roefschrift gaat in op problemen gastarbeiders Terugkeer van Marokkaanse gezinnen onwaarschijnlijk de Af j tê "> een verslaggeefster) arbeiders die ,r gezin naar ons land laten w'taen hebben weinig kans 'O6^ later te kunnen terugke■*Jj* Daarom moet het over- |n 'dsbeleid gericht zijn op f*ïianente vestiging van degezinnen hier. De stelling ld' * „Nederland geen immigra*j !'and is en niet mag wor'ni |>" moet de overheid laten dé 'ten. Dit is een van de aanh«* Relingen in het proefschrift •e 'arokkaanse gezinnen in Netland" waarop de 39-jarige '*ty van den Berg-Eldering "jdaag promoveerde aan de 'iversiteit van Amsterdam. ,n s belangrijkste thema's voor het at Afzoek waren of het feit dat een pc f°kkaanse man zijn gezin laat ko- een bewuste keuze is om zich te vestigen in Nederland en nü hoeverre Marokkaanse migranten >et' eigen cultutir wensen te behou- --- Huwelijks-en gezinsproblemen 'e js belangrijkste conclusie is uit het erzoek naar voren gekomen dat ge-^ 'Migratie voortvloeit uit huwelijk., flemen en conflicten in het gezin " is gebleven in Marokko. De yrs voor permanente vestiging, dus \ff ' bewuste keuze, blijkt in de meeste «w^len niet aanwezig te zijn. Kgens mevrouw Van den Berg is m. itieve terugkeer voor de meeste , Jtnen onwaarschijnlijk — ook y * de economische en politieke situatie in dat land — en voor velen zelfs onmogelijk. De eerste tijd na de gezinshereniging heeft men nauwelijks de mogelijkheid het hoofd boven water te houden omdat grote leningen gesloten moesten worden voor de reissom en de inrichting van woning. --- Woningsituatie In het proefschrift wordt aangegeven dat de Marokkaanse arbeiders die besloten hadden hun gezinnen over te laten komen daarvoor werk hadden in de randstad en daar soms zelfs goed betaald en geschoold werk hadden. „Een aantal bedrijven in andere regio's profiteerden van de slechte huisvestingssituatie in de randstad. Ze trokken buitenlandse arbeidskrachten aan op ongunstige arbeidsvoorwaarden", aldus het proefschrift dat vervolgt: „(deze bedrijven) stelden hen op korte termijn een woning voor hun gezin in het vooruitzicht Ze bekommerden zich echter nauwelijks om de vraag hoe de buitenlandse werknemer de migratie van zijn gezin naar Nederland en de inrichting van zijn woning moest financieren". --- Overheidssteun Een andere aanbeveling van mevrouw Van den Berg behelst dan ook dat voor die buitenlandse werknemers die hun gezin willen laten overkomen een algemene regeling voor vergoeding van reis- en inrichtingskosten getroffen zou moeten worden door de overheid. De financiële lasten van de gezinnen zullen in die eerste periode verminderen en de motivatie tot deelname aan een introductiecursus of ander onderwijs zou toenemen. Voorts is de onderzoeker van mening dat het leren van de Nederlandse taal verplicht gesteld zou moeten worden. Een van de conclusies uit het proefschrift is tevens dat de Marokkaanse arbeider en zijn gezin nauwelijks de kans heeft te stijgen op de maatschappelijke ladder. Ook voor de tweede generatie — de kinderen — zijn er beslist geen gelijke kansen. Over het erkennen van het recht op behoud van eigen cultuur zegt mevrouw Van den Berg onder andere: „Het klinkt heel liberaal dat genoemde groepen hun eigen cultuur mogen behouden. Maar als daarvoor geen kaders worden geschapen en er geen onderzoek wordt gedaan, men maar over de problemen heenwandelt, blijft het een trieste zaak". De onderzoeker vindt het voorts dringend nodig om meer onderzoek te doen en de hulpverlening daarop beter af te stemmen. --- Anton Struik in het licht van z'n tijd PN — Nederlandse partij in strijd tegen fascisme f Joop Morriën) h. 