VRIJWILLIGE BIJDRAGEN VOOR Z.H. DEN PAUS. VIJF-EN TACHTIGSTE LIJST. Vorig bed rag... f 8261.64 Om een goed voorbeeld to geven en om zigea » 9 l - — Breda. B. G. Die geeft wat hy heeft, Is waard d;it bü leott „ 25 — Kampen. Ter eero van het Goddelijk Hart , 3.75 Nh'rnegen. H. S. Uit dankbaarheid » 5 — Veendam. N. N. Voor Z. H „ 2.50 Totaal f 8307.89 --- Amsterdam, 19 Oct. De kunstzin der Protestanten. I. Met die signatuur houdt de heer A. Le Comte in de jongs te aflevering van de Stemmen voor Waarheid en Vrede een kort betoog, om de onjuistheid aan te toonen van „het vrij algemeen heerschend dwaalbegrip, dat de Protestant per se af keerig is van kunst, wanneer het den uit- en inwendigen bouw en de stoffeering der kerk be treft". En de schrijver meent zich zoo bondig van zijn taak gekweten te hebben, dat het „dwaalbegrip" nu wel voorgoed de wereld uit zal raken, althans „de overtuiging te hebben doen veld winnen, dat de kunstzin der Protestanten van vroeger eeuwen in hooge mate ontwikkeld was, en dat tegenwoordig een herleving daarvan blijkt ingetreden te zijn". Het onderwerp - aantrekkelijk genoeg, al ware het slechts ter verademing van het bespreken der politieke en economische vraagstukken van den dag, — de kunstzin der Protestanten, bepaaldelijk religieus verstaan, is méér ter sprake gebracht. We herinneren ons o. a. nog levendig, dat dr Kuyper den 20n October '88 het rectoraat der Vrije Universiteit overdroeg met een rede: Bet Calvinisme en de Kunst. Maar.... zijn auditorium moge Amen gezegd hebben, wijl de meester gesproken had, daarbuiten ging een homerisch gelach op. Juist omdat de kunst door het Calvinisme buiten de kerk geraakte, werd zij bezield; juist omdat de Calvinist het decretum horribile aanneemt, verkreeg hij een kunstenaarsblik van critischen aanleg, — zóó ongeveer was de quintessence der professorale rede. Maar hoe, Calvinisme en kunst zou geen contradictio in terminis wezen, geen saamgevoegde uitdrukking, waarvan het eene woord het andere tegenspreekt? En „dat de Protestant pier se afkëerig is van kunst, wanneer het den uit- en inwendigen bouw en de stoffeering der kerk betreft", zou een „dwaalbegrip" zijn? Al neemt men de leer en de kerkpraktijk van den geneefschen hervormer niet eens zoo puri teinsch als ze ook in ons goede Vaderland meerendeels genomen worden, we weten toch maar al te goed dat de godsdienstige idee van den gestrengen Joannes Uetenbogaart het ideaal, het symbool, de ziel, het leven (der kunst verstikt. Ja, elke godsdienst, elke vorm van godsvereeriag, die buiten, derhalve tegen de Moederkerk, zich aandient met den gemeenschapsnaam van Protestantisme, was en is doodend bepaaldelijk voor de religieuze kunst. In letterlijken en figuurlijken zin Door wie en met welk doel het grau ,v in den morgen der Hervorming tot den beeldenstorm gedreven werd, mogen de historici uitmaken. Maar Z ïker is, dat het Hervormden waren, die de heerlijke middeleeuwsche kunstgewrochten vernielden, zooveel en zoo volkomen zij ze slechts konden vernielen. Zeker ook is, dat de wandaha noch hun zonen hun misdrijf hebben uitgeboet door méér dan wat des timmermans en des metselaars is. Trouwens, de letterlijke opvatting van 's Heeren verbod: „gij zult u geen gesneden beeld of gelijkenis maken" sloeg de beitel uit des kunstenaars handen. Slechts dan waagde hij zich nog aan kunstnijverheid, als de rijke koopman zijn huis wilde opsmukken met rococo-weelde, of wanneer de baroc-praal het graf van een held onzer „protestantsche natie" moest karakteriseeren. De hollandsche schilderschool moge zich ontwikkeld en een wereldnaam verworven hebben, tot den dienst des heiligdoms, tot het Sursum corda mocht zij niet geraken. De invloed van het „gezuiverd Evangelium" was zelfs op den koninklijken