De benoeming te Bandoeng. I egenovd ■ leiliitL1. m de Locomotief van & Au-, dóór mij ven van de regeats-benoeming te Ban(toeng, ontvang tk van betrouwbare zij da andere inlichtingen, die neerkomen op het volgende. Reeds sedert twee jaren zijn een paar verloopen familieleden vau den regent, die onlangs overleed, bezig om tegen het bestuur le werken. Zij schreven o. a. meermalen anonieme dreigbrieven. Door de zwakheid van den vorigen regent en de onbetrouwbaarheid van eenige hoofden gelukte het 't bestuur niet, die peisonen, van welke één reeds 6 jaren verbanning achter den rug had, te snappen. Omdat in het regenlschap Bandoeng veel rot is, en onder de naaste familieleden van den overleden regent geen ge.chkte persoon bestond om hem optevolgen, besloot de Regeering, op voorstel van den resident en eensluidend advies van alle adviseurs, iemand anders te benoemen. Art. 69 Reg. Reglement geeft hiertoe alle vrijheid. «Bij bet openvallen" — zoo zegt het — «der betrekking van regent op het eiland Java wordt, behoudens de voorwaarden van bekwaamheid, ijver, eerlijkheid en trouw, zooveel doenlijk tot opvolger gekozen een der zonen of nabestaanden van den laatsten regent. Die bekwaamheid, ijver, eerlijkheid en trouw nu waren, volgens het oordeel der Regeering, in casu niet aanwezig onder de familie van den overleden regent. Daarom koos zij daarbuiten. Dit was weer koren op den molen -van de bovenbedoelde intriganten, die de gelegenbeid aangrepen om le trachten onlusten te verwekken. Dank zij echter de flinkheid __„>__ nieuwen regent liepen zij uu spoedig in den kijker, en zitten reeds bijna allen achter 't slot. Om nogeens op art. 09 Reg. Regie ment terug te komen — de vroegere inlandsche vorsten deden nog heel anders. Indien de familie van een overleden regent hun niet aanstond ruimden zij die eenvoudig uit den weg, en van zelf was er dan geen sprake van de benoeming van »een der zonen of nabestaanden." Onze Regeering, zonder zoo despoliek te handelen, moet hetzelfde recht behouden. Het zou er mooi uitzien indien men maar steeds in de familieleden moest blijven, hoe nadeel iq deze ook voor den goeden gang van zaken zouden zijn. Van afwijking des in art. 69gestelden regels kan dan ook menig voorbeeld worden aangehaald. De bevolking in deßandongsche dis Irielen is zoo rustig mogelijk. De nieuwe regent is haar volstrekt niet antipathiek ; hare zienswijze komt hierop neer: »vvien de Regeering tot Regent benoemt, die is onze bapa, te meer als hij goed is voor den kleinen man», zooals de nieuwe regent wordt gezegd te zijn." Het onderzoek naar de schuld der gearresteerden wegens het aanstoken van ongeregeldheden is nog niel afgoloopen, en daarom kan voorshands niet meet worden meegedeeld. Zooveel is echter zeker — verklaart mijn inlichter — dat de Regeering niet anders kon en mocht handelen. Wat den patih van Tjilja lengka betreit, die heefl niets met dé bovenbedoelde aanstokers uitslaan, èn is bovendien ziekelijk. o ; Ui hoofdzaak mijn zegsman, wien ik dank voor zijne inlichtingen Ik moet echter opmerken, dat hij het door mij op den voorgrond gestelde punt — de tweemaal verbroken belof te jegens den vroegeren wedhono van Bandoeng, thans patih te Tjifjalengka — geheel voorbijgaat. Ik heb volstrekt niet beweerd dat de Regeering niet zou mogen afwijken van den door art. 69 gestelden regel om zoons of nabestaanden vau den vorigen regent, te benoemen ; ik heb zelfs die bepaling niet aangeroerd, maar alleen beweerd dat men eene gedane belofte niet willekeurig mag verbreken Onder willekeurig versta ik, dat men dit doet zonder overwegende bezwaren tegen den persoon, en die schijnen tegen den patih van Tjifjalengka niet te bestaan. Slechts kan ik niet beöordeelen in hoeverre zijne ziekelijkheid een beletsel was voor zijne benoeming tot re gent van Bandoeng; het is zeer wel mogelijk dat daarin eene geldige reden lag om de gedane belofte te breken, maar dan had de Regeering hem op eene andere manier moeten schadeloos, stellen. \ Ik heb echter zoon vermoeden, dat de vroeger gedane toezegging eenvoudig is vergeten of terzijde geschoven, en in dat geval heelt de directeur van B. 8., die er van op de hoogte was, gezondigd. Men mag met regeeringsbelof ten maar niet zoo lichtvaardig omspringen. mtusschen moet men uit bovenstaande mededeelingen opmaken dal de oorzaak der onlangs gedreigd hebbende ongeregeldheden niet is te zoeken in de door mij in het geheugen der Regeering terug geroepene verbreking ook mijn nieuwe zegsman verdient alle vertrouwen, en ik heb dan. gedwaald in het verband tusschen de twee zaken. De handelwijze der Regeering is dan in zooverre door mij in een te ongunstig daglicht gesteld, dat ik te ernstige gevolgen er aan verbond. Niettemin blijft de benoeming, als in strijd met een vroeger gegeven regeeringswoord, zonder dat blijkt van eenige compensatie voor den teleurgestelde, verwerpelijk. V. B. --- FEUILLETON. „Decima's Huwelijk.” Naai- het Engelsch VAN FLORENCE WARDEN. (Vertaald voor de Locomotief.) 