'Jitig jaar geleden werkten onder zeer moeilijke omstandigheidarbeiders en technici aan de voltooiing van de „Turksib" — Maamde spoorwegverbinding tussen Toerkestan en Siberië. spoorwegverbinding was dringend noodzakelijk voor de van het land nu de periode van de eervijfjarenplannen was ingegaan. ■ degenen, die hun beste en technische be- Mmheden aan de spoorweg- J-y gaven, behoorde ir. Anton H^k, die toen al een aantal ja- Llh de Sowjet-Unie werkzaam --- Koezbass | er in 1922 op voorstel van ir. ; heengereisd en aanvanke- het werk gegaan in het Koez- Jkbied bü de opbouw van een i^lsch en industrieel complex Nme Industriële Kolonie (AIK) l dat onder leiding van Rut-.Maats vond. het afslaan van de imperialisti'ftterventieoorlogen was de Sowi^ie begonnen met de industriële ■Jl*, waarvoor echter een schreeut^ gebrek aan geschoolde kaders ipd. De Russische Oktoberrevolui|*d in de gehele wereld diepe ingemaakt en technici en geschoolt^ Riders bleken bereid in de leemjj, Voorzien en naar de Sowjet-Unie --- SDP Struik, geboren op 8 april afgestudeerd aan de Techni- s**oge School in Delft en vanaf udentenjaren met zyn broer, de *eer bekende wiskundige Dirk 'UW "ers aan vrijwillig werk aan de slag. --- Geschiedenis Struik, actief in de arbeidersbeweging. Afkomstig uit een liberaal gezin in Rotterdam had van jongs af aan bij hen reeds politieke belangstelling bestaan en door hun vriendenkring in de studentenwereld waren zij in aanraking met de socialistische beweging gekomen. Zij waren lid van de jeugdbeweging De Zaaier en traden tijdens de Eerste Wereldoorlog toe tot de SDP (Sociaal Democratische Party) en maakten de omvorming tot communistische partü (1918) mee. --- Economie Anton Struik beperkte zyn activiteiten in de Sowjet-Unie niet tot technische werkzaamheden, maar bestudeerde de theorie van het marxismeleninisme en theoretische problemen. Hü zond bijdragen voor Nederlandse tüdschriften over de socialistische opbouw en schreef daarover ook na zün terugkeer (1929). Brochures zijn onder andere: „Het vüfjarenplan als socialistisch perspectief" (1931) en „Loon en arbeid in Sowjet-Rusland" (1938). In 1933 hield ir. Struik een voordracht voor de VARA-microfoon over het onderwerp „Mensen en machines in de Sowjet-Unie", waarin hij onder andere inging op het vraagstuk van de technische ontwikkeling in een situ- atie, waarin een eind was gemaakt aan het privébezit van de produktiemidde- len. Struik zei daarbij onder meer ook: „Door de omstandigheid, dat de taak van de opbouw van het socialisme — voor het eerst in de geschiedenis — is gesteld in een land, dat technisch achterlijk was, staat de Sowjet-Unie voor het werk om in een zo kort mogelijke historische periode te trachten de ontwikkelde kapitalistische landen in technisch en economisch opzicht in te halen en voorbij te streven. Deed ze dat niet, ze zou spoedig even afhankelijk zijn van de grote industrieen bankierstaten, als alle landen dit zijn, die technisch en economisch achtergebleven zijn. Indien de Sowjet-Unie er niet uit alle krachten naar streefde haar achterlijkheid in te halen, dan zou het in een toestand komen als bijvoorbeeld China dat — ondanks zijn grote natuurschatten en mogelijkheden van ontwikkeling — tot een speelbal in handen van imperialistische staten is geworden". Het toeëigenen van de techniek mocht zich niet beperken tot een kleine laag van deskundigen, maar het moest een politiek worden, die miljoenenmassa's in beweging bracht en hen in staat stelde de natuurkrachten aan de wil van de werkers te onderwerpen. In later jaren werd duidelüker het spanningsveld, dat er altyd bestaat tussen het socialistische ideaal en de werkelijkheid bü hqt tot ontwaken brengen van de wil van miljoenen, bij het hen in staat stellen hun leven bewust om te vormen. Een van de grote vooroorlogse projecten bij de opbouw van de Sowjet-Unie --- Nederland In de dertiger jaren was Anton Struik, na terugkeer uit de Sowjet- Unie, als lid van het partübestuur van de CPN werkzaam in tal van vooraanstaande functies. Zün belangstelling was veelzijdig en het terrein van zijn activiteiten daardoor ook. Hij sprak op vele cursusvergaderingen