Rembrandt machtig genoeg, om zijn genie te toornen, zijn geest te bepalen tot het reëele. Voor de toonzetting van de psalmen Datheni had men voorts met geen muzikale talenten eerste keur te doen. In de school van de Nederdietsche Obrecht en Ockeghem mocht de Italiaan zich opwerken tot musicae princeps, de kunstzin der Protestanten verhief den slependen, daverenden galm der gansene vrome schare tot hun kerkmuziek. En de bouwkunst, — om nog slechts van de machtigste onder de Muzen te gewagen, — Architectura werd na de Reformatie de verstootelinge om haar werken zelven. Gelukkig weliswaar, dat de beeldstormen] het vooral op de beelden en kerkelijke sieraden gemunt had en, over het algemeen, den bouwwerken minder kwaad deed. Maar, — moet dat almede aan de hechtheid van den ouden trant worden geweten, de kloeke kathedralen, die weerstand boden zoowel aan de mokerslagen der moedwilligen als aan „den tand des tijds", en, van haar luister beroofd, verhaspeld werden tot hervormde bedehuizen, — de hoofdkerken waren talrijk genoeg en boden plaats te over aan de protestantsche gemeenten, die ze in gebruik namen, om den bouw van nieuwe tempels overbodig te maken. De Katholieken mochten zich voorts met schuur- en huiskerkjes gerieven. En de Kerkgenootschappen, waarin het Protestantisme zich allengs en meer splitste, stichtten op eigen hand goedkoope vergaderplaatsen. Zoo raakte de bouwkunst in verval,de kerkbouw werd verleerd,terwijl het naakte, het ledige, het sjofele, in één woord: de armoede der kunst, de opzettelijk gewilde eenvoudigheid de kunstzin der Protestanten wrerd. „De Protestanten hebben geen artistieke eischen hoegenaamd; hun godsdienst wijst alle uiterlijk vertoon met afschuw van de hand," schreef de heer Berlage in Architectura van 2 Juni 11. Een „dwaalbegrip", zegt de heer Le Comte. En ziehier waarom. „Men behoort in 't oog te houden, dat de Protestant uit de XVlde eeuw verkeerde te midden van de hoogste kunstontwikkeling"; dat „daarbij de herleving der antieke kunst... nieuwe vlucht aan 't scheppend genie des kunstenaars gaf", en „het hoofdzakelijk de geestelijk meer bedeelden zijn geweest, die de Hervorming tot stand brachten." Als men dat in 't oog houdt, „ligt de gevolgtrekking voor de hand, dat een kunstoördeel, uit dergelijke elementen kiemend, onmogelijk alle artistieke eischen ter zijde kan gesteld hebben." En, alsof de schrijver gevoelde dat hij met al die [hier verkorte] woorden eigenlijk niets gezegd heeft, verklaart hij dat „èn de bouwwerken èn het inwendige der XVlde- en XVIIde-eeuwsche kerkelijke kunst" daarvan „in hooge mate mate getuigen". Vraag nu niet, wat ik u bidden mag, naar bewijzen en om ten minste iets te noemen van de XVlde- en XVlldeeeuwsche kerkelijke kunst der Protestanten. Met die weetgierigheid zoudt ge allicht zoowel den schrijver over den kunstzin der Protestanten als mij in verlegenheid brengen. Onze kunsthistoricus noemt en ik weet daar geen exempel van. Deze onwetendheid schaam ik mij echter niet na herlezing van Het inkomen eener middeleeuwsche kerkvoogdij, door S. Muller Fz. (De Gids, Juni 87). Een rond stukje : De Reformatie was voor hen [de roomsche tempels] de eerste bazuin geweest; zy had ze genoodzaakt zich te schikken naar een eeredionst, waarvoor zy niet gebouwd waren, en waarvoor zy nooit recht pasklaar gemaakt konden worden. Wat vroeger het hoofd was goweest, werd voortaan de staart, een nutteloos aanhangsel, — en d« geheele samenhang van het bouwwerk was verstoord. Doch wat nood? De aangeboren kunstzin [der Protestanten? Neen) der natie wist de geslagen wonden zoo goed het ging te heelen, en de lifcteekens te bedekken onder een schitterend bekleedsel — [monumenten, gedenkstoenen, soms vrij profane schilderijen, vlaggen, minia. tuurschepen