111 5). Hoe zorevii.,.;™ 3 . „ was, de oude dame °vasVel ■ü°k gedekt Om een gast v*n UzZ^™1^I'^™'1'^™' te doen, moest eerst de Sr °USÖ ?er ,aa,ï worden en met dat do6l yÏÏL 9?lT^ *ge, oude dame met «en .S ?«! bednjontschuldiging de kamer V°°rd van vei" Het meisje leunde achterover in den omo ten, houten armstoel en slaakte eenM SWFJ&S Met :dVLoetenoVAandCe gekruist, staarde zij in het groote haardvuur met den stillen wensch dat er aan dit hé' hagehjke, gelukkige oogenblik geen einde mocht komen. Een oogenblik later was haar echter reeds verstoord. De voetstap van «en man in de steenen voorgang deed haar, neur voeten terugtrekkende, het hootd omwenden: het was de jonge pachter zelf, de zoon over wien de vrouw des huizes gespro- Ken had. Hij trad haastig de kamer binnen, aoch bleet plotseling staan, toen hij zag wie ac onverwachte bezoekster was. Decima volstond met op haar beurt op zachten toon te zeggen! »Hoe gaat het u?" Want de jonge pachter was Owen Yorath. Zij had kunnen raden, naar hetgeen zij van zijn familiebetrekkingen gehoord had, dat hij het zou wezen, doch dit was haar niet in de gedachten gekomen. Plotseling was haar droomerig geluk bij het gezellige haardvuur verstoord en huiverde zij van schaamte bij de gedachte dat het gezelschap van dezen man haar met zooveel vreugde vervulde. «Het is een groote eer u hier te zien, juffrouw Wyastone," zeide de jonge man eenigszins bedeesd, terwijl hij eerbiedig de de hand vatte, welke zij hem toereikte, doch welke hij onmiddellijk weer losliet. «Hebt u het niet koud? Laat mij de deur dichtdoen." Decima beweerde, zonder veel overtuiging echter, dat het volstrekt niet koud was. Zij wilde liever niet met hem in de kamer opgesloten zijn. Doch toen hij bij haar terugkwam en een houten stoel voor zich zelven aanschoof en het smeulende vuur oprakelde en, hiermede bezig, schuchter naar haar opzag, sprekende over het weer en over de wegen, gaf zij zich geheel over aan het bedwelmende genot van het oogenblik en zeide : «Ja, zeker!". En: »0, neen, meneer Yorath!" met al de levendigheid van een geluk, dat geheel nieuw voor haar was en haar geheel overmeesterde. Toen daarop mevrouw Yorath met een schotel met geconfijte gember in de eene hand en een vaas met bonbons in de andere binnenkwam, hadden de ondankbare jonge lieden een gevoel, alsof zij plotseling door een onweèrsslag uit het Paradijs verdreven werden. «Hoe, Owen, zijt gij thuis?" riep de oude dame verwonderd uit. «Weet ge, dat wij de eer hebben de nicht van lord Llangarren bij ons te zien ?" «Ja, moeder," antwoordde hij kalm, toen hij een stoel voor hun gast bij de tafel schoof, «ik ken juffrouw Wyastone u.t den tuia van Llangarren House." Hij zoowel als het jonge meisje bloosde, toen hij dit zeide; maar aangezien mevrouw Yorath er niet aan dacht, dat haar zoon de oogen zou durven opheffen naar een dame uit het grafelijke huis, ontging het haar. Zij zag niel, dat de herinneringen van haar verblijf in het huis van den graaf haar beide toehoorders eer hinderden dan vermaakten, dat haar bescheiden wensch, dat» lady Sybil en lady Agatha hel goed maakten en zij haar oude verzorgster niel moesten vergelen, niet de minste belangstelling mocht opwekken. Zoowel haar zoon als haar gast stelden haar teleur door uiterst weinig te eten. Decima zag zich echter genoodzaakt, teneinde het hart van de oude dame niet te breken, om bonbons te eten totdat haar tanden er pijn van deden. «Zij zijn uit Parijs," verzekerde mevrouw Yorath, zonder mededoogen, Decima willende overreden om er vier maal zooveel van te eten als zij wel wilde. «Ja, uit Parijs; lady Agatha heeft ze voor mij medegebracht. Zij vergeet mij niet. Geen enkeie groote dame vergeet ha.r oude dienstboden. En, ik zou ze u dan ook niet duiven aanbieden, wanneer zij daar niet vandaan waren." Daarop reikte Owen haar andermaal, goedmoedig met het oog knippende, de schaal met bonbons aan, óp deze wijze het zwijgende verzoek tot haar richtende dat zij, zoo mogelijk, zijn moeder maar. genoegen moest doen, waaraan Decima met de meeste beminnelijkheid voldeed en overzoete fondants at, totdat haar maag