Liberale Unie. lti liet gebouw „Eensge__u_.d____id'' liield lieden de Liberale Unie haar jaarlijksche algemeene vergadering onder leiding van den heer mr. H. Goeman Borgesiu., •die met de volgende rede de samenkomst opende: M. H.! Een -woord van hartelijk welkom zij u toegeroepen. .. . • _]• Aan de Bestuurstafel mist gij deu mau, di© ia d© laatst© vergaderingen altijd present W3s,den heer Vefch, dio door don dood is weggerukt uit een werkkring waarin hij nuttig S werkzaam was. Zij-io nagedachtenis zal hij ons in gezegend aandenken blijven. Deze aigemeene vergadering van d© L. bnie iwordt gehouden onder minder gunstig© politieke omstandigheden. Toen wij 't vorig© jaar vergaderden leefden wij iv de hoop en d© verwach; ting, dat' het Ministerie-De Meester een groot , deel van ons program, althans van het actie- Program tot verwzenlijking zou brengen, ön v«rwaohte is het vonnis over hot Ministerie uitgesproken, en d© woordvoerder der korkoüike partijen, die ook den 21© December de oppositie aanvoerde, is met de vorming vau eon -Ministerie belast. De crisis duurt nu reeds zeven, weken — een hewijs dat de rechterzijde, toen ze in Decein*>©r het Ministerie deed vallen, blijkbaar nog niét ernstig heeft beseft welk© moeilijkheden »<& iv all° p°litieko ?artlje!s "Ües-_.d? de behoefte aan een afgerond "■<* ï^-wograi-. doet gevoelen. Kou men *% na>.-korten tijd nog van meenmg z.n, dat flon ret'h^ d* fcactiek zoudcu b.yen fccEtv °1 *« wille van de eenheid het kiesaatirev^?6stuk ev^?6stu te laten rusten, na do laatste Ua h._ vUtlot>aire Deputatenvergadering en '"upport eyschijnen van het katholiek kiesrecht- Katholiêk at in APril of Mei in den Bond der handeld * Kiesvereenigingen zal worden be?ach ook' i,1S Jl'^ duidelijk geworden dat men hoog© gewint rekening geeft van ht^t len beh_mri . rlf!l' qnaestie, die wij heden zul» _- vergaderipg. Na de toegejuichte i-ede van den voorzitter werd aan de orde gesteld Het jaarverslag over dea toestand van do Liberale Unie en do werkzaamheden van het Bestuur, welk verslag werd uitgebracht door den heer A. Roodhuyzen, secretaris der Unie. Do werkzaamheid van het hoofdbestuur bepaalde zich hoofdzakelijk tot actie inzake d© Statenverkiezing in 1907 en tet d© samenstelling van het kiesrechtrapport, waarvan het uitvloeisel, een motie betreifende de kiesrechtregeling thans der vergadering voorligt. Bij do voorberoiding der -Statenverkiezing was het van het Hoofdbestuur den wensch, dat alle dri© de vri.izinaige fracties zouden samengaan, doch de vervulling van dien .wonsch bleek voor het gehee.e land op onoverkomelijke bezwaren te stuiten en kwam ten slotte alloen voor Zuid-Holland tot stand. De uitslag der Statenverkiezingen gaven het. Hoofdbestuur do overtuiging, dat do kiezers van het belang dezer verkiezingen nog niet voldoende doordrongen zijn. Bij de tusschentijdsche verkiezingen te Schiedam en Sneek verleende het Hoofdbestuur steun. De uitslag te Schiedam gaf goede hoop voor de toekomst. To Sneek bleek do coalitie nog muurvast te staan. Hulde werd getracht aan de in d© plaatsen opgetreden zijudo vrijzinnige candidaten. In het bestuur ontstonden drie vacatures, daar de heer Veth overleed, d© heer Williuge bedankte, wegens zijn benoeming tot lid van den Raad van State, de heer Schaafstüa aanvaardde niet de hem ten vorigen jaro teu deel gevallen benoeming. Twee