1 JAM-STAD TIELI heeft haar bijnaam te danken aan de grote bekendheid van }t*ms MIJ- „DE BETUWE" n.v. TIEL Deze Jam wordt zelfs nü nog in de onveranderde, uitstekende kwaliteit, gefabriceerd --- BRILLEN in alle prijzen Fa. P. ROMER, Molenstraat 110. NIJMEGEN --- $*jk Zoodra 4% 9^ de vlaggetjes op ft •»¥ de tram staan NIJ C is de baan geopend --- I LIKEUREN Baqueron Eén kwaliteit; de beste ■ - --- >iiiiii!ii_rijiiin|iy devt-L*fek*üweek GEOPEND om: iio *\ \» l) X-__J^ en gesloten om /fPTN /to a\ |9< . 5] . Vö V 4/ Elke DINSDAG tot 1 uur gesloten -■■y.'.zr 4i?{»Ma_M NIJMEGEN --- Tiel een stad met vele perspedieven. Burgemeesters over hun gemeenten Toevluchtsoord voor de menschen van de Betuwe Fruitteelt wordt op hooger plan gebracht „De vette jaren van Tiel zijn voorbij." Met deze van weinig optimisme, doch van nuchtere realiteit getuigende woorden beslo t de burgemeester van Tïel, mr. N. F. Cambier van Nooten, zijn rede bij het aanvaarden van het nieuwe gemeentehuis in de Ambtmanstraat, op 23 Juli 1937. De vette jaren van Tiel zijn voorbij — het was helaas een harde waarheid, maar niettemin, na vier jaren, ziet men weer licht schijnen aan de kim, het licht is weliswaar zwak, maar het is er en het geeft hoop en vertrouwen en moed voor de toekomst. Het is ongeveer vijf jaren geleden, dat veel aan Tiel is ontnomen: de rechtbank, de Raad van Arbeid en de Brandwaarborgmaatschappij, maar heel veel heeft Tiel daarvoor terug gekregen en dat schijnt een groot aantal Tielenaren, aldus verzekerde ons de burgemeester, te vergeten. Het Is in leder opzicht verkeerd, om bij iedere gelegenheid te wijzen op dat, wat was, en om het goede dat kwam en is voorbij te zien. — Wat heeft uw gemeente er dan zooal bij gekregen dat niet van belang ontbloot Is? — Onder meer de huishoudschool, het gewestelijk arbeidsbureau, waaraan minstens zooveel ambtenaren werken als eertijds verbonden waren aan den Raad van Arbeid, een groot en geheel bezet protestantsch rusthuis en een schitterende Roomsch Katholieke kerk. Reeds uit deze opsomming blijkt onomwonden dat Tiel niet bij de pakken neer is gaan zitten. Integendeel, na haar vele en zeker belangrijke tegenslagen heeft zij nieuwe energie geschept, en met de hand stevig het stuur omkneld en met den vasten blik scherp vooruit gericht, Is de gemeente een donkere periode van haar bestaan Ingegaan, en veel eerder dan algemeen verwacht werd, werden de eerste lichtstralen al waargenomen. Kort voor het uitbreken van den oorlog konden wij hier met vreugde constateeren, vertelde de burgemeester, dat de werkloosheid sterk afnam en dat de belastingopbrengst door het laagste punt heen was. Wat dit laatste betreft mogen de volgende cijfers een duidelijke taal spreken. De totalen van het voor de gemeentefondsbelasting vastgestelde zuiver Inkomen bedroeg in 1935-36 f 4.76, in 1936-37 f 4.28, in 1937--8 f 4.18, ln 1938-39 f 4.29 en in 1939-'4O f 4.40. Commentaar op deze cijfers is zeker niet noodig! De goed geoutilleerde metaalfabrieken, zoowel de groote als de kleine, de zich steeds uitbreidende jamfabriek van ,45e Betuwe", die in het geheele land bekendheid geniet, hadden het voor den oorlog alleszins naar wensch. Thans zijn voor enkele industrieën moeilijke tijden aangebroken, maar als straks 't zwaard weer opgestoken zal zijn, bestaat er een hoopvolle kans dat in iedere fabriek, in ledere werkplaats het lied van den arbeid op de gewone tijden rusteloos zal weerklinken. Het is eigenlijk wel vreemd, dat Tiel metaalfabrieken binnen haar muren heeft. Het zal ongetwijfeld meer door toeval zijn dan door verstandelijk overleg, dat deze industrie zich hier een plaats heeft