Een eerering van Weenen voor Lehar Vrijdag 3 Mei heeft regeeringspresident Jung in opdracht van rijksstadhouder Bürckel in het raadhuis te Weenen aan Franz Lehar, den meester der Weensche operette, den eerering van de stad aangeboden. Uit dankbaarheid voor deze onderscheiding heeft de gevierde componist deze stad een ouverture opgedragen, die een der komende dagen door het Weensch Philharmonisch orkest zal worden uitgevoerd. Snitker, Herman Di vendal, Jac. Schreurs, pr., Marie Koenen, Jozef Cohen, Willem Hoffman: en Jan Derks. Al deze auteurs hebben aan de jeugd gedacht. De een gelcoft in de mogelijkheid van een speciaal jeugdrepertoire bij het beroepstooneel, de ander gelooft er beslist niet aan. De Kekenregisseurs zien in het eventueel geven van regie-cursussen over het algemeen wel heil. Dit is het allervoornaamste wat de interessante enquête opleverde. Allen die belang stellen in de jeugd en het tooneel bevelen we de lezing van het Spelewei-nummer aan. Al zal men van meening verschillen over het nut en de redactie der verschillende vragen. En nu? Na deze enquête? Actie! De redactie motiveert dan ook haar enquête met deze woorden; „De jeugd naar den schouwburg" is een kostelijke leuze, maar zij blijft niet anders dan een leuze, wanneer er geen practisch, veelomvattend werkprogram aan verbonden wordt. Wie met ons overtuigd is van de groote vormende waarde van het goede tooneel voor onze jeugd, hij zal het met ons eens zijn, dat hier wat moet w-orden gedaan. Actie dus, actie en practyk, een even noodzakelijke practijk als de andere, die in „De Spelewei" tot nog toe alleen aan het woord was. Aan iedere daad dient echter overweging en bezinning vooraf te gaan. Ondoordachte actie is nog minder dan géén actie, en Om tot een overzichtelijk en algemeen oriënteerende verzameling van dergelijke gedachten te komen, schreven wij deze enquête uit. Niet om te offeren aan het modeverschijnsel van statistieken en enquêtes, doch alleen om een zaak te dienen die juist boven alle mode verheven dient te zijn: de ware vorming der jeugd en h-et ware theater. Onze enquête bestond uit vijf vragengroepen: voor jeugdleiders, beroepsregisseurs, leekenspelleiders, auteurs en critici. En al ontvingen wy niet van allen, die wij vroegen, een antwoord, over het algemeen ondervonden wy veel medewerking en instemming, hetgeen op zichzelf reeds een verheugend verschijnsel kan worden genoemd". Voor deze rubriek was wei bet belangrijkst wat de mannen van het vak zelf, wat de tooneelleiders over de jeugd en het tooneel schreven. Daarom wil ik hier enkele notities van hen weergeven. Cor van der Lugt Melsert vertelt O.a. dit merkwaardige: „Dit s-eizoen heb ik een speciaal jeugd-repertoire ten tooneele gebracht dat goed geslaagd is. De provincie 'biedt waarschijnlijk nog grootere kansen, omdat het kunstleven er minder druk is dan in de groote steden." Johan de Meester oordeelt: „In bijna alle landen is tooneel voor en door de jeugd gespeeld een groot succes gebleken, soms ook wel in Holland. Ik meen dat in Amsterdam een speciaal gezelschap daarvoor is opgericht indertijd." En Johan de Meester vertelt dit uit zijn eigen ervaring: „Bij voorstellingen van dichterlyke stukken, die een vrije, nog onbedorven fantasie vereischen bij het publiek (Shakespeare, Molière, Sheridan's Scooi of Scandal, Vasanthasena enz.) heb ik zeer nauwkeurig kunnen vaststellen, dat het schoolpubliek (H.B.S. en Gymn.) véér zuiverder, intelligenter en sterker reageert dan een volwassen publiek, dat blijkbaar gehinderd wordt door allerlei vastgeroeste ideeën en vooroordeelen over wat op het tooneel al of niet aanvaardbaar is. Daarentegen is het opmerkelijk dat het allerdomste publiek gevonden wordt bij studenten-opvöeringen (dus 18—25 jaar). Deze opmerking is niet terloops, maar grondig gefundeerd op praktijk. Bijna alle groote dichtwerken zijn in wezen „kinderlijk". 14—18 jaar aanvaarden tooneel-uitbeelding van deze Stukken grif en zonder het minste voorbehoud. „Volwassenen doen het met moeite en. met een zekeren nauw verholen tegenzin. Studenten interesseeren zich slechts onder duidelijk protest, tegen wat zy waarschynlyk meenen juist te hebben overwtinnen." Wetenswaardig uit de praktijk zijn ook de mededeelingen van Cor van der Lugt Melsert: „Voor het jeugdabonnement, dat ik dit seizoen heb georganiseerd, (6 voorstellingen voor f 3.