Oorsprong, geschiedenis en wezen van de Processie der Kruisdagen. (Verzameld uit verschillende Kerkelijke geschiedboeken). (26, 27 en 28 Mcd). J-rocessiën of plechitige volksoptochten, waarbij toen van de eene plaats naar de andere trekt, toider gezangen, gebeden of godvruchtige aan-"°eplngen, komt men in bijna alle godsdienstige Gezindheden tegen. Zij roemen op hoogen ouderdom. In het Oude Testament komt men ze reeds Jegen ten tijde van David en Salomon. In fcet yleuwe Testament kennen wij den zegetocht van «ezus in Jeruzalem op den Zondag vóór zijn lij- Jen. Reeds vóór het edict van Constantmus, in 813, verrichten de christenen hunne begravingen *-et zekere plechtigheid. Na dit tijdstip, ten tijde van Paus Gregorius den Groote, bestonden er wee verschillende processlën in de pauselijke ce""emoniën: de stationale processie, en de plechti- Se intrede vóór de Mis, van uit de sacristie of seeretarium naar het altaar. Op zekere dagen, te weten den 25 April, feest v*n den evangelist Sint Marcus, welke te Rome Samenviel met de Roblgalia of stoet der Heidense Romeinen ter eere van den afgod Robigus, lic aangeroepen werd tegen de ziekte van het ko**n en aan wien op Maandag, Dinsdag en Woens- vóór het feest ze den 25 April een hond offer?e», en ln Gallië op Maandag, Dinsdag en Woensdag voor het feest der Hemelvaart, ge-^hiedden er boet- en smeekprocessiën, welke heemeen plechtig waren. Het is van deze laatste, dat wij zullen spreken. „ ïn de laatste helft der Ve eeuw, werd het bisdom Vienne in Gallië (nu in arrondissement Isère, jjiet ver van de stad Grenoble gelegen) geteisterd *Joor allerlei rampen: aardbevingen, ziekten, hongersnood, aanvallen van wilde dieren op dor- Jen en steden. Sint Mamertus, die toen bisschop van Vienne, beloofde, indien God deze belevingen deed ophouden, drie dagen van gebe?fh en boetvaardigheid en eene smeekprocessie !"}e insgelijks drie achtereenvolgende dagen zou plats grijpen. Deze processie kreeg den naam: minor of galicana. Litania of letania, ?*h het Grieksch: ltè (beteekent gebed of smee-s*ng). Zij wordt minor, mindere of jongere gehemd, omdat zij tegenover de roomsche proces- Se van 25 April, op een later tijdstip ingevoerd *erd. wij kunnen moeilijk aanvaarden, dat de *Jrocessie der drie kruisdagen mindere zou geaaid worden „omdat zij met min plechtigheid ,*- met minderen toeloop van geloovigen ger-hiedde"; want volgens de spraakkunst, beteert Litanioe majoris. Oudere bedevaart daar men ponder zich te bedriegen, mag zeggen, dat de foomsche processie dagteekent van de IVe eeuw), i'-tanioe mtaores beteekent jongere of minder Jjde bedevaart, want zij werd, opnieuw door Sint gehouden om 470 (de schrijvers zeg- |eh gewoonlijk: in 477), en opgenomen m de s°omsche Liturgie door Paus Leo ni (759-816). seh5eh andere eene processie, die drie dagen ach„-"een uitgaat, zal d<-»~r geloovigen als belangf-.lter beschouwd v -—-g~r.- eene processie, die £>0r de zelfde da*afltó*gFhiedt « «2_*-£» garnaal haren o- 'tfkvoeg -eröii. dat in *e eerste eeuwen .insche christenen talmer en meer in jt.l bezaten, zoodat men mag .^onderstellen aaTziJ, die grootelijks hielden ï!"1» de uitwendige manifestaties van den godseast, ook in talrijker scharen naar die drie- S?agsche bedevaarten trokken, welke, bij uitstek, waren voor de vruchten der aarde !ft °m bevrijd te blijven van alle rampen en on*^kken. »Jb Vlaanderen noemde men deze smeekproces- S?»» processie der Kruisdagen, omdat men er de :tocessiekruisen van de verschillende parochien B>r stad en later de reliek van het H. Kruis in h °e_. Dit doet ons denken, dat wij hier een volksv^öi hebben, die een stoet noemt naar hetgeen »keest de zinnen treft, en die talrijke kruisen in Nte steden maakten indruk op het, christen tv*- Te Brugge noemde men eertijds de Kruisten: Bid-dagen, hetgeen zeer wel den latljn- £en naam rogationes vertolkt. __°e kruisdagen zijn sinds lang vastgesteld op bfi laatste dagen voor O. H. Hemelvaart, die C°hder geschikt schijnen om met Christus, on- J? Middelaar, door dit driedaagsche smeeken !