weten te veroveren. Hoe het ook zij, het doet er betrekkelijk weinig toe. De fabrieken zijn ei en geven werk aan vele honderden personen. De buitengewoon gunstige centrale ligging van de stad wordt nog geaccentueerd door het Rijnkanaal van Amsterdam naar Tiel en door den grooten weg var Gorcum over Meeteren naar de Boven-Bttuwe. --- Fruitteelt Wat ook, naar de burgemeester zeer terecht met klem beweerde, niet uit het oog verloren mag worden, is, dat Tiel zoo niet het centrum, dan toch een zéér belangrijk centrum van fruitteelt is. De fruitteelt gaat het op het oogenblik bijzonder goed. Eigenlijk, het moge vreemd klinken, maar het is waar, tè goed. Want wat op het oogenblik ook maar eenigszins op fruit lijkt — waar een schillet je om wat vleesch zit — wordt al grif verkocht. Uiteraard komt dit de teelt niet ten goede. Hieraan moet meer zorg worden besteed. Nog altijd — en hiei halen we woorden van den burgemeester aan — nog altijd Is men niet voldoende doordrongen van het groote en uiteindelijk beslissende belang van qualiteltsverbetering van boom en fruit; er schuilt in deze hoogconjunctuur een gevaar: de teelt wordt verwaarloosd en dat zal zich straks ongetwijfeld wreken als de oorlogstoestand tot het verleden behoort. De Betuwe moet dan immers weer met de internationale concurrentie meedoen en dan Is nog steeds het allerbeste nauwelijks goed genoeg. In dit, verband Is het van belang om op te merken, dat de burgemeester reeds meerdere pogingen in het werk heeft gesteld om in deze voor de fruittelers lets van belang te doen. Het Is zeer jammer dat de ..Erucoto" ln 1940 niet door kon gaan, omdat de oorlog als spelbreker optrad. Frucoto is een letterwoord en beteekent fruit - congres - tentoonstelling. De aandachtige lezer zal opmerken, dat congres staat vóór tentoonstelling. In de eerste plaats lag het in de bedoeling om te congresseeren en daarna aan de hand van de tentoonstelling aanschouwelijk onderwijs, voor zoover mogelijk, te geven. De gelden waren voor de Frucoto reeds bijeen; het grootsch opgezette congres en de tentoonstelling zullen te zijner tijd echter worden gehouden. Moge zij alsdan het gewenschte resultaat ten gevolge hebben en ons Betuwe-fruit op een hooger peil brengen, wat zijn afzetgebied ten goede zal komen. --- De markten Met de markten wil het niet erg vlotten. De concurrentie van Den Bosch blijkt ook voor Tiel te groot te zijn, al brengt ongetwijfeld de Maandagmarkt het noodige vertier in de plaats. De paardenmarkt van Tiel geniet een behoorlijke bekendheid. Deze streek levert trouwens ook prachtig paardenmateriaal. De premiekeuringen van anderhalf jarige warmen koudbloedpaarden gaan best, ook in het vorige jaar heeft deze keuring de noodige belangstelling getrokken, al was de aanvoer uit den aard der zaak niet zoo groot en goed. --- Het Licht aan de Kim Een romon van AANY VON PANHUYS 1) HOOFDSTUK I, Het was zomer. Zoon echte, heerlijke zonnezomer. De bosschen waren prachtig groen, en het gras op de weiden stond zoo dicht, dat men zich als op een week, warm tapyt er op uitstrekken kon. Bonte bloemen brachten kleur en levendigheid aan, ln het effen fluweel en ontplooiden zich to het gouden licht, alsof zy er vreugde ln vonden, en over alles spande de wolkenlooze hemel zich, als een koepel van azuur wyd eindeloos wyd. Darr, waar een sloot twee welden scheidde, lag Ewald Sydow to het gras en droomde met open oogen. Zijn gedachten dwaalden naar hef en der, als vlinders, die vervluchtigen en verloren gaan ia de verre, klare lucht. Met zijn veertien jaren was rüj nog zeer opgewekt en en volkomen onbezorgd, en nu het op het oogenblik vacantie was, vond