INHOUD: Eerste blad; De anrlphabetische massa. — Algemeen nieuws. — Voornaamste nieuws. — Stwlsnieuws. Tweede blad; De dichteres Hélène Swarth tachtig Jaar. — Bimenl nd. — Persstemmen. — Spert. — Vakbeweging — Leger en vloot. — 3cheepsberichten Padi'o-rubriek _ Feuilleton. — Wat de luchtpost bracht' — Honden, '-ogels en gas. Derde blad; Wat de dag brengt — Telegrafische berichten. — Cultures — Financiën en handel. — De' Hippische sport. *_ te Malang. — Oost-Java.nleuws — Onderwijs. — Sport. — Passagierslijst. --- De analphabetische massa. I. JN een woeligen tijd als deze dreigen onderwerpen met vreedzaam karakter in de verdrukking te geraken, in dien zin, dat er minder aandacht aan geschonken wordt, dan in normale perioden het geval zou zijn geweest. Gevolg van de neiging, om al wat niet direct danwei indirect met de gebeurtenissen in Europa verband houdt, en bagatelle te beschouwen en te behandelen, waarbij vergeten wordt, hoe de binnenlandsche vragen van den dag blijvend onze belangstelling verdienen, vooral indien zij betrekking hebben op onze taak, die rustig dient te worden voortgezet. Als een dier vreedzame onderwerpen mag beschouwd worden de ontwikkeling van de inheemsche bevolking, welke uitvoerige bespreking heeft gevonden in een rapport over de bestrijding van het analphabetisme, dat onlangs in druk verschenen is. Het bevat de resultaten van een onderzoek vanwege de provincie Oost-Java gehouden naar de mogelijkheden en de middelen om het analphabetisme, los van de volksschool, aan te grijpen. Dit rapport is te beschouwen als een direct gevolg van de overdracht van het Inlandsch onderwijs aan de locale ressorten en van het toezicht daarop aan de provincie. Het bevat een keur van gegevens, die het onderzoek opleverde, hetwelk, zoo lezen wij, ingesteld werd met goedkeuring van het departement van Onderwijs, terwijl er aan vooraf ging een conferentie met de residenten en de regenten in den Oosthoek, waarbij kwam vast te staan, dat bij het onderzoek gerekend kon worden op hun intensieve medewerking, welke voor den leider er van, den inspecteur bij den dienst der provinciale onderwijsaangelegenheden, den heer Klerkx, onmisbaar was om naar behooren te kunnen slagen. Het onderzoek was, zoo wordt ln de inleidende paragrafen bekend gesteld, drieledig. Doel was, na te gaan, wat op het gebied der bestrijding van het analphabetisme reeds gedaan is; hoe dit geschied is en of dit aanmoediging verdient; wat de provincie kan doen ter stimuleering. Hierbij stelde de gouverneur, aldus de rapporteur, al dadelijk enkele desiderata: om te beginnen zou de volksschool er buiten gehouden moeten worden, terwyl verder bij proefnemingen zeer groote beperking zou moeten gelden, daar de aandacht uitsluitend geconcentreerd zou moeten worden op eenvoudig lees- en schrijfonderwijs, terwijl den leerlingen slechts eenig begrip van de meest in het dagelij ksch leven voorkomende getallen zou moeten worden bijgebracht. Voorts zou alleen het Latijnsch letterschrift moeten worden gebruikt, terwijl het. onderwijs, ten slotte, slechts aan half- en geheel-volwassenen gegeven zou moeten worden. By deze desiderata sloot zich destijds het college van Gedeputeerden aan, hetwelk ook nog als richtlijn aangaf, dat rekening moest worden gehouden met de financieele draagkracht van de desa's. Voor welk een zeer moeilijk vraagstuk wij met betrekking tot het onderwijs aan Inheemschen staan, blijkt uit een enkele opmerking, gemaakt aan het begin van