nieuw© kiesvereenigingen sloten eich bij de Unie aan. Het ledental steeg met 315 en bodraagt thans 9912. Iv vele afdeelingen viel grooten ijver en opgewekt loven te constateeren, welke niet zullen laten hun goeden invloed in de Unie to doen gevoelen. In de drie vacatures beval het bestuur da volgende dubbeltallen aau: Vac. Veth, de heeren S. van den Bergh, lid van de Tweede Kamer te Botterdam, en D. de Klerk, id. . ■ ■ Vac. Williuge, de heeren: dr. D. J. Koch, te Kampen én N. J. Bos te Heerde. Vacature Schaafsma, de heeren: .T. Zij p Ke. te Venhuizen, en C. L, B. Pet te Emmen. Na goedkeuring van het jaarverslag werd fn afwachting van de stemming overgegaan _ot behandeling van de kiesrechtmotie. De Liberale Unie, 'in hare jaarlijksche alg«-meene vergadering op 8 Februari 1908 bijeengekomen in het gebouw „De Eensgezindheid . van oordeel: . 10. dat definitieve oplossing van hei Kiesrechtvraagstuk in Nederland evenals in do omliggende binden niet mogelijk is /.onder y._nv-»»rding van hot stelsel van Alg«_iieei_ 'Ciesreeht met wettelijke uitsluitingen; ' /'' "■''-■'■.' _o. dat het thans bestaande kiesr-C-W voêr «Ie 2de Kamer: behoort to worden vervangen door eene regeling, waarbij op de kiezerslijsten wordon gebracht:., a. all© mannelijke. Nederlander-, dio jö> ■ezetenen zijn en den leeftijd v_.ii 23 jaren hekben bereikt, voor zoover zij niet door de Wet van het stemrecht »jn uitgesloten; I). aüe vrouwelijke ongehuwde Nederlanders, dio ingezetenen zijn on den leeftijd vau 30 jaren hebben bereikt-, voor zoover zij niet door de Wet vau het stemrecht zijn uitgesloten; 30. dat door de wet vaa heb kiesrecht behooren te worden uitgesloten: a. zij, dio tot de doorloopend bedeelden behooren; b. zij, die den leeftijd van 23 jaar nog ni«t bereikt hebben; . e. zij, die bij onherroepelijk geworden . rechterlijke uitspraak de beschikking of hot beheer over hunne goederen hebben verloren; d. zij, die bij onherroepelijk goworden rechterlijke uitspraak ter zake van het ple«'en van een strafbaar feit, ontoerekenbaar zijn verklaard; e. zij, die als krankzinnigen iv een gofct-icht verpleegd worden; f. zij, die bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak tot gevangenisstraf yan ten minste één jaar zijn veroordeeld; g. zij, die bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak veroordeeld zijn wegens landlooperij of bedelarij: h. zij, die bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak zijn veroordeeld wegens een der overtredingen, genoemd iv artt. .26 én '153 van het Wetboek van .Strafrecht, bij herhaling begaan (dronkenschap); i. zij, dio bij onherroepelijk geworden rechterlijko uitspraak van hun kiesrecht zij n ontzet; -10. dat in do uitoefening van hot kiesrecht behooren to worden geschorst do l_iezers, di© krachtens de wet van hunne rrijbeid zijn beroofd, zooals gevangenen, gegijzelden, verpleegden in Éijks-werkinrichtingen en verpleegden in krankzinnigengestichten ; 50. dat met de invoering van het algemeen kiesrecht behoort gepaard te gaan invoering van sternplicht en van evenredige vertegenwoordiging-(het laatst© in dien zin, dat het Bijk in eenige groote districten wordt verdeeld en aan het stelsel van .groepenvertogenwoprdiging d© voorkeur wordt gegeven), uoodigt het hoofdbestuur uit: voor een© kiesrechtregeliiig als boven aangegeven krachtig propaganda té maken. Hierin bracht het