enz. enz'] — weliswaar weinig passend voor een kerkgebouw, meer getuigend van menscbelijken hoogmoed dan van nederigen godsdieustzin, doch aangenaam voor het oog en getuigende van de aanhoudende belangstelling der gemeente. Doch ook dit alles ging voorbij: de revolutie was de tweede bazuin. Zjj, onartistiok als al haar zusters en minder dan een van haar bezield met eerbied voor hot historisch gewordene, ergerde zich aan dien pronk en praal, waarin zy niets dan belachelijke ijdelheid vermocht te waardoeren; zy decreteerde, dat dit ook anders moest worden, en op eenmaal stonden d;iar onze kerkgebouwen opnieuw ontbloot van al wat [nota bene] de kunstzin en de piUeit hunner kinderen gedurende twee eeuwen bijeengebracht hadden. Toen weinig jaren later de genius van den style empire de jongste en minst bevallige van haar zusteren, met den witgekalkten mantel om de schrale gestalte geplooid, haar intrede deed in onze kerken (I', kan zü tevreden geweest zyn 1 En by haar overlyden liet zy geon zuster als beheer scheresse van den smaak achter. Metselaars en timmerlieden voerven sedert ongehinderd heerschappy in onze kerken. En (rampzalig samentreffen !) deze heerschappy viel juist iv een tyd, toen alles, wat een vroeger kunstrijk geslacht geschapen had, verloren was Onder deze tiaditiën zyn twee geslachten opgegroeid. Men gowende langzamerhand aan den toestand en legde er zich by neer. De gemeente verwonderde zich er niet meer over, dat de werkzaamheden der kerkvoogden zich boperkten tot het regelmatig omzetten van de renten der landerijen in witkalk en gele verf. Alzoo zijn er méér in den lande, die, wèl bekend met het wandalisme sedert de Reformatie, niets afweten van „de bouwwerken en het inwendige der XVlde- en XVHde-eeuwsche kerkelijke kunst" ten onzent. En kunst-historicus Le Comte. zou hat Vaderland een dienst bewezen hebben, als hij, het „dwaalbegrip" over den kunstzin der Protestanten bestrijdend, had medegedeeld in welke werken zich die heeft geopenbaard. Fr. A. Van Kerkhoff, O. O (1) Men bedenke dat hier steeds van protestantsche kerken sprake is. --- BUITENLAND. ALGEMEEN OVERZICHT. De toestand van den Czaar is zóó zorgwekkend geworden dat blijkbaar direct gevaar dreigt en ieder oogenblik het eind kan verwacht worden. Gisteren is bij de reeds aan het ziekbed vergaderde doctoren, ook nog de petersburgsche professor Mersjejefski een specialiteit voor zenuwziekten, naar Livadia ontboden. Ookde naaste familiebetrekkingen van den Czaar, alsmede de bruid van den Czaréwiets, reizen heden in allerijl naar Alexander's sterfbed. Twee broeders van den Czaar, de grootvorsten Wadimir en Sergius met gemalin, bevonden zich te Parijs, maar zijn onmiddellijk naar Darmstadt afgereisd, van waar zij heden met de bruid, prins Alix van flessen, en haar oudste zustor Victoria van Battenberg over Berlijn naar Warschau reizen. Aldaar komt hun de Czaréwiets Nicolaas — die straks Keizer aller Russen zal wezen — te gemoet om gezamenlijk de reis naar Livadia voort te zetten. — Ook de grootvorst Alexis, die zich te Biarrits bevond, zal zich zoo snel mogelijk bij het gezelschap aansluiten of althans volgen. Men verwacht nu, dat het huwelijk van Nicolaas en Alix te Livadia in alle stilte zal voltrokken worden, in ieder geval nog vóór 20 November, dus binnen een maand. - Vooraf wordt, zoo ten minste het leven van den Czaar nog van eenigen duur schijnt te kunnen wezen, de instelling van het Regentschap verwacht onder Michaël- Wladimir-Nicolaas, öf Nicolaas alleen. Wegens de weigering van prins Alix om te bezweren wat zy niet gelooft - hetgeen, naar men weet, tot een schikking geeft geleid, waarbij zij enkel be hoeft te verklaren dat zij tot den godsdienst van haar man overgaat - had verleden week de