bijna in opstand geraakte. Ondanks deze keerzijde, genoot Decima, zonder het evenwel te toonen, van dit theeuurtje op de hoeve meer dan van eenig groot feest, dat zij tevoren had bijgewoond. En ongetwijfeld zou mevrouw Yorath zich no/ urenlang in oude herinneringen hebben kunnen verdiepen, toen er aan de deur geklopt werd. »Dat zal Ben zijn," zeide de oude dame, fluks opstaande. «Ge neemt mij niet kwalijk, niel waar?" ging zij voort, zich tot Decima wendende. «Zijn moeder is ziek, en nu heb ik hem wat soep voor haar beloofd." ln dit oogenblik opende Ben, het wachten moede, langzaam de deur, stak het hoofd om den hoek en knikte zijn meesteres met een onverstaanbare opmerking toe. Ben was de jonge mart, die Decima naar de hoeve had gebracjit; uit dankbaarheid wierp zij hem nog een vriendelijke!) blik toe. Zoodra mevrouw Yorath met Ben verdwenen was, de deur achter zich sluitende, slaakten de beide jongelieden onwillekeurig een diepen zucht en, daarop elkanders blik ontmoetende, glimlachten zij beiden. Decima hernam zich echter dadelijk en zag verlegen op haar bord ; doch Owen, die langzamerhand meer op zijn gemak raakte, bleef haar glimlachend aanzien en maakte zijn verontschuldigingen. «Mijn moeder is de beste vrouw, die ik ken," zeide hij, «maar zij houdt van praten, als zij haar kans schoon ziet. Nu is het waar, dat de graaf en ook de gravin, voordat zij stierf, heel lief voor haar 'waren, en zij heeft dan ook, niettegenstaande zij een goed Protestant is, twee heiliger, die zij aanbidt.—Zullen wij wat kastanje roosteren '!" Decima stond op en ging naar haar plaatsje bij het vuur terug. »Op dien stoel zult u te hoog zillen," merkte Owen op, terwijl hij haar den zetel aanbood, waarop hij aanvankelijk had plaats genomen. Zij zette er zich inderdaad op neder en hij knielde naast haar bij het haardvuur. Een voor een gaf zij hem de kastanjes aan, die uitzoekende, welke een gladden kant hadden om op neergelegd le worden ; daarop maakle hij in elk twee kleine insnijdingen en zocht een plaatsje om ze te roosteren. Zonder vertier veel te spreken, keerden zij ze om, zorg dragende dat zij niet al te bruin werden en even glimlachende als een van de kastanjes, in spijt van hun voorzorgsmaatregelen, uit het vuur sprong. «Mijn paardje, Prince, is kreupel," zeide Owen eindelijk. »lk ben onlangs met hem naar Hereford gereden, toen hij op den terugweg een steen in zijn voet kreeg. Ge herinnert u Prince immers nog wel ?" Hij zag haar am, en Decima ontmoette dien blik één enkel oogenblik. Ja, zeker herinnerde zij zich Prince. «Als het maar zomer wa.s," ging Owen voort, »dan zou ik u vragen om mijn stal eens te komen zien, en mijn andere dieren. U houdt van dieren, niet waar ?" Decima zag hem verwonderd aan. «Hoe weet u dat?" vroeg zij. «Door de wijze, waarop u Prince hebt toegesproken," antwoordde Owen oprecht. «Er ïs een meisje, dat hier nog al eens komt en beweert, dal zij veel van dieren houdt. Zij neemt, mij overal mede, totdat ik doodmoe ben, het eene arme dier op den neus tikkende, het andere aan den staart trekkende en een derde een wortel toestekende, zonder acht te geven dat zij hem buiten zijn bereik houdt. Intusschen doet zij niet dan zeggen: «O, ik houd zooveel van dieren, meneer Yorath !" En ik ben overtuigd, dat, al zouden zij allemaal levend in den stal moeten verbranden, zij niet uit haar bed zou komen om de deur voor hen open te maken!" Decima moest lachen om de wijze, waarop hij het meisje na deed, doch vriendelijk merkte zij op: «Misschien behoort zij tot een groote, vroolijke familie. Ik geloof,dat alleen zij, die zich wat eenzaam gevoelen, zoo heel veel van dieren houden. Bij voorbeeld een oude jongejuflfrouw, met haar poes en haar papegaai; zij heeft behoefte aan iemand, die haar voor iets dankbaar is, en nu verschalt zij zich dat genoegen zoo goedkoop als zij kan. O, ik kan dat zoo goed begrijpen." «Toch niet uit sympathie?" zeide Owen op ernstigen toon, doch met een ondeugende flikkering in zijn oogen. De uitwerking van deze onschuldige woorden liet niet op zich wachten. De arme Decima, die op deze wijze plotseling aan haar droevig lot herinnerd werd, zag er recht ontsteld en verschrikt uit. Owen, niets vermoedende, begreep haar verkeerd. Had zij niet zooeven over eenzaamheid geklaagd? Hij staarde in het vuur, terwijl een lachje om zijn lippen speelde. «Dat lot — uw leven met een poes en een papegaai te deelen —is met voor u weggelegd, daarvan ben ik overtuigd, juffrouw Wyastone." Een kreet, welke deed denkan aan een onderdrukten snik, klonk van Decima's