— alles inbegrepen) is gegeven of wordt gegeven: Boefje, De Ondergang van de Vrijheid, De Zwetser, De Wiskunstenaars, Gysbrecht van Aemstel, De Vroolijke Vrouwtjes. [ Phaedra. „Er zyn ruim 900 abonnementen uitgegeven aan leerlingen van Middelbare eScholen, Jeugdverenigingen van elke richting. De leeftijdsgrens ligt dus ongeveer tusschen 14 en 23 jaar." Oplossend of richtinggevend is de enquête bver dit vraagstuk niet gebleken. Wel verhelderend en stuwend. Zij had misschien anders kunnen worden ingesteld en uitgewerkt maar ze heeft het hare er teo-e bijgedragen om in breeden kring het vraagstuk van de jeugd en het tooneel te poneeren. De belangstellenden en belanghebbenden zullen goed doen zich het Mei-nummer van de Spelewei aan te schaffen en te lezen. De verantwoordelijke redacteuren zijn Gabriël Smit en Anton Sweers te Bussurn. LEONARDUS VAN DEN BROEKE --- Spel en Leven „De jeugd naar den schouwburg" EEN ENQUÊTE In het afgeloopen tooneelseizoen hebben we ln deze tooneelkroniek enkele malen de aandacht gevraagd voor „de jeugd en het tooneel". En het is ons mogen gelukken in breederen kring belangstelling te wekken voor het vraagstuk: hoe de jeugd vcor het taoneel te Winnen en aldus aan het tooneel een nieuwe toekomst te geven. De redactie van het nieuwe katholieke tyd- Schrift „De Spelewei" heeft een enquête ingesteld inzake „de jeugd en het beroepstooneel" en aan den uitslag dezer enquête is thans het jongste nummer gewijd. Ter motiveering van dsze enquête schrijft de redactie een inleidend artikel „de jeugd naar den schouwburg", welke titel het begrip van den enquête-titel niet dekt, maar aanvult. Immers, de behandeling van het vraagstuk „de jeugd en het beroepstooneel" houdt nog niet in, dat ook „de jeugd naar den schouwburg" moet. Reeds de plannen van Carel Briels, Albert van Dalsurn en Eduard Verkade om niet de jeugd naar het tooneel maar het tooneei naar de jeugd te brengen, illustreeren dit. Allereerst willen deze de belangstelling der jeugd voor de tooneelkunst herwinnen — de j-sugd naar den schouwburg te brengen is voor hen „van later zorg". De redactie van „De Spelewei" was by den opzet der enquête van oordeel: „In het algemeen valt een toenemend gebrek aan belangstelling van de jeugd voor het huidig beroepstooneel te constateeren. Wy achten het van groot belang, dat in dezen toestand verbetering wordt gebracht." Daarom heeft de redactie een aantal vragen gericht; allereerst tot de „jeugdleiders", vervolgens tot de „be:rt>epsregisseurs", dan tot de „critici", tot „leekenregisseurs" en tot „auteurs". Uit de enquête onder de „jeugdleiders" concludeert de redactie „dat de belangstelling voor het tooneel in de kringen van de jeugdbeweging gering genoemd mag worden." Misschien heeft de redactie gelijk, maar de conclusie gaat toch ietwat te ver: hoogstens zou meh mogen concludeeren dat de belangstelling voor de onderhavige enquête (en niet voor het tooneel) in de kringen van de jeugdbeweging gering genoemd mag worden. Hoe dit intusschen ook moge zijn, de jeugdleiders die antwoorden inzonden, waren van oordeel, <_at het „zien van goed tooneel in het algemeen van belangrijke vormende waarde voor de jeugd" is. Uit de antwoorden bleek voorts hoe (terwyl men overwegend van oordeel is> dat het zien en beoefenen van tooneel van belangryke vormende waarde zyn) toch het zien niet of nauwelyks gestimuleerd wordt en het beoefenen niet zelden aan toevallige plaatselijke omstandigheden overgelaten wordt. „Van een actieve instantie, die alleszins bevoegd is en als zoodanig ook voor alle jeugdgroepeeringen geldende autoriteit bezit, is geen sprake." De uitslag der enquête onder de beroepsregisseurs geeft verrassende dingen. Louis Saalborn, Frits van Dyk, v. d. Lugt Melsert, Johan de Meester erkennen dat bij de keuze van het repertoire „in geen enkel opzicht" of „vrijwel" geen rekening wordt gehouden met de jeugd. Alleen Defresne wyst er op dat het Nederlandsch Tooneel ieder seizoen v-oor twee a drie jeugd-voorstellingen zorgt, terwyl Pierre Balledux verzekert: „Uit den aard van de doelstelling van ons gezelschap wordt er by de samenstelling van het repertoire rekening gehouden met de jeugd" (Dit is het katholiek georiënteerd gezelschap der Vereen. Haagsche Spelers). Of een „speciaal