Duizend jaar Chinese schilderkunst TJET is interessant, dat in ons land vanaf de 17e eeuw een grote belangstelling heeft bestaan voor juist het decoratief beschilderde porselein uit China — de liefde voor de oudere, effen glazuren is hoogstens een halve eeuw oud — terwijl de Chinese schilderkunst niet de minste belangstelling opwekte. De oorzaak hiervan is zeker, dat door een zeer verschillende historische ontwekkeling, dus ontwikkeling van het denken, de Onvolledige, maar desondanks indrukkwekkende collectie in Haags gemeentemuseum inhoud en de vorm van de schilderijen uit het verre Azië de mensen in ons land niet lagen. Het is eigenlijk de eerste keer, dat wij hier een, zij het beperkt, overzicht van deze eeuwenoudz en buitengewoon ontwikkelde schildercultuur voor ogen krijgen, nadat de grote Chinese tentoonstelling, enige jaren geleden in het Rijksmuseum, ons er reeds een klein voorproefje van had gegeven. J£EN Chinees schilderij verschilt sterk van wat wij een schilderij plegen te noemen. Het is 'n rol van zijde of papier, die men hetzij van rechts naar links kan uitleggen — de horizontale rol —, hetzij van boven naar beneden kan uithangen — de verticale rol. De Chinese schilder werkt op dit zeer absorberende materiaal zelden met kleuren en haast uitsluitend met Chinese inkt, een kundig mengsel van roet en lijm, in de varm van staafjes bewaard, die men uitwrijft op een vochtige inktsteen, in de holte waarvan zich de vloeibare inkt vergaart. Deze inkt, die sommige schilders in ons land thans ook gebruiken voor hun penseeltekeningen, maakt een eindeloos gamma van tinten mogelijk, van het diepste zwart tot het teerste grijs. Het snelle indringen in het poreuze materiaal vereist een buitengewone techniek van de hand, waarmede de Chinese schilder het penseel vrijwel loodrecht voert over de papieren of zijden rol, die plat voor hem ligt. Hij beschildert zijn rol in gedeelten; trouwens het voltooide schilderij sierde in China nooit in zijn geheel de wanden van kamers of zalen, maar werd opgerold bewaard <. . van tijd tot tijd bij gedeelten bekeken. De duizend jaren, waarover de schilderijen op de Haagse tentoonstelling zich zo ongeveer uitstrekken, omvatten noch de zeer vroege noch de moderne. De voorstelling der werken heeft betrekking op mens en dier, natuur en landschap. Er is slechts één, buitengewoon fraai, portret te zien. De bloeitijd van deze schilderkunst valt zo ongeveer tussen 1000 en 1300. Van zeer veel vroeger, ongeveer 300 j. voor onze jaartelling, is één beschilderde schelp aanwezig, een in zeer rijpe techniek geschilderd jachttafereeltje, duidend op een reeds oude beoefening van de schilderkunst. Dan volgen enkele vroege schilderingen op linnen, afkomstig uit de beroemde grottentempel van Tun-huang (wij nemen de spelling van de catalogus over), daterend uit de Boeddhistische periode omstreeks het jaar 800, rijk en streng van compositie met west- Aziatische invloeden en niet typerend voor de eigenlijke Chinese schilderkunst. De eerste grote rolschilderingen op deze tentoonstelding dateren van omstreeks 1000, uit de Sung-dynastie (N. en Z. Sungdynastie 960—1279). De grote schilders uit deze periode hebben eigenlijk de vormen vastgelegd voor de na hen