>h nood aan den goddelijken Vader, tot wien S opstijgt, voor oogen te leggen. De Kerk, even-2? öe leerlingen van Jezus, kan haar gevoel van h,:6taoed, bij het naderen der scheiding van ha(_? Bruidegom door de hemelvaart niet onder- C^ken- en zoo zijn de gevoelens van boete en ÏT 5 der Kruisdagen geenszins misplaatst in deze _**« dagen van den Paaschtijd. Wij mogen ook C_ vergeten, dat de groote nood, die in het dis- C 1 Vienne heerschte. de hongersnood was, en C öe tijd. waarop de kruisprocessiën gesteld C'luist de beslissende tijd is. voor het goed of «r^t gelukken van den oogst, bron van weelde oorzaak van hongersnood. oy„aa vienne verspreidden zich de Kruisdagen V eeheel Gallië, en ln 511 maakte het Concilie •V,°riéans ze verplichtend voor gansch Franco Gallië. In 799 schreef ze Paus Leo II voor te «UT- Zoo verhalen het Sint Gregorius van Tours, »_ Qe Heiige Avitus, die kort na Sint Mamertus Vk-1 bisschoppelijken stoel van Vienne klom, •CkVan Vienne en het Roomsche Martelaarsboek. *0 sassi in zijn boek (Archiepiscopl Mediola«V^s) doet met reden opmerken, dat aeze *H u.kprocessiën reeds vóór Mamertus bestonden, % » schrijft haar oorsprong toe aan Sint Laza«Che üanen (Ve eeuw) en de Bollandist Henjvll deelt zijn meening. flen Ambrosiaanschen ritus werd deze boet- gehouden op Maandag, Dinsdag en jC^dag na O. H. Hemelvaart. In Spanje komt JC^n soortgelijke smeekprocessie tegen op ' Vt ïrdag, Vrijdag en Zaterdag na Pinksteren; ' hJ^neüLe van Gerunda in 517 schreef voor .C^-e te houden op den le, 2e, en November Vp Synode van Toledo in 638 duldde de maand V^r aan. In Engeland spreken de verorde- V 6? van de koningen Alfred en Atheïsten van .%-.rtDlödagen en zij noemen ze: gebeddaegas of St ays- omdat de processie door de velden JW?D deze dagen. In Duitschland werden de agei- voorgeschreven door de Synode van {j 2 ln 813. 1! °Pschrift van het Missale en van het Ri- Slh' In -Itaunüs majoribus, en in Litanüs mi% u«s Rogattonum zullen wellicht menig lezer J*bLaehken, dat de „Ujtanie" hoofdzakelijk het S^te °P deze bedetochten en zulks van in Ce föhüY,ü-den» Doch dit was het geval niet, zegt r?- %rJd B»shop: in de vijfde en zesde eeuw had t 10 litan-e een gansch anderen zin. In het i^frt 2°oals het wetboek van Theodosius ge°°rcl 7Oor Constantinopel in 396, beteekent dit ir^ltirt eene huiselijke bijeenkomst om te bidden. k%iTr dan honderd jaar later, in Gallië, zegt Vi 6 ADP°iinaris (Epist. V. 7) heeft het woord eenvoudig de algemeene beteekenis van boetvaardigheid. Een der verordeningen van het concilie van Orléans in 511 begint wel is waar met de woorden: „de Rogatiedagen, 't is te zeggen de litanieën", maar men kan deze woorden uitleggen op de wijze: „Rogatiedagen 't is te zeggen boetvaardige smeekingen". En inderdaad Sidonius Appolinaris zegt, dat zijn vriend bisschop Mamertus de reeds bestaande kruisdagen regelde (door vasten, ge"bed, psalmgezang en het beweenen der zonden) (Epist. V. 14). Avitus (rond 494^—517), de opvolger van Mamertus, zegt dat deze voor dien dag aan de wereld voorschreef, welke psalmen en gebeden men moest zeggen. Sint Caesarius van Arles (P. L. XXXXIX, col. 2076—2079) gebruikt deze uitdrukkingen als de twee voornoemde schrijvers, zoodat wij mogen besluiten dat er in deze boetprocessiën vooral psalmen gezongen werden, met misschien een of meer collecten op het einde van den zang. Deze processlën waren in Gallië eene ware boetpleging. Zie hier hoe Dom Guéranger ze beschrijft. De H. Cesarius van Arles getuigt dat zij zes volle uren duurden. Als de priesters vermoeid waren van het langdurig zingen, kwamen de vrouwenkoren, aan de