JAARLIJKSCH VERSLAG van heeren
gedeputeerde staten aan de haeren stalen der provincie Gelderland, gedaan in de vergadering van den 7den juli f 846.
---

Enel GROOT ACHTBARE HEEREN!
Wij vangen dit gewoon jaarlijksch verslag aau met te Jpvagen van het, op 1 april jl. , als gouverneur van Gel_erland altreden van Zijne Excellentie W. 11. A. C. baron >*" Koekeren van Roderlo en Kelt , die gedurende eene eks van 21 jaren aan het hoofd van dit gewestelijk bestuur stond en zoo dikwerf het voorzitterschap dezer ver« gadering bekleedde. — Bij hooggeklommen leeftijd naar rust verlangende, verkreeg Zijne Excellentie alstoen het begeerde eervol ontslag, en werd bij die gelegenheid, ter erkenning zijner bewezene diensten, en als bewijs der tevredenheid des konings , met den titel van minister van staat en hel versiersel van hetgrootkruis der orde vanden Nederlandschen Leeuw vereerd. — Wij zullen over de menigvuldige goede hoedanigheden van dezen staatsman niet behoeven te spreken noch op te tellen al hetgeen hij ten nutte dezer provincie verrigt heeft; want dit alles is overbekend aan U Ed. Gr. Achtb., welke hem steeds de ondubbelzinnigslc bewijzenvan hoogachting en toegenegenheid betoonden. — Het moge Zijne Exc, na zulk eene wèl volbragte taak, in alle betrekkingen welgaan. De avond van zijn nuttig doorgebragt leven worde verblijd , door getuige te zijn van de welvaart eener provincie , welke hem immer zoo zeer ter harte gegaan is. — Zijne Exc. werd in zijne ambtsbetrekking opgevolgd door L. eV. grave van Randwijck, die voorheen ook gedurende eenige jaren het lidmaatschap van ons collegie bekleedde, en daarna dien post met het gouvernement van Drenthe verwisselde. - De tegenwoordigheid van Zijn Hoog Ed. Gestr. noodzaakt ons, over Zijner Majesteits keuze niet uit te weiden, maar ons te bepalen tot den wensch, dat de pogingen, welke Zijn Hoog Ed. Gestr. voorzeker insgelijks tot welzijn van Gelderland in het werk zal stellen, met de gunstigste uitkomsten zullen worden bekroond, en Zijn Hoog
Ed. Gestr. bestendig dat vertrouwen , die medewerking en die Loegent-genheid van U Ed. Gr. Achtb. zal ondervinden , welke de dienst des konings, mitsgaders net welzijn onzer ingezetenen , zoo krachtdadig kunnen bevorderen en aan Zijn Hoog Ed. Gestrenge's voorganger mogten ten deel vallen. — Alsnu verder met de behandeling onzer aangelegenheden naar de bekende, ons voorgeschreven volgorde van onderwerpen voortgaande en hierbij gewoner wijze weder in het oog houdende , om noch in de zaken van het algemeen rijksbestuur te dringen, noch in te vele plaatselijke bijzonderheden te treden , vleijen wij ons echter , het een en ander te zullen kunnen opgeven, dat U Ed. Gr. Achtbarcn's aandacht kan boeijen.
---