lippen. »Neen!" riep zij verbitterd uit. En op den zachtsten, droevigsten toon, welken hij ooit gehoord had, voegde zij er aan toe:" Ik wilde dat het waar was!" (Wo rdt ver oolgd.) --- De arbeidsenquète, dienstbaar gemaakt aan de practijk. Bij de wet van 19 Januari 181)0, Stbl. No. 1, welke blijkens den considerans ten doel had het nemen van «voorbereidende maatregelen tot het verkrijgen van de noodige kennis van feiten en toestanden ter beoordeeling in hoeverre aanvulling van de sociale wetgeving vererscht wordt", werd bepaald dat eene staatscommissie, uit dertien leden samengesteld, «gegevens" zou verzamelen «voor de kennis van de maatschappelijke toestanden der arbeiders, van de verhoudingen tussctien werkgevers en arbeiders in de verschillende bedrijven en van den toestand van fabrieken en werkplaatsen met het oog op de veiligheid en de gezondheid der arbeiders" Reeds gedurende hét jaar 1887 ,i_a»;, ingevolge het voorstel van den afgevaardigde van Winschoten, mr. Goeman Borgesius, hetwelk door le Tweede Kamer met groote meerderheid vau stemmen, was aangenomen, een parlementaire enquête plaats «betreffende werking en uitbreiding der wet van 19 September 1.874, Stbl. No. 130 (meer bekend onder den naam van het wetje op den kinderarbeid, hetwelk aan het initiatief van mr. van Houten te danken was) «en naar den toestand van fa ■ brieken en werkplantsen." Maar ingevolge de tol, stand gekomen wetshèrziening werd de Kamer ontbonden en verviel daarmede de bevoegdheid der parlementaire enquête-commissie. Haar onderzoek had zich, in verband melden korten tijd van haar bestaan, uiteraard slechts tot enkele plaatsen van ons land bepaald; Amsterdam, Maastricht, een deel van Nood-Brabant en van Zuid- Ifolland konden slechts aan de beurt komen en hier en daar werd nog wel alleen het onderzoek tot bepaalde Lakken van nijverheid beperkt. Doch, hoe onvolledig ook dientengevolge het bi'eld was, hetwelk deze enquête van den algemeenen socialen toestand iv Nederland te aanschouwen gaf', in zooverre toch beantwoordde het onderzoek geheel aan het doel, dat 10. de dringende noodzakelijkheid bleek om met het aangevangen onderzoek voort te gaan, en 20. de ervaring' de wenschelijkheid in het licht stelde om niet, lijk bij eene parlementaire enquête Igens de wet geschieden moet, het .tderzoek slechts schriftelijk en moncéiing le doen plaats hebben in den jrdj, maar de commissie in de gele:te stellen, door eigen aanschou! den leitelijken toestand en naar die feitenkennis hare vragen in te richten. Met deze voorgeschiedenis kwam de bovengenoemde wet van 19 Jan. 1890 tot stand en werd spoedig daarna de commissie van enquête benoemd, met den staatsraad en oud-minister mi. Rochussen tot voorzitter. Ingevolge art. __■ der wet. splitste de commissie zich in drie afdeelingen, die elk zich bepalen lot eene der drie arbeidsinspecties, waarin krachtens de wet op den arbeid van den minister Ruijs van Beerenbroek het land verdeeld is, en waarvan voorzitters waren mr. Rochussen, mr. Veegens en mr. Kerdijk, de beide laatsten leden der Tweede Kamer, terwijl de splitsing van het land niet gelden zou voor het onderzoek betreffende de openbare middelen van vervoer en de onderstands- en vei zekeringsfondsen, waarmede de le afdeeling onder mr. Rochussen zich in zijn geheel zou bezighouden. Naarmate het onderzoek vorderde, zijn de uitkomsten daarvan, bestaande in uitvoerige schriftelijke inlichtingen en mededeelingen en in de processenverbaal der gehouden getuigenverhooren, achtereenvolgens openbaar gemaakt en de honderden bij honderden vellen druks stapelden zich op en vermeerderden voortdurend den hoop papieren, waardoor het weinigen gelukt zal kunnen zijn zich heen te worstelen. Buiten de leden der commissie, die het onderzoek hebben geleid, zullen er dan ook wel weinigen zijn, die met de uitkomsten der enquête kunnen zeggen bekend te wezen. En nu sedert het einde van het jaar 1892 het mandaat der commissie, .auens le meergemelde wet, afgeloopen was, zullen er stellig niet weinigen ia den lande geweest zijn, die de met de uitkomsten der enquête vol..edrukte vellen gedoemd oordeelden om fa de archieven der departementen van justitie of van waterstaat onder het stof bedolven te worden! Gelukkig is die vrees ongegrond gebleken. Dezer dagen namelijk hebben een zestien vellen druks het licht gezien, welke, op zich zelf reeds een uitvoerige schriftuur, evenwel de inderdaad nauwelijks te doorworstelen onmiddellijke resultaten van het onderzoek der staatscommissie beloven vruchtbaar Le maken Wat toch door de tweede