buurt, om de priesters te laten rusten. Vóór dat de stoet zich in beweging zette, werd er asch gestrooid op de hoofden van al de deelnemers en de gansche vergadering werd met wijwater besprenkeld. De geestelijken en de geloovigen der verschillende kerken van ondergeschikten rang kwamen naar de hoofdkerk der stad, en het was het processiekruis dezer kerk dat den stoet opende en hare geestelijkheid nam den gansenen stoet onder hare leiding. Oorspronkelijk gingen allen, geestelijken en leeken barrevoets in de processie. Onder het zingen van smeekgebeden eïi antifonen toog men naar deen of d'andere basiliek, welke als statiekerk aangewezen was, en waar de heilige Mis opgedragen werd. Onderweg ging men de kerken binnen, welke men ontmoette en men zong er eene antifoon ter eere van het mysterie of van den heilige, aan wien de kerk was toegewijd. De monnik van Sint Gall zegt dat Karel de Groote, gelijk al de geloovigen, barrevoets achter het kruis stapte van aan zijn paleis tot aan de statiekerk. Surius leert ons dat, in de dervende eeuw, de H. Elisabeth van Hongarije in de Kruisprocessie barrevoets en met een grof wollen kleed bedekt, te midden dei arme lieden ging. Te Milaan zien wij den H. Carolus Borronieus een driedaagsche vasten aan zijn volk opleggen; nu zelt vastte op water en brood. Aan de processie waren al de geestelijken der stad verplicht deel te nemen. Na de oplegging der asch vertrok men in den vroegen morgen uit de domkerk waar men terugkeerde om drie, vier uren 'snamiddags. Gedurende den ommegang trok de stoet des Maandags dertien kerken binnen, des -Dinsdags negen en des Woensdag elf. In een dezer kerken droeg de heilige aartsbisschop de mis op en hield eene aanspraak tot de geloovigen. Thans is de kruisprocessie veel vereenvoudigd. De Conny maakt de bemerking, dat er drie wijzen bestaan om deze processie te houden. In de steden zegt hij. gaat de stoet van de eene kerk naar de andere: in de laatste zuigt men de slotgebeden der litanie en men draagt de H. Mis op. Het Coeremonials door Benedictus XIII uitgegeven, geeft een tweede manier: in de kerk welke door de processie bezocht wordt, zingt men antifonen verzenen gebeden ter eere van Onze Lieve Vrouw en van den beschermheilige der Kerk, en men keert daarna weder naar de hoof dkerk, waar men de-eindgebeden der litanie zingt en het H. Misoffer opdraagt. Bauldry geeft een wijze van processie te houden, welke op sommige plaateen, zooals nu nog te Brugge, in zwang is: men zingt de H Mis halverwege de processie, in de statiekerk ' en de litanieën worden geëindigd m de hoofdkerk. Het is deze laatste wijze welke wn beschrijven. Na de antifoon: (Exsurge Domme) wordt de Allerheüigenlitanie gezongen. leder vers en antwoord gezongen door de voorzangers worden door het koor herhaald. Intusschen knielen al de aanwezigen. Nadat zangers en koor gezongen hebben- Sancta Maria, ora nobis, staan auen recht en de processie zet zich -in heweguig. Indien de litanie geëindigd is, vóór dat de processie op hare bestemmingsplaats os aangekomen mag men van voren af aan beginnen met Sancta Maria ora pro nobis of penitentiale en graduale "oSSE £S£ mag de stoet de kerken binnengaan waaraan men voorbij komt. In zulk geval wordt de processie ontvangen door de geestelijkheid van elk dezer kerken. De pastoor mag wijwater aanbieden aan den celebrant en aan zijne assistenten bij de kerkdeur De processie.gaat.tot aan het priesterkoor, waar de geestelijkheid binnen treedt en de celebrant gaat knielen op de laagste trede van het altaar; allen kielen met hem en bidden in stilte. Na eenige oogenblikken zingen de voorzangers de antifoon van het mysterie of van den heilige aan wien de kerk ls toegewijd gevolgd van de verzen, welke er bij passen De celebrant zingt de collecte van het mysterie of van den heilige, met de korste conclusie. Daar