komende schilderkunst. Hun werk is dan ook directer, eenvoudiger en meer gericht op het leven van mens en dier in de natuur, in het omringende laidschap, dat in later eeuwen ontoegankelijker wordt, waarbij de plaats van de mens geheel of vrijwel geheel verdwijnt. Hoe langer hoe meer wordt het voor de mens vertrouwde landschap bekroond door monumentale, ten hemel optornende eeuwige rotspartijen, verdringt de uitbeelding van het onvergankelijke die van het vergankelijke. Juist bij de verticale rollen bouwt de .schilder, in gedeelten voortwerkend, uit het tijdelijke het eeuwige op. „Karbouwen in de weide", een uit de dertiende eeuw daterende horizontale rolschildering, inkt op papier, door Fan Tzu-min. (Art Institute of Chiea-90). --- In alle eenvoud "VTaar vroege schilders zoals Ch'en -L™- Chu-chung, Fan Tzu-min, Li Shihhsing geven het leven weer in zijn eenvoud; een herdersjongen met zijn karbouw, ruiters op de jacht, ' karbouwen in een weide, of die trotse groep pijnbomen aan de ingang van een vlakte, door de meester „Bewakers van het dal" genoemd. Het ene schilderij is al verrukkelijker dan het andere. De beroemde Li An-chung brengt in zijn „Valk die een fazant opjaagt" de mateloze angst tot uitdrukking van het vervolgde dier. De vermaarde NiTsam (1301-1374) geeft met zijn felle, rythmische en korte streken uitdrukking aan de beweeglijkheid der door hem voor het eerst geschilderde bamboeblaadjes. Latere schilders zullen zich dan aan de voorbeelden van deze groten spiegelen, maar sommigen zijn te grote kunstenaars om niet nieuwe, eigen vormen te scheppen in eigen tekenstijl. Duizend jaar Chinese schilderkunst, maar waar komen de honderdvijftig schilderijen vandaan? Uit openbare en particuliere verzamelingen o.a. Amerika, Duitsland, Frankrijk, Zwitserland, ons land en... Hongkong! Het is een overzicht van wat westerse „kunstminnaars" uit China weghaalden totdat tien jaar geleden de regering van de Volksrepubliek dit voorgoed onmogelijk heeft gemaakt. Het is een tentoonstelling van en over China zonder China, dat in geen der comités vertegenwoordigd is en daarom is deze tentoonstelling dan ook onvolledig. Het gebodene maakt echter zulk een onvergetelijkeindruk, dat ik een ieder, die het nog niet zag, aanraad voor de sluitingsdatum op 28 maart deze tentoonstelling te bezoeken. M. V. --- Aidit stelt nieuwe verkiezingen voor Het secretariaat van de PKI, de Communistische Partij van Indonesië, heeft bekend gemaakt, dat Aidit, voorzitter van de PKI tegenover president Sukarnohet volgende heeft verklaard : „De beëindiging van de werkzaamheden van de leden van het parlement, gekozen door het volk in overeenstemming met de grondwet van 1955. is iets betreurenswaardigs voor iedere patriot, die de beginselen van de democratie hoog houdt. De Indonesische communisten zijn van oordeel, dat dit het democratische leven van het land in gevaar brengt, want het zou gebruikt kumen worden door die elementen, die het plan koesteren een regime tegen ie democratie, tegen het volk in te bellen." Aidit stelde voor, altijd zo opscheppen." rf>f Meneer Kwast wendde zich tot de twee het vuur. f „We zijn klaar", zei hrj. „Alles ligt op & »<»» hebben levensmiddelen genoeg voor een toe scheidene