van de MAS (Marxistische arbeidersschool), werd een centrale figuur op de redactie van het Volksdagblad, publiceerde artikelen en brochures. Tegenover de dreiging van het fascisme plaatste de CPN de noodzaak van eenheid van optreden van de arbeidersbeweging en alle democratische krachten. Zij bestreed de NSB en riep op pal te staan voor de Nederlandse onafhankelijkheid en de verdediging van de Nederlandse natie. Struik had een werkzaam aandeel in deze stryd en was büvoorbeeld auteur van de brochure: Wie is Mussert en wat wil de NSB — theorie en prakitffc van de NSB. Zün bedragen in het the- oretisch tüdschrift Politiek en Cultuur waren gericht op onderzoek en belichting van de Nederlandse situatie in het geheel van het wereldpatroon. Als jong ingenieur technische bekwaamheid voor industriële opbouw in de Sowjet-Unie Mede met het oog op die situatie werd op het congres in 1935 met algemene stemmen besloten de naam „Communistische Party Holland" te veranderen in „Communistische Partü van Nederland". (*) Struik schreef daarover: „De naamsverandering heeft echter een diepere betekenis dan een eenvoudige correctie. Ze heeft politieke betekenis. Het is nodig tegenover de reactionaire en fascistische misleiding, die liefst over communisten, spreekt als over „volksvijandige" elementen en een soort van „agenten van een vreemde mogendheid", die eigenlijk in Nederland niet thuishoren, duidelijk te doen uitkomen dat de CP. van Nederland een Nederlandse partij is, een deel van Nederland, dat meent, de rechten en vrijheden van het Nederlandse volk het beste te kunnen veroveren en verdedigen als deel van een wereldpartij, die de internationale solidariteit van het werkende volk belichaamt en dus als sectie van de Communistische Internationale". --- Vrouwenstrijd en vrede ÜE week van 6 tot en met 12 maart staat voor de afdelingen van de Nederlandse Vrouwenbeweging in het teken van de actie Stop de Neutronenbom. De activisten van de NVB zullen in die week druk in de weer zijn door zich extra in te zetten voor de voorbereiding van het Internationale Forum tegen de neutronenbom op 18 maart a.s., de demonstratie één dag daarna en het volkspetitionnement. Met extra colportage met het maandblad Vrouwen zullen zij de vrouwen in Nederland op deze" belangrijke gebeurtenissen attent maken en in de actie betrekken. De genoemde week is de week van de achtste maart, de Internationale Vrouwendag. Wat is de Internationale Vrouwendag en wat betekent deze dag in en voor de strijd van de vrouwen? --- Kopenhagen In 1910 had in Kopenhagen de Tweede Internationale Socialistische Vrouwenconferentie plaats. Deze conferentie heeft voor de vrouwenstrijd historische betekenis. Het was op zichzelf niet nieuw meer dat vrouwen uit verschillende landen bijeen kwamen om te spreken over de strijd voor de gelijke rechten, met in het bijzonder het kiesrecht. Deze Conferentie echter heeft zon grote betekenis gekregen omdat het de eerste keer was dat vrouwen uit verschillende landen gemeenschappelijk met zeer grote nadruk de strijd tegen het oorlogsgevaar aan de orde stelden. Er werd een resolutie aangenomen waarin o.m. staat: „Zij ziet de oorzaak van de oorlog in de maatschappelijke tegenstellingen, die door de kapitalistische produktiewijze te voorschijn worden geroepen en verwacht het veiligstellen van de vrede derhalve slechts van de energieke, doelbewuste activiteit van het proletariaat en van de overwinning van het socialisme. Het is in het bijzonder de plicht van de vrouwelijke kameraden, om in de geest van de besluiten van het Internationale Socialistische Congres te Stuttgart mede te werken aan het veiligstellen van de vrede". Het aannemen van deze resolutie was een belangrijke gebeurtenis In de internationale vrouwenbeweging. Er werd echter nog een tweede belangrijk besluit genomen. De Conferentie besloot, op voorstel van Clara Zetkin, de achtste