an ondernemerszijde werd-vijfen'P6rlr' aar '3e'ec'en —de wettelijke tbr v*ln9 van de arbeidsduur tot 10 •«(jr6.C het Zenuwd; plaatste de AZ Waagstuk van het stij- V^orriZUim' van lanBer en V^nn" en toenemende in- V 'Be f, "e achtergrond van de «,%, in het pro- H)V"tÖer hypermoderne tech- HNiZ.aande mechanisering 'i r% m§' schaalvergroting (■'luid'°Verplaatsing van Pro~ tyl&gevo van ondernemingen K 2' tot rZde intensivering van K?Z Zeerdere glorie van het Lvt-lae^in:'ten! C vet?aizien' dat dit pr°ces V tl-, r-erpte kapitalistische \^° 0n enemende vervreem- O^ nzekerheid voor de ge- V JiZn de spanningen van "CS vmelijk en psychisch R^'ekt rft en leidt tot aller" F^tiZeverschijnselen. De be- KJt een Volksgezondheid, vooronrustbarende stijging St- et i?.. Psychische aard, V^ïle onder plaats in de V^Of, ondernemingen, die \iSQn !sche overheersing de , -Bisci, n§ tot slachtoffer van [i Qe ontwikkeling maken. --- scherming V die echter niet alleen "" \ vPere 00rzaken van de ft-^ltft de gezondheidszorg iVbiJd mens aan te wi"" \ %kg& te leveren aan het 'V-Dor? Van de verwaarlo. f%t ■Wu vooral ook, zoals -n een voorwoord tot SjZijZ'-in tot de krachtigst be? *Tan de vakbeweging, felNtt VV' °P dit Sebied. VZ6 ,l6vens op gewezen, dat K%amSk is weggelegd voor \%s "--heid in de bedrijven, »\ "'s Zn andere werkplaatiV-n rt iders en bedrijfskaï*h V oeltrefiende bescher. h- «ee«Veiligheid> hun lichak'vH --Jke gezondheid ac- E' fc^MnZ11 °P georganiseerde L-3St8w; Aj.' de ze'f wordt hierover , arbeidersbeweging tot ü£] ,ondheid van de werft: V?stuï^Ven te beschermen 'akh niet' zoals het Nvv■fJeje-Teging doet' °P een 'llvaZerp en Passieve mail n 2ie^+ door verminde- I voorop te ' Jl- . '-Uiw. 1 Ze**?!**4 een belangrijke jK vHtZI van de aan§etas- *Uim' T°egeven aan druk I X Tei- of snel hei. werk 1 *tl-r-f ?an ernstige gevolgen .ftl ?e2rZ, toekomstige werk- HL "aheirT inrV''*»*! j stin'* veroorzaakt door eindeloze spanning van de monotone il v' Hn dwan*'tot concentreren ondanks verveling, de vervreemding 11 het werk, vereenzaming en isolement als aanhangsel van de --- chtsvorming iat i 3 loopt door het i cj6 bescherming en ver' " rnpSezondbeidszorg voor i dg ?s belangrijke onder-1 V^iJkeZ^senstrijd zijn — HlV'ke ï dan vroeger — en [? bescher| ie sezondheid binnen de R'-li vor dernemingen alleen i' g cü"^1118 van de arbei'Chterbij gebracht kan Rv°te , •i:et t-°ncerns is de zieke i 'iie. Veel anders dan een ow Werkt> verzuimt en Gezondheids«ni lelsomstandigheden en L\ Qogö,Worden uitsluitend 4 l;Uï-t van verminderde ""H il. winst beschouwd. "SsZZ in een langdurige \V>> K ljd tot stand kwa\ • Z" teZ'dige technologische '1 *> de Drt schieten, zijn het concerns om ze uit te • te tasten. --- Psychische overbelasting Wordt in het rapport op vele, hierboven aangehaalde vraagstukken en op de strijd voor betere levensomstandigheden en arbeidsvoorwaarden nader ingegaan, bijzonder veel aandacht wordt besteed aan de psychische overbelasting. Aan de hand van feiten en ontwikkelingen in grote concerns, wordt uiteengezet hoe de arbeid steeds meer wordt geïntensiveerd en welke factoren de intensivering bepalen. Onder de economische macht van multi-nationale ondernemingen worden daarbij methoden gebruikt, die het rendement opvoeren ten koste van de gezondheidstoestand, waardoor overbelasting ontstaat van arbeiders en beambten. Naast de vermoeidheid van lichamelijke aard treedt vooral psychische lijkè aard treedt vooral psychische belasting op. Het IPSO-rapport formuleert dit als volgt: 'De psychische belasting wordt veroorzaakt door de eindeloze