Inwendig beheer en politie.
Het inwendig beheer heelt zich door eenen rrgclmatigen gang onderscheiden, en kan men aan de gewestelijke en gemeentelijke collegiën , ambtenaren en bedienden, in het algemeen het getuigenis van ijverige pligtsbelrachling niet ontzeggen. —- Niettegenstaande de toenemende bevolking der mindere volksklasse , de kwijning vaii eenige neringen en bedrijven; de moeijelijkheid om tot een bestaan te geraken ; het ongunstig slagen van den oogst der aardappelen en de daardoor veroorzaakte buitengewone duurte der eerste levensbehoeften , — beerschte er rust, orde en een goede geest onder Gelderlands bewoners. — De uitoefening der politie, vooral ten platten lande, laat nog al wat te wenschen over. — De oorzaak hiervan is mede te zoeken in het gering getal der beambten, met de dienst van dezelve belast. In vcie steden vooral beijvert men zich , wezenlijke verbeteringen lot sland te brengen, zoo wel door het benoemen van geschikte personen, als door het vaststellen van nuttige verordeningen. — De wensch blijft immer bestaan , dat de bezwaren tegen de uitbreiding ook in Gelderland van het heilzaam wapen der marechaussee eenmaal mogen worden opgeheven. — De handhaving der openbare veiligheid vorderde, in den verloopen vvinler, uit hoofde van het gebrek aan het voornaamste voedingsmiddel en de daardoor te vreezen roovcrijen , het benoemen van buitengewone veldwachters en het rondgaan van stille nachtwachten , hetgeen voor de gemeenten wel vele kosten veroorzaakte , doch tevens tot beveiliging van eigendommen eene allezins gunstige uit werking had , daar over aanrandingen op openbare wegen of zware cliefstallen geene klagten zijn gevallen. — Om alle misdragingen voor te komen, onder de talrijke vreemde arbeiders in de streken van het kwartier Zntpben, waar groote wegen of werken werden aangelegd, zijn er detachementen paardenvolk, tot het doen van patroeljes, en het, des noods , verleenen van den sterken arm , geslationcerd geweest. — De bedelarij wordt wel tegengegaan en de me riigvuldigc opzendingen naar het gesticht te Ommerschans i strekken daarvan ten bewijze; maar de kostbaarheid der | verpleging van zoodanige kolonisten levert intusschen een j groot geldelijk bezwaar voor sommige gemeenlen op. — Ge - ;lijk telken jare, hebben er ook nu weder vela huisbranden plaats gehad. De woningen en de inboedels intusschen vrij algemeen verzekerd zijnde, hebben de eigenaren dier ponden weinig of geene schade bekomen. — Het ware w.nschelijk, 'dat er van regeringswege middelen te werk gesteld wiei den, om de te hooge verzekeringen te beletten, die voorzeker j tot zorgeloosheid en onvoorzigtigheid , zoo al niet somwijlen ! tot iets ergers, aanleiding geven. — Aan de verlichting der j straten worden vele verbeteringen in de groote steden van [dit gewest toegebragt, — terwijl in de minder bevolkte sleden en in sommige dorpen meestal ook lantaarnen worden ontstoken. — Voor de reinheid der stralen en goten wordl zoo veel mogelijk gezorgd; doch nog bestaande , hoezeer in aantal verminderende mestvaalten en bakken in enkele plaatsen beletten daarin genoegzaam te voorzien. — De gaz-verlichiing te Arnhem blijft voortdurend voldoen.
---

Handhaving van reglementen en plaatselijke keuren.
De gemeente-besturen hebben over het algemeen de plaatsen, te verordeningen zorgvuldig ten uitvoer gelegd. — Er zijn in 1845 en in den loop dezes jaars nog weder gearresteerd de navolgende reglementen of keuren i In 39 gemeenten , tot wering van de kinderziekte. — Te Tiel, van politie. — Te Arnhem en Westervoort, op de schipbrug over den IJssel. — Te Necde , op hel houden der jaarmarkten.— Te Ruurlo . tot wering van de invoering van dennènstrooisel uil bosschen , waar de rups zich be.iii.lt. Te Wehl , op de helling van markigelden, enz — Te Zevenaar, Barneveld en Ermelo, op de dienst «ler nachtwachten. Te Voorst, op het houden van erf buizen. — Te Steenderen , op de begrafenissen aldaar. — Te Maurik, op de hoedanigheid , bet bakken en verkoopen van brood. — Te Nijkerk , op het brandwezen. — Te Harderwijk , oji de malen en gewigien. — Te Wam el , op het schutten van vee. — Te Neede , op de Waterleidingen. — Té Groenlo, ophetruimen en schouwen van beken, lei- en togl&loolen, ' - 'op het onderhoud der wegen, — op den brand en op de politie. — Te Huissen, betrekkelijk de helling eener belasting op de honden, —Te JBalgoij, op de hand» en spandiensten op de wegen. — Verder zijn de hierna genoemde, reeds bestaande reglementen of keuren gewijzigd of uitgebreid. — Te Voorst, op het weiden van vee langs de openbare wegen en op het honden van kottij- , wijn- en bierhuizen. — Te Zalt-Boemel, Ermelo , Barneveld, Voorst en Gendringen , op het brandwezen. — Te Zutphen, op de weekmarkten. —Te Nijme.en en Appeltern , op de broodzetling. — Te Zutphen, twee reglementen van politie , het eene betrekkelijk de publieke vrouwen, bet tweede tegen de verspreiding der hondsdolheid. — Te llattem , Eist en Warnsvcld, op de nachtwachten.
---