maart uit te roepen tot Internationale Vrouwendag. Het moest een dag van strijd worden die ieder jaar door de vrouwen uit de hele wereld zou worden gevierd. De achtste maart is bepaald geen toevallige datum. Het was in 1908 dat in New Vork door de vrouwen in de textiel- en kledingindustrie fel actie werd gevoerd voor de achturige werkdag, betere arbeidsvoorwaarden en het kiesrecht. De achtste maart werd een grote strrjddag voor deze Amerikaanse vrouwen. Zij stelden hun eisen door demonstraties en acties zo vastbesloten aan de orde dat dit grote indruk maakte op de vrouwen in de andere landen. --- Traditie OP 8 maart 1911 werd de Internationale Vrouwendag voor het eerst in verschillende landen gevierd. In Nederland gebeurde dit voor de eerste keer in 1912. In het Amsterdamse Paleis voor Volksvlüt had een grote meeting plaats waar gesproken werd door Albarda en Heleen Ankersmit. Aanvankelijk was de Internationale Vrouwendag vooral gericht op de strijd voor het vrouwenkiesrecht. Maar door de oorlogsdreiging die tenslotte uitliep op de Eerste Wereldoorlog, werd dit anders. Al snel kwamen de Internationale Vrouwendagen te staan in het teken van de strijd voor de vrede, overeenkomstig de Resolutie aangenomen op de Conferentie in Kopenhagen. Sindsdien heeft de strijd voor de vrede het karakter van de Internationale Vrouwendag bepaald. Deze traditie is in de internationale vrouwenbeweging blijven voortbestaan en wordt jaarlijks gevierd, ook in 1978. --- Vrijheid In datzelfde artikel stelde hy vast: „Wij communisten, zijn Nederlanders; wij houden van onze taal en van ons land; xoij werken er immers voor om het tot een land te maken, waar het werkende volk gelukkig, welvarend en vrij kan leven. Wij zijn er trots op, dat in ons volk — ondanks eeuwenoude kapitalistische uitbuiting en onderdrukking — de zucht naar vrijheid bewaard is gebleven, en dat — nadat de sociaaldemocratie te kort is geschoten — een Communistische Partij zich heeft geformeerd, die de leidster wil worden van de socialistische bevrijdingsstrijd en die een eenheidspolitiek voert om in de eerste plaats de sociaal-democratie en verder alles wat vooruitstrevend is in dit land, te verenigen in de strijd tegen fascisme en reactie. De fascisten zijn de ergste vijanden van Nederland, — zij, die in dienst van een kleine groep van kapitalisten het volk tot een willoos werktuig in handen van enige kapitalistische tirannen pogen te maken". --- Clara Zetkin Ue 8e maart en de betekenis die deze dag heeft voor de vrouwenstrijd is voor altijd verbonden met de naam Clara Zetkin. Niet alleen omdat zij het initiatief nam tot hetjaarlijks vieren van deze dag. Het is vooral omdat zij het als geen ander in de geschiedenis van de internationale vrouwenbeweging is geweest die de vrouwen aanspoorde hardnekkige strijd te leveren tegen de oorlog en de oorlogsvoorbereiding. In 1912 sprak zij op een buitengewoon congres van de Tweede Internationale. Clara Zetkin richtte zich daar in Bazel tot de vrouwen en moeders van alle landen. Zij riep op tot oorlog aan de oorlog en zei 0.a.: „Eerst als ook de grote meerderheid van de vrouwen zich uit diepe overtuiging achter de leuze „Oorlog aan de oorlog" schaart, eerst dan hebben de volkeren een waarborg voor de vrede, maar op de dag, dat de grote meerderheid van de vrouwen zich achter deze leuze schaart, moet zü ook onweerstaanbaar zijn". Tot aan haar dood in 1933 heeft zij al haar krachten gegeven om de massa van de vrouwen in strijd te brengen tegen oorlog en oorlogsvoorbereiding. Door haar werd het rechtstreekse verband aangegeven die deze strijd heeft met de strijd voor de gelijke rechten. Een paar dagen voor haar dood schreef zij nog: „Werkende vrouwen, bedenk dat het fascisme jullie de in hevige strijd veroverde rechten, jullie zelfstandigheid en recht op arbeid wil ontnemen. Gedenk dat het derde rijk jullie tot de onderdanige van de man wil