spanning van de monotone precisie-arbeid, de dwang tot concentreren ondanks verveling, de vervreemding door afkeer van het werk, vereenzaming en isolement als aanhangsel van de machine, de nooit aflatende druk van 'de 'hongerzweep' d.w.z. de noodzaak tot voortjagen ondanks vermoeidheid om een redelijk loon te maken, de voortdurende angst niet de vastgestelde norm te halen — waardoor het levenspeil direct in gevaar komt. Het probleem van de gezondheidszorg in de bedrijven krijgt hiermee een geheel nieuw aspect. Psychische overbelasting gaat de hoofdaandacht vragen. --- 'Vermenselijkte' uitbuiting In dit verband wordt ingegaan op het uitwerken door de concerns van nieuwe 'vermenselijkte' uitbuitingssystemen en op het kweken van teamgeest en samenwerkingsenthousiasme bij de produktie, met als doel — onder het mom van 'inspraak' — verdere produktiviteitsverhoging te bevorderen. Het verrichten van overwerk, zeker als het regelmatig gebeurt, wordt bijzonder schadelijk voor de gezondheid genoemd. Ook ploegendiensten en continu-arbeid wei-ken extra belastend. Vermoeidheid en oververmoeidheid brengen directe gevaren in de bedrijven en in het verkeer met zich mee. Andere toenemende gevaren, zo wordt gesteld, zijn afkomstig van de bedreiging die uitgaat van het werken met nieuwe stoffen, waarvan de giftige uitwerking soms onvoldoende bekend wordt gemaakt. --- Ziekteverschijnselen Na een geheel hoofdstuk te hebben gewijd aan de bestaansonzekerheid, met bedrijfssluitingen en massa-ontslagen, met vooral ook het aan de kant zetten van 'oudere' werknemers en de gevolgen daarvan voor de werknemers en hun gezinnen — met aantasting van gezondheid en geesteskracht — worden uitvoerig de ziekteverschijnselen aan de orde gesteld, zowel van lichamelijke als psychische aard. 'Daar bij de huidige gezondheidszorg de aandacht zeer vaak eenzijdig op lichamelijke afwijkingen wordt geconcentreerd, moet er rekening mee gehouden worden, dat bij ziekmeldingen, zowel door de betrokken werknemer zelf, als door zijn arts, de hoofdaandacht op lichamelijke aandoeningen wordt gelegd. Daardoor krijgen psychische problemen en mentale overbelasting onvoldoende aandacht, en evenals dit het geval is met de sociale achtergronden, met name de gezondheidsschadelijke arbeidsomstandigheden', aldus het IPSO-rapport. Tegenover de beweringen van ondernemerszijde als zouden psychische en psychomatische aandoeningen geen ernstige kwalen zijn, wordt gesteld, dat juist het niet ernstig nemen van deze aandoeningen er toe kan leiden, dat aanvankelijk vage klachten verergeren en er wel degelijk ernstige lichamelijke klachten ontstaan. Het herstel vergt dan vaak lange tijd; deze ziekten leiden op steeds grotere schaal tot vroegtijdige invalidering. 'Hieruit spreekt het grote' gevaar de eerste oorzaken van ziekteverzuim niet serieus te nemen.' --- Ingesprek met Esther Muller- van West (Door Bart Schmidt) 'Mijn moeder was een orthodoxe joodse vrouw. Bij ons thuis werd dus alleen wat gedaan aan de joodse feestdagen en aan de Eerste Mei natuurlijk. Ik herinner me dat nog goed. Vader deed dan een rode strik op zijn bolhoed, moeder een schoon schort voor (meer had ze ook niet) en wij gingen mee naar de Sarphatistraat. Moeder kon niet lezen of schrijven maar op 1 mei gingen alle kinderen mee. Daar zag ik Troelstra, Wibaut, Henri Polak, Jan van Zutphen, al die mensen waar je thuis over hoorde spreken. Dat is lang zo gebleven. Tot mijn dertigste heb ik bijna geen 1 Mei-bijeenkomst van de SDAP gemist. Je hing toen de rode vlag uit met het gevoel dat je de volgende dag de revolutie