Verandering of bestendiging in bet lidmaatschap der Staten en der Staten-Generaat.
Wij hebben het overlijden te betreuren van U Ëd. Gr. Achlbarens medelid B. Heijmeriks , uit Nijmegen, in wiens plaats de heer P. C. Guijot is gekozen. — De door de ridderschap gedane keuzen zijn gevallen op E. baron van Lijn~ den , in plaats van wijlen mr. H. J. baron Schirnmelpenninck van der Oije, en O. IV. A. grave van Bylandt van Mariè'nuieerd, in plaats van R. E. baron van Dorth tot 'tlHedUr, op het daartoe door Zijn Hoog Wel Gebaren gedaan verzoek, eervol uit het lidmaatschap der staten ontslagen. — In de maand october aanstaande zullen als afgevaardigden der provincie in de Tweede Kamer der Slaten- Generaal moeten aftreden: — C. J. A- tiaron vanjVagell en f. T. ff. Nedermeijer ridder van Rusenlhal , in welke ontstane vacatures door U Ed. Gr. Achlb. zal moeten worden voorzien.
---

Verandering of bestendiging in bet personeel der -Stedelijke en plaatselijke Besturen.
Als wethouder der stad Nijmegen trad, op zijn verzoek, eervol af jhr. W. Emjelcn van Pijlsweert , en werd vervangen door den heer A. IF, van Roggen ; zijnde bij die gelegenheid voornoemde afgetredene ter belooning zijner langdurige trouwe diensten met het ridderkruis van den nederlandschen leeuw vereerd. — M. Allink Valckenier heelt een eervol ontslag bekomen als burgemeester van Angerlo , en in deszelfs plaats is benoemd IF. baron van Heecieren tot Keil. — Aan het verlangen van /. //. Gatlee, om eervol ontslag als secretaris der gemeente Yorden , is gehoor gegeven, en tot die betrekking benoemd /. 11. G allee , Jr.— Door 11. Recking is eervol de belrekking van burgemeester en secretaris te Zelhem verlaten en in zijne plaats opgetreden T. J. Altwijn Baas Recking. — IF. B. Aalbers, burgemeester en secretaris van Wisch , is overleden, en het verlies van dien waardigen magistraatspersoon wordt door ons en de ingezetenen dezer gemeente ie regt zeer diep betreurd. — tr~. C. van Braam is , op deszelfs verzoek , als burgemeester van Hattem eervol ontslagen; zullende Z. We!. Ed. Gestr. op 1 october aanstaande aftreden. — C. J. A. Spiering, wethouder der stad Tiel , is overleden.
---