de kruisprocessie in den paaschtijd geschiedt, voegt men een Allelula bij de antifoon en de verzen. Intusschen wordt de zang der litanie onderbroken, en na de collecte herneemt men dm 7ane en de processie zet haren tocht voort. TnTkerk waar het heilig misoffer wordt opgedragen wordt de processie door de geestehjkhefd dezer kerk opgewacht, en de pastoor biedt wijwater aan den celebrant der processie en aan -Una assistenten. Al de geestelijken gaan tot in hrt pitóffior, de celebrant met zijn assistenten S voorhet altaar. Zij knielen oW« eewoonte De kruisdrager plaatst het processie toïïTwTde credencetafel, en de misdienaars plaatsen hunne kandelaren op de taf el. De celebrant en zijne assistenten nemen de paÏÏsche Sewaden 't zij aan het gestoelte 't z« Si de sacristie. De mis, welke gezongen wordt, is üe ?lri^e ml der kruisdagen zonder Gloria noch Crdo Het^lleluia-vers.na den epistel heeft^een büzonderen vorm: men zingt het een enkel maal metSen jubilus, gevolgd van vers 1 van psalm 117. na hetwelke men het alleluia niet herneemt. De Drefatie is die van den paaschtijd. . De paafchkaars wordt niet aangestoken Onder de Oraties en den Canon wordt n-^etauelö. Na de mis gaat men terug naar de hoofdkeik ondeA zÏÏen van de litanie, en zoe, noodig^an psalmen, en vóór het a^aar gekomen mdiende litanie niet geëindigd is, zingt men .hetgeen over blijft. Allen knielen neder, en de celebrant zingu Pater noster, enz. De zangers hefferi den psaun aan, welke zij zingen afwisselend niet het koor De celebrant zingt de verzen. Hu alleen recht als hij het Dominus vobdscum en de «toiiec^ ten zingt. Daarna knielt hij en Dominus vobiscum en de verzen: Exaudiat nos omnipotens, enz. en: Et fidelium animae en het koor antwoordt op ieder: Amen. b . In vele plaatsen waar men de relekwe van het H. Kruis draagt eindigt de pleolitigheid met den zegen, onder het zingen van de strooi, u crux ave, van het Vexilla regis. ♦•„„_,-_. ™- Eindigt de Kruisprocessie in de statie Kerk, zoo zingt de celebrant de gebeden, welke de litanie sluiten, vooraleer de H. Mis te zingen. Indien het niet mogelijk is dat de processie de straten der parochie doortrekt, zoo maakt zij haren ommegang rond de kerlÉ't zij binnen, 't zij buiten. Kan de processie niet plaats grijpen, zoo is fcet aan te prijzen de litanie toezingen of luidop te lezen vóór de Rogatiemls. Alle aanwezigen knielen. Eenieder die gehouden is het kerkeiijk officie te bidden, is verplicht de Litanie van alle heiligen met den psalm en gebeden,/alleen te zeggen, ep de Kruisdagen, indien hij feen deel neemt aan de processie. Deze litanie dHtit gezegd te worden zooals het Brevier het voorMfirijft. na de Lauden, en mag niet geanticipeerd worden den dag te voren. Volgt de litanie aanstonds op de Lauden, dan zegt men ze na het ve»Benedicamus Domino na de collecte. Het vers «flelium animae en de antifoon: Regina coeli laSre worden weggela- I . GERH KR. --- VERZEN VAN LIMBURGERS Windeke. Windeke, lief windeke, 'k hoor je in de schouw fluist'ren dat ons kindeke nu toch slapen zou. Windeke, lief windeke, met je stemme zacht, sus in slaap ons kindeke, want het wordt al nacht Windeke, lief windeke, met je zachte hand, draag ons kleine kindeke naar het droomenland. Windeke, lief windeke, staak je werk gerust, want je hebt ons kindeke al in slaap gesust. Windeke, lief windeke, zweef ten hemel, vlug, keer dan voor ons kindeke met een engel t'rug. Ga dan henen, winfleke, wolkskens wachtenSi, en bij 't kleine kindeke waakt de engel nuj|; Std. FONS HERMANS. --- VERHALEN IE DIALECT (Noord-Limburgsch.) „Es nahm kein Ende mehr...” Toe de mist nog le.ee ovver de groond hing, heel vroeg, kwam de zon bove de Gennepsche hei op. De weieurn de Niers smeete de nevel weg en waaschte zich ien de schonne zon. 't Waoter was zoo glad; ien 'n stil huukske dampte 't nog; de dag was gekomme, de bli-je, frissche dag. 