afdeeling der staatscommissie van arbeidsen'juête is gedaan, mag verwacht morden dat ook door de beide andere afdeelingen geschieden zal. Zij heeft namelijk tot opening en tot besluit van haar onderzoek vastgesteld en open baar genaakt eene «Inleiding", bestemd om aan de door haar verzamelde stof vooraf te gaan, en «Gevolgtrekkingen " welke een hoogst belangwekkend beredeneerd overzicht behelzen van al hetgeen, haar onderzoek op het gebied, waarover het volgens de wet moest plaats hebben, heeft aan het licht gebracht. Uit de «inleiding" verneemt men onder meer de volgende bijzonderheden. De afdeeling, bestaande uit de heeren: mr. .1. D. Veegens, voorzitter, J. van Alphen, dr. N.-Reeling Brouwer en jhr. mr. O. Q. van Swinderen, leden, en jhr. mr. P. J. A. A. M. van Nispen tot Se veuaer, secretaris, had hare taak te vervullen in »het gedeelte van de provincie Gelderland, dat gelegen is ten noorden van den linker Rijnoever, de pro vinciën Friesland, Overijsel, Groningen en Drenthe." Achtereenvolgen; betroi haar onderzoek hoofdzakelijk de groote fabrieksnijverheid in Twente; de Gro ninger veenkoloniën; de labrieks- en handwerksnijverheid in de stad Groningen en hare naaste omgeving; de veenderijen in zuideljk Friesland met de aangrenzende gemeenten in Drenthe en Overijsel, waar grootendeels laagveen wordt, aangetroffen, vervolgens in midden-Drenthe, waar de naam van eene der voornaamste gemeenten, Hoogeveen, de gesteldheid van den bodem aanduidt, en eindelijk in het noord-oostelijk deel van Overijsel, waar zoowel laag veen als hoogveen voorkomt; de sociale toestanden in den Geldersehen achterhoek en in de hoofdstad van Gelderland, waarbij zich aansloten de steen- en pannenbakkerijen langs den Rijn en den Ysel en enkele takken van nijverheid op de Velu we; de nijverheid in Deventer, Zwolle en Kampen en eindelijk ook in de voornaamste steden van Friesland, waartoe de afdeeling echter uitsluitend zitting hield te Leeuwarden. Van den omvang van haren arbeid kan men zich althans eenig denkbeeld vormen, als men bedenkt dat aan de verhooren der getuigen en deskundigen steeds en in bijna alle plaatsen, welke in het onderzoek betrokken waren, een locaal ondwzoek en een bezoek aan sommige typen van fabrieken, werkplaatsen, gestichten, veende:ijen, arbeiderswoningen, enz. voorafging; verder tlat het aantal der alleen door deze afdeeling gehoorde getuigen en deskundigen bedroeg 1059, en dat de verhooren alle, zonder onderscheid, zijn voorbereid door de toezending van eene reeks vraagpunten omtrent het gebied waarover het onderzoek liep, waarop voor een zeer belangrijk deel uitvoerige schriftelijke antwoorden en mededeelingen inkwamen, welke behoudens enkele zeer weinige uitzon leringen vóór de processen-verbaal van de verhooren zijn afgedrukt. Over de waar le der afgelegde verklaringen bevat de «inleiding" o. a. de wenken, dat »de werklieden, die als getuigen zijn verschenen, in den regel Lot de meest ontwikkelde eu bekwame /.uilen behooren." Dit ligt voor de hand, tlaar ieder er uiteraard naar gestreefd heeft de namen van werklieden op te geven die hun woord kunnen doen, lerwijl ook zij zelven in hun verhoor veelal deden uitkomen dat zij tot degenen behooren, die het hoogste loon verdienen. Verder wordt de juistheid der «door een der getuigen uitgesproken bewering, als zouden de werklieden bij hun verhoor niet de waarheid durven zeggen," zoo algemeen gesteld, door de afdeeling ten stelligste betwist. Wel zijn er «hier en daar sporen van vrees bij werklieden, dat het door hen verklaarde hun door hunne patroons euvel geduid zou kunnen worden." Maar in de meeste gevallen »bleek het den als getuigen gehoorden werklieden geenszins aan vrijmoedigheid te ontbreken. Zelfs meent de afdeeling te icogen zeggen, dat vrijmoedige antwoorden op hare vragen regel, beschroomde uitzondering waren. Wie de kunst verstaat om iv de geluigeuverhooreh tusschen de regels te lezen, zal, naar zij vertrouwt, tot dezelfde slotsom komen." In hel bovenstaande hebben wij, althans m de hoofdfrekken. den inhoud geschetst, van de >. Inleiding." Deze wordt gevolgd .foor Ï70 .'.fvizijden groot kwarto, gevuld met de schriftelijke inlichtingen en de processenverbaal der mondelinge verhooren, door de tweede afdeeling der staatscommissie van arbeidsenquête ingewonnen en afgenomen, en het slot vormen de iö bladzijden «gevolgtrekkingen"-— gelijk in de «Inleiding" aan het einde gezegd wordt .