jeugd-rep-ertoire kans van Blagen heeft?" Voor Saalborn leek het een Onmogelijkheid. Voor v. d. Lugt Melsert, Balledux, Joh. de Meester en Defresne daarentegen een groote waarcchynlijkheid! De enquête onder de „critici" was niet al te gunstig. „De omstandigheid, dat dagbladcritici toch ai zooveel moeten schrijven, zal wel het motief zijn voor het betrekkelijk gering aantal antwoorden op de enquête", meent de redactie. Voor ons gold er echter e-en andere reden: dat we onze meening reeds in ons eigen orgaan meer dan eens neerschreven. De antwoorden loopen zeer uiteen. Wat de geschiktheid van stukken voor de jeugd betreft, heerscht er „nauwelijks eenstemmigheid". Maar „kennisneming van de groote klassieken (Vondel, Shakespeare, Racine, Schiller) wordt door ■ille inzenders wenschelijk geacht." De moreele en paedagogische keuring richt zich niet tot de jeugd, maar tot de verantwoordelijke opvoeders. Hoezeer het instituut der jeugdvoorstellingen ook aandacht en goedkeuring verdient, het werd door mijn collega's toch niet voldoende geacht. Wat er, volgens mijn collega's-critici, gedaan moet worden? De redactie trekt uit hun antwoorden deze conclusie: „Wanneer de jeugd inderdaad hoofdzakelijk met de opvoering van klassiek tooneel gediend is, zooals de inzenders beweren, — dan moeten er meer klassieken worden gespeeld: een vast repertoire — en niet, als thans geschiedt, één of twee stukken per seizoen, bijkans verloren tusschen een overvloedig amusementsrepertoire. Een speciaal gezelschap in een speciaal theater — zou dat werkelijk een onvervulbare wensch zijn? „ledere dagbladcritiek zou mOeten vergezeld gaan van een moreele en paedagogische keuring, die — hoe vaag men het begrip „jeugd" ook achten kan — wanneer zij uitgaat van hetgeen algemeen christelijk aanvaardbaar is, een groote mate van overeenstemming kan bezitten. „Het instituut der jeugdvoorstellingen dient te worden uitgebreid, voornamelijk ook in dezen zin, dat het niet uitsluitend de schoolgaande en studeerende jongeren in zijn werkingssfeer betrekt. „Daartoe ware een centrale organisatie in het leven te roepen, welke regelend en stimuleerend optreedt. Wanneer hiertoe kan worden overgegaan, zou een speciaal jeugdrepertoire voor het beroepstooneel een redelijke kans van slagen hebben. „Door organisaties van onderwyskrachten en jeugdleiders moet aanzienlijk meer aandacht besteed worden aan de waarde van het tooneel als karaktervormend en ontwikkelend element voor de opvoeding. Bespreking op congressen en geregelde voorlichting terzake in vakpers en organisatiebladen is daarom zeer gewenscht." De enquête onder de „auteurs" omvatte maar' enkele schrijvers: Jan Nieuwenhuis, Wim --- Een nieuwe kunstzaal te Leiden TENTOONSTELLING OTTO VAN REES Mejuffrouw Gisèle Kuster, een jong schilderes, uit Venlo afkomstig (haar werk trok onze aandacht op de groote tentoonstelling „Kunst van Heden" in het Ryksmuseum te Amsterdam) en sedert eenigen tijd in Leiden woonachtig, heeft het, ondanks de tijdsomstandigheden, aangedurfd in haar woning aan de Breestraat 123 a aldaar, een permanente tentoonstellingszaal in te richten. In het huis, waar zij thans met haar ouders woont, heeft zij eenige kamers als tentoonstellingsruimte ingericht. Een ruimte, waar door het tegenoverliggende nieuwe stadhuis een zeer goede lichtverdeeling waar te nemen valt en die als tentoonstellingsruimte dus wel goed zal voldoen. De thans geëxposeerde werken doen het tenminste uitstekend. De officieele opening dezer tentoonstellingszaal en van de ter gelegenheid daarvan tevens georganiseerde tentoonstelling van schilderyen van Otto van Rees geschiedde door den heer N. J. Swierstra, een op kunstgebied bekende persoonlykheid in de Sleutelstad. De heer Swierstra greep de hem geboden gelegenheid in de eerste plaats aan, om een woord van hulde te spreken aan het adres van deze jonge, energieke vrouw, mej. Gisèle Kuster, die in dezen, vooral voor kunstenaars zoo moeilijken tyd den moed toonde te bezitten, een permanente tentoonstellingsgelegenheid te openen. Zelf kunstenares zijnde, eert het haar, dat zy haar kunstbroeders en kunstzusters in de gelegenheid wil stellen hun werk te exposeeren. Ei is soms, aldus zeide de heer Swierstra, onder kunstenaars veel afgunst, veel afkeuren van elkanders prestaties, in den dwazen waan, dat eigen