dagen." „Goed, goed", zei de burgemeester, „dan j} jasje maar aan. „Gaat u mee, meneer <*e secretaris?" J --- Hilversum II—19.30 uur: Ria Groot speelt piano; zij begint met een Partita van J. S. Bach. Daarin imponeert altijd weer de levendige uitdrukking in de voortstromende melodieën, extra boeiend door de meerstemmigheid, die uitermate knap, doch nimmer gewrongen, zelfs zeer natuurlijk aandoet Dat is groots componeren! En heus, voor zon Menuet, een Passepied en Gigue — bekoorlijke oude dansen — is ieder ontvankelijk. Daar komt geen „geschooldheid" in de werkelijke zin aan te pas. Een paar welwillende oren is voldoende en verder de nuttige rust om eens goed te gaan luisteren. Men hoort bovendien een Sonate van Theo Bruins, een jong pianist met reputatie. Het is goed om nu te horen wat hij als componist te zeggen heeft. --- Hilversum II—21 uur: Bij verrassing verschijnt het Trio Pathétique van Michael Glinka in een programma. Het is nog niet het geluid van de componist die eens „de vader van de Russisch-nationale muziek" zou worden. Er was veel dat het gemoed van de jonge musicus (26 jaar) bestormde: de revolutionaire beweging in zijn land (Dekabristenopstand, 1825), de kennismaking met Poesjkin en andere in de opstand actieve schrijvers en dichters, en voorts een hartstochtelijke studie van de beroemde componisten uit het buitenland, vanaf Mozart tot en met de toen beroemde Sir John Field. Hij componeerde in de trant van hetgeen hij kende en hoorde. De eigen stijl kv^nm, door groeiende en heldere inzichten, eerst later. Maar men hoort een stuk (voor piano, klarinet en fagot) van iemand die componeren móest. Vervolgens muziek van Pierre Gaveau, een totaal vergeten figuur uit de Franse Revolutie. Doch nu hoort men dan een aria (Polacca) uit één van zijn 33(!) opera's. Merkwaardig genoeg is een andere daarvan getrouw naar hét thema van Beethovens „Fidelio". Na de Revolutie verloor Parijs de belangstelling voor zijn muziek, en vervolgens iedereen .... MICHAEL QLINKA --- KROONJUWEEL door Ralph de Boissière 75. Rechter Osborne stond bekend als een geestige man en als hij iets geestigs dacht te hebben gezegd, vertrok hij het gezicht en knipperde hij met de ogen. Dat deed hij nu ook. De gasten lachten beleefd, hij zelf echter bleef ernstig en deelde mee, dat hij op het golfterrein bij het vierde gat pech had gehad. „André, speelt U golf?" informeerde Gwenneth. „Nee", mompelde André; hij bloosde en was er woedend over. Toen vermande hij zich en probeerde hij beminnelijk te zijn, wat hij heel goed kon, als hij wilde. Maar met al zijn warmte en vriendelijkheid vermocht hij niets tegen de ijzigheid van de heer Osborne uit te richten. De rechter was weliswaar uitermate beleeefd — maar wat al te beleefd. André stond op. „Gaat U al weg, mijnheer Coudray?" zei de rechter. „Het was mij een genoegen kennis met u te maken, mijnheer Osborne." Gwenneth vergezelde André naar buiten. „Tot aanstaande zaterdag?" vroeg ze; haar adem ging snel, toen ze zijn hand greep. André begreep, dat dit trotse meisje alleen al verlegen werd bij de gedachte, dat ze een afwijzend antwoord van hem zou krijgen. André ging naar huis. Zijn familieleden waren al aan het natafelen. Niemand groette hem. Het