maken en vernederen wil tot een baarmachine. Vergeet niet de strijdsters die door het fascisme doodgemarteld zijn en achter kerkermuren gezet. Niemand mag rusten voordat het fascisme, dat bloedige onderdrukking en terreur, honger en oorlog als gevolg heeft, vernietigd teneer ligt". Vrijwel van meet af aan heeft dit scherpe inzicht in de betekenis en het doel van de vrouwenstrijd het bewuste karakter van de Internationale Vrouwendag bepaald en er steeds opnieuw actuele betekenis aan gegeven. Daarom is deze dag in deze tijd niet los te maken van verzet tegen de reactionaire politiek en vooral niet van de aktie tegen de neutronenbom, de nieuwste bedreiging van de vrede. --- De NVB De gedachte die ten grondslag ligt aan de achtste maart is na de Tweede Wereldoorlog uitgedragen door de Nederlandse Vrouwenbeweging. Zij is ook vastgelegd in haar doelstelling: de vrouwen aan te sporen voor de verdediging van haar wettelijke, economische en sociale rechten; te komen tot nationale en internationale samenwerking tussen de vrouwen; alle krachten in te spannen om oorlog en oorlogsvoorbereiding te voorkomen. Steeds is het optreden van de NVB overeenkomstig deze doelstelling geweest. Duidelijk is dat ook ieder jaar op en rond 8 maart tot uitdrukking gebracht met bijeenkomsten, demonstraties, extra activiteiten met het maandblad Vrouwen enzovoort. Daarbij ging het om ontwapening, i tegeTi de atoombom, tegen de vesti-' ging van raketbases in Nederland, tegen de oorlog in Korea en Vietnam, voor internationale solidariteit met de vrouwenorganisatie Gerwani in Indonesië en de strijdsters tegen de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika, en het ging tegen de discriminatie van de vrouw in eigen land. De socialistische vrouwen, georganiseerd in de vrouwenorganisatie van de PvdA, thans de Rooie Vrouwen, hebben na de oorlog door de bewapenings en NAVO-politiek van alle naoorlogse regeringen, de tradities van hun grote socialistische voorgangsters, die samen met Clara Zetkin optrokken tegen de oorlog, volledig losgelaten. De Nederlandse Vrouwenbeweging daarentegen heeft die Ujn in haar hele optreden ononderbroken voortgezet. Dit gebeurt tot op de dag van vandaag wanneer het vooral om het recht op werk en tegen de neutronenbom gaat In al die 32 jaar dat zij bestaat is zij de enige vrouwenorganisatie in Nederland geweest die met recht de organisatie van de Internationel Vrouwendag genoemd mag worden. --- Gelovigen In een later artikel „Communisme en godsdienst" (1937) noemt ir. A. Struik de voornaamste taak het opwerpen van een dam tegen het fascistische gevaar, hetgeen in de Nederlandse politiek tot een hergroepering van verschillende richtingen en stromingen voert Van belang is daarbij de verhouding van de communistische partü tot de godsdienstige partüen, waarin profascistische en anti-fascistische vleugels en stromingen zün te onderscheiden. Een anti-fascistische massapolitiek heeft een loyale samenwerking tussen gelovigen en ongelovigen nodig, waarvoor wederzüdse eerbiediging van overtuigingen vereist is. Daarmede houden de communisten rekening, aldus Struik in dat artikel, terwül omgekeerd ook de stemmingen onder de gelovige massa veranderen onder invloed van het fascistische gevaar. Hü stelt vast: „In deze situatie is het, dat de communisten het ondubbelzinnig uitspreken en toelichten, dat zij alles willen doen om deze godsdienstige massa in haar anti-fascistische strijd te versterken en bereid zijn, zijde aan zijde met de godsdienstige massa voor de vrijheid van het geloof op te komen. De verklaring van de Communistische Partij van Nederland, dat zij „elke vorm van geloofsvervolging verwerpt en streeft naar het gemeenschappelijk verweer met de gelovige Nederlanders tegen de gewetensdwang, de gewelddaden tegen de kerken en de rassenvervolgingen waaraan het fascisme zich schuldig maakt", is trouwens volkomen in overeenstemming met de opvattingen van het wetenschappelijk marxisme." Struik concludeerde, dat de communisten bü hun volhardend werken ter bevordering van de eenheid in de Nederlandse arbeidersbeweging met grote vreugde elke anti-fascistische en actief-democratische ontwikkeling in de confessionele beweging begroeten. --- Ontwikkeling J^lu de laatste jaren het bewustzijn onder de vrouwen sterk toeneemt komt de achtste maart ook in de ge2dchtskring van andere vrouwengroepen te liggen. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog oriënteren nieuwe vrouwengroeperingen, ondermeer de Fem-Soc.-groepen, zich op deze historische strijdtraditie van de internationale vrouwenbeweging. In een aantal plaatsen zijn initiatieven genomen om tot een viering van de Internationale Vrouwendag te komen waaraan zoveel mogelijk vrouwenorganisaties en groepen zullen deelnemen. Toch blijkt er nog veel onwetendheid te bestaan over de oorsprong en de betekenis van de Internationale Vrouwendag. Dit kwam naar voren bij de opzet van de gemeenschappelijke viering. Er werd een groot aantal voor de vrouw belangrijke vraagstukken aangedragen die op de achtste maart aan de orde moeten komen. Dit liep uiteen van de werkgelegenheid tot vrouwenmishandeling. Maar bij alle plannen ontbrak nu juist datgene .-wat de Internationale Vrouwendag zon grote betekenis geeft: de strijd voor de vrede. De Nederlandse Vrouwenbeweging staat positief tegenover de nieuwe ontwikkeling in de vrouwenbeweging in Nederland. De NVBafdelingen die daartoe werden uitgenodigd namen aan de besprekingen deel. Steeds is echter in de discussie gebracht dat wanneer niet het meest actuele moment in de strijd voor de vrede, het verbod van de neutronenbom, er aan werd verbonden, er dan beslist niet gesproken kon worden over de Internationale Vrouwendag. In een aantal plaatsen is het inzicht om de strijd voor de vrede een grote plaats te geven bij de viering van de achtste maart nog niet doorgebroken. In andere plaatsen gebeurde dit wel en zal de actie Stop de Neutronenbom aan de orde zijn. De NVB laat het al of niet deelnemen aan een gemeenschappelijke viering daar van afhangen. Hoe een en ander ook zal uitpakken, de week van de achtste maart zal voor de NVB een actieweek zijn tegen de neutronenbom. Om nog een keer met Clara Zetkin te spreken: „wij zullen niet ontbreken, wanneer het erom gaat om tot onze laatste ademtocht alles wat we kunnen, alles wat we zijn voor de zaak van de vrede, de vrijheid en het geluk van de mensheid in te zetten". Truus Divendal --- Illegaliteit Na de Duitse overval op ons land trok ir. A. Struik alle consequenties uit zyn anti-fascistische opvatting en streed tegen de bezetters. Hy organiseerde in opdracht van de leiding voor de illegale CPN een solidariteitsfonds en werd in mei 1941 gearresteerd. In augustus 1941 volgde deportatie naar het concentratiekamp Amersfoort, waar hü — evenals mr. A. S. de Leeuw — enige tijd voor Sowjet krijgsgevangenen by de dokter als tolk optrad. Hü vormde een politieke groep ter bescherming van de gevangenen. In september 1942 volgde onverwachts transport naar Neuengamme. Afin de vooravond van de fascistische nederlaag werd ir. A. Struik door de fascisten op het schip „Cap Arcona" op transport gesteld. Het schip werd in de bocht van Lubeck gebombardeerd en op 3 mei 1945 kwam Struik — evenals zovele gevangenen onder wie Louis de Visser — door de ramp met dit schip in het aangezicht van de bevrijding, om het leven. (•) De naam „Communistische Partij Holland" was eigenlijk nooit officieel aan de partij gegeven. Op het congres in 1919 was besloten dat de SDP zich voortaan „Communistische Partij in Nederland" ging noemen. In de twin-' tiger jaren ontstond echter de gewoonte om over Communistische Partij Holland te spreken en ook in publikaties en documenten werd dit vervolgens gebruikt tot in 1935 de correctie volgde. Anton Struik ---