werk aan verdienste zou winnen wanneer men de vermeende tekortkomingen van een ander aan het licht brengt. De kunstenaars danken het aan de Limburgsche gemoedelijkheid en hartelijkheid, dat mej. Kuster een dergelijke mentaliteit niet kent. Spr. wenschte haar toe, niet alleen, dat haar pogen moge slagen, doch ook, dat de sfeer van dc oude Sleutelstad, die zoo geheel anders is dan die van het Limburgsche land, haar nieu__e inspiratie tot haar kunst moge geven. Het schilderkunstig verleden der oude Sleutelstad is waarborg, dat dit zeker niet onmogelijk is. Hierna leidde spr. den exposant, den heer Otto van Rees, in, wiens in hooge mate sympathiek werk de wanden siert. Spr. wilde geen poging wagen hem te scharen onder een of ander -isme, of hem netjes in te deelen by een of andere richting, hem te plaatsen in een hokje, waar hy gevaar zou loopen, dat het publiek, dat er dan „alles" van wist, hem rustig zou laten mummificeeren. Hy staat, aldus spr., den hemel zy dank, nog voor ons, midden in het leven en midden in de kunst. Hoogstens wilde spr. zeggen, dat deze kunst modern is. Doch het woord modern omvat een complex van gevoelens, strevingen, gedachten, uitingen, die zich niet in een formule laten omschrijven, een complex, dat door den een trouwens geheel anders wordt gevoeld en geuit dan door den ander. Het moderne van Van Rees treft door eenvoud, ongecompliceerdheid van voorstelling, het onmiddellyke. Het is het in hooge mate sympathieke van deze kunst, dat zy niet streeft naar buitenissigheden en geen raadsels opgeeft, maar zich opent als een bloem in Gods heerlijke schepping, die haar eigen vorm, haar eigen kleur, haar eigen geur, haar eigen aard heeft. Doorgaans is de compositie eenvoudig, gesloten en vloeiend van lijn. Haar kleurenschaal beweegt zich niet in het hevige, het forsche. Van Rees zoekt het niet in schitterende effecten, niet in het gloeiende coloriet, neen, hy is in zyn kleurgeving meestal getemperd, gematigd, en streeft voor alles naar een fijne harmonie, waarin grijs of blauw of bruin overheerscht. Hij schildert portret, compositie, stilleven, landschap, steeds in denzelfden behaaglijken toonaard, met aandacht en liefde. Dit werk is eerlijk, oprecht, zonder pose, het is vroom. Hierna verklaarde spr. de tentoonstelling voor geopend en hij gaf het woord aan den heer Gretier, die een korte voordracht hield over „De verhouding tusschen kunstenaar en publiek". Spr. gaf een kort overzicht van de kunstgeschiedenis, om te verklaren hoe het moderne publiek dikwijls zoo heel eigenaardig staat tegenover de moderne kunst. Zoo is het immer geweest, want reeds in het oude Rome waren de levende kunstenaars bij het publiek niet in tel en men greep naar hetgeen het oude Griekenland aan kunst en kunstenaars had voortgebracht. Vervolgens gaf spr. een nadere verklaring van het kunstwerk, dat geboren wordt uit het onbewuste zieleleven van den kunstenaar om tenslotte nader te bezien het vraagstuk of de kunstenaar, levend by inspiratie, toch in opdracht een kunstwerk kan scheppen. Hierna werd de tentoonstelling door de aanwezigen bezichtigd- --- Hoe ontstaat een schilderij Eugène Lücker leidt zijn tentoonstelling in In de openbare Leeszaal aan de Choorstraat te 's-Hertogenbosch houdt thans Eugène Lücker te Nijmegen een tentoonstelling van zijn schilderijen, welke tot en met 18 Mei geopend blijft. Deze tentoonstelling werd onder groote belangstelling geopend, waarbij de schilder zelf een inleiding gaf op het tentoongestelde met een korte voordracht over: „Hoe ontstaat een schilderij?" Namens het Leeszaalbestuur sprak mevr. Dra. J. Ebeling—Berge een woord van welkom tot allen, die op deze openingsbijeenkomst blijk van belangstelling gaven, waarbij zy speciaal waardeering uitte voor de belangstelling die de jeugd voor de leeszaaltentoonstellingen aan den dag pleegt te leggen. Hierop was het woord aan den heer Lücker, die zijn uiteenzetting begon met in een schildery twee elementen te onderscheiden, een materieel en een geestelyk. Wat het materieele element betreft: de voornaamste ondergronden, waarop een schilderij gemaakt wordt, zijn paneel en doek. Op dezen ondergrond kan direct met olie-verf geschilderd worden. Wordt het schilderij in een keer kant en klaar afgeschilderd, dan is een goede houdbaarheid verzekerd. Gewoonlijk echter