meisje bracht hem soep. Wat is hier alles toch stompzinnig, dacht hij. Dat is immers geen tehuis, dat is een pension. Zonder op het gesprek van zijn ouders te letten, probeerde hj zich te herinneren, wat „zij" en de rechter gezegd hadden, en 'at hij had geantwoord. Hij had ie indruk, dat veel van zijn oprferkingen misplaatst waren gewt>st of misverstand hadden kunntj wekken. Het scheen hem toe, da hij nog nooit zo prachtig viool ljd horen spelen. Terwijl hij Z;h echter bepaalde passages probeerde te herinneren, zag -ïij plotseling Gwenneth voor zih, hij hoorde haar spreken, voelo verrukt haar kleine, witte hand n de zijne en vernam de toon va haar donkere stem ... En weer dcht hij aan de muziek. Maar onwillekeuig zag hij weer, juist zoals hem dats middags was opgevallen, Gwennths mooie benen en haar hoge 'reef voor zich. Opnieuw keerden ',ijn gedachten naar de muziek te^g, maar alles was weer zo met Jwenneth verbonden, dat het meisje en de muziek tot één tralend geheel versmolten, terwijl hij tegelijkertijd het pijnlijke evoel had, dat hem iets was ontjan, dat hij op het juiste moment-niet had weten te waarderen. „... nog wat vlees?" vroeg iemand hem. „Wilje nog wat...! André!" Hij schrok, ."-es? Ja, alsjeblieft," antwoordde hij en hij keerde met tegenzin in de wereld van alledag terug. Na dat eerste bezoek dacht André niet langer meer aan Elena. Elena houdt wel van me, zei hij bij zichzelf, maar wat kan ik er aan doen? En hij glimlachte, want hij dacht aan Gwenneth. Hij leefde in gespannen verwachting — een nieuwe wereld vol wonderlijke mogelijkheden scheen zich voor hem te openen. Hij vroeg zich niet af waaruit deze mogelijkheden bestonden of waarheen ze leiden zouden. Na nog twee bezoeken aan Gwenneth volgden er avondwandelingen in de Savanne en later ontmoetten zij elkaar 's middags in de Botanische Tuin. André voelde zich zo vanzefsprekend tot Gwenneth aangetrokken, alsof hij een boom was, die zich uit de duisternis van het bos naar de zon rekt. Na het tweede bezoek vroeg de rechter bij het avondeten: „Waar heb je die jongeman eigenlijk leren kennen?" „Op een partijtje bij de Lorrimers", antwoordde mevrouw Osborne hoofdschuddend. Stilte — men hoorr1- alleen het geluid van de vorken op de borden. Cassandra, die de rechter een schotel met groene «rwten presenteerde, wierp uit haar ooghoeken een heimelijke blik naar Gwenneth. „Lager! Niet zo hoog houden", gromde de rechter. Hij bediende zich en zoals altijd huiverde Cassandra, toen ze zijn bleke, met zwarte haren begroeide hand zag. Mevrouw Osborne schraapte haar keel. Nou komt het, dacht Gwenneth. „Hij speelt viool, heb ik gehoord", zei mevrouw Osborne op een toon, alsof ze wilde zeggen: Er bestaan toch gekke mensen op de wereld. „Hij speelt zelfs uitstekend", zei Gwenneth nadrukkelijk en overhandigde haar het zout. „Niet zo iemand, die er als een kunstenaar bijloopt. Een moderne violist, hè?" „Maar papa!" „Hm. Heel aardig als oppervlakkige kennis, maar Je moest je toch maar liever niet met mensen inlaten, die beneden onze stand zijn." „Hy is de eerste werkelijke heer, die ik hier heb leren kennen", verklaarde Gwenneth dapper. Weer schraapte haar moeder de keel. „Nou ja, heel fatsoenlijk", zei de rechter over zijn