verwachtte. Tot je meer benul kreeg. En toen in de dertiger jaren Hitler aan de macht kwam besefte je meer dan ooit dat dansen om de meiboom best leuk was maar dat harde strijd van de arbeidersklasse tegen de dictatuur van het grootkapitaal nodig zou zijn.' --- Probleem bespreken Het rapport wordt afgesloten met het bespreken van de reactionaire benadering van het ziekteverzuim door de concerns en door rechtse partijen zoals de VVD, en met het behandelen van de strijd van de arbeidersbeweging ten aanzien van de gezondheidsbescherming. In de aanhef en in de loop van dit artikel vestigden we reeds de aandacht op enige facetten hiervan. Wie er meer over wil weten, dient het belangwekkende rapport — met als bijlage een enquête uit een' onderzoek van Wageningse studenten over de invloed van toluol op de arbeiders in een rotatiediepdrukkerij (reeds eerder door ons besproken) — zelf aan te schaffen en te lezen. Of zoals het in het voorwoord wordt gezegd: 'Het is een algemeen belang, in de ruimste zin van het woord, dat deze problemen zo veelzijdig en alzijdig mogelijk en in zo groot mogelijke kring van de belanghebbenden aan de orde gesteld en bestudeerd worden.' De uiteindelijke samenstelling van het rapport is geschied door André de Leeuw, arts in de psycho-therapie en lid van de Tweede Kamer. De uitgave is verzorgd door R, Milikowski, bestuurslid van het IPSO. A.B. Moderne uitbuiting, psychische overbelasting, stijgend ziekteverzuim, 64 pagina's. Bestellingen kunnen worden gedaan door storting van f 3,—, plus *jO cent verzendkosten, op postgiro 3252298, tnv Stichting IPSO, Amsterdam, liet rapport is ook verkrygbaar gesteld in de afdelingen van de CPN. ... de technologische ontwikkeling vergt van de werkende mens steeds meer inspanning... --- 'Wapens voor Spanje' Esther Muller-van West, die practiseh de gehele tweede wereldoorlog óndergedoken en in het verzet was — eerst in Amsterdam maar na de Februaristaking op verschillende adressen in en rond Arnhem — staan uiteraard zoals bij velen van haar generatie de gebeurtenissen in de Hitler-tijd het diepst in haar geheugen gegrift. De eerste 1 Mei-vergadering, waar ik zelf moest spreken, stond zoals veel vergaderingen in die tijd — het zal '37 of '38 zijn geweest — in het teken van de strijd tegen het fascisme. Het was een hele grote meeting in de RAI. Het ging voornamelijk over Spanje, waar eigenlijk het eerste grote gevecht tegen het fascisme plaatsvond. De bevolking verdedigde de republiek tegen de staatsgreep van Franco, die door Hitler werd gesteund. Dat greep ons allemaal geweldig aan. Mij ook. Ik zal toen zelf 34 of 35 jaar geweest zijn, mijn zoon was 16. En toen ik het spreekgestoelte opging besefte ik dat duizenden jongens van zijn leeftijd doodbloedden in de strijd die zij vrijwillig met de Franco soldaten aangingen om hun land en de vrijheid te verdedigen. Ik moest die avond geld loskrijgen voor hulp aan dat Spanje. En in mijn geheugen heb ik nooit van mijn leven meer zo goed gesproken als die avond. Die slachting onder het Spaanse volk. dat bijna zonder wapens vocht, terwijl boven hun hoofd de bombardementsvliegtuigen met hun moordenaars vlogen zat me zo hoog dat de verontwaardiging, de woede, als een vonk oversprong en donderende spreekkoren losbarstten 'Wapens voor Spanje, Wapens voor Spanje.' Dat werd trouwens ook op de SDAP vergaderingen geroepen. De solidariteit met het Spaanse volk was algemeen onder de arbeiders, we hebben ook hele schepen vol voedsel en kleding kunnen sturen, en hoeveel artsen, verpleegsters en strijders, leden van de internationale