't Gras schitterde van de dauw ; de koeie kroope lui rechtop, ze mieke zich klaor vör 'r werk. En stillekes kwam de weg over 'nne meens, mit de schoefel op de nek. Hl-j ging nor zien stuk errappellaand bi-j den Henakker. Soms ritste ien de heg 'nne mei weg, mit schowe vlucht, 'nne Eenkele lewerik schoot umhoog, smeet de lucht vol zang en steeg tot 'n peuntje ien 't blauw. Jan Koelie ging en 't werk. Hl-j brak de groond tot kluitjes en knapte de puin af. 't Was ze zuut en stil, 'n eenkele kar voer ver op 'nne veldweg, mar aanders niks, dan de lewerik den bad en de zang van 'nne schipper op de Maos. „'t Is fijn", docht Jan: ..'t is 'n stuk van den himmel". Far, kllk-ker-de klep, reng-tengteng Dor kwam tussche de hegge, 'n melkkarreke geklepperd. Jan loerde's wie 't was. Goeie grut!.... hi-j schoefelde gaaw verder. Dor kwam Driek mit de slob vor urn de koeie te melke. Jan was toevallig 'n bitje verkikkerd op Driek. En hi-j me alleen. Sjonge nog toe. Dor was ze. „Merrege !" zet Jan : „al vroeg en de slag !" Driek was net a,s alle vrollie. „Hé", zet ze, „is me da schrikke. Merrege ! Schon weer, hé ?" Jan leunde op de schoefel. Dor stoond ze now mit 'r rooie, bolle wange. Wa was 't toch 'n fleenke meld! „Schon! Da mok zegge. As we 't zoo mit de kermis treffe, wablief ?" „Hé, de aander week. Kermis is toch nog mojer as werke, wa gi-j ?" „Now", zei Jan. En net wol ie 's polse of ze mie mit 'm uut wou gaon, die daag, toe dr nog 'n melkkarreke kwam enrammele.... Da was den dekseische Hent! „Mom! mom!" bulkte ie: „al vroeg en de praot. Gaode mit Driek ?" Hup! dor ginge ze, want 'r weie laage vlak neeve mekaor. Hent keek nog is urn nor Jan. Hi-j trok 'nne gemeene lach, net of ie wol zegge: „dor godde hm !" Jan ri-jde 'm. Dor had me da akelig joonk 'm de loef afgestooke ! „Verd...." broomde ie. En ien de verte klepperde de karrekes hm. De lach van de twee kloonk tot 't errappellaand.... Jan ziene dag was kapot. Toe ze terug kwaame, stoond den enne huzaar aachter op 't veld, en deej of ie niks heurde. Mar urn 'n uur of twee 's middags, kwam Hent 'r- wer hm mit de tes vol spiekers en 'n par paole op de nek. Jan wol 'm stillekes verbi-j laote gaon, mar Hent riep : „Hei! hoe was ie vanmerrege !" „Knap !" zei Jan : „makt da ge weg komt !" „Worum ?" judaste Hent: „ tied zat! Vanmerrege hadde zon hast nie!" „Duvel op!" dreigde Jan : „of 'k stof ow milt de schoefel ien de nek !" „Zuut, zuut", zei Hent: „makt ow nie ze dik! Ik goj 't brugske efkes maake, tussche de weie, wor Driek aaltled over mot. Da het ze mien vanmerrege gevraogd ! Saluut! En plezierige kermis! Dor ging Hent hm. Jan treelde van spiet. Now moog da aakelig joonk de brug nog maake ok! Alle kaans verkeeke ! Drlek was veur Hent. Dezelfden aovend, toe 't karreke wer neve 't laand kwam gerammeld, liep Jan op Drlek toe en vroeg urn kermis mit 'r te meuge haalde. „Och nee", zet ze : „ik heb al ze half iets be-100fd...." En dor ging ze mit. Nooit ien zien leve had Jan minder gekeke nor de rooie zon aachter 't Genneperhuus. Hi-j zag de weelde nie van den purperen aovend. De wolke van mugge, ze zonge de zuutste meziek... Mar Jan vuulde niks as de schoefel op de nek de spietien zien hart. Oonderhaand was Hent druk mit zien brue bezig. Hi-j stoond tot de kni-je ien 't waoter. De modder spatte tot op zien boks. Vinnige mugge zooge 'm 't bloed uut de vette kuute. Hent vuulde niks. Hi-j bouwde de brug vör Driek. Da was 'n goeie noot vör 'm. Jan lag dr glad uut. Toe den aovend viel trok ie zien vuut uut de kaalde modder, spuulde ze 'n bitje af en ging op zien dooje gemak nor huus. Jan zat te bromme aachter de kraant. Hi-j was van plan urn vroeg nor bed te gaon. De heele kermes was vör 'm weg. Hi-j kende genne weg urn beter bi-j Driekien de gunst te komme, dan Hent. Somber trok le de jas uut en hing 'm op 'nne kapstok. Efkes stoond ie nog te prakkeziere. Toe ieneens smeet ie de kop umhoog. Zien ooge wiere klein en urn de moond trok 'nne lach. Hi-j plofte de haand len de tesch en ging mit zwaorde stappe dör de keuke. Toe zocht ie beitels, zaag en hamer bi-j mekaor en stapte nor buute. 