hooftbestuur de volgende veranderingen : In punt 2„ wordt de leeftijd van 30 jaar gebracht op 25. Punt 36 vervalt, wijl het daarin opgenomen e reeds in 2a staat-. In punt 3e -vorde gelezen krankzinnigen of idioten. Bij de geopende algemeen- beschouwingen werd tevens aan de orde gesteld de volgende motie van de kie.vereeniging „Burgerplicht" te Gouda: „De Liberale Unie in hare jaarlijksche algemeen© vergadering op 8 Febr. 1908.te Amsterdam „van oordeel: ..dat de behandeling van het kiesrechtvraagstuk, hoewel door het. hoofdbestuur op een zeer juist oogenb'ik aan de ordo gesteld, thans behandeld zou worden in een tijd van crisis met een mogelijke Kamerontbinding en Tweede Kamen evkiezing in het, vooruitzicht, vau meenmg, dat bovendien door do kabinetswijziging de door het Hoofdbestuur aanbevolen voorstellen geen kans hebben ,binnen afzienbaren tijd in de Staten-Qeneraal in behandelin gte worden genomen, overwegende, dat het zich uitspreken o-ver het vraagstuk van algemeen kiesrecht op dit oogenbiik derhalve geen voordcelen aanbiedt, doch wel de kans geeft tot scheuring in districten, waar conservatieve on meer vooruitstrevende elementen tot dusver gezamenlijk naar de stembus optrokken. ..Besluit de behandeling van het rapport van het hoofdbestuur omtrent het kiesrechtvraagstuk en de daaruit voortgevloeide motie ui-t t© stellen tot ecu' meer gelegen tijdstip". De afgev. van Gouda, de heer S c h i r_ de r Loc f f, bracht allereerst warme Lulde aan het Hoofdbestuur eu aan de samensi. van net rapport, de heeren Bink, Patijn en De Kauter. Deze hulde, zoo zeide spr., mocht een bewijs zijn, dat de motie-Goud» allerminst een nio.ie van afkeuring is. Gouda achtte het tijdstip voor a_ienst«l-ling van het rapport en aan de crdeste.iing van de moti© oorspronkelijk goed gekozen. Doch de gewijzigde politieke omstandigheden hebben dit tijdstip minder gunstig doen worden. . . Waar nu plotseling ecu rechtsch ministerio t© wachten is en het algemeen kiesrecht daardoor weder voor onbepaalden tijd verschoven is, daar is de regeling van dat kiesrecht, op het oogenblik niet. meer van zoo groote urgentie. ,'_."_, _- Dit alleen »on echter tot met-behandeling der kiesreehtmotie geen aanleiding mogen zijn. Doch spr. vreesde van behandeling der motie op dit oogenblik en van eventueel© aanneming ervan scheuring onder vrijzinnigen in zulke districten waar het'altijd reeds moeilijk ia de thaus bestaande vrijzinnige fracties tot samenwerking te brengen en zo samen to houden. Waar nu op het oogenblik een Kamerontbinding — meer of minder geprovoceerd — mogelijk niet alieen, maar ook waarschijnlijk is, daar achtte Gouda het hoogst gevaarlijk »hans voor dia scheuring tusschen vrijzinnige elementen in enkeln districten de kane te openen. . , „' . Nu zijn er wel, die meenen, dat die scheuring, die toch eenmaal komen moet, maar niet kunstmatig tegengegaan moet worden en dat de tijd gekomen is om de vrijzinnige partij van conservatieve elementen te zuiveren. Doch wat Gouda voorstelde is -geenszine een uiting van conservatisme; immers, komt de motie m behandeling, dan zou spr. aan een groot deel daarvan zijn stem geven. . Doch van het standpunt der taktiek gesproken, achtte spr..het oogenblik voor behandeling der motie-iuoppóstuun. De heer Kleijnenberg uit Ht.ar 1 e ut ziede iets voor de taktisch© argumenten van den heer Schim van der