komt de schilder terug op zijn eersten opzet en komen dus verschillende verflagen over elkaar. Als de eerste laag dan nog niet lang genoeg droog is, zal het schilderij op den duur barsten vertoonen, die soms den graad van craquelé hebben. De mooiste schilderijen van de Haagsche School hebben vaak dit gebrek. Is het schilderij af en voldoende gedroogd, dan wordt het gevernist, waardoor de verflaag definitief wordt afgesloten van de lucht en van andere verderfelijke inwerkingen. Olieverf heeft nog de mooie eigenschap, dat zij na jaren min of meer emailachtig wordt en doorschynend, hetgeen de kleurwerking verhoogt. In verband hiermede besprak de heer Lücker het palet van den schilder. Hoewel de kleurencombinatie sterk individueel is, kan men toch twee paletten in het byzonder onderscheiden. Het normale palet, samengesteld uit de meest houdbare, lichtechte en goed drogende kleuren en het z.g. luministisch of plein air-palet. Dit laatste werd gebruikt door de latere impressionisten: A. Monet, Pissarro en Vincent Gogh, den neoimpressionist Seurat en zijn school. Het is een fel, brillant en zonnig palet, onontbeerlyk voor de luministische zonschilders. Het geestelyk element in het schilderij is samengesteld uit twee functies van den menschelijken geest, de rede en het gevoel. Primair is het gevoel in den vorm van de emotie, waaruit het schildery geboren wordt. Naarmate het verstand overheerscht spreekt men van een koele conceptie, waartegenover dan staat de z.g. warme conceptie. Spr. verduidelykte dit met voorbeelden en betoogde, dat er een groot verschil bestaat tusschen een schildery, in een koele stemming geschilderd en een in warme stemming. Deze verschillen zijn duidelijk aan te toonen in twee kunstperioden, die vrij recent zijn, n.l. het impressionisme en het neo-impressionisme. Met enkele opmerkingen over het met bovengenoemd verschil van conceptie in geen verband staande verschil dat men tusschen koel en warm coloriet maakt, besloot spr. zyn kykje in het schildersatelier. .«. . --- De Wereld der Muziek Het Mei-nummer van „De Wereld der Muziek", het orgaan der Federatie van Nederlandsche Toonkunstenaarsvereenigingen, bevat behalve de gebruikelijke rubrieken een overzicht van dr. James Simon over: Lente in de muziek, en een artikel over oude muziekinstru- menten, --- Afscheidsgroet van Peter Wust „De Adventstijd van het Avondland" In het begin van de maand April is Prof. Dr. Wust, die doceerde aan de philosofische faculteit van de Universiteit van Munster, overleden. Met hem stierf, zooals een artikel in ons blad reeds aantoonde, een der meest geestrijke en vruchtbare vertegenwoordigers van de huidige christelijke philosofie. In het voorjaar van 1939 werd hij ongeneeslijk ziek, en zeer veel heeft hij nog voor zijn dood moeten lijden. Ooggetuigen verklaren, dat hy dit lijden met heldenmoed gedragen heeft, waarbij hij zich inleefde in de gedachte van dc practische Navolging van Christus. De studenten van de Universiteit hebben hem tijdens zyn ziekte gevraagd, nog een afscheidswoord tot hen te richten. In December 1939 heeft Professor Wust dezen afscheidsbrief opgesteld, dien hij daarna aan zijn studenten heeft doen toekomen. Uit dit document, dat een prachtige geloofsbelijdenis is en getuigt van een diep godsdienstig leven, willen wij hier enkele passages laten volgen. „Mijn beminde leerlingen! Reeds op 16 Februari 1939 heb ik na de morgenles van den katheder afscheid van U genomen. Een donker voorgevoel zeide my toen, dat dit de laatste maal was geweest, dat ik voor U 't woord had gevoerd. Toen kwamen het groote lijden en de diepe duisternissen van de mij door God gegeven ziekte. Alles kwam, zooals het komen moest, volgens het plan van de Goddelijke Wijsheid en de Liefde. Nog leef ik hier geheel in den Advent en vooral gij, mijn leerlingen, moet voor mij om kracht en sterkte bidden. Want ik ben geheel een offer van het lijden, dat de Eeuwige Vader voor mij heeft bestemd. Toch verheugt het mij soms bijzonder, dat mijn eigen Adventstijd zoo prachtig samenvalt met den algemeenen Adventstyd van de Kerk. En ook deze gedachte is troostvol, dat wij tegelijkertijd de belangrijkste etappe beleven van den grooten Adventstijd van het Avondland, de groote en diep beteekenisvolle beproeving voor Europa, opdat het toch nog maar zou denken