procureur-generaal der Synode, de bekende Pobedonozef, als zoodanig zijn ontslag genomen, hetwelk echter door den Czaar geweigerd werd. Koning Alexander van Servië woonde gisteren te Berlijn de wijding van 132 nieuwe vaandels by. De plechtigheid had plaats Unier den Linden, vóór het standbeeld van Frederik den Groote, en juist op den verjaardag van keizer Frederik 111, Nadat de opperaalmoeZ3nier de vaaniels had gezegend, werden zij door den Keizer aan de regimenten uitgereikt met een toespraak, waarby Z M, herinnerde aan de laatste zegening der wapenen en 1861 en de roemrijke daden door de duitsche legers in 1871 verricht. Hu' vermaande de legercommandanten deze roemrijke traditiën voort te zetten door een toewijding tot aan den dood en een volstrekte gehoorzaamheid aan het legerhoofd, voor het geval het noodig mocht zijn, een buitenlandschen of binnenlandschen vyand te bestrijden. — Generaal Blumenthal dankte namens het leger en gaf den Keizer de verzekering van de onwrikbare trouw der troepen. — Van een balcon van het paleis van wijlen keizer Wilhelm werd het indrukwekkende schouwspel door de Keizerin en koning Alexander gadegeslagen. De Keizer heeft aan den jongen Koning de orde van den Zwarten Adelaar verleend. Nu de poging om een vergelijk te treffen tusschen de berlynsche bierbrouwers en de sociaal-democraten mislukt is, hebben de zaaleigenaars een vergadering gehouden om de houding te bespreken welke zij zullen aannemen. Zij hebben besloten de socialisten ook voortaan niet in hun lokalen toe te laten. De socialisten hebben eveneens op 27 vergaderingen het besluit genomen den bierstnjd tot het uiterste voor te zetten. Bij de herstemmingen in België op a. s. Zondag zitten de doctrinair-liberale candidaten geducht in de klem! Zonder de socialisten komen ze er niet, en dezer hulp nederig in te roepen, dat is bitter, vooral nu de socialisten er nog de meest vernederende voorwaarden aan verbinden! — Te Brussel, waar 18 zetels op het spel staan, is de moeilijkheid liet ergst, daar bij triomf der katholieken dezer meerderheid in de Kamer weder oppermachtig wordt, terwijl by nederlaag de katholieke meerderheid in de Kamer betrekkelijk gering zal wezen. Maar wat te doen? Van de 18 candidaten der gecombineerde radicaalliberale lijst zijn de radicalen tot alle offers bereid, d. i. zij willen zich verklaren voor algemeen en enkelvoudig stemrecht, ook bij provinciale en gemeentelijke verkiezingen, en tegen beschermende rechten. Maar volgens het Hbd v. Antw. hebben de socialisten van den Parti Ouvrier nog een derden eisch gesteld, die zelfs de gedweeste radicalen kippenvel doet krijgen. Zy willen nl. dat de door hen te steunen candidaten zich verbinden om slechts voor drie maanden zitting te nemen en dus tegen le Jan. a.s. gezamenlijk ontslag te nemen, ten einde gelegenheid te geven tot een nieuwe vrije stemming! Die pil, niet eens veiguld, is waarlijk al te bitter zou men meenen ! Toch niet, de doctrinairen wenden zich vol afgrijzen af, maar de radicalen berekenen dat zij later bij de nieuwe vrije stemming den buit met de socialisten zullen deelen, natuurlijk op kosten van de deftige doctrinairen, die er dan voor goed uit gaan! — Onder deze vreeselyke omstandigheden hield gisterennamiddag te vier uren de Ligue liberale een buitengewone vergadering, om te beraadslagen over de vraag, of men de voorwaarden van den Parti Ouvrier kon en mocht aannemen. Maar neen, de doctrinairen kunnen niet en mogen niet; willen de socialisten op hen stemmen, heel gaarne, maar de vernederende voorwaarden teekenen om slechts twee a drie maanden hun parlementair leven te rekken, en daarvoor zich-zelf in het aangezicht te slaan, neen, dat was al te afgrijselyk! — De slotsom is nu, dat 11 candidaten van de liberale