't Was al lekker doonker. Bove 't waald gluurde de maon. Over 'n half uur zou 't precies doonker en licht genoeg zien urn te kunne beginne. Jan ging nor de brug van Hent. Hi-j werkte tot middernaacht en toe was de schonne brug genoeg afgebroke urn ien te zakke, as dr iemand over ging. En toch koste dat zoo nie zien. Jan sloop weg. De maon laachte 'm toe. Uulekes geelde op 't Genneperhuus en 'n spokige vlermuus daansde urn de böm. Jan sliep 'snaags host nie en stoond heel vroeg wer op 't laand. Hi-j hoefde mar 'n klein stukske mer te doen. Da miek ie gaaw af en prutste toe 'n bitje urn de tied te verdrieve. Dor kwame de karrekes... Hent laachte as 'n klok. Jan ging 'n honderd meter aachter 'r en. Hi-j zag hoe Driek nor de brug ging, dr op stapte en pats ! ien de graaf viel. Hi-j was geliek mit Hent 'r bi-j, stiet ziene konkerent en de kaant en hielp Driek op de dreuge. De enne meid breulde van schrik. Hent stoont 'r bi-j as 'nne kwaojong. Jan begos uut te vaore tege 'm : „Toe schebbige lelleke knuppel urn de brug ze slecht te bouwe, dat Driek dr dör mos valle ! Schamdow wat, vlegel en makt da ge wèg koomt". Driek breulde : „Gemeene vent! Ge hoeft nooit mer bi-j mien te komme !" Hent docht dat ie dör de groond ging. „Allé, opgeduuveld !" snauwde Jan. En as 'nne scholjong hoepelde Hent op. „Hoe krleg 'k de koe now leeg, Jan ?" snikte Driek. „Och, erm ding, beende ze nat", zei Jan : „en dan de scheuld van da akelige joonk!" „Gemeene kèl!" zei Driek: „kiek nooit mér nor 'm urn!" Toe sprong Jan over de eraaf, molk de koeie en miek zich vör Driek buutegewoon verdienstelek. Mit de kermes sacheriende Hent zich dood. Jan daanste 'nne schots op 't verzakke van de brug mit Driekien de enne. W.H. „Kunt u het sleutelgat niet vinden?" „Jawel, maar als ik den sleutel er in steek, beweegt het". --- ZONDAGSVERHAAL De Huismusch. Door SIROLF. (8.C.) Heel het kleine provincie-stadje was opgeleefd, toen het bekend was, dat de jonge Bert Span uit Amerika was teruggekeerd. Als een rijk man. Na een verblijf van een jaar of tien in Yankee-land. En het was wonderbaarlijk, hoe scherp de geheugenis van vele moeders eensklaps was, en hoe roerend-nauwkeurig ze zich opeens herinnerden, hoe Bert — zooals ze hem dadelijk heel amicaal noemden — als jongen altijd met haar Marietje (of Treesje, Truüsje, Suusje, Miesje enz., enz.) had gespeeld en hoe die ondeugd toen wel eens — ze hadden het allemaal zelf gezien, deze zeer merkwaardige moeders — van haar Marietje (of Treesje, Truusje, enz.) een kus had gestolen. Indien men de getuigenis van alle deze teedere moeders zou gelooven, moest deze heer Bert Span -dan wel een zeer gevaarlijke Don Juan geweest zijn op een leeftijd, waarop fatsoenlijk jongetjes thema's maken en bokspringen. Het regende uitnoodigingen voor avondjes en partijtjes aan het adres van den jongen Bert Span. De kappers in het kleine plaatsje hadden het druk, met het veranderen der page-kopjes van vele min of meer lieftallige meisjes. Van een Fransch model moest het beslist een Amerikaansch page-kopje worden. De kappers zegenden Bert Span en Amerika, en pijnigden zich intusschen de hersens, omtrent wat ze in vredesnaam moesten wegknippen of laten zitten, om het veelbegeerde „Amerikaansche" nlodel te maken. Eenparig vonden ze er dit op, dat ze de lieve kinderen zoo kort mogelijk knipten. En Bert Span kwam op alle feestjes, danste met Lientje en stoeide met Sientje en nam de zoete glimlachjes en blikjes en handdrukjes in ontvangst vah de vele Dientjes, Mientjes, Fientjes en Trlentjes. En