brigade, zijn er niet heen gegaan? Onze oproepen tot solidariteit van toen zijn volstrekt gerechtvaardigd geweest. Kijk maar naar vandaag. De Spaanse arbeiders staan nog in strijd. --- 1 Mei '40 onder militair gezag De herinneringen bij Esther Mullervan West gaan ook naar een andere voor haar gevoel historische Eerste Mei. Het was de laatste voor de tweede wereldoorlog uitbrak: 1 mei 1940. Het militaire gezag had vergaderingen verboden, de persvrijheid aan banden gelegd en andere burgerlijke democratische rechten beknot, terwijl deze juist tegen het dreigende fascisme beschermd en verdedigd dienden te worden. Voor het eei'st konden de arbeiders in vele landen van Europa niet de straat op voor hun 1 Mei-demonstraties terwijl het meer dan ooit nodig was.' De kapitalisten van vele landen, ook in Nederland, maakten van de oorlog en de oorlogstoestand gebruik om de arbeidersklasse naar een veel lager levenspeil terug te dringen. Er kwamen werktijden zonder grenzen, lonen die hun waarde verloren als gevolg van de duurte, lasten die voornamelijk op de armsten drukten en waaraan het einde niet te zien was. En veel politieagenten maakten zich drukker over de activiteiten van de anti-fascisten dan van de NSB. Tegen de communisten, die later de enige hecht georganiseerde kracht tegen de na/.i's bleken te zijn, was een ware hetzecampagne gaande. --- Een luikje in mijn hersens 'Maar wij lieten ons door het militaire gezag natuurlijk niet de Eerste Mei ontnemen', zegt Esther Muller nu. 'In alle zalen van Bellevue organiseerde de partij een besloten bijeenkomst, alleen toegankelijk voor leden van de partij en Jeugdbeweging, waar Paul de Groot de hele internationale situatie uiteen zette. En in de arbeidersbuui-^en verspreidden we onze 1 mei-oproep. In de oorlog en daarna heb ik er nog vaak aan gedacht. In dat manifest werd vooral de noodzaak benadrukt om de krachten van het proletariaat en van het gehele volk voor de verdediging van onze nationale zelfstandigheid te versterken. Tegelijkertijd werd krachtig opgeroepen om de strijd te organiseren tegen de pogingen om de arbeidersklasse terug te trappen in toestanden die na veel strijd tot het verleden behoorden en voor de verdediging van de democratische rechten van het volk en de arbeidersbeweging. In onze partijafdeling Transvaal ln Amsterdam waren we het daar gloeiend mee eens. Je moet weten dat in die tijd de armoede van de werklozen ontstellend groot was. Lou Jansen, een lid vdn het dagelijks bestuur van de CPN, had daarvoor pas een brochure geschreven waarin hij fel hekelde dat de pakhuizen vol lagen en kennelijk op slot bleven tot de moffen kwamen. Het is precies zo gebeurd. De werklozen hadden niet te vreten en toen de moffen kwamen vonden zij de pakhuizen vol voedsel en kleding. Ik heb kennelijk een klein luikje in mijn hersens voor dat soort dingen. Die waarschuwingen van de partij zijn mij altijd bijgebleven. --- Gepakt in de Dapperstraat Ja, er was toen een verspreidverbod maar met ongeveer acht kameraden uit onze partijafdeling hebben we dat manifest natuurlijk toch verspreid. We verspreidden op zondagmorgen in de Dapperstraat en we stopten net de laatste manifesten in de brievenbussen toen de straat aan beide kanten door de politie werd afgezet en we allemaal werden gearresteerd. Ook de man met de manifesten werd het bureau binnengebracht, maar die greep vliegensvlug het hele pak tussen zijn broekriem vandaan en kieperde het in de brandende salamanderkachel waarvan toevallig de klep openstond. We hadden moeite niet te gieren van het lachen maar dat moesten we