aan de simpele erfenis van Bethlehem: „Vrede aan de menschen die van goeden wil zijn." Steeds meer verbaast men zich als men terugblikt op de laatste 150 jaar en dan bemerkt, hoe' eerst enkele groote geesten, maar daarna groote kringen van de Westersche Intelligentsia het feit beginnen te constateeren, dat de tijd zonder Christus uiteindelijk niet die vrijheid heeft meegebracht, die zoo menigeen daarvan verwacht had. Een zekere bezorgde trek teekent zich af op het gelaat der Intelligentsia, en de beteekenis hiervan ligt besloten in het diepe woord van Augustinus, dat hy na eigen ervaring in zijn „Belijdenissen" neerschreef: „Gij hebt het zoo geordend, o God, dat iedere ongeordende geest zichzelf tot straf wordt". De Intelligentsia van het Westen bevestigt, zonder het te willen, in den moeilijken geestesstryd van de 19de en 20ste eeuw deze schokkend diepe gedachte van Augustinus. Sinds de Romantiek ontmoet men een ge' heele groep van mislukten, en de groep van deze mislukte Intelligentsia wordt grooter, naarmate wy den drempel van onzen tijd naderen. Zy allen mislukken op het probleem „God en Geest". Professor Wust besluit zijn afscheidsbrief als volgt: „Ik ben God in dezen mijn lijdenstijd voor twee dingen bijzonder dankbaar, ten eerste, dat Hij mij steeds duidelijk in myn leven heeft getoond, wat er zich rond Christus afspeelt, en dat Hij'mij vervolgens in de negen jaren van mijn leeraarschap aan de Universiteit van Munster de kracht en de genade heeft gegeven, deze waarheid openlijk te belijden. Ik heb alles op de genade gezet en nu weet ik: „Non confundar in aeternum". Schilderijen der Amsterdamsche musea geëvacueerd naar de laadruimte van een schip --- De „Compleat Angler" De beroemde Ashburnhamserie van de vijf eerste drukken van Izaak Waltons Compleat angler (1654, 1655, 1661, 1668 en 1676) uit de nalatenschap van Arthur N. Gilbey, heeft 1600 pond op de veiling bij Christie opgebracht, aldus meldt het Vaderland. Bij de veiling Ashburnham brachten deze boeken 800 p. op. Op die veiling had Gilbey 160 p. betaald voor de tweede editie van Dame Juliana Bemers Treatise perteyning to Hawkyng, Huntyng and Fysshynge with an angle in 1496 gedrukt door Wynkyn de Worde. Thans heeft het 540 p. opgebracht. Nog andere zeldzame boeken over hengelen zijn verkocht, waarbij het eenig bekende exemplaar van Govaert Baes „Boeeken", gedrukt te Antwerpen in 1490; het bracht 270 p. op. Voorts: The secrets of angling door John Dennys (1613) voor 75 p. (zeven jaar geleden bracht het 18 p. op). De boeken brachten 4.132 p. en de schilderijen en teekeningen 12.722 p. op. --- BOEK en BLAD Een Profeet verrijst Een Profeet verrijst (De Nazarener, deel I), door Sholem Asch. — Vert. J. Aschmeijer— Buekers. — Servire, Den Haag. Van Ben Hur tot Een profeet verryst, ziedaar vele stappen. Een roman uit den tijd van Christus, ziedaar een onderneming, die in dit geval temeer beteekenis krijgt naar mate men Ben Hur c.s. achter zich heeft gelaten. Sholem Asch, die niet minder dan drie groote romans op stapel zette om het leven van en om de Christusfiguur te verbeelden, moet een ontzagwekkende studie van dien tijd hebben gemaakt om zoo gedetailleerd en realistisch zijn verhaal te.kunnen opzetten. In zijn eerste deel teekent de schryver het leven in Palestina ten tijde van het eerste optreden van Christus, wiens wonderbare daden in Palestijnsche en Romeinsehe kringen beroering beginnen te wekken. Voor de auteur zijn roman aanvangt onderneemt hij een uitvoerige inleiding, die eenigszins gezocht aandoet. Hij ontmoet een beroemd kenner van de oude Romeinsehe en Palestijnsche geschiedenis, een Jodenhater, die hem, den Jood, tot zich neemt, omdat hij in den jongeman een talentvol historicus ziet. De oude geleerde vertelt zijn gezel, min of meer tegen wil en dank, velerlei uit zijn rijk studiemateriaal en verdwijnt dan uit het leven van den schrijver, die de gegevens verwerkt in drie dikke deelen: Een profeet verrijst, De Messias komt en De vrede der wereld. Men vraagt zich af, wat den schrijver kan bewogen hebben een zoo uitgebreide en weinig interessante introductie tot zijn romans te schrijven. Doch afgezien daarvan kan men dezen eersten roman een geslaagde onderneming noemen. Sholem Asch teekent zijn milieus met groote zekerheid en roept in een aangrijpend realisme