hi) natuurlijk de wereld en het leven dubbel fijn en rijk. Hy lag op zyn rechterzijde en leunde op zyn elleboog. Van zyn plaats uit kon hy twee landwegen zien, die zich vlak voor zyn oogen kruisten. Moe van to het leege uitspansel staren, wydde hy thans al zyn opmerkzaamheid aan die breede witte linten, welke het landschap doorsneden, en zich voort-spanden tot in het verre verschiet. Van rechts naderde een auto en van links naderde een auto. Ewald vroeg zich nieuwsgierig af, of zy elkander zouden voorby rijden, of dat de eene, na de bocht, de richting van de andere zou volgen. Hy ging met zichzelf een weddenschap aan. Wedden Is altyd leuk. Hy wedde, dat de auto's rakelings elkander voorby zouden suizen. Hy wachtte in spanning of de wagen van links het eerst de I bocht zou bereiken of die van rechts, zy waren nu allebei zoowat even ver van het kruispunt af, en i één moest toch de eerste zyn! 1 Ewald Sydow genoot van de spanning en van de onzekerheid. Hy had zoo ongeveer het gevoel, als bevond hij zich to het circus, waar hy een gevaarïyke toer met aandacht gade sloeg en waarvan hy toch wel wist, dat zy gelukken zou. Het zag er inderdaad bijzonder avontuuriyk uit, zooals de auto's uit twee verschillende richtingen naar elkander toe stormden en met dezelfde snelheidsdrift naar de kruising schoten. Want geen der twee chauffeurs scheen er aan te denken, dat het nu tijd werd, zyn vaart te minderen. Ewald Sydow richtte zich onwillekeurig wat hooger op; het groote moment was aangebroken! En toen opeens ! gebeurde het ongeloofïyke, waaraan de jongen geen seconde had gedacht, — een harde klap en de eene auto was bliksemsnel de andere regelrecht in de flank gereden! Het was als to de Amerikaansche film, die Ewald eens had bygewoond. Een afschuweiyk hard, doordringend geruisch bereikte zyn oor, waar doorheen wilde, gillende kreten galmden. Als hadden twee woedende, woeste I dieren zich aan elkaar vast gebeten, zoo zaten de auto's to elkaar geklemd. Ewald Sydow wreef zich de oogen uit. Een rilling ging hem door de leden. Het kon toch toet waar zyn— zoo iets bestond toch niet! Hy was zeker even ln slaap gevallen en had gedroomd! Maar, I neen, het vreeeeiyke beeld daar voor hem, bleef hetzelfde en verdween toet als een nevelig visioen. Zyn hart klopte, alsof het barsten zou. Over de straks volkomen verlaten wegen bewoog zich eensklaps een groote menigte menschen, die van alle kanten kwamen aangeloopen. Twee motorfietsen stopten; de beryders stegen van hun machines en Ewald zelf sprong op en naderde langzaam de bocht; zyn voeten waren zoo zwaar als lood. Zoo vaak al had hy ln de courant de beschrijving van een auto-ongeluk gelezen en nu had hy er zelf een gezien! En toen opeen dacht hy aan zyn weddenschap. De auto's hadden elkander geen van beiden willen laten passeeren. Als booze, donkere dieren waren zy op elkaar afgesprongen en hielden elkaar vast, met geweldige kracht. Een tien meter scheidden den jongen nog van het kruispunt. Hy bleef staan, diep adem halend, en staarde geheel bevangen naar een man, die zich als een dolle gedroeg en waanzinng schreeuwde: — Laat me los! los, zeg ik! Ik kan dat gezicht niet mee. verdragen! En nu ontwaarde Ewald een tengere, vrouweiyke gestalte, die roerloos op den grond lag uitgestrekt. En thans haastte hu zich voorwaarts: wellicht dat hy helpen kon. Niemand nam eenige notitie van hem. Een der motorfietsers knielde naast het onbeweegiyke, slanke, vrouwenlichaam, dat Ewald ooial zooveel ontsteltenis veroorzaakt had, en zeide luid en met beslisten nadruk: — Niets aan te doen. De dame is dood. zy ia met haar hoofd tegen een boomstronk aangebotst. En luj- herhaalde deze uitspraak eenige malen met een zeer eentonige stem. En hy legde zyn grooten linnen zakdoek over het hoofd der verongelukte, wier linkers gezichtshelft geheel verbrijzeld was. Ewald beefde van afschuw van het hoofd tot de voeten. Voor de eerste maal aanschouwde hy de afschrikwekkende zyde van den dood. Hy herinnerde zich alleen, dat er to hun dorp oude menschen waren gestorven.... die, als het ware vermoeid van hun lange leven, rustig waren ingeslapen. En als het jongeren gold, dan was er voor hun verscheiden toch altijd de een of andere aannemelijke oorzaak geweest. Maar hier had de dood al heel onbarmhartig zyn bult gehaald. Als een roofmoordenaar, die zich heimelijk op den loer heeft gelegd, had hy zyn slachtoffer overvallen. De Jongen stond stokstijf-stil en hoorde den motorrijder zeggen: — Ik ben dokter. --- De oorlogsbegrooting der Vereenigde Staten NEW VORK, 9 Jan. (A.N.P.) — In de dagelijksche persconferentie heeft president Roosevelt het volgende verklaard: „Dit Is de grootste begrooting van de wereldgeschiedenis en officieele ramingen duiden er op, dat zij bijna het dubbele uitmaakt van de jaarlijksche oorlogsuitgaven van Duitschland. De Amerikaansche weermacht en haar bondgenooten zegde Roosevelt toe, dat deze begrooting een geweldige superioriteit aan bewapening beteekent. Aan het publiek zeide hij, dat deze begrooting nieuwe hooge belastingen beteekent, omdat een rechtvaardige verdeeling der oorlogslasten voor de nationale eenheid noodig is. Het beteekent bovendien, zeide hij, dat de bevolking vele gemakken en luxe voorwerpen moet missen, opdat de natie de arbeidskracht, het materiaal en de industrieele inrichtingen van de productie van artikelen voor het burgerlijk gebruik kan omzetten ln de vervaardiging van wapens en andere zaken die voor de oorlogvoering van belang zijn. De president voegde hieraan toe; ik doe op het oogenblik niet het voorstel rantsoeneeringskaarten voor de verbruikers in te voeren Er Is thans nog geen gebrek aan essentieele' goederen, waardoor een zoodanige stap noodig zou zijn." --- Onderw ijs-centrum Wat eveneens een reden tot vreugde Is voor deze gemeente, is dat Tiel langzamerhand tot een belangrijk onderwijscentrum Is geworden. Zoo is hier een vijfjarige H.8.5., een gymnasium, waaraan een internaat is verbonden, een ambachtsschool, een nijverheldsschool voor meisjes (huishoudschool) en drie ULO-scholen, terwijl er bovendien nog cursussen worden gegeven in landbouwhuishoudonderwijs. Een school voor buitengewoon lager onderwijs, waarvoor de burgemeester, naar ons ter oore is gekomen, hard heeft gewerkt, bevindt zich in staat van oprichting. De ouders kunnen voor hun kinderen te kust en te keur gaan. Den laatsten tijd is er veel in de gemeente gedaan voor de .verbetering van de wegen, voornamelijk voor die, welke het meest ln een deplorabelen toestand verkeerden. Ook de rioleering is met kracht ter hand genomen. Al Is de entree van Tiel, wanneer men van het station komt, nu niet bepaald fraai te noemen, als straks de Dr. Schaepmanlaan geheel gereed zal zijn en het plantsoen de noodzakelijke groei zal hebben ondergaan, zal deze toegangsweg belangrijk verfraaid zijn. Het veer beleeft zelfs in dezen vreemden tijd een periode van hoogconjunctuur; f 40.000 is de bruto-opbrengst in een jaar tijds en dat ln tijden van benzine-schaarschte Is een witte raaf, welke zeker waard is om even genoemd te worden. --- Von Ribbentrop uit Budapest vertrokken BUDAPEST, 9 Januari (D.N.8.) — Hedenmiddag om 17 uur 30, is de Rijksminister van Buitenlandsche Zaken, von Ribbentrop, na een bezoek van verscheidene dagen uit de Hongaarsche hoofdstad vertrokken. De bevolking juichte den Rijksminister harte'ijk toe als bewijs van de wapenbroederschap en hechte politieke vriendschap en van de Duitsch—Hongaarsche samenwerking. Von Bardossy nam op het station afscheid van den Rijksminister, terwijl eveneens de leden der koninklijk— Hongaarsche regeering. vertegenwoordigers der koninklijk—^Hongaarsche Honved, de chefs der missies der landen van het antikomintern- en woordigers van het Hongaarsche openbare leven en der Rijks-Duitsche kolonie waren verschenen. --- „Blanco-volmacht voor Stalin” BERLIJN. 9 Januari (D.N.8.) — in de Berliner Börsenzeitung schrijft Karl Megerle onder het opschrift: „blanco-volmacht voor Stalin" een artikel, waarin hij zich bezig houdt met de concessie, die Engeland de Sovjet-Unie heeft gedaan ten aanzien van de hegemonie in Europa. Engeland, aldus schrijft Megerle, heeft het tot dusverre niet gewaagd zich te verdedigen tegen de aanklacht, dat Eden, Europa aan het bolsjewisme heeft verkocht. Met verwijzing naar de pogingen van Eden om zijn concessies aan Moskou te verkleinen, citeert Megerle. de Amerikaansche journaliste. Helen Patrick, die gemeld heeft, dat de bolsjewisten bij de besprekingen met Eden alle kwesties hebben aangeroerd, die reeds voor den oorlog ter sprake zijn gekomen en dat er daarom geen reden is om aan te nemen, dat de Sovjeteischen van toen, waaronder de, uitlevering der randstaten, van Bessarabië en de Boekowina en „noodzakelijkheid van een uiterst nauw contact met Bulgarije", zijn verminderd. Het Is zeer waarschijnlijk, aldus schreef Helen Patrick, dat niet alleen deze, maar ook andere punten uitvoerig zijn besproken. Megerle constateert, dat de Engeische censuur slechts de hier geciteerde mededeelingen van de Amerikaansche Journalisten heeft doorgelaten en de vermelding van de belangrijker punten heeft verboden. Maar het noemen van Bulgarije en de aanwezigheid van den Britsehen ambassadeur te Ankara geven de richting aan, waarin zich de Engelsch-bolsjewlstische besprekingen hebben bewogen. De belangstelling der Sovjet-Unie is niet alleen gericht op Bulgarije maar op geheel Rumenië, het vroegere Zuid-Slavië, Turkije en vooral de zeeëngten. Alle authentieke berichten over Edens onderderhandelingen, aldus besluit Megerle, bevestigen, dat Stalin ten aanzien van deze streken en Noord-Europa nog harder en onbuigzamer was dan in 1939 en dat de Engelschen, bedreigd als zij zijn, elke blanco-volmacht tegen Europa, die Stalin voorlegde, moesten teekenen. --- Stad en land Tiel Is meer dan menigeen vermoedt, zeer stedelijk georiënteerd. Onlangs heeft prof. Methorst er ln een lezing voor het „Nut" aldaar, op deze uitzonderlijke positie gewezen. Een opvallend groot aantal personen is werkzaam ln de verzorgingsbedrij ven, als daar zijn: bakkerij, slagerij, smederij enz. Het percentage van deze menschen nadert dichter het percentage van Rotterdam dan dat van een andere plaats ln Gelderland of Brabant. Van de werkzame bevolking arbeiden ln Groningen 50.30 pet in de verzorgingsbedrijven, ln Den Haag 45 pet., In Utrecht 43 pet., In Rotterdam 42.81 pet., In Tiel 42.35 pet. en ln Den Bosch 42 pet. Naar men weet, wordt de stedelijke geaardheid van een plaats afgemeten naar het aantal menschen dat in de verzorgingsbedrijven hun brood verdient. Er kan niet genoeg op gewezen worden, aldus de burgemeester, dat de belangen van den middenstand en de belangen van het platteland, die men wel eens als een controverse wil zien, ln wezen elkander aanvullen. De stedelijke overheid dient er dan ook voor te zorgen dat beider belangen worden gediend. Een welvarende plattelandstreek sluit een welvarende middenstand ln. Ook op cultureel gebied komt Tiel zeker niet achteraan: in normale tijden worden er schouwburgvoorstellingen in 'n abonnementsserie gegeven, er zijn twee bioscopen, er Is een strand en een zwembad en natuurlijk zijn er diverse vereenigingen op allerlei gebied. Tiel biedt veel en het is misschien daarom dat zij zich beschouwt als een toevluchtsoord voor de menschen in de Betuwe, want staat op een raam ln de raadszaal niet gebrand: Asilium gentls Batavorum — toevluchtsoord voor de menschen van de Betuwe, maar dan natuurlijk alleen — dat zal uit den aard der zaak wel de bedoeling zijn — voor hen, die werken willen en werken kunnen, om mede te arbeiden mèt alle anderen tezamen, tot verheffing van stad en platteland. (Nadruk verboden). J. w. J. --- Amerikaansch vliegtuigmoederschip tot zinken gebracht TOKIO, 9 Jan. (D.N.8.) — Het keizerlijke hoofdkwartier afdeeling marine meldt, dat het Amerikaansche vliegtuigmoederschip „Langlejr" bij het eiland Johnston in den Stillen Oceaan tot zinken is gebracht. Naar officieel omtrent het tot zinken brengen van het Amerikaansche vliegtnlgmoederschip wordt medegedeeld, Is het schip Donderdag door een Japansche duikboot getorpedeerd. Het had een waterverplaatsing van 11.050 ton en een bemanning van 460 koppen. Het bezat vier stukken geschut van 12.7 cm en twee machinegeweren en kon zestien watervliegtuigen dragen. --- Afleidings manoeuvre in W.-Afrika? MADRID, 9 Jan. (Stefani) — Uit Lissabon wordt gemeld, dat, volgens de meening van bevoegde Portugeesche kringen, Churchill en Roosevelt tijdens hun besprekingen te Washington "n strategische afleidingsmanoeuvre in West-Afrika zouden hebben overwogen. Een militaire missie onder leiding van kolonel Conningham zou belast zijn het terrein voor te bereiden ln Fransch equatoriaal Afrika. Volgens berichten uit betrouwbare bron zouden zich Britsche strijdkrachten ln de haven van Freetown bevinden, waar de Engelschen bezig zouden zijn koloniale troepen te concentreeren. Men is van meening, dat indien de Engelschen den aanval ep Dakar zouden herhalen, tegelijkertijd een Anglo-Amerikaansche aanval op de Kaap Verdlsche eilanden zou worden ondernomen. --- Italiaansch weermachtsbericht ROME, 9 Jan. (Stefani): Het Italiaanschweermachtsbericht van Vrijdag luidt al« volgt: „Bij den aanval van stormlbooten van de Italiaansche marine in de haven van Alexandrië, waarvan reeds melding is gemaakt in het weermachtsbericht van gisteren, is, naar uit laten gedane constateeringen blijkt, behalve een slagschip van de Valiant-klasse. nog een tweede slagschip van de Barham-klasse beschadigd. In Cyrenaica herhaalde activiteit der artillerie tegen onze stellingen in het gebied van Solloem. Italiaansche en Duitsche vliegtuigen hebben met succes tentenkampen gebombardeerd en met hun boordwapens op marsch zijnde afdeelingen ln de buurt van Agedabia aangevallen. In talrijke luchtgevechten hebben Duitsche jagers zes vijandelijke vliegtuigen vernietigd. Een van onze veikenning.-vliegtuigen, dat boven Benghazi door vijf Hurricanes werd aangevallen, schoot twee Hurrlcanes neer en keerde met talrijke vijandelijke treffers op zijn basis terug. De verkenningsofficier werd gedood en drie leden der bemanning werden gewond. Onze luchtdoelartillerie schoot een vijandelijken bc«mmenwerper neer, die in de buurt van Solloem neerstortte. Ben ander vlieguig van het type Vickers-Wellington, dat door het weigerichte afweervuur van een onzer torpedobooten wend getroffen, stortte bij Tripolls in zee. Ondanks het aanhoudende slechte weder in de Middellandsche Zee zette de luchtmacht haar aanvallen op het eiland Malta voort" ---