bewaren tot twee uur daarna. Toen stonden we allemaal weer op straat, ze hadden ons niets kunnen maken en geen manifest, gevonden. Gelukkig zrjn ze niet bij me thuis gaan kijken want daar stonden nog grote pakken in de huiskamer. Onze eerste mei van 1940 begon eigenlijk op het politiebureau van de Dapperbuurt. Zon dag vergeet je je leven niet meer. --- Talrijke initiatieven na oproep TUC GOLF VAN STAKINGEN IN ENGELAND Engeland zal op de Eerste Mei volledig in het teken staan van strijd tegen de loonpolitiek van de regering-Heath. Nadat op 5 maart het bestuur van de TUC (Trade Unions Congress) zich op voorstel van talrijke aangesloten vakbonden had uitgesproken voor een Dag van protest en staking tegen de regeringspolitiek van loonmatiging en prijsopdrijving, is in geheel Engeland die oproep met talrijke initiatieven beantwoord. Belangrijke vakbonden als die van de transportarbeiders, metaalbewerkers en van overheidspersoneel hebben op de Eerste Mei een 24-uurs proteststaking uitgeroepen. De metaalbond AUEW nam voorts het besluit de acties tegen de antistakingswet (de beruchte Industrial Relations Act) te versterken. Het ziet er naar uit, dat het wefk in nagenoeg alle grote industrietakken tot stilstand zal komen, want ook in de auto-industrie, in de bouw, het openbaar vervoer, en in de chemische bedrijven zijn stakingsparolen uitgegeven. De naar schatting 200.000 buschauffeurs, de tienduizenden spoorwegarbeiders, mijnwerkers, havenarbeiders en vele andere werkers zullen het werk neerleggen in wat door de Britse publiciteitsmedia nu al als een algemene werkstaking' tegen de regering wordt gezien. De verwachting is 'dat er geen kranten zullen verschijnen, omdat de vakbond van drukkers eveneens tot de staking heeft besloten. Stakingsoproepen zijn in alle belangrijke industriegebieden van Engeland en Schotland gepubliceerd door plaatselijke vakbonden, shop-stewardscomités, vakbondsraden en andere organen van de vakbeweging. In vele gevallen zijn deze oproepen gepaard gegaan aan bekendmakingen over demonstraties en meetings in de steden. Inmiddels heelt ook de vakbond van technici en wetenschappelijke en bedrij fskaders (250.000 leden) zijn leden opgewekt op de Eerste Mei met massale werkonderbrekingen tegen de loonmatiging en beknotting van de rechten van de vakbeweging, zoals die door de conservatieve regering en ondernemers wordt gevoerd, te protesteren. --- VAN MEI TOT MEI Voor Esther Muller-van West, nu 69, zijn de 1 Mei-bijeenkomsten en optochten altijd hoogtepunten geweest in haar strijdbare leven. 'Als je ouder wordt loop je natuurlijk het gevaar allerlei dingen te idealiseren, maar van 1 Mei-bij eenkomsten ging ik altijd geweldig gesterkt weer naar huis. Je had op 1 mei altijd het gevoel verbonden te zijn met de strijdende arbeiders, zowel in je eigen land als in de rest van de wereld. De CPN. waar ik in 1933 lid van werd, in dezelfde maand dat Hitler aan de macht kwam, benadrukte dat ook heel sterk. Ik herinner me nog de Eerste Mei-meeting die ik in 1932 bij de CPN meemaakte; dat daar naast Louis de Visser ook een vertegenwoordiger van de stucadoors, die al weken staakten, en van dé Tilburgse textielarbeiders; die ook in een harde strijd gewikkeld waren, het woord voerden. 