lijst zich onder het caudijnschejuk zullen krommen, maar 7 niet. — Daardoor worden nu voor zeven candidaten van de katholieke lijst de kansen deste beter. Te Luik staat, naar men weet, bij de herstemming van a. s. Zondag, naast 6katholieken,ookdedoctrinaireleider Frère-Orban-zelf tegenover de zeven socialistische candidaten. Aan hem worden de brusselsche voorwaarden niet gesteld, omdat daar de socialisten natuurlijk op hun eigen candidaten stemmen. Toch heeft de liberale ex-leider gemeend, voor zijn fatsoen openlijk te moeten verklaren dathij zijn mandaatuiet wil te jdanken hebben aan socialistische stemmen, en dus, in geval hij gekozen wordt, zijn mandaat niet aanvaarden zall Wat een theaterheld! Zijn eigen orgaan, liet Journal de Liége, vindt 't intusschen prachtig en roept in echten Frère-stijl uit: „wij vallen, maar wij vallen met eere; onze vlag is niet bezoedeld!'' — Nu, zegt het Ilbd. v. Antw. meesmuilend, de blauwe vlag ziet er toch al bekladderd, geplekt en gesclieurd genoeg uit!.... De Zondag te Bergen gekozen socialisten hebben tot den minister van Justitie een schrijven gericht, waarin zij de invrijheidstelling vragen van Alfred Defuisseaux en Brenez, die zich wegens politieke vergrypen in hechtenis bevinden. Deze beide socialistische leiders behooren nl. mede tot de te Bergen gekozenen. De Kabinetsraad is gisteren, onder voorzitterschap des Konings, vergaderd geweest om te beraadslagen over de gevolgen der jongste verkiezingen. Of ook over bovengenoemde vrijstelling van gekozen socialisten gediscuteerd is, weet natuurlyk niemand; maar sommige liberale bladen weten zelfs te verhalen dat de minister-president De Burlet, in het vooruitzicht van zijn nederlaag te Nijvel, zijn ontslag heeft aangevraagd; dat de Koning hem verzocht in ieder geval eerst den uitslag der herstemming af te wachten, en dat er sprake is van een cabinet d'affaires. Nota bene, de heeren verkoopen de huid van den beer vóórdat hij geschoten is, en al valt De Burlet te Nijvel als afgevaardigde, dan behoeft hij zich dit als minister volstrekt niet aan te trekken, daar zijn niet-herkiezing enkel aan een monsterverbond van liberalen en socialisten zou te wijten wezen, en hy nog steeds de meerderheid der Kamer voor zich heeft: niet Nijvel, maar de Kamer vertegenwoordigt het Land. Op socialistische candidaten zijn verleden Zondag in het geheel uitgebracht 335,271 stemmen, aldus verdeeld: Brussel 40,218, Nijvel 6533, Leuven 5080, Antwerpen 4871,Meclielen 1930, Brugge 521, Kortryk 3687, Gent 15,000, St-Nikolaas 1872, Aalst 2674, Charleroi 58,000, Bergen 42,313, Doornik 3633, Ath 3036, Soignies 16,915,Thuin 11,106, Luik 60,293, Hoei 7729, Verviers 15,498, Waremme 1582, Namen 32,780. --- RUSLANDS TROONOPVOLGER. Een regentschap schynt in Rusland aanstaande, vooral nu de laatste telegrammen verre van bemoedigend luiden. Het ia nog niet duidelijk uit de laatste berichten dienaangaande, of de grootvorst-troonopvolger als bestuurder alleen zal optreden, öf dat twee broeders van zijn vader hem ter zijde zullen staan. Zelfs is beweerd dat grootvorst Michaël tot voorzitter van het regentschap zal worden benoemd, en de troonopvolger slechts tot gewoon lid. Dit is later wel tegengesproken, maar hiel ongelooflijk komt het niet voor, niet alleen omdat de troonopvolger tot nog toe geheel van de regeering is uitgesloten, maar vooral omdat volgens geruchten de denkbeelden van den Czaar en zijn oudsten zoon nogal verschillen ten opzichte der binnen- en buitenlandsche politiek. De grootvorst-troonopvolger, Nicolaï Alexandrowiets, is heel weinig bekend, en daar het zeer goed gebeuren kan, dat hij weldra aan het hoofd komt to staan van het grootste europeesche Rijk, dat bovendien een gedeelte van Azië omvat, en in veel verwikkelingen, binnen- en