Loeff te voelen. Haarlem heeft in denzeltdcn geest besprekingen ge. voerd. Doch het is tot de-slotsom gekomen, dat, waar de motie i$ ingediend, de Unie dus ia gereed tot een belangrijken stap, wen m_<.r terug wil treden. De lTnie moet uil moeras en nroet -zich daaraan wagen -ÜBfa aan da kans van groot» verliezen. Een nederlaag, daardoor geleden, zal ten slotte in winst kunnen verkeeren, immers do knie zal, van de conservatieve fractie der oud-liboralen gezuiverd, in de toekomst vaster staan, en oerder overwinningen kunnen behalen. Waarom weuschto Haarlem vn b-handeling der motie. (Applaus.) De heer Boden (Weesp) sprak iv gelijkon zin als de afgevaardigde van Haarlem. De heer Roodh uvzen (Hoofdbestuur) voerde aan, dat de kies'rechteuaestie in de L. U ecu geschiedenis heeft. De wenschelijkheid van de behande.ing en do oplossing dier 'quaestie is in den boezem der Unie herhaaldelijk uitgesproken. En toen in 1901 do urgentie van die oplossing uiet werd erkend, geschiedde dit alleen op opportunitoitsgronden. Men meende toen dat de quaestie rijper en voor oplossing meer vatbaar zou zijn, wanneer dio oplossing nog enkele jaren overwogen werd. Maar het 2 o eken van do oplossing lag sinds 1901 in de lijn der Unie. Thans acht de Unie de tijd voor de oplossing gekomen en het gaat nu niet aan uit zuiver-politieke berekening zulk een oplossing tenen te houden. Daarom werd de motie ingediend en nam men di© thans met ia bohandeling, zoo zou de Unie zichzelf een slag in 't gezicht geven, en spr. voor ziehzeff zon zich daarna afvragen wat bij nog langer in de Unio zou doen. De argumenten, door Gouda, aangevoerd, kou spr. niet onderschrijven. Het samengaan bij een verkiezing van elementen, die principieele groote verschillen vertooneu, keurde spr, af, en waar wij nu aan de andere zijde de politieke partijformatie wil-cns eu wetens ven-aisek- zien, daar mogen wij trachten aan onze zijde die formatie zuiver te houden. Do heer Schim vau der Loeff repueeerende, betoogde, dat tegenover de aan ac andere zijde opgeworpen antithese aan dese kant vóór alles een krahtigo partyformatie «orde betracht. Zulk een formatie aolito spr. door behandeling van de motie op dit oogenblik bedreigd. Do Voorzitter verklaart namens het H- B. dat dit college unaniem besloten is aanneming van de niotie-Gouda uiet te aanvaarden. Het kiesrecht-voorstel iv de motie gedaan is gedaan, niet om te gaan naar rechts of om to gaan naar links, maar wel om zich zelf te zijn. (\V^ttc"n'.n opstaan werd de gMjj* verworpen. Alleen de afgevaardigde det voorstellende afdeeling stemden voor. Tot do puntsgewijze behandeling van. de motie werd overgegaan. . . Puut 1 werd zonder discussie oi steinroin_» aangenomen. .. .. Bn punt 2. stelde De n Ha a g voor aliiu-a a het woord „mannelijke" te laten vervalM' en daardoor ook alinea b geheel te laten V» vallen. . „,, ). otterdam. Zevenhuizen c" Leeuwarden stelden voor iv b het wooro „ongehuwde" te laten vervallen. Rotterdam stelde verder voor don teeltijd _ub b. op 23 te bepalen. K a m pon diend© een voorstel iv om punt (1 geheel te doen vervallen, dus om een beginsel betreffende vrouwenkiesrecht nog niet uit W spreken. De heer Jurriaan Kok sprak namens 's-Gravenhage. Hij waardeerde ten volle de concessie van het bestuur om den leettijdsgrens voor het vrouwenkiesrecht te brengen vau 30 op 25 jaar. Doch waar voor mannen die grens is bepaald op 23, daar bepale men die grens ook voor de vrouwen. Het vrouwenkiesrecht zal komen en naar spr.'s inzien spoedig komen. Het kiesrecht zij aan allo Nederlandsche ingezetenen gegeven, vrouwen zoowel als mannen. Men roepe gaen „oude juffrouwen".kiesrecht in het teven, sluite evenmin de vmlß' «"*• V-f "°.1 men willen, dat in ecu huisgezin do dieafïtbudc twl en de huisßi-cd.r niet ging stemmen. Da ' motie is genoemd een beteekenisvolle daad vau Hberali.eit. Spr. onderschreef dit. Maar men zij dan ten volle liberaal, blvjve ten opzichte vau mannen en vrouwen niet „modderen' • ... , Het kies-recht moet .gegeven worden aan net Nederlandsche volk in al zijn geledingen. Maar waar men dit hoogstaande principe aanvaard, daar an men toen niet dulden een abnormaliteit, dat' wel kiezen mag een vrouw, dio met een man leeft in concuoinaat, maar aiet eene, die getrouwd is. Nederland geve eén voorbeeld. Wek ging Australië reeds voor ca ook Finland. Maar voor Nederland b.ijtt noe over de gelegenheid om als voorbeeld voor ander© staten te aanvaarden het kiesrecht voor het „rO-k in al zijn geledingen . Dr H J- van de Stadt (kampen) lichtte hét voorstel zijner afdeeling toe door Lanvdering van het argument, dat de quaestie van vrouwenkiesrecht nog niet rijp is vooroplo-ssinc Forceert men thans' d.e oplossing, door haar te doen samengaan met die van de quaestie van mannenkiesrecht, dan loopt men kans d© laatste schado te doen. • Een afgevaardigd© van Rotterdam betoogde, dat men-principieel aan alle vrouwen bet kiesrecht dient toe te kennen. Uitsluitingen kan men later daarstellen, gelijk men het thans ook tegenover enkele categorieën van mannen voorstelt te doen. L© © u warden voerde aau, dat er geen voldoende rechtsgrond bestaat, om de gehuwd© vrouw het kiesrecht te onthouden. En men zegge niet, dat de vrouwen het niet wenschen. Eerstens wordt dit laatste hoe langer hoe minder waar. Maar Bovendien is het een daad van goede iiberaliteit zulk een wensch bij voorbaat te vervullen. Een andere vraag is of men ook de vrouwen reeds d© sternplicht zou moeten opleggen. •De heer-Kle-ynenberg (Haarlem) bepleitte eveneens da toekenning van het kiesrecht aan vrouwen. De wensch daarnaar is niet, zooals do afgevaardigde van Kampen zpid, een platonisch aanvaarden, maar het om hel zon van een beginsel. (Gelach.) De heer Patijn, lid der Tweede Kamer voor Zierikzee, verklaarde persoonlijk te staan aan de zijde van Kampen. Hij achtte de tijd voor vrouwenkiesrecht nog niet gekomen. Jocli geloofde hij dat het ligt in de staatkundige toekomst vaa het land en hij zou zich ook niet kunnen vwreenigen met een wetgeving die aan de komst- van het vrouwenkiesrecht belenuueringen in den weg zou leggen. Doch voor 't oogenblik achtte hij oen onbeperkte invoering van vrouwenkiesrecht eerder in een debatingclub van baardelooze on idea,_-seerende studenten, dan in een; vergadering van ernstige mannen der bespreking waard. Het stond dan ook voor spr. vast, dat er thans van vrouwenkiesrecht geen sprake kan v-iin tenzij met een beperking. Doch met de beperking door het bestuur voorgesteld, kon sPr. zich allerminst vereenigén. Hij sou zeker niet willen uitsluiten de vrouwen, dia bet teven als vrouw ten volle hebben doorgemaakt-, _eker niet uitahiiten de gehuwde vrouwen. Wat het bestuur voorstelt, bok na de verjongingskuur welk© het de vm-uwenkiezera het doormaken, is inderdaad een „oudo juffrouwen - kiesrecht. Toch kon spr. geen andere formule aan do hand doen en hij geloofde met, dat iemand anders dat kan. AVant, nog eens, de ideeën ten deze zijn bij onze natie nog mot rijp. Men heeft afgelegd de weerzin tegen het vrouwenkiesrecht. Men voelt wel, dat men er too zal komen. Maar men weet nog niet, hoe men er mee aanmoet. .. Nederland is op 't oogenblik bij al _ijn naburen, teu opzichte van de kiesi-echtregeling ten achter. Het zie nu echter niet naar Nieuw Zeeand en Finland, het do© met een te groote sprong en trachtte slechts in de pas te komen met zijn naaste buren. Spr. aanvaardde vrouwenkiesrecht niet als een eisch van het oogenblik. (Bewijzen van instemming. De heer Miszet (Doetinchem) verdedigde aannemingvan de voorstellen, Den Haag en Rotterdam. ,»_.___- _*« -i^v, Hen afgevaardigde vau Dcli . verzette zich tegen de verlaging vau de leeftijdsgrens vooï vrouwen tot 23 jaar en zou zelfs veer maiuMffl die grens op 25 jaar bepaald zien. D© Voorzitter zette namens het Hooidb.stuur de zienswijza van dit college uiteen- Het be°msel vau vrouwenkiesrecht is daaini aanvaard en het H. B. verheugde er in, dat ook iv deze vergadering dat beging me wordt aangevochten. Spr. geloofde dat het aan behartiging;««iW nemen boe langer üoo meer i directcn een plaats invloed op bet oestuui ™^ meer Men- M vit vraag tüLken: arbeidsaange- de alc^holqaaestio, do prositiutie- SÏÏkk-n, en_., waarin men de vrouw recht T»^eesprekeu dient te geven. Men heeft wel eens als een bezwaar aangevoerd dat de vrouwen meer haar gevoel, üe mannen meer hun verstand laten werken. Dit bezwaar woog by spr. niet zwaar, want een gevoelsargument blijkt vaak in het leven sterker dan een verstandsargu._--.-b. In N.« Zeeland is het gebleken koezeer d© vrouw met haar ethisch voelen de mannen aanvult, ook in de politiek. Ho© de heer Jurriaan Kok het voorstel vaa bet H. B. conservatief heeft kunnen noemen, begreep spr. niet. Di© moening werd trouwens door deu heer Patijn niet gedeeld. D© partij kan nu andere partijen een goed voorbeeld geven, want nog geen heeft ach zoo duidelyk en nadrukkelijk voor vrouwenkiesw^t «.tgcsproken als het H. B. thans der Liberale TTni© voorstelt to doen. , , w_w vrol. Het H B heeft gemeend, dal inzak© vrou-u-ey xx. .d. ii-=<-- o . __„ uu,e_t worden, weufaet-reoht erp%Wo^ toch niet, zooals Vandaar zyn motie. Mea stie Ute de heer Patnn wilde, de g^04,:' „J„,.,„,-:„_■ v--, rusten omdat men de juiste «"""JïTS&C bet recht nog niet meende ta >-«n«£ga. Do beperkingen, door het «■ B * zijn noch vreeSd noch «^^V^RtTe de hand dat men het kiesrecht bepeiU totde ongehuwden, immers dio staen. neu stadig in het leven. wenkiesreebt m Engeland v«agen u meer dan kiesrecht voor l>ej© huwde vrouw heeft ""figJSS&Aub. teu op te offeren, wil de man t,cl •> ven 4 bet hoofd der Niets verhindert echte, dat ncei ~.-voor.tel van het Bestuur; -^ «pr- ten slotte steunt op gronden van prak tijd cn-uktiek (Applaus) wees De teer ïtood^y ber eikdat de motie ]iet.;^,n„lc&ren. Wordt zij aanbaroWeß^.i zaf-neTdaTmedo het land in genomen, dan _*l meu kunnen gaan, -eggende; „Dit vwlkn wij en k ne ii wij bereiken . .Want. méé£ yr.geu dau men bereiken kan is niet kranig, zooals men ten deze wel eens gezegd heeft, maar „kranerij". En bij een beginselverklaring, zooals