— «door den voorzitter ontworpen, die stof kunnen leveren ter beoordeeling in hoever aanvulling van de sociale wetgeving vereischt wordt. Daarbij worde niet uit betoog verloren, dat de afdeeling slechts gevolgtrekkingen kon maken voor dat deel van bet onderzoek, waarmede zij zelve belast was." Terwijl wij ons voornemen te gelegener tijd uit die «gevolgtrekkingen," waarin de verschillende' onderdeelen van het onderzoek systematisch zijn gerangschikt en voor elke opmerking of slotsom telkens, in eene noot aan den voet. der bladzijde, verwezen wordt naar de verhooren of schriftelijke inlichtingen, waarop zij steunt, — let een en ander mede te deelen, mag de hoop worden uitgesproken, juist omdat deze gevolgtrekkingen slechts betrekking hebben op 'le toestan den binnen hel gebied der "2e arbeidsinspectie,^ dat ook door de- beide' andere afdeelingen der staatscommissie een soortgelijk, systematisch ingericht, beredeneerd overzicht gegeven zal worden van hef door baar gehouden onderzoek. De enquête immers heeft plaats gehad ter beoordeeling van de vraag: »in hoeverre aanvulling van de sociale wetgeving vereischt wordt" ; die wetgeving is bestemd voor. hef geheele land te werken, en op een algeheele kennis der bestaande toestanden behoort zij te berusten. Deze nu is, gelijk reeds gezegd, uit de onmetelijke zee van inlichtingen en processen-verbaal niet te putten, — althans slechts door enkele weinige bevoorrechten die daartoe den tijd beschikbaar hebben — tenzij een oordeelkundige leiddraad, gelijk door den voorzitter der tweede afdeeling is gegeven, daarbij den wegwijze. Dezen, den Grou ngscheu afgevaardigde ter Tweede Kamer, Mr. .1. D. Veegens, komt de dank toe der natie voor dit initiatief, door hem genomen, om het werk der «staatscommissie van arbeidsenquête" vruchtbaar te maken. Rotterdam, 6 Juli 1893. G. --- Discours,gehouden door Mevrouw N.van Kol (Nellie) over de vrouwenkwestie. Wat beteekent de vrouw als individu, als persoon.' o, Heel veel! De man kan ons eenvoudig niet missen. Hij heeft ons evenzeer noodig tot bevrediging zijner sexueele behoeften als tol veraangenaming van zijn materieel leven. Daarvoor meent hij niet ons dankbaarheid verschuldigd te zijn, neen, daarom duldt hy ons. Het gros der mannen beschouwt de vrouw eenvoudig als een wezen, geschapen om hem te dienen, om den arbeid te verrichten dien hij voor zich zelven te vernederend of te vervelend vindt. Het optreden van den man in 't algemeen tegenover de vrouw bevestigt dit beweren. Zyn wij mooi, frisch, begeerenswaardig, dan vleit en misbruikt hij ons; zijn wij piquant, verstaan wij de kunst, zijn zinnen tot het uiterste te prikkelen, dan kruipt hij als een slaaf voor onze voeten ; zij" wij verstandiger, geestiger dan hij, dan bespoi hy ons ; zij i ■wij hem van dienst, dan waardeert hij ons niet; en heeft hij genoeg van ons, dan werpt hij ons weg als een vod. De enkele ridderlijke mannen, die de vrouw weten le waardeeren, zijn uitzonderingen die den regel slechts bevestigen. De christelijke godsdienst, de eenige dien ik goed ken en waartoe ik mij dus bepaal, heeft, ondanks zijn hooge zedeleer, deze gevoelens van den man omtrent de vrouw, zoo al niet in het leven geroepen dan toch aan gewakkerd. Jammer genoeg heeft Christus zelf de vrouwenvraag nooit aangeroerd ; die vraag deed zich trouwens in zijn tyd nog niet voor. Maar in zijn optreden toonde hij zich een vriend der vrouwen, 't Is waar, zijn gezegde tot zyn moeder: «Vrouw, wat heb ik met u doen ?" klinkt oneerbiedig en ik heb er nog geen bevredigende verklaring voor gevonden; maar den marteldood stervend aan het kruis, voelde hij bekommernis om zijn oude moeder en hij kon eerst rustig sterven nadat hij haar had toevertrouwd aan de liefde van zyn trouwsten besten vriend Johannes. Aan de mannen stelde hij den eisch der volkomenste zelfbeheersching: «Wie uwer eene vrouw aanziet om haar te begeeren, die heeft reeds overspel met haar in zijn hart gedaan." Doch voor Maria Magdalena, de berouwvolle prostituee, was hij een vriend, en tot de overspelige vrouw zeide hij, nadat zijn schrander en liefdevol antwoord de valsche priesters had doen afdruipen : «Dochter, ik veroordeel u niet; ga heen, en zondig niet meer!" Zijn eigenlijke apostelen ■waren wel is waar mannen, naar den geest des tijds; maar steeds volgden enkele vrouwen zijne schreden en wanneer hij behoefte had aan opbeuring en rust, zocht hij die in de stille woning der gezusters van Bethanië Inderdaad, ik ben er van overtuigd : leefde Christus in onzen tijd, hij, die zich steeds de zaak der verdrukten aantrok, trad als onze ridder voor ons in het strijdperk. Reeds zijn onmiddellijke opvolgers verloren zijn voorbeeld uit het oog. Paulus, die propagandist van yver blakende, begou der vrouw wetten voor te schrijven, waarin 'l de geringschatting voor haar geslacht ten duidelijkste spreekt. Hij drukte haar op hel hart «haren mannen onderdanig le zijn"; hij vetbood haar het spreken in de gemeente,— waaruit men zou opmaken, dat er in dien tijd reeds vrouwen waren, die gebru'k maak ten van haar natuurlijk recht om haar opi nie te zeggen in de vergaderingen der geloovigen. En ten slotte raadde hij iederen man aan, geene vrouw aan te raken, indien hij er eenigszins buiten kon ; want, zeide hij «de vrouw heeft de zonde in de wereld gebracht!" Het is waar, Paulus verwachtte iederen dag, ieder uur de wederkomst van Christus en het daarmede gepaard gaande laatste oordeel, en in zyn ijver als godsdienstprediker kon hij niet anders dan de menschen aansporen tot het op zijde zetlen vau aardschc beslommeringen zoodat zij, kalm van ziel en kuisch van lichaam, de komst en het oordeel van hunnen heer konden afwachten. Intusschen spreekt uit Paulus optreden zoowel diepe geringschatting voor de vrouw als die scheeve en r"'» 'üj^e opval ting der sexueele behoeften, d»e zooveel on heit over de wereld heeft gebracht. De kerkvaders maakten hel nog erger dan Paulus. Zij zagen in de vrouw een dier, een werktuig des duivels om de mannen van hel goede pad af te brengen ; zij beiegden een speciaal concilie, waarop beslist moest worden of de vrouw al of niet een onsterfelijke ziel bezat. Uit dit feit spreekt méér dan geringschatting; het teekent diepe verachting, afkeer, ja zelfs haat. Geen wonder, dat fanatieke mannen in het klooster bescherming begonnen te zoeken tegen hun natuurlijke aandrift om de vrouw te naderen ; dat verblinde vrouwen eveneens in het klooster als 't ware boete gingen doen voor de misdaad «vrouw te zijn;" geen wonder, dat aan priesters en kerkvoogden het huwelijk werd verboden, ofschoon Paulus duidelijk gezegd heeft «een bisschop zal slechts ééne vrouw hebben", en daarmee geen celibaat, maar slechts monogamie als eisch stelde aan de voorgangers der gemeente. Heilloos besluit, dat der kerkvaders! Het doemde de vrouw tot een peillooze vernedering en maakte priesters en kloosterlingen tot schenders aller wetten, de kerkelijke zoowel als de natuurlijke. Luther, de hervormer, herstelde de vrouw in zooverre in hare eer, dat hij het huwe lyk beschouwde als een meer menschwaardigen en God welgevalligen toestand dan het celibaat. Maar van vrouwenrechten was bij hem óók nog geen sprake. Wel wasvoor hem de vrouw niet langer een wezen zonder ziel, een werktuig des duivels, maar huissloof bleef zij als te voren. De man bleef heer in huis en staat, kweekte kunst en wetenschap, deed uitvindingen en maakte ontdekkingen, doorsnuffelde de hoogten des hemels en de diepten der aarde; de vrouw bleef opgesloten binnen de enge grenzen van huis en erf, met bijbel en spinnewiel tot éénige uitspanning. Kortom, de chr. godsdienst, die steeds in de vrouw zijn ijverigste aanhangster en propagandist vond, was ook steeds haar ergste vijand, is het nog en zal het nog langen tijd blijven. Wrant van den geest der Roomsch-Katholieke en Protestantsche leerstellingen is de geheele maatschappij, met al haar wetten, zeden en gebruiken, doordrongen. Diegeest heeft het recht van den steiksle gewettigd en aan de vrouwgehoorzaamheid en onderworpenheid opgelegd als een van God gewilden plicht. En zelfs in de harten van hen, die gebroken hebben met alle dogma's, die zich vrijgeest of zelfs atheïst noemen, werkt die verderfelijke zuurdeesem nog altijd door en belet hen, zich los te maken van de dwaling, da. de vrouw per se de mindere is van den man. Deze heillooze dwaling heeft onze gansche samenleving verpest, want overal, waar meesters en slaven zijn, bederft de een den ander. Zij heeft den man brutaal, de vrouw listig en huichelachtig gemaakt. Zij heeft bij deu een losbandigheid, bij de ander behaagzucht in 't leven geroepen. Het is aan haar te wijten dat de man zich tegenover de vrou wen gevoelt als de Sultan te midden zijner odalisken; en dat de vrouw zich, naar gelang van omstandigheden, opschik* of ontkleedt om den man tot zich te iokken. Het /.ou een te lange lijst worden, indien ik al de slechte gevolgen dier eene enkele dwaling wilde opsommen; ik bepaal mij dus tot het noemen der ergste van alle, namelijk deze, dat zij de vrouw heeft gemaakt tot de bloedige vijandin van de vrouw. Nog steeds prent men den kleinen meisjes het denkbeeld in, dat het huwelyk het einddoel van het leven der vrouw is, dat haar geen grooter geluk 'co deel kan vallen dan het doen eener »goede partij"; en voegt men hierbij de moeilijkheden voor de vrouw om aan goed betaalden arbeid te geraken, dan is het waarlijk niet te verwonderen dat een «rijk huwelijk" de zoetste droom van menig jong meisje is, en dat de moeders het haar plicht achten, haar dochters te verkoopen aan den meest-biedende. Hoe langer zoo minder komt het woord »liefde" voor op hel program der huwelijkskandidaten. De man trouwt een bruidschat, de vrouw een positie,en beiden nemen den persoon er op den koop toe bij. Het ridderlijke «werven om eene bruid" dat misschien in den tijd onzer grootmoeders nog in zwang was, raakt hoe langer zoo meer uit de mode. Het is thans de vrouw die, op bals en badplaatsen jacht maakt op den man en daartoe middelen in het werk stelt, die het eenvoudige zedelijkheidsgevoel niet kan goedkeuren. Vooialin de zoogenaamd hoogere standen, waar alle arbeid, van hoofd zoowel als handen, voor de jonge dames onbehoorlijk wordt geacht, is deze mannenjacht stuitend, en het spreekt van zelf dat onder zulke omstandigheden de eene vrouw in de andere hoofdzakelijk een mededingster ziet, te gevaarlijker naarmate zij meer geld, schoonheid of aanvalligheid bezit, en dat waarachtige vriendschap onder vrouwen wordt gezegd tot de onmogelijkheden te behooren. Deze toestand van zaleen is hoogst vernederend voor de vrouw ; hij doet hadr allen eerbied voor zich zelve en haar geslacht uit het oog verliezen, brengt haar karakter in gevaar en geeft den man schijnbaar het recht haar te minachten en haar te brandmerken als wuft, oppervlakkig, onoprecht en onbetrouwbaar. Maar dat alles zal veranderen. Met haar rechten en vrijheden zal de vrouw ook haar fierheid terug erlangen. Verzekerd van een levensonderhoud door eigen arbeid verworven, zal zij niet meer op de mannenjacht behoeven te gaan om geborgen te zijn ; doordrongen van het bewustzijn harer verstandelijke en zedelijke waarle, zal zij zich niet meer verkoopen, noch voor een uur, noch voor het leven. Zij zal zich vrijwillig, met lichaam en ziel, wijden aan den man, dien zij harer waardig keurt: of wel, in beslag genomen door de taak, die zij zich zelve heeft opgelegd, zal zij, uit eigen verkiezing, haar levensweg alléén bewandelen. En in plaats van zich te gevoelen als een sultan, die slechts den zakdoek aan eene vrouw behoeft toe te werpen om haar tot een bevoorrecht en benijdenswaardig wezen te maken, zal de man zich gelukkig achten, de liefde dezer fiere zelfstandige vrouwen te verdienen en te winnen, die hij niet langer bewondert om haar uiterlijke en vergankelijke bekoorlijkheden, maar wier innerlijke en blijvende deugden hij heeft leeren hoogschatten. Wat nu uitzondering is, namelijk ridderlijke liefde en zalig huwelijksleven, zal dan regel worden. En als de vrouwen weten, dat de kans op een gelukkige verbintenis voor ieder harer is weggelegd, zullen zij elkander niet langer haten en benijdend Integendeel, de eene zal zich oprecht verheugen in het geluk der andere ; zij /.ulleu in waarheid elkanders zusters en vriendinnen zijn. Laten intusschen wij, toehoorderessen, die de zaken helder inzien, die ons gegriefd voelen over onze vernedering eu ons schamen over de gebreken die het gevolg zijn onzer slavernij, l.tieu wijalv.rst aau de wereld tooneu dat de vrouwen elkander weten Hef le hebben en te steunen, dat zij solidair weten te zijn, waar zij een groot en goed doel gemeenschappelijk nastreven. Laat geen vooroordeel van rang of stand, geloof of fortuin, ons beletten elkander de hand te reiken in den strijd in onze bevrijding. Laten wij niet zelfzuchtig alleen ons heil en dat onzer eigene klasse bedoelen, doch openen wij ons hart v ooial wat vrouw heet, voor als wat lijdt. Indien er nog één ding in staat is een dreigende vreeslijke revolutie te keeren, dan is dit de invloed der vrouw uit de burgerklasse die, uit liefde voor haar vertrapte zusteren uit den arbeidenden stand, de vooroordeelen harer caste met voeten treedt; indien er iets is, dat mijn bewering van zooeven, dat er van de bourgeois-klasse niets te wachten is voor een maatschappelijke hervorming, kan logenstraffen, dan is het de goedheid va si uw hart, o toehoorderessen, de adel ..'•■/• beginselen! Ik bid u, bestudeer het socialisme, en zoo de schoonheid en de rechtvaardigheid onzer leer uwe ziel vermag te treffen, hebt dan den moed uwer overtuiging, kneedt dan de harten uwer echtgenooten en zonen en streven wij allen te zamen naateen onbloedige oplossing der handende maatschappelijke vraagstukken. (Wordt vervolgd.) ---