buitenlandsche, kan gebracht worden, geven wij eenige bijzonderheden omtrent zijn persoon en opvoeding. De leermeester van den troonopvolger, generaal Bogdanowiets, is in Rusland om zyn hooge beschaving en menschlievendheid algemeen bekend. Bij alle gehechtheid aan den Keizer en het keizerlijk huis heeft de generaal zijn opvoedersambt niet als een hoveling opgevat. Met zeldzame openhartigheid en waarheidsliefde moet generaal Bogdanowiets zijn hoogen leerling hebben ingelicht omtrent al de bewegingen van den menschelyken geest en de menschheid. Voor dit feit zijn trouwens bewijzen, want grootvorst Nicolaï heeft zich met mannen omringd, die in Rusland bekend staan als beminnaars van westeuropeesche beschaving en zeden. Er kan hier alleen worden gewezen op den fijn beschaafden en verlichten vorst TJchtomsky, den schryver van een reis van den grootvorst en een zijner boe zemvrienden. Van den anderen kant moet miss Laykol, een geestryke en veelzijdig ontwikkelde Engelsche, op den troonopvolger een niet geringen invloed hebben gehad. Zij was indertijd de leermeesteres der keizerin van Rusland. En als men zegt dat de grootvorsttroonopvolger zoo goed zyn Engelsch kent en engelsche philosophische en historische letterkunde, dan moet hij dat grootendeels hebben te danken aan miss Laykol. Ook de deensche kroonprins Christiaan Frederik moet hem in zyn neiging voor het Westen en de beschaving daar versterkt hebben. Men vertelt verder, dat de grootvorst-troonopvolger een buitengewone genegenheid en hoogachting koestert voor zijn oom te Kopenhagen, en wel omdat Christiaan Frederik bij alle verschillen in denkbeelden tusschen den grootvorst en den Czaar steeds de partij koos van Nikolai. Daarentegen is het een feit, dat van al de leden der keizerlijke familie to St-Petersburg alleen grootvorst Konstantyn Konstantinowiets zich mag verheugen in de vriendschap van den troonopvolger, die een tegen stander is van het tegenwoordig in Rusland heerschend regeeringsstelsel. Maar hy houdt zooveel van zijn vader, den Czaar, dat van een gespannen verhouding tusschen hen geen sprake is. Toch moet het niet aan bewyzen ontbreken, die getuigenis afleggen van de zelfstandige denkbeelden van den grootvorst. Zoo weet men te spreken van zijn afkeurende houding in zake de strenge maatregelen tegen de Joden. Uit zijn omgeving weet men te vertellen, dat hy dikwyls zyn weerzin uitdrukte tegen de algemeene vervolging. In de Neue Freie Presse wordt een geval verteld, dat bewys geeft van de buitengewone liefde tot recbt vaardigheid. die den grootvorst-troonopvolger kenmerkt. Het was in de bekende zaak van vorst Bjelosselski-Bjelosersky, eerstenadjudant van den Czaar. Deze erfde van zijn vader, een ho« veling, een vermogen van 50 miliioen roebels. Volgens het testament des vaders moest hij het vierde deel daarvan uitkeeren aan een dochter uit het eerste huwelijk van dezen. De vorst weigerde dit echter, en niemand waagde het den invloedrijken adjudant daarover te bemoeilijken. Alleen aan den grootvorst-troonop-, volger, bij wien de zuster van vorst Bjelosselski-Bjelosersky haar bezwaren kwam indienen, gelukte het het onrecht goed te maken. De vorst werd niet alleen gedwongen het vierde deel van zijn vermogen af te staan, maar hij kreeg ook zijn ontslag als adjudant van den Keizer. Doch bovenal weet men in Rusland te spreken van het goede hart en de humaniteit van den troonopvolger. Het meest heeft hij die getoond in de hulp, die hij verleende aan de hongerlijdenden in 1891. De organisatie dier hulp, welke aan duizenden toen het leven heeft gered, is grootendeels te danken aan zijn energie. Met oprechte deelneming vernam hij al de Jobstijdingen uit de districten van het hongergebied en hield niet op alles in het werk