen is dat aldaar een geleerd proletariaat ontstaat — een-gevaar voor Staat en maatschappij; men schrikt er van op, dat in België tien-, twintig-, ja vijftigtallen advocaten solliciteeren naar een enkele vacante plaats bij de posterijen enz. welke frs. 800. — oplevert. Doch hoevele „Meesters" ziet men hier zonder practijk? Treft men ook hier niet verschillende gepromoveerden aan die met een reizigerspakje onder den arm langs 's Heeren wegen wandelen, of anderen die in weerwil van hunne studiën een zeer ondergeschikte betrekking bekleeden? Wij hopen dat ons vaderland voor eene overproductie, als die in aangrenzende rijken bestaat, gespaard moge blijven ! Doch ook dienen de ouders in te zien, dat het „studeeren" niet leidt tot een heerlijk nietsdoen, tot een onbezorgd en vroolijk leven, en ook zij tot andere gedachten gebracht worden, die meenen, dat de dommen goed genoeg zijn om achter den ploeg te loopen, de schaaf te voeren en den hamer te hanteeren. Mochten vele ouders beseffen, dat de handarbeid nog steeds een gouden bodem heeft en dat een eerzaam, vlijtig/ en bekwaam handwerksman dikwerf gelukkiger , in beter conditie en meer te benijden is, dan menigeen, die zijn vaderlijk erfdeel aan zijn studiën heeft besteed (vermorst mag men wel zeggen) en daardoor den last en de liefde voor een nuttigen arbeid heeft verloren. ---