het verslag, 's Rapporteurs uitvoerige beschouwing over deze onderwijsvoorziening in het algemeen kunnen wij hier, in het bestek van een krantenartikel, niet op den voet volgen. Toch krijgt men voldoende idee over de onmogelijkheid om, op den huidigen voet voortgaand, de geheele schoolbehoevende Inheemsche jeugd te helpen, indien men weet, dat voor het bijhouden van het accres dezer jaarlijks grooter wordende schoolbevolking alleen al in Oost-Java tweehonderd scholen per jaar zouden moeten worden bijgebouwd. Het is zonder meer duidelijk, dat dit financieel niet uitvoerbaar is. Er valt bovendien nog met een, bij insiders welbekende, omstandigheid rekening te houden. Zelfs als ieder Inheemsen kind, zoo lezen wij, onderwijs zou krijgen, staat hiertegenover deze ervaring: er is een zeer groot verloop op de volksschool. Berekend is, dat meer dan de helft van de leerlingen, die zich aanmelden, tusschentijds deze school verlaat en automatisch naar het analphabetisme terugkeert. Hetgeen dan volgt aan mededeelingen over het onderzoek, toont overtuigend aan, hoe diepgaand dit geweest is. Uitvoerige waarnemingen werden verricht, om te kunnen vaststellen, hoe groot het percentage analphabeten is. Er zijn, zoo lezen wij in de hierop betrekking hebbende paragrafen, maar enkelingen in de Inheemsche wereld, die de kunst van lezen verstaan en ze worden typisch verschijnsel, waarvan buitenstaanders wellicht met eenige verwondering zullen kennis nemen door de groote massa der analphabeten uitgebuit. In vele gezinnen wordt, aldus rapporteur, des avonds en in de vrije uren overdag, voorgelezen, uiteraard dan op Javaansche wijze. Veelbeteekenend is de hier in het verslag gestelde vraag: of de lagere school niet te zeer staat b«uiten het inheemsche milieu, of een te starre navolging van de Westersché methodiek niet uiteindelijk voert tot minder lezen, dus indirect tot toename van het analphabetisme in de Inheemsche wereld? Rapporteur geeft hier niet dadelijk een antwoord op, maar welke meening hij is toegedaan! blijkt uit een andere vraag, welke wij straks even releveeren. Dat bij het onderzoek uitermate serieus te werk is gegaan, blijkt nog uit hetgeen medegedeeld wordt over o.m. de volgende punten: hoe er gelezen wordt; welk letterschrift gebezigd wordt: waar de boekwerken, die op bepaalde familiefeesten gelezen worden, uitgegeven worden. Ook hier weder een treffende opmerking. Er wordt blijkbaar met zeer weinig oordeel des onderscheids gelezen, aldus constateert de heer Klerk'x. Hij memoreert toch, dat op een plaats, waarvan hij volstaat met aan te geven, dat zij in Islamitische omgeving ligt, gelezen wordt uit de 104 verhalen van het Oude Testament, uitgegeven door het Nederlandsch Bijbelgenootschap. Verder bestaat een klein deel van den leesvoorraad uit tooneelliteratuur en nieuwere Javaansche, voornamelijk godsdienstige, literatuur. Hij zegt dan: al weder de vraag, of het lager onderwijs wel voldoende rekening houdt met dit Inlandsen cultuurbezit. Vraag, die, zegt hij direct, weer ontkennend moet worden beantwoord en hij doelt dan ongetwijfeld op de kwestie van school en milieu, die wij hierboven weergaven. De (volks)school staat, aldus luidt zijn conclusie, buiten de practijk. Conclusie, die op zichzelf al te denken geeft. --- RESIDENT VAN DJAMBI. Officieel wordt uit Buitenzorg geseind, dat met ingang van 29 December a.s. op verzoek eervol ontslag is verleend aan den resident van Djambi M. J. Ruych a v e r, onder dankbetuiging voor de den Lande bewezen diensten. --- Inzending van Prins Bernhard op „Kleinbeeld '39". IN DE ZALEN VAN „ARTI ET AMICITIAE" te Amsterdam is dezer dagen de tentoonstelling „Kleinbeeld '39", de eerste tentoonstelling op gebied van kleinbeeld-fotografie in Nederland, geopend. Een aantal kleuren-opnamen van Prinses Beatrix, welke door Prins Bernhard werden vervaardigd, kan men op deze expositie bewonderen. --- DE LUCHTVERBINDING NAPELS—BANDOENG. Blijft twee maal per week. Aneta seint uit Amsterdam dat het volgens de „Tel." in hej voornemen der K. L. M. ligt om de verbinding tusschen Nap«is en Bandoeng te onderhouden mef. twee diensten per week. De uitgaande machines zijn behoorlijk volgeboekt, de teruggaande evenwel niet, zoodat uitbreiding van dienst, zooals oorspronkelijk in de bedoeling lag, economisch niet verantwoord is. --- DE MOORD TE CLARENS. Nadere bizonderheden. Zooals in het kort gemeld, is de behandeling van de zaak tegen De K., die betrokken is in de moordzaak van Clarens in Zwitserland, uitgesteld tot Donderdag 23 Nov. a.s. De correspondent van Aneta te Genève geeft nog de volgende bizonderheden uit de dagvaarding: Verdachte De K. wordt beschuldigd van moord, gepleegd op den heer V., in den nacht van 14 Februari 1.1- te Clarens, waar zij samen een apartement bewoonden. Volgens de dagvaarding sloeg De K. den in bed slapenden V. met een blok hout op het hoofd. Het slachtoffer gaf geen geluid, doch hewoog het hoofd. De K. bracht V. daarop steken met een mes in hart en borst toe. De wonde in het hart veroorzaakte den dood. De K. trachtte vervolgens zelfmoord te plegen door zich een wonde in den pols toe te brengen en door middel van gasvergiftiging. De huisvrouw en de chauffeur troffen De K. den volgenden morgen met wonden en sterk vergiftigd aan. Dank zij onmiddellijke verzorging kon hij tot het leven worden terugbracht. De K. gaf bij het onderzoek toe den moord te hebben bedreven. Hij had sedert begin 1937 betrekkingen aangeknoopt met mevrouw V. (de echtgenoote van het slachtoffer) en besloot haar in 1938 te huwen, nadat zij zou zy'n gescheiden van V. Na vele discussies vroeg het echtpaar V. bij het civiel gerecht te vevey echtscheiding aan. Op 9 Februari 1.1. had de desbetreffende rechtszitting plaats. De dagvaarding vermeldt verder, dat blijkens het onderzoek het echtpaar V. aan De K. enkele uren vóór het drama mededeeling had gedaan van hun voornemen om hun huwelijksleven te hervatten. Als verdediger van De K. zal optreden de bekende advocaat Henri Val- Joten, voorzitter van de Tweede Kamer ln- Zwitserland, die verzachtende omstandigheden zal pleiten en eventueel tijdelijke ontoerekenbaarheid. --- ALL INDONESIA CONGRES. Met de Kerstdagen. Naar Aneta uit Batavia seint, wordt op 24 en 25 December a-s. te Batavia een „All Indonesia Congres" gehouden. De centrale van dit congres zal worden gevormd door bij de Gapi aangesloten partijen, terwijl afzonderlijk zal worden beslist, of ook buiten de Gapi staande partijen aan net congres mogen deelnemen. In e|k geval heeft men deze partijen slechts een adviseerende stem toebedacht. --- LEVENSVERZEKERING. Mogelijkheid tot vrijstelling van premiebetaling bij blijvende 3958-IV invaliditeit, DOQR WELKE OORZAAK OOK. --- NI A X I /Vl VERTOONT NOG SLECHTS HEDEN EN MORGENAVOND GRETA GARKO in haar meest volmaakte creatie „QUEEN CHRISTINA" op aandringen veler duizenden heeft M. G. M. deze prachtfilm opnieuw uitgebracht, met geheel nieuwe copieën ! 