nu, aanstaanden Dinsdag, zou mevrouw Bolders een intiem avondje geven, ter eere van den „Amerikaan". Maar mevrouw Bolders was een zeer verstandige vrouw. En behalve een echtgenoot, had zij drie huwbare dochters : Snoes, Babs en Kitty. Nu had mevrouw Bolders voor zich zelf uitgemaakt, dat Bert Span met één van deze drie zou trouwen. Met wie, dat liet haar koud. Vandaar, dat zij veel werk van dit feestje maakte. Het was alleen voor intieme kennissen, had zij aan den Amerikaan gezegd. Hetgeen deze apprecieerde en waarom hij de uitnoodiging had aanvaard. Het liefst had mevrouw Bolders nu niemand anders op het feestje laten komen, dan Snoes, Babs en Kitty, alle drie volgens de allerlaatste Amerikaansche mode gekortwiekt. Maar tja, dat ging toch ook weer niet. Dat liep in het oog. En daarvoor was mevrouw Bolders toch tè verstandig. Om dit te voorkomen en tegelijkertijd alle concurrentie bij den aanval op het hart van den rijken Bert Span uit te sluiten, had zrj besloten, Marietje van der Does te vragen. Dat vond mevrouw Bolders een pracht-inval. Dan wa- er toch nog een vreemde bij, en kon er dus niet gekletst worden. En voor Marietje hoefde ze niet bang te zijn, dat onmogelijke kind, met haar ouderwetsche haar-in-een-dot, en 'r vermaakte japonnetjes... Ze werd niet voor niets bij haar thuis de „huismusch" genoemd. Als Snoes, of Babs of Kitty het over Marietje hadden, was het altijd „de huismusch" dit en de „huismusch" dat... Nee, dat was een goed idee ! En Marietje zou het zeker aannemen, zoon feestje had zij niet dikwijls! Nu, de huismusch nam het ook aan. Maar niet dan na heel lang overleg. Eerst was ze stomverbaasd geweest, van nicht Bolders een uitnoodiging voor een feestje te krijgen. Dat was nog nooit gebeurd! Maar ze nam het met beide handen aan, toen ze na veel piekeren en rekenen had uitgemaakt, dat ze dat oude witte crepe japonnetje nog wel vermaken kon. Met een corsage van een enkele roze roos, zou het wel heel aardig staan. Want geld mocht het niet kosten. Dat kón niet. Het was al zoon toer om rond te komen. Vader verdiende niet zoo bar veel en de vier jongens moesten toch ook altijd netjes voor den dag komen. Daar had zij voor te zorgen, sedert moeders dood, acht jaar geleden. Dag in, dag uit was ze in touw, avond aan avond bijna zat ze te naaien, stukken te zetten in kapotgevallen broeken en mouwen, en gaten te stoppen in vier.paar zwarte kousen, die wel nooit heel schenen te kunnen blijven. Die jongens ook! Maar al deed ze het met liefde, voor vader en de jongens, al sloofde ze zich af, toch, heel diep in haar hart, was soms wel het verlangen opgekomen, om óók jong en vroolijk en onbezorgd te kunnen zijn, net als andere meisjes van haar leeftijd, zooals haar nichtjes bijvoorbeeld, Snoes, Babs en Kitty. Naar avondjes en partijtjes en feestjes te gaan, pret te maken, jong te zijn en vroolijk.... En daar was nu ineens die uitnoodiging van nicht Bolders gekomen. Nu, nu zou het dan toch ééns gebeuren, dat ze ook eens uit zou gaan. En wat leuk, die Bert Span zou er ook zrjn. Dat zou wel gauw familie worden, had nicht Bolders zoo laten doorschemeren. Hij zou zich wel met één van de meisjes verloven, met Snoes, of Babs of Kitty. Met wie, dat had nicht niet uitgelaten. Maar ze had veelbeteekenend geglimlacht. Leuk moest dat zijn, je te gaan verloven, dacht de huismusch en dan moest ze onwillekeurig denken aan bloemen, veel zacht-geurende bloemen, en licht en zonneschijn. Ja, dat moest wel héél gelukkig zijn. Geluksvogels waren dat toch, die Snoes en Babs en Kitty... Toen de „huismusch" dien Dinsdagavond in de salon van mevrouw Bolders verscheen, zat Bert Span op een groote sofa, geflankeerd door twee nichtjes, Snoes en Babs. En Kitty zat vlak tegenover hem, op een laag fauteuiltje. Zoodra hij de „Huismusch" in de deuropening ontwaarde, sprong hij op en staarde haar een oogenblik aan. Marietje werd er verlegen onder. Waarom keek die Bert haar zoo aan ? O, natuurlijk vond hij haar belachelijk, met haar ouderwetsch haar, in een groote dot en haar vermaakte witte japonnetje," dat eigenlijk veel te lang was... Ze kreeg er een Mevr van. Maar nicht Bolders hielp haar uit de verlegenheid, door haar heel vlug voor te stellen en dan dadelijk Bert Span's aandacht af te leiden en een druk gesprek te beginnen, waarin ze dadelijk Snoes, Babs en Kitty betrok. De „Huismusch" zat een beetje achteraf en praatte wat met meneer Bolders. Er werd gedanst. Om beurten danste Bert met de drie nichtjes en warempel, daar kwam hij ook op Marietje af, vroeg of hij ook met haar een dansje mocht maken. Blozend moest ze bekennen, dat ze van de nieuwe dansen niets kende. Maar dat vond hij niets erg en zoo goed en zoo kwaad als het ging, huppelden ze door den salon, terwijl Snoes en Babs en Kitty, achter Marlet jes rug, grimassen tegen Bert maakten, over die vreeselijke houterigheid van de „huismusch". Maar het scheen dat Bert Span het niet zag, of misschien niet wilde zien. De nichtjes waren er een klein beetje gepikeerd over. Maar dé maat liep over, toen Bert drie keer achter elkaar, gedurende een heele plaat van de pathéfoon (elk met 2 nummers er op) met Marietje danste en net deed, of er geen Snoes, noch een Babs of een Kitty, met een Amerikaansch lokkenkopje bestond ! Tegen elf uur, toen men wat verhit was en wat vermoeid — het was1 midden-zomer en prachtig zoel weer — stelde mevrouw Bolders een wandelingetje in den grooten tuin voor, en in groepjes ging het heele gezelschap, door de flauw-verlichte serre, naar buiten. Bert Span moest zich bepaald in het halfduister vergist hebben, want een paar minuten later kwam de Bolder'sche familie tot de ontdekking, dat hij niet met Snoes wandelde, noch met Babs en ook niet met Kitty, maar met de huismusch". En mevrouw Bolders, actiever dan elk ander, luisterde achter een heg, het volgende gesprek af: — Zeg, hm... Marietje — ik mag toch wel Marietje zeggen ? — ik wou je wat vragen, hm, een heele gekke vraag vin je het misschien, maar... kijk het is dat, is het erg gek of brutaal, als een man een meisje vraagt, dat hij pas éen avond kent ? — Ja, Bert — ik zal dan maar Bert zeggen ? — dat is een lastige vraag, maar ik dacht, dat je Snoes al veel meer had ontmoet, enne... — Ik bedoel Snoes heelemaal niet, ik bedoel... — O, dan is het zeker Babs, ja, wat zal ik je zeggen... — Nee, Marietje, Babs is het ook niet, stel je voor, nee, het is ... — O, maar, dan is het natuurlijk Kitty! Ja, maar Kitty had je toch ook al meer gezien ? Ik dacht dat je eigenlijk al met haar gesproken had? — Neenee, Kitty •is het heelemaal niet, Marietje! Maar luister dan toch, het is een meisje, een echt, ouderwetsch meisje, zooals ik had gedacht, dat ik ze hier in Holland zou vinden, zooals ik die in mijn herinnering had bewaard; niet van die kaal-geplukte jongenshoofden, maar een echt meisje! Daarvoor was ik uit Amerika gekomen, om me zóó'n vrouw te zoeken. En nu heb ik vanavond voor het eerst zoon meisje ontmoet, begrijp je nu mijn vraag, Marietje, zeg, weet je wie ik bedoel ? Wat mevrouw Bolders verder afluisterde, weet ik niet. Veel zal het wel niet geweest zijn. Want de rest van het gesprek werd slechts gedeeltelijk met woorden en dan nog heel fluisterend gevoerd. Maar toen Bert Span, toen het gezelschap weer in den salon vereenigd was, de geheime verloving van hem met de „huismusch" aankondigde, hadden Snoes, Babs en Kitty plotseling hevige hoofdpijn en moesten direct naar haar kamer, terwijl mevrouw Bolders hardnekkig moest gapen. Nicht Bolders heeft „de huismusch" nooit meer gevraagd. Maar dat had ook moeilijk gekund, -want een paar maanden later ging ze als „mevrouw Span" naar Amerika. (Nadruk verboden.) ---