Bevolking.
De bevolking van dit gewcsi is m den loop van 1843 vermeerderd met 3333 zielen. Op den lsten januari van gemeld jaar bestand dezelve uit . 363135 zielen. En met het einde van december jl. i.il . ojuiliS i> Namelijk in de steden. . . . 945-2. En ten platten lande .... 2718".1 i.' Het getal der geborenen bedroeg: In de steden, Van het mannelijk geslacht . . 1653. Van de vrouwelijke sekse . . 1600. 325.). Ten platten lande , Van bet mannelijk geslacht . . -i3lO. Van de vrouu/clijke sekse . . 4018. — 8334. Te zamen . . 11593. Hiervan zijn in onecht geboren 498 kinderen. Te weten: in de steden . , 219. Ten platten lande. 279. In 1844 was het totaal der geborenen . 11921. Alzoo in 1845 minder 325. In 1845 zijn overleden : In de steden 1)54 mannen } ?.,,-. 1211 vrouwen f -iU>- Ten platten lande .... 2772 mannen 1 -?„, 2653 vrouwen ƒ Totaal der sterfgevallen' . - 7690. zijnde drie meerder dan het laatst voorgaande jaar. — Het gelal der doodgeboren of levenloos vertoonde kinderen gedurende 1845 klom in het geheel tot 673, te weten: In de steden ...... 197. Ten platten lande .... 476. In het onderwerpelijk tijdvak zijn 2591 huwelijken gesloten , te welen: in de steden 737, en in de landelijke 'gemeenten 1854 , hetgeen 18 minder is dan in 1844 , terwijl wij over 18*5 slechts eene echtscheiding hebben te vermelden. — De verhuizingen uit het district Zutphen naar Noord-Amerika nemen loc. Deze zijn het eerst ontslaan in de, aan de Westpbaalsche grenzen belendende gemeenten, alwaar, len gevolge van ware of verdichte gunstige beriglen van landverhuizers uit Westpbalen , die zucht het eerst onder Winterswijk en Eibergen is aangewakkerd en zich van daar allengs heeft verspreid.
---

Gezondheids-toestand, koepok-inenting en geneeskundige dienst.
Omtrent den staal der gezondheid van de ingezetenen zijn [over het algemeen de berigten niet ongunstig. — In het jlaatst van 1845 hebben in de dorpen Hees en Neerboscb. eenige sterfgevallen plaats gehad, ten gevolge van zenuwzinkingkoorlsen , welke dreigden epidemisch te worden. — ;De staatsraad-gouverneur, onderrigt van eene ontstane ziekte onder de varkens Ie Genl, en dat liet gebruik van aan die ziekte gestorven of om dezelve gedoode dieren voor de gezondheid van den m.nseh len hoogste nadeelig geoordeeld werd, heeft de ingezetenen, op de gewone wijze, tegen het nuttigen van dit voedsel gewaarschuwd. — De natuurlijke kinderziekte blijft z'cb n" en lian voordoen, en heelt vooral geheerscht in de gemeenten Heest, Buurmalseo, Deil, Buren, Driel en Kerkwijk- — Zij wordt soms door vreemdelingen aangebragt, doch ontstaat ook wel in den boezem der gemeente. ])e tegen hare verspreiding voorgeschreven* maatregelen van politie worden door de besturen gelrouw en met klem gebezigd. — Het getal der gevaccineerden heeft in 1845 bedragen ; Gratis. Tegen betaling. Tolaal. In de steden 2125 301' , 2426 Ten platten lande 6186 1873 8059 Totaal 8311 2174 10485 Hetgeen 709 minder bedraagt dan in 1844. De koepokinenting wordt echter, zoo veel mogelijk, bevorderd. De inspectie op de scholen; de bijstand der diakoniën; de gelegenheid tot gratis vaccineren door geneesheeren en heelmeesters aangeboden, en vermaningen om zich deze kunstbewerking ten nutte te maken , —zijn zoo vele middelen, welke onophoudelijk worden aangewend. — De uitoefening der velschillende takken van de geneeskundige dienst heeft geene slot tot aanmerkingen gegeven. — Te Zutphen is opgerigt eene vereeniging van geneeskunst-oefenaren, onder den naam van Geneeskundige Kring, waarvan men goede gevolgen voor de wetenschap verwacht.
---