zijn figuren op. Ei- is niets van de nevelachtige tafreelen. die sommige Bijbelsche romans ontsieren en ongeloofwaardig maken. Er is evenmin de sentimentaliteit, die aan vele gewijde romans inhaerent zijn. Hier is een schrijver aan het woord, die zijn stof door en door kent en thuis is in de wereld, waar zijn helden leven. Dit eerste deel wordt beheerscht door de figuur van een Romehisch hoofdman, de commandant van Pilatus' garde, een jong officier, die zich beweegt in de hooge kringen van Jerusalem, waar hij allerlei gebeurtenissen beleeft, die hem nader brengen tot de nog eenigszins mysterieuze figuur van Christus, die zich in dit boek nog op den verren achtergrond beweegt. Hij is getuige van de feesten der nobele Palestijnen; hij ziet Salome dansen om het hoofd van Johannes te winnen; hy voelt de macht van den Messias langzaam maar sterk opkomen en ziet in Hem een gevaar voor Rome. In dezen Romeinschen officier leeft ten slotte de opvatting, welke Rome heeft over leven en volk in Palestina. Een boeiende roman, die in goed Nederlandsch werd vertaald en dien we kunnen aanbevelen, zij het dan ook alleen aan ontwikkelde volwassenen, zulks in verband met de realistische schildering van bepaalde gebeurtenissen en feestpartijen in de hoogere kringen van Jerusalem. --- Paul Gilson 75 jaar De Vlaamsche componist Paul Gilson zal 15 Juni as. 75 jaar worden, welk feit met plechtigheid herdacht zal worden. Gilson, die werken op verschillend gebied schreef, kwam in 1886 als leerling* op het Kon. conservatorium van Brussel, waar hij drie jaar bleef. Met zijn cantate „Sinaï", verwierf hij in 1889 den Prijs van Rome. Tien jaar later werd hij leeraar voor harmonie en contrapunt aan het conservatorium der hoofdstad. In 1904 vervulde hij dezelfde functie aan het Koninklijk Vlaamsch conservatorium te Antwerpen. Na het overlijlen van Edgard Tinel werd hij benoemd tot algemeen inspecteur der muziekscholen. --- Willy Bleys In de bovenzaal van hotel „Alcazar", Thorbeckeplein 5 te Amsterdam, wordt van 4 tot en met 19 Mei a.s. een tentoonstelling gehouden van werken van den kunstschilder Willy Bleys. --- DE KUNST AAN 'T DOBBEREN Schilderijen op schepen Een medewerker van het tijdschrift „Amsterdam" heeft, begeleid door den directeur der gemeentelijke musea van de hoofdstad Jhr. D. C. Röell, een bezoek gebracht aan de schepen waarop de geëvacueerde schilderijen een tijdlang waren geborgen. Het feit, dat de schilderijen op schepen waren geborgen „ergens in Nederland" was aan ingewijden wel bekend. Nu schijnt het geheim echter „vrijgegeven" te kunnen worden. Ergens in het polderland komt de schippersknecht met een vletje de bezoekers overhalen, want we trekken op bezoek bij Amsterdams kunstschatten en dat gaat anno 1940 met het beklauteren van een zwiepende loopplank gepaard, aldus de medewerker van „Amsterdam". Tempora mutantur — en de schilderijen verhuizen. „Zal ik maar voorgaan?" noodt de heer Röell en het gemak, waarmee de museumdirecteur zich door de nauwe luikopening naar het ruim wringt en vakkundig het schuine laddertje afdaalt, bewijst, dat hy aan deze manoeuvre gewend is. „We zullen wat licht maken", zegt de „chef van dienst" van het museum. Gesteund door speciaal daarvoor gemaakte schragen en voor een goed deel aan het oog onttrokken door het vochtwerende, geprepareerde, gele oliepapier, staan ze daar in hun voorname lijsten: de schilderijen uit de Amsterdamsche gemeente-musea. Tientallen en nog eens tientallen, van indrukwekkend en bescheiden formaat. Het beroemde „Gezicht op den Dam" van Breitner, „De slaapkamer" en het „Zelfportret" van Van Gogh, de Marissen, de Mauves.... Wij kringen ons tusschen gansche reeksen kisten door — daarin zitten de prenten en teekeningen en kostbare boeken — wij duiken eens onder zoon schraag-opening om in ietwat ongewone houding wat meer te zien van het groote schilderij, dat een vrouwenportret blykt te zijn en vragen onzen „gids" wat de bedoeling is van het instrumentje-met-wijzer, dat wij op enkele plaatsen ontdekken. „Dat zijn vochtmeters", zegt de heer Röell, „de vochtigheid van de lucht wordt voortdurend en zorgvuldig gecontroleerd en de resultaten worden vastgelegd op deze vochtlijstjes. Die controle, evenals die van de temperatuur, die nagenoeg gelijk moet zijn aan die van de museumzalen, is