4154 --- PARLEMENT VOOR INDIË. De petitie van de Inheemschen tot de Tweede Kamer. In de petitie, door Inheemsche ingezetenen van Nederlandsch-Indië tot. de Tweede Kamer gericht, richten de voorstellers zich onder meer naar de staatkundige beschouwingen, door mr. Tadjoedin Noor en den heer Soeangkoepon bij wijze van stemmotiveering gegeven by' de behandeling van aanvullende begrootingen van het Departement van Oorlog tijdens de eerste buitengewone zitting van den Volksraad, zittingsjaar 1939/40. Hieraan is daarover het volgende ontleend: De heer Soeangkoepon zet uiteen, dat Nederlandsch-Indië, wat de defensie betreft, geheel op zich zelf is aangewezen en niet op Nederland kan rekenen, dat door de situatie in Europa zelf in moelij kheden is geraakt. De eenige oplossing in de bestaande behoefte aan verdediging van deze gewesten zou gevonden worden in het slagvaardig maken van de Inheemsche bevolking, waarvoor de eensgezindheid van de verschillende bevolkingsgroepen vereischt zou zijn. Om deze werkelijke eensgezindheid te bereiken, zou aan de verschillende bevolkingsgroepen hier te lande als Nederlandsche onderdanen gelijke rechten en verplichtingen moeten worden gegeven en opgelegd. De heer Soeangkoepon meent, dat de regeering hierbij het hinken op twee gedachten in den weg staat. Aan den eenen kant wil zij deze gewesten wel deel laten uitmaken van het Rijk Nederland, doch zij wil daarbij de koloniale normen ten opzichte van de verhouding van Nederland en deze landen practisch behouden. De regeering wil deze gewesten niet als gelijkwaardige onderdeelen van Nederland beschouwen. Spreker is van oordeel, dat artikel 187 van de Grondwet de eenheidsgedachte tot een illusie maakt en een gescheiden samengaan tot gevolg heeft. De eenheid van deze gebieden kan, naar spreker meent, alleen worden bewerktstelligd door het instellen van een volwaardig vertegenwoordigend lichaam, gebaseerd op en in overeenstemming met de nationale en democratische instellingen der Indonesiërs. Ook mr. Tadjoedin Noor stelt de instelling van een parlement voor. Dit zou tot gevolg hebben, dat de voor Nederland zoo funeste geest onder het Indonesische volk omgeschakeld wordt tot een geestdriftige loyaliteit jegens Nederland. Met een volwaardig parlement zou de Regeering er zeker van kunnen zijn, dat de geheele Indonesische bevolking achter haar staat. Het probleem der defensie van Indonesia zou hierdoor een geheel andere beteekenis krijgen dan een loutere bijdragen-kwestie voor de algemeene veiligheid van een Nederlandsche kolonie. Het zou een vraagstuk van de eerste orde worden, ja zelfs een levensprobleem voor het Indonesische volk. Het volk zou de overtuiging hebben, dat de gevraagde offers waard zijn gebracht te worden, omdat zij voor toekomstige generaties van bewoners van dit land een politieke en economische zelfstandigheid zouden waarborgen. --- VOORNAAMSTE NIEUWS. Loopende tot 2 uur Minister Erkko heeft verklaard, dat Finland weigert toe te laten, dat Rusland een vlootbasis in Z. W. Finland aanlegt; de overige Russische voorstellen kan het aanvaarden, waarmee het zijn goeden wil bewezen heeft. Roosevelt heeft drie proclamaties uitgegeven over de toepassing der nieuwe neutraliteitswet. Naar te Genève wordt meegedeeld, zal de aanvankelijk op 4 December vastgestelde zitting van den Volkenbondsraad niet plaats hebben. Tengevolge van hevige overstroomingen zijn op Cuba verscheidene personen verdronken en is de oogst verloren gegaan. In Midden-China zijn aan den Noordelijken oever van de Jangtze hevige gevechten uitgebroken. --- ONGELUK MET SPEERWERPEN. Soldaat in buik getroffen. Onze correspondent te Bandoeng meldt : Enkele maa'den geleden waren twee groepen Europeesche militairen op een sportterein te Ba;doeng bezig met speerwerpen, waartoe zij tegenover elkander stonden opgesteld. Een soldaat, een zekere H. B. J. van het 15e bataljon aldaar behoorde tot de toeschouwers, doch op een gegeven oogenblik wilde hij ook eens even gooien. Hij nam een speer, lette echter niet goed bij het werpen en tref een collega in den buik. Direct heeft hij zijn gewonden kameraad geholpen en hem ook bijgestaan bij het vervoer naar de sectie. Twaalf dagen is de gewende soldaat ziek geweest, terwijl hij nog er.kele weken geen dienst heeft kunnen doen. Wegens zijn onvoorzichtigheid heeft J. zich thans voor den krijgsraad te Tjimahi te verantwoorden gehad. Volmondig bekende hij roekeloos en onvoorzichtig te hebben gehandeld. Op de vraag var. den president of hij bekend was met speerwerpen antwoordde beklaagde bevestigend. Pres: Wat was het voor een soort speer ? Bekl.: Het was een gewone bamboe-speer. Pres. : Heeft u er niet aan gedacht, dat u iemand zou kunnen raken ? Bekl.: Ik heb er helaas niet bij gedacht en ik heb cok niet op hem gelet. Pres. : Hoe groot was de afstand tusschen u en den getroffene? Bekl. : Ongeveer dertig meter. Het feit werd door de voorgelezen getuigenverklaringen bevestigd. De auditeur-militair e'schte in zy'n requisitoir dertig gulden boete, subsidiair 20 dagen hechetenis. De uitspraak werd bepaald op 17 November a. s. --- SULTANAAT TERNATE. Weer een Sultan ? De omstandigheden welke destijds een einde maakten aan het bestuur van den sultan van Ternate en Onderhoorigheden, zijn bekend. Het gouvernement heeft sindsdien het zelfbestuur in handen gelegd van een raad, gevormd door daartoe in aanmerking komende adathoofden, schrijft „de Java-Bode". Dit duurt nu reeds jaren, en daar de omstandigheden het thans wenschelijk maken, daar weer een sultan •te hebben, is de vorenbedoelde raad uitgenoodigd om bepaalde voorstellen te doen. Men heeft een geschikt candidaat in den persoon van den zoon van den vorigen sultan. --- TIMOR'S AFZONDERING. Een luchtverbinding. Het eiland Timor verkeert, ondanks het regelmatig bezoek van vliegtuigen aan Koepang, toch altijd nog in een toestand van afzondering welke het wenschelijk maakt te overwegen, wat tot verbetering kan worden gedaan, meent ..de Java-Bode". Hierbij dient ook te worden gedacht aan het contact tusschen Portugeesch en Nederlandsch-Timor. Thans wordt overwogen, of het doortrekken der luchtlijn Batavia — Soerabaia naar Timor aanbeveling verdient. Het blad vernam, dat de gouverneur van Portugeesch Timor zeer met het plan is ingenomen, hetgeen vooral aangenaam kan zijn indien vanuit Dilly veel gebruik zal worden gemaakt van de eventueel in te voeren nieuwe verbinding. --- TOEGESTANE PRIJSVERHOGINGEN. Voor papierwaren. Blijkens een Aneta-tel. uit Batavia heeft de directeur van Economische Zaken toegestaan om met ingang van 7 dezer den groothandelsverkoopprijs voor oude couranten, tijdschriften, onvoltooid drukwerk en dergelijk pakpapier (statistieknummer 619) te verhoogen tot 14 gulden per baal van 123.5 Kg. (2 pikol), hetgeen neerkomt op een verhooging met hoogstens 37 procent van de per 24 Augustus geldende detailprijzen. Voorts is toeges.aan. dat de prijs voor papierwaren, voor minstens 85 procent uit houtvrij schrijfpapier bestaande, gebaseerd wordt op den daarvoor vastges:elden maxin prijs van 39 cent per kg. --- DE BEDJELING NIET..... Interpretatie van een reelame-plaat. Ter stimuleering van de animo der Inlandsche rubbertuinbezitters om oude boomen door jonge te vervangen, heeft de Landbouwv^oriichtingsdienst een pracht van een reclameplaat uitgegeven, een suggestieve vertooning van twee Inlandsche rubberboom-eigenaren die elkander hun ervaringen vertellen. De een vertelt, dat zijn rubber-emmers ..penoeh" zijn, omdat hij bijtijds bibït heeft aangevraagd. Deze man heeft een schitterend pnkean aan. terwül de ander, v emmer „kosong" blijft, beroerd en magertjes uitziet. Kortom: een reclameplaat. die het ongetwijfeld zal doen. te meer de verschillen nog duidelijker worden gemaakt door het onderscheid schen de boomen van hem, die bij' tot vernieuwing overging en van den anderen man, die zoo onverstandig was zijn rubberbezit dood te tappen, schrijft de ..Sum. Post". Echter... heelemaal zeker kan men ook weer niet zijn. dat de Inlandsche bevolking, op wie deze platen indruk moeten maken, inderdaad door de voorstelling gegrepen wordt. De ervaring met een andere reclameplaat heeft bewezen dat de interpretatie geheel kan verschillen met de verwachtingen ! Hierbij doelen wij op de alom bekende voorstelling, die ten doel heeft de Javaansche bevolking aan te moedigen zich op te geven voor kolo: tic in de Buitengewesten. Men ziet een rijpe sawah. vol Roodgele golvende halmen, de sawah ;uurlijk welke den Javanen w die zich voor kolonisatie oogeven. Tn deze sawah zijn vier vrouwen, in kleurige kleeding. aan den arbeid en zij hebben handenvol werk om den prachtigen oogst binnen te halen. Op den voorgrond ziet men de afbeelding van een lichenden Javaan, wiens vroolijk gezicht, op den achtergrond van wuivende rijsthalmen, ongetwijfeld den juisten irdruk op den toeschouwer zal maken: deze man is content met zijn besluit, Java verlaten en de kolonisatie aangevat te hebben. Men ziet den man een beetje van op zij. zoodat zijn linkerarm een weinig schuil gaat achter den romp. Om alle misverstand te voorkomen en om nogmaals aan een iegelijk duidelijk te maken dat deze lachende Javaan, voor de gouden i waarbij vier vrouwen aan den arbeid zijn. uitermate tevreden is, staat met groote letters onder deze plaat geschreven: Tanah kolonisatie. Loh-djinawi. Waarbij Loh-djinawi zooveel beteekent als „djempol", opper- en opnerbest. Ziezoo : hiermede is aan een ieder duidelijk gemaakt dat er niets gaat boven kolonisatie. Tenminste dat dacht de overheid Het volgende tooneeltje moge echter bewijzen, dat lang niet iedereen door deze frissche voorstelling werd overtuigd. Twee Javanen, wachtend op den trein, bezien op een stationnetje deze voor hen daar opgehangen r meplaat. En zij zeggen : A. : „Niet veel zaaks, die kerel. Moet je zijn linkerarm eens zien. Wat een mager arm.pie. Dien kerel konden ze in den kampong natuurlijk niet gebruiken, daarom hebben ze hem maar voor de kolonisatie opgegeven... B. : „Jawel, maar toch geloof ik dat-ie het nóg niet zoo heel erg slecht heeft. Zie je wel, die man kan er ten minste vier vrouwen op na houden " Waarmede het kunstwerk van de reclameplaat in een vraag en een antwoord was becritiseerd en men overging tot de orde van den dag --- DE POSTVLUCHTEN. Thuisreis: De „Wiel ewaal" arriveerde Zaterdag te Napels. Uitreis: De „N a n d o e" arriveerde gisteren te Jodphur en de „Pelikaan" te Karachi. ---