te stellen, ten einde den nood daar te lenigen. De som van 50,000 roebel, dia graaf Leo Tolstoï voor de oprichting van volkskeukens van een onbekende ontving, moet worden beschouwd als een gift van den grootvorst-troonopvolger. Ook de aanleg van den grooten siberischen spoorweg, die onmiddellijk na zijn terugkeer uit Siberië werd ontworpen, is te danken aan een zuiver menschelijk gevoel van grootvorst Nicolai Alexandrowiets. Hij had noch strategische, noch economische doeleinden op het oog, toen hij den Czaar verzocht om den aanleg van die baan; alleen de groote ellende, de jammer, die duizenden en duizenden der bannelingen kwelde en soms doodde op hun lange tochten door de steppen en vlakten van Siberië, bewogen den humanen jongen man tot dezen stap. Hij moet bij zijn terugkeer uit de oorden der ballingschap de wegen aldaar „onmogeiyk" hebben genoemd. Voegt men hierbij nog zijn persoonlykheid, dan kan men begrijpen hoe veel Russen op den troonopvolger hooge verwachtinhen hebben gebouwd. Eigenaardig is het, dat sedert Peter den Groote nog nooit een regent in Rusland het bewind in handen heeft gehad. Alleen tydens Peters minderjarigheid heeft zijn zuster, de grootvorstin Softe, het land bestuurd. De tegenwoordige toestand is dan ook iets heel nieuws voor Rusland; ook dat moet een der redenen zijn geweest, die den Czaar ervan terughielden het Rijk te verlaten. --- VERSCHEIDENHEDEN. Een zeer ernstige epidemie van diphtheritis is te Tnëst uitgebroken. Alle scholen zyn er gesloten. Verleden week kwamen er (onder de 160,000 inwoners) 61 nieuwe gevallen voor. Van het nieuwe geneesmiddel tegen deze vreeselyke ziekte hoort men nog steeds goede berichten. Prof. Virchow's oordeel erover is voor* waardoiyk, maar ongunstig. Hy zegt van Behring's serum-inspuitingen: „Het serum is gebleken een voorbehoedmiddel te zyn, dat weken of maanden — misschien wel drie of vier maanden - van kracht blyft Maar het staat nog te bezien, of het op den duur werkt en of het - 't voornaamste punt — werkelyk mogelyk is diphtheritis te genezen met dit middel. Er is echter al veel gewonnen, als wy één kind ermee kunnen redden in een gezin, waar er drie of vier aan die ziekte lydeu. En hetiszeor waarschynlyk, dat dit mogelyk is." De OberSanitatsrat te Weenen spoort dringend tot verdere proefnemingen met het serum aan, maar h(j waarschuwt tevens, dat men met dit middel, welks uitwerking nog niet in alle opzichten bekend is, ïeer voorzichtig moet zyn.j Ten gevolge van den kouden, natten zomer en het daaruit voortspruitond gebrek aan bloemen zyn de byen in Praukryk niet in staat geweest honig te verzamelen om zich-zelven te voeden, en zullen de ymkers genoodzaakt zyn honig of suiker in hun korven te brengen, om de byen in 't leven te houden. De vereeniging voor de byenteelt heeft der Kamer van Afgevaardigden om een subsidie gevraagd. „Krygen wy deze niet," verklaren de ymkers, „dan is dat onze dood. De politie te Sprottau heeft een belangryke vangst gedaan. Zy heeft den slotenmaker Kuntze in hechtenis genomen, dio zich sedert Pinksteren met de vervaardiging en uitgifte van valsche munten had beziggehouden. In zyn woning vond men een groot getal uitstekend nagemaakte munten, benevens gipsvormen, een metaalmengsel en tal van gereedschappen. In het russische gouvernement Kiew heeft de muizenplaag een grooten omvadg verkregen. De inwoners der stad üman schijnen van de dieren het moest te lyden te hebben. De muizen hebben ongeveer de helft van den vorigen oogst opgevreten. De emir van Afghanistan heeft een vrouwelijke arts, mevrouw L. Hamilton, tot geneeskundige van zyn serail benoemd. Zy heeft oen lyfwacht van zes soldaten, om voor haar veiligheid to waken, waarvaa d.ie haar overal volgen, waarheen zjj zich ojk begeeft. ---