'Wij hadden daar als jonge en linkse sociaal-democraten geweldig behoefte aan. In de SDAP werd het accent steeds meer naar een soort feestviering verlegd, waarin de klassekracht en de strijdbereidheid van de werkend mensen steeds meer ging ontbreken. Ons overgaan naar de CPN is natuurlijk geleidelijk gegaan. We hechtten enorm aan die SDAP waar je mee was grootgebracht en in was opgegroeid. Maar de machtsovername door Hitler in Duitsland gaf de doorslag. Toen voelde ik dat alleen de communistische partij tegen die dreiging zou zijn opgewassen. En dat is uitgekomen. Nog steeds is het een fascistisch land maar zij hebben het Spaanse volk er niet onder kunnen krijgen. Het vuur is Steeds blijven branden en ik ben er heilig van overtuigd dat onze solidariteit daarbij van grote betekenis is geweest. De 1 Mei-meeting van de communistische partij in 1936 in het Concertgebouw van Amsterdam. --- De Waarheid op 1 Mei '44 In de oorlog zelf ging de Eerste Mei ook nooit onopgemerkt voorbij. Hoe moeilijk de omstandigheden ook waren, hoe scherp de vervolging van de moffen ook was, op 1 mei deden alle communistische Verzetsgroepen en medewerkers aan de illegale Waarheid iets extra's en richtten zij zich tot. de bevolking. Ik herinner me nog levendig een oproep óp 1 mei 1943. Het was een klemmende oproep aan de bevolking om onderduikers op te nemen. Die solidariteit, daar haalde je jezelf aan omhoog. Zelf heeft Esther Muller — in 1944 — het 1 Mei-artikel geschreven voor De Waarheid die in een deel van Gelderland verscheen. Dirk van der Voort, de commandant van het verzet tegen de nazi's in dat gebied, had haar daarom gevraagd en tevens besloten dat de krant in een vergrote oplage zou verschijnen. Tk weet natuurlijk niet meer precies wat ik toen geschreven heb, maar het was ongetwijfeld een ode aan de Sowjet-legers, die de moffen bij Stalingrad de genadeklap hadden gegeven. En het ging, dat weet ik zeker, over de eenheid van de Nederlandse werkers die ook na de oorlog nodig zou zijn. Twee gebeurtenissen hadden mij daartoe geïnspireerd. Ik wist dat hier en daar ook groepen christelijke arbeiders weer spraken over het vakbondswerk na de oorlog. De man waar ik was ondergedoken, gereformeerd en voor de oorlog lid van het CNV, was daarbij betrokken. Van wat hij me vertelde begreep ik dat de eenheid Van de arbeiders in dat gebied afsprong op het verlangen van die gereformeerde arbeiders om voordat de vergaderingen zouden beginnen te bidden. Ik begreep dat niet. ik vond dat zon onbelangrijke kwestie tegen de achtergrond van wat er op het spel stond. Een tweede gebeurtenis was de arrestatie van arbeiders bij de Hevea-fabriek, die fietsbanden hadden gestolen. ledereen vond die arrestatie natuurlijk verschrikkelijk. Maar wat het meeste aansprak was een vraag van enkele gereformeerde arbeiders: Tante Els (zo noemden ze mij), die mensen hebben het gedaan omdat we veel te lage lonen hebben. Maar kunnen we niel beter slaken, dan kunnen we het misschien voor ons allemaal wat beter krijgen. Ik was het met zo eens en ik schreef erover in hel 1 Mei-artikel voor De Waarheid, dat Dirk me had gevraagd. --- Startpunt voor actie Zo hielden wij de Eerste Mei ook in de donkerste jaren van de bezetting levend. En die Eerste Mei leeft nog en inspireert nieuwe groepen tot solidariteit. Hoe hebben we in de jaren na de tweede wereldoorlog niet meegeleefd met de strijd van het Indonesische volk voor zijn vrijheid. Ik herinner me 1 Mei-bijeenkomsten die het startpunt waren voor enorme massa-campagnes voor jongens als Ratio Koster en Piet van Staveren, die zich in het leger verzetten tegen de koloniale oorlog en daarvoor zware gevangenisstraffen kregen. Daar vond ik steeds weer dat 'idee van de Eerste Mei, de internationale solidariteit tussen de arbeiders van alle landen terug, niet in frases en lege verklaringen, maar met de daad. zoals vandaag de dag onze hulp aan Hanoi weer laat zien. ---