opgeheven vork heen, „maar toch niet uit onze kringen". „We hopen, dat je mettertijd ook andere heren' leert kennen", glimlachte mevrouw Osborne. Cassandra kwam met zachte, voorzichtige passen binnen. „Je bent heel kieskeurig, lieveling", zei Esther tegen Gwenneth. (Wordt vervolgd) --- Hilversum I—22 uur: Het Collegium Musicum Amstelodamense. een voortreffelijk koor, bestaat 25 jaar. Alle respect! En niet het minst om het programma dat men 0.1.v. Toon Vranken laat horen, w.o. het beste dat Nederland aan koormuziek voortbracht. Werk van Jan Pz. Sweelinck, Clemens non Papa („niet de Paus" is de aardige toevoeging!) Corn. Schuyt en de man van nieuwe bloei, Alphons Diepenbrock. --- Hilversum I—22.40 uur: Johan Otten speelt de 24 Preludes ( in een cyclus) van de Rus Alexander Skrjabin. Bijzonder emotionele muziek, belangrijk tevens om de, toen zeer oorspronkelijke, vondsten in de verbinding en opeenvolging van de aceoorden en talrijke verrassende samenklanken. --- Hilversum II—23.05 uur: Een luchtig besluit, het Saxofoonkwartet van Parijs. Maar héél boeiend, uitermate virtuoos in klank en samenspel, bewonderenswaardig om de prachtig uitgebalanceerde nuancering en klankverhouding. Aantrekkelijke stukken bovendienl --- WOENSDAG. Hilversum I—11 uur: Vrouwelijke solisten in de lichte muziek. Een goed idee om er veel te laten horen. Wat zij doen, kwam niet aanwaaien, er is voor gewerkt. Aan de stem, op de viool, de piano, en zelfs hammond- en cinema-orgel ontbreken niet. --- Hilversum I—20.05 uur: Vrouwelijke componisten in de lichte muziek. Beluister eens wat zij schreven — Mary, Marguérite, Peggy en Mick — wereldsuccessen! --- DONDERDAG Hilversum II—14 uur: Als de kleine kinderen naar bed zijn, ligt het speelgoed in een hoek, of in de speelgoeddoos. De componist Claude Debussy bekeek dat ook met liefde en was ontroerd, omdat de sfeer van het kind er nog in aanwezig was. Tóen schreef hij zijn „Speelgoeddoos". Een prachtig stuk, waarin alles geestig en met het ware karakter te voorschijn komt! WIM GAFFEL. --- OVER BEIDE ZENDERS Programma voor Hilversum I. 402 m. vaka: y.uu hws. t.tv 'ii^s.Zé n muz. en reportages. 8.00 lyVj' uu J| en act. 8.55 V d. vrouw. »V 4 vrouw. 9.10 Gram. (9.3s—^'vA'Viitl I], VPRO: 10.00 Sehoolradio. V. d. vrouw. 11.00 Gram. l*"ï KI 12.30 Land- en tuinb. mede „ljfc het platteland. 12.38 OrSf'UF^ 13.00 Nws. en tentoonste' -a\-m 13.20 Lichte muz. 13.45 G*sP 14.00 Jeuggdconcert. 14.40 » -dansen. 15.00 V. d. jeug" mondorgelspel. 17.20 Lichte geringsuitz. 18.00 Nws. en cv , j 18.30 Gram. 19.00 V. d. k's"0: ■ÏÏ* zing. 19.25 Vara-Varia. VPfns M jeugd VARA: 20.00 Nws. S' C»"?* Drie vrouwen, hoorsp. 21."° 21.30 Jazzmuz. 21.45 De VT%p\°-éP reel, discussie. 22.06 In ° J3J l)t| 22.30 Nws. 22.40 Lichte mU^rf* rep. 23.05 Tussen mens en 2<.l» u zing. 23.20 Discussie. 23.50 \J --- Hilversum II, 298 m. NCRV: 7.00 Nws 7.10 y.'>„, ,■ IN ■woord voor de dag. 7.40 w g.oO/lt 8.15 Radiokrant. 8.35 Graff- /JP ken. 9.30 Gram. 9.40 V. f jlfl» Gram. 10.30 Morgendienst- w|fy( 11.15 Dombey & Zoon. hoor»^ nj* en tuinb.meded. 12.33 US'■ oP-ÖP* leden, praatje. 13.20 Met r'V| U'-.Tk Pianoduo. 13.55 Gram. l*'^ T-t fragm. 15.30 Kamermuz. 1"; I', * 17.20 Pianomuz. met conin1-jSijj >> nade-ork. en radio-koor. r W» Q|, 18.30 Leger des Hellskwar" rffl» bespr. 19.00 Nws. en *??& «M L, Praatje. 19.15 Pianospel. »'>. ft,' < 19.50 Gram 20.00 Passies"*" *M l( ork. en solist. 21.45 Graw-ort»j' muz. 22.30 Nws. 22.40 Z»BSIH,'V k Avondoverdenking 23.00 J». oO 23.30 Nieuwe gram. 23.55—' 2*' ,»'•' '1 BBC Light Progr., 1500/» 'pfj 12.00 Voordr. 12.15 Mrs. jS.tyf P> 12.30 Nws. en gevar. ™*%gt.. V samenzang. 14.00 Gevar. Pi, V. A \ nws.). 14.45 V. d. kind. wJZ-i.P'J t ((Om 15.30 nws.). 16.00 »!„«'/. £ 16.30 nws.). 16.45 Lichte■ m" 0£ * en Mrs. Dale's dagb. I'^j Nws. en gevar. progr. 1"-* ?v I* lichte muz. 19.45 HoorsP- ,f\-, \ 20.25 Sport. 20.30 Nws. c" tf\4 V 21.00 Hoorsp 21.30 Nws. SA 30 V J» 22.30 Nws. en verz.progr. bi Gevar. progr. (Om 0.30 »" |j Nws. NDR/WDE, 309 m. v#«. (V{fc 12.00 Amus. muz. 13.00 13.15 Ork.conc. 14.15 Dans' „*h\ti mermuz. 17.00 Nws. 17.4 a y spel. 17.55 Amus. muz- .: weerber. 20.00 Hoorsp. Nws. en weerber. 22.10 f* pa*" Ork.conc. 24.00 Nws. " I strijd en ork.eonc: 17.00 ly 1 17.10 Bazuinrecital. 17.80 ?g.jo.ft| Lekenmoraal en filosofie- I'gjj 18.50 Sportkron. 19.00 20.00 Akademie der diskotv j4, muz. 22.00 Nws. 22.18 Leffi V' 22.45 Gram. 22.55 Nws. **' den. ...'.. I, TKLEVISIE . VARA: 17.00 V. d. kina-jj., tem. jeugdjourn. NTS- gun-"> weeroverz. NCRV: 20.20 JVe 8 | Gevar. progr. 21.35 Ni«u Avondwüdtng. Duits TV-progr. .-4(1 17.00 V. d. kind. ll: ll-VdM{ vrouw. (Regionaal progr. ■ j Se:Jm Nordschau; WDR: Hier •* J, NDR: Inspecteur Garrett. jj,/'» 1 teur Garrett). 20.00 NWs:lfll. | fantasieën. 21.10 Afrika-" gesprek. Vlaams Belg. TV-progr. 1930 ./ 19.00 Gastprogramma. * »' TV-speelfilm 21.25 v. "„rit- TV-rebus. 22.25 Nws. e" J ~ ' *J --- Laat nu Uw stakende buurman of kennis bouwvakker De Waarheid lezen. Stuurt U aan: naam adres woonplaats een gratis proefabonnement van De Waarheid voor de duur van de bouwvakstaking. (Zenden aan De Waarheid, Keizersgracht 324, Amsterdam). --- Steeds meer protes tegen vrijlating van oorlogsmisdadigers Naar wij van het ,j ■ Vrijlating Oorlogsmis0 men stromen nog steeteS^/',i betuigingen met dep^ Vj de vrijlating van k»§ - A.us der Fünten bl"„tutë>fyj persoonlijke adhesie"3* ]f. boktoren, onderwijzerS^oC, stenaars en andere , mensen uit het open" v, len weer ontvangen. l ac brieven vragen de in£oge%0ge% * l bitterd af hoe het «V,„a men deze onmensen » tfiéj tonen, zij die zelf iee\^J len voor vrouwen e*~etifl° weerloze grijsaards v .- ■ «onderden. :e$ t h Van de vele adljsfeji>'' wij 0.a.: dr. G. W. oes, /'. :e Groningen; J. ST°V»J'i school Zaandam; ti,o^^''! ïoofdambtenaar Biltn jj^a lelisse, banketbakke'.,„ll 3. A. M. Deckers, Vtulder, internist Z»» V» ie Wilde, hoogler»^ t * W. M. Zaayer, se~0of J Sur. Gemeenschap Staal, en vele ander^,/ Protestlijsten ot(\e\e °fi "V^ en peZd (voor de vcorH'' het werk van het ces te kunnen v°°'nvf:i zamelen kunt U *»t^ secretariaat: èVJ Spaarndammerdij" ■r; * v dam. Poatgironurn» til» Protestcomité vru misdadigers. . —V#: SOLIDAIR - De V l-; rein die vorige wee» V* f >ezzo In de Dolomiet" langehouden omdat "„iet pfJ},Frf/' tebeurd, doordat hfll cnt. ji^jl" -emd had voor een Dleve|''t«V' len kwamen om ne ~otee, ji> •an de lijn is uit PA-uil»' ïoudtng van de niac ;aan. ---