natuurlijk van het allergrootste belang." „En dit....?" „Is de plattegrond van het ruim, zoodat wij onmiddellijk precies kunnen zien. waar een bepaald schilderij zich bevindt." „Hoeveel schilderijen zijn hier zoowat gegeborgen?" „Ongeveer honderd twintig. De geheele verzameling is in vier schepen ondergebracht en elk schip bevat ongeveer een vierde deel van de Van Goghs, de Breitners, de Haagsche School" en de overige schilderijen." „En hoe is nu de bewaking geregeld?" „Er is in de eerste plaats een permanente bewaking op elk schip van één man uit het museum — misschien herkent u in hem daar een van onze trouwe suppoosten' — en dan beeft de schipper natuurlijk ook zyn instructies. Hij mag overdag noch 's nachts van boord en hij is dan ook met geen stok van zijn schip weg te krijgen! Zijn lading is hem daarvoor te kostbaar! Bovendien komen wy hier regelmatig controleeren." Wat later zit het gezelschap in-de roef koffie te drinken. Vlak naast ons begint een baby te huilen. „Dat is Sophia Augusta", zegt de directeur, „zij werd drie dagen na het inladen van de schilderijen geboren; toen vonden de schipper en ik het een aardige gedachte, het kind naar dc „Sophia Augusta-Stichting" in het Stedelyk Museum te noemen. En nu gaan we nog even op het tweede schip kijken, het ligt hier vlakbij " Een bezoek aan een „kraak" en een „lichter" om Breitner en Van Gogh te zien. In een Hollandsch landschap met veel groen en veel water. „De idee is van den heer Sandberg, den conservator van het Museum", vertelt de heer Röell, „en inderdaad waren er niet veel andere mogelijkheden. We hadden eerst aan kerken gedacht, maar dit is veiliger...." Het artikel eindigt met de mededeeling: „Wie uwer meent, uit deze indrukken te kunnen vaststellen, waar in Nederland wij ons kunstbezit vonden, die bereide zich voor op een desillusie. Want op het oogenblik, dat deze regels in druk verschijnen, zijn de schilderyen en andere schatten juist overgebracht naar de plaats hunner definitieve bestemming: een betonnen schuilkelder — „ergens anders in Nederland " m --- Maneto-concerten Door verschillende omstandigheden heeft het Comité Maneto zich genoodzaakt gezien zijn oorspronkelijk plan, voor zijn manifestatie 1940 een muziek-dramatisch werk te doen uitvoeren, uit te stellen tot een volgend seizoen. De manifestatie die het Comité daarvoor in de plaats heeft gesteld is drieledig. In de eerste plaats wordt op Woensdag 8 Mei een orkestavond gegeven te Nijmegen in het gebouw van de Vereeniging, met medewerking van het Utrechtsch Stedelijk Orchest onder leiding van Willem van Otterloo, en met de solisten Jo Vincent en Harry van Oss. Het programma bevat werken van Alphons Diepenbrock, Carl Smulders, Henk Badings, Jan van Gilse, Guillaume Landré en Bertus van Lier. Op Woensdag 29 Mei wordt te Amsterdam in de kleine zaal van het Concertgebouw een kamermuziekavond gegeven, waarop werken tot uitvoering worden gebracht van W. J. van den Berg, Guillaume Landré, Jan van Gilse, Karel Mengelberg, Wolfgang Wijdeveld en Henri Zagwijn. Voor den eersten keer zal Maneto dit jaar een Studieconcert geven, waarbij werken uitgevoerd worden van jonge componisten die nog niet voldoende geelegenheid kregen om hun werk aan de praktijk te toetsen. Dit eerste Studieconcert zal plaats vinden op Zondagmorgen 26 Mei in Tivoli te Utrecht, met medewerking van het Utrechtsch Stedelijk Orchest, onder leiding van Willem van Otterloo. De concerten te Nijmegen en te Amsterdam zijn voor het publiek toegankelijk, voor het Studieconcert zal alleen toegang worden verleend op uitnoodiging. -*■ --- Katholicisme in Hongarije Volgens het „Hongaarsche Statistische Jaarboek" was het kerkelijk percentage in Hongarije een eeuw geleden als volgt: Katholiek: 59.5; Gereformeerd: 20.5; Luthersch: 5.8. Het resteerende percentage werd gevormd door Grieksch-Katholieken, Baptisten, Joden enz. Volgens de laatstgehouden statistiek is het aantal der Katholieken sterk gestegen. Thans zien de'cijfers er als volgt uit: resp. 65 pet., 9 pet., 20 pet., 9 pet. en 6 pet. Ook in Hongarije blijkt het geboortecijfer by de Katholieken het hoogst n.l. 66.6 pet. Het percentage Protestantsche leerkrachten in het Hongaarsche staatsonderwys wordt steeds kleiner. Aan de universiteiten is 66 pet. der studenten Katholiek; 18.3 pet. Gereformeerd. ---