(Advertentie) m ELKE DAG KOMEN ER NIEUWE POMPEN BU U ziet steeds meer blauw/witte Esso pompen voor ESSO EXTRA, de superbenzlne met extra boog octaangetal.
---

Diplomatieke frontdoorbraak
jj^ een bijzondere medewerker). linSehele wereldbeeld is plotse- , Öetw£»Tan aanschijn veranderd. de ach?s flguren die tot nog toe op Tsjoe enI'P'ond stonden, de Chinees Neh en de Indier Jawaharêeruifj. oe> zijn op de voorgrond 66 andere figuren, die • * voorplan beheersten, ''ost^^eerd te worden, John Nr al •** en Konrad Adenauer. fitieke * Vasthoudt aan het po-113 der ijzeren fronten, 0{ tot vr reden tot teleurstelling 2j^eugde zijn, al naar gelang > kra"..SVmPathiën verdeelt. De e Hedf.tr Vlctorie, de ander vreest ."och kl ag- Edoch, noch het een k*n, da? ander is juist. Feit is al"orlog „. de diplomatieke stellingen dinin-f^g is omgeslagen in bewegingsoorlog.
7******* is tekort §eschoten
Peking China is diplomatiek doorgebroken. Zonder veel vertoon heeft de wereld 't vaststaand feit te consumeren gekregen, dat niet Tsjang Kai Sjak, maar Mao tse toeng de
j 1 Chir, macht bezit over rx een^fe millioenenrijk. Door- TOrm" van het Westen, te ff, dit ? ■ j Washington, niet tij- Jging tpeit erkende, en regelrecht V e Pekin en de natuur der dingen, • ''Jke Cnina als de enige wer-1,1 Azig plomatieke wederpartij febeürt a?ngaven, is de loop der ?lUitri 'lSen nu zelf Washingh- 70t Mni6. and gelopen. Geholpen ■ orbral2ov' heeft de Chinese . 6erst het kabinet-Laniel rVolger Weggespoeld. Diens * ruften tZa* nu een oplossing _i inces vinden voor het Indoh dan triProbleem, opdat Frankrijk g*e J?*t geruster hart de Euro- p kan bezien. Waarbij r'niste,. ance, de nieuwe Franse Nt s'President, uitdrukkelijk ?»fe Ch;ze§d. dat hij voor planev C%_ ge' dw-z- VTede in In" Erin ruil voor verwerping uc* niet gevoelig is. 2° br^t ** * .. aari .Kl er een nieuw tijdperk d'r^'daw de internationale polisueer> tl b.iJz°nder karakter zal r, nd Vn„et dat voorbij is, A ertuiEi°ral in het teken van de v 6rikan Van een Paar millioen d!a^at2!n' die nog altijd geloh maar één middel is om aT^Uik. p'°blemen op te lossen, v^bcL 00r middel van de *an urn. Dit was het tijdperk ?*tht macht. Een tijdperk van dJ v°orh_ ,r diplomatie. Men kan g'PSaa? d Dulles veel minder ,'n êh §er Ar._noemen dan zijn voor- X*1- V»^*011 of ziJn collega ™l%k de impasse in de sjj^h.t te niemand durfde zijn Hs te. vSel>nuken: men dreigde ai, tiiri»erder gebeutde er niets. J? alleT* dat komen gaat, zal W-^eefe nen niet bedriegen, Vr» H if nu door de diplomatie 'n d heerst- Een tijdperk siaet kujwf Westerse diplomatie nJrSde eon? bewi.izen, dat een ge- V v°or ri erentie geen overwinov? v JlÜsli,ï?? tegenstander is, zoals bf.!t>itüii„ conferentie als een CL^wd giVoor het Westen werd Sta* oden J deze wisseling van gfr,*ll iw n regie staan de Ver. \y> ter, ..minder op de voorfo^ eZlil_uit het duister naar 6* ' .^dia' eden Jawaharlal Nehk='d6rdp ? Premier. De man van CT? hr^'' of van de ..laatste C^W P„„eïeve geweerd, is zijn di© ?u's «!:"-.bewijs, dat er andere N> l hed voorbereid dan •W een ntn gebruikelijk waren Ui 2iib "ntmoeting der staatslie« die ntmoeting met Tsjoe en VfJJ *« Ge^1" de meeste Aziateri Üe eve de verdienste heeft fc(JjeUr tde machtige Ver. Staten Wi 6 nebben uitgekeken, letriContact met Nehroe ge„«tt 1 bonrf1 niet zeggen wil, dat \k^t\ . dgenoten zijn. Dit te stfiil 'fi « regelrecht misleidend. *t| x? in /Zakelijkheid gaat de V«lito^le tussen Tsjoe en Lai . ri^ÜiaM mmers de vraag voor t^if6 dem- Aziaten is voortaan of Vi ,°6 ZuiiCratische methoden van 6 Van S 1 volgen of de dicta». 'l J-sjoe en Lai. J>de2e dikten &U2e van de Aziaat is het \MziaPtartij- BiJ de methoden &H e aten zullen volgen heeft Hi- ° zal niet veel meer te zeg- Niln 6en men nu in Azië mis- S '8e A politiek volgen, die in Vr)Politif,tlkaanse kringen als ?« v n betit ,Van „München" zal Vk4ag „ eJ,d- Maar dan nog rijst V neton k alternatief heeft ShVe,,slal nadat Dulles aan de h maar zelfs aan de ï>itufVe niM d Zlinde Chinezen, in . lic kr!? anders dan een caïfe. . n \ragen? %' is ,). * * aten matisch dat de Ver. iiti^ken' Europa zoveel ■ü*,, zijn , eft, in een steriele po- V!r An\Z'. dat zo Europa niet fAa. °HdeT. rdka kan, Amerika niet S maci,r'UroPa. Zonder Ame- SluHa ls Europa niets, zon?tl H,l ««et + Weet Amerika zijn Sr °Pa hr • gebruiken. Amerika V91 k • Dat -Ven °P elkaar aange;s öh 6t min; is 00k de opvatting **■ VCa8*61"16 dat in Frankrijk V*l^ dr;n onder Mendes Fran- S> ke ËDo regei-ing ook tegen*•»«. et eZrT' staat. in één zaak is >£h VerknameliJk dat At" rt^taan v d moet blijven ■es an r air een omverwer- S Ci iancet\antles (renversement \t,\ sPraiT ls Seen sprake. Daar PVS»ïlhVan in Duitsland. In ?l^k6tl diren+e laatste tijd de roep _*<! T" geto l ?°ntact met Moskou ?*thQe oud den- De voorstanders b 113!! d RaPallo-politiek van Staand „Hk- SeestVnefenen op sommige Vtn«BkraeK*0p.nieuw hun aan' JVI! «^_]_rht Ult' °ok dit is een ■ Wanf van China's door*nneer Tsjoe en Lai di-
?k J* France onderhanr^skou, u dran Bonn niet direct W uitsland is deze reactie in «H J r6r;6r:„ die de nieuwe »«NsU*g direct tot naden«o^at Sb.??611 biJ het bepalen %e° de e punt tegenover de i«lial^mfL,iroPese éénwording a ' Deze eenwording ft^6ver,geschieden rond een tJüit„?enmg tussen Frank*ÏS «jn nd' Het zou daarom «H 3 als ;„Wanneer Adenauer, \r}* «en °Precht kampioen n' en rzoenin§ heeft °P' $5 t)(o?rWorv 6n°rme verdiensten % "iek ipen' in een isolement * i"'6l in rt? EOU moeten ein- Wiw. Aiwj! aatste Plaats, om' hij „tlkaanse diplomatie, ; ' »3. te kort is Se\S_ Hort eldn>veau. Dit dipl°" Bevr,i an v°or Europa Volgen hebben.
---

In Haki's winkel
Ik ketterde tussen mijn tanden en liep de hoofdstraat in, zoekend naar de winkel van Haki. Mijn vriend Haki een lange, magere sombere Turk met een haviksgezioht, had 15 jaar geleden een win-
, door A. den Doolaard onze corr. in Joegoslavië
kei, een rommelig zaakje, waar hij antiquiteiten verkocht, echte en nagemaakte iconen. Op marktdagen kocht hij bij tijd en wijle sieraden van boerinnen, wier echtgenoten hun belasting niet konden betalen en verkocht ze weer voor een behoorlijke prijs, want toentertijd waren de toeristen witte raven en Amerikanen, die enkel door 't ten gehore brengen van hun accent in elk land alle prijzen doen stijgen, Op een morgen zag ik in Hakd's etalage een lange zilveren ketting liggen, die uit zes strengen en twee sloten plus een zilveren haak bestond van ongewoon bewerkelijk patroon. De Montenegrijnen droegen in vroeger eeuwen deze kettin. gen schuins over hun roodlakense vest en hingen er een sierdolk aan. Ik vroeg Haki naar de prijs. „Achthonderd dinar" zei hij, loom als altijd. „Zeshonderd" schoot ik terug. Hij haalde de afgezakte schouders op en zweeg. De twee volgende dagen herhaalde zich hetzelfde spel. Terwijl we de vierde dag opnieuw aan het loven en bieden waren, bestelde hij een kop Turkse koffie: hij wist nu dat hij met een serieuze klant te maken had. We wisten allebei dat de ketting voor 700 dinar van eigenaar zou wisselen, maar daar ging het niet om: het spel was belangrijker dan de knikkers. Nadat hij mij voor de tiende keer had afgewezen, nodigde hij mij uit een partij schaak met hem te spelen op zijn 17de eeuwse schaakbord van ivoor en parelmoer. Aan het eind van de derde week bezweek ik, en hü overhandigde mij de ketting met een triomfantelijke, moede glimlach. Ik had veel meer aan koffie en pruimenjenever in zijn winkel opgedronken dan de 100 dinar, die hij had laten vallen. En ik had er een koopje aan, want deze ketting leverde mij een belangrijk motief voor miji Ochrid-roman. En hij is zo mooi, en zo zeldzaam, dat hij ter gelegenheid van de tentoonstelling van Joegoslavische volkskunst in Den Haag in een afzonderlijke kleine vitrine heeft gelegen. In de deur van een winkeltje met snuisterijen en prullaria van zilver, filigraan zag ik een zeer lang, zeer mager en zeer oud man staan. Ik herkende hem enkel aan zijn haviksneus. Haki had tijdens de oorlog een geheugenstoornis gekregen en hij herinnerde zioh mijn verhaal slechts vaag. Ik wees op de prullen in zijn uitstalling en vroeg wat er met zijn oude voorraden was gebeurd. ,?Wat ik uit de gapklauwen van de Duitsers kon houden, heb ik na de oorlog aan het museum verkocht" zei hij lusteloos, „en de oude tijd komt nooit meer terug. Wat er nog aan sieraden in deze streken was, is grotendeels door de Duitsers en Italianen gestolen. Dan hebben de boeren het vandaag beter, en ze hoeven de sieraden van hun vrouwen niet meer te verkopen. Maar het ergste van alles is. dat er geen edelsmeden meer zijn".
---

Marsmans jeugdjaren beschreven door een jeugdvriend
Herinneringen van Arthur Lehning
IJEEL de hete roekeloze drift waarmee de meest vitale Hollandse poëet van deze eeuw, Hendrik Marsman zijn jeugd verleefde en zijn poëtische seinen tot tegen de sterren zond, schijnt weer even gevangen in een bloedwarm memorabile van Arthur Lehning, Marsmans jeugdvriend. Men is met zijn werkje waarin de dichter zelf herhaaldelijk door nog onuitgegeven brieven, poëzie-fragmenten, jeugdvisioenen en dwepende kanttekeningen aan het woord komt, weer geheel terug in de twintiger jaren toen dat nieuwe betoverende élan de Nederlandse dichtkunst ruimte en cosmische straalkracht gaf. Al heeft Arthur Lehning in de Nederlandse letteren nadien geen rol meer gespeeld.om dit mémoire zal hij op een beperkt gebied blijven voortleven. De velen die Marsman, door zijn verzen, door zijn critieken ook, als een vriend hebben liefgehad zonder dat het nodig was dat zij hem daarvoor persoonlijk hebben ontmoet, leven met dit getuigenis mee als betrof het ook hen persoonlijk. Dit werk betekent meer dan het inhoudt. Het is meteen een rake sfeerbeschrijving van het leven dat een dichter bij het ontdekken zijner macht met 't woord, van zijn scheppingsmacht beleeft. Zeker zijn onder de jonge poëten van dit land weer zulke vriendschappen aan het groeien, aan het rijpen; het hangt ervan af hoeveel ze straks gaan betekenen of die vriendschappen zelf ook bij de litteraire optelsom meetellen, maar wat doet dat er eigenlijk toe. Nu is Marsman legende geworden. Zijn dood vond hij op een schip dat in het begin van de oorlog werd getorpedeerd. Hij wilde i uit Spanje naar Engeland overste- Iken, hij kwam om en zijn vrouw overleefde het accident. Verschillende malen in zijn verzen had hij onbewust zulk een dood voorspeld. Hij zag ,de eenzame, zwarte boot, ; in het holst van de nacht de dood, de dood tegemoet" varen. Een an- | dere, latere keer dichtte hij in dat grandioze poëem dat aanvangt met , de regel: „Ik die bij sterren sliep en 't haar* der ruimten droeg" in de vierde strofe: ik voel de waatren stijgen in den nacht, I de angst rijst naar den mond en aan mijn lippen staan '' vermoeienis en walg, ik heb mijn merg verdaan in slaafsche hoorigheid aan het roofzuchtig bloed. niets rest mij dan mijn val, laat mij te pletter slaan en kermen als een meeuw tusschen het zwarte wier; die eens als zon in 't zenith heeft gestaan, zal bijten in het zand als een krepeerend dier." NOODLOT T|U had het noodlot willen ontvluchten, maar, o droevig lot, de dood die hij zo dikwijls had bezongen, moest hem daar ontmoeten. i Over zijn praeludium op de Dood j geeft Lehning een beschouwing bij enkele prozastukken die Marsman zelf erover schreef. De definitieve uitspraak erover moeten we missen, maar hij gelooft dat Marsman zichzelf het zuiverst analyseerde toen hij over Nijhoff schreef: „zijn verlangen naar de dood was niet zonder rl«»"f's»"<rgt pn -n- •■ - angst niet zonder een driftige wil tot leven." De vriendschap tussen Arthur Muller Lehning en Henny Marsman dateerde van hun HBS-jaren. Ze kenden elkaar reeds vroeger, want in het deftige dorp Zeist waar Marsman op 30 September 1899 werd geboren, drie weken vroeger dan Lehning, zaten ze ook samen op de lagere school, de Hernhuttersschool op het Broederplein. Marsman had veel verering voor Lehnings moeder. „Hij was de zoon van een der innemendste vrouwen die ik in mijn leven gekend heb. Innemend is een slecht woord voor haar, maar ik weet werkelijk niet hoe haar met een woord te noemen — en de diepe genegenheid die ik voor haar voel- I de leeft zeker niet in dat woord.. I Zij was ouder natuurlijk, ik denk even veertig, toen ik haar voor 't eerst leerde kennen, knap, vol ' gratie en ongedwongen voornaamheid, zeer gevoelig en hartelijk en hoewel zij zeer vrolijk kon zijn, lin de grond van haar hart heel eenzaam en melancholiek." Wan' neer men deze omschrijving dier • vrouwengestalte kent, treft 't hoe zuiver Marsman de sfeer om deze vrouw terugvond toen hij haar beeld weer opriep in zijn bundel j Witte Vrouwen, acht jaar na haar dood. Een der grafschriften openbaart hetzelfde. Dit is haar graf, onder de jonge i linden I vergaan haar handen en haar zachte ogen — moet men geloven dat wie haar beminden haar eens hervinden en herkennen mogen? VRIENDSCHAP F)IE vriendschap met de familie Muller Lehning, en met Arthur in het bijzonder, heeft voor de dichter grote betekenis gehad. Zij zijn aan elkaar ontbrand. Een verkoeling hunner vriendschap trad in 1926, toen zij elkaar in „Thesen" en „Anti-thesen" bestreden. Er stak meer achter dan alleen een papieren debat. Marsman had contact gekregen met de katholieke jongeren-groeoering rond „De Gemeenschap". De uitgeverij van die naam verzorgde zelfs enige uitgaven van de vitalistische leider. Hij werd speciaal bevriend met Gerard Bruning en raakte zo beter bekend met het wezen van het katholicisme. Hij stond zelfs op de drempel der Kerk, maar heeft zich nadien er weer geheel van verwijderd. Hij bleef een zwervend individualist en was later sterk beinvloed door Nietsche wiens „Zarathustra" hij vertaalde. De periode van deze vriendschap met Bruning doet Lehning nog huiveren. Zijn stem klinkt niet langer zuiver, zijn persoonlijk ressentiment steekt 't hoofd op. Hij gelijkt een minnaar die zijn rivaal over het graf heen nog benijdt. Men mag hopen dat voor deze periode een aanvulling zal komen van iemand die Marsmans relatie met Bruning objectief kan zien en er door persoonlijk contact van op de hoogte is.
---

Aanleiding tot „De bruiloft der zeven zigeuners” Elke straatsteen in OCHRID transpireert romantiek
. VIJFTIEN JAAR geleden bracht ik drie zeer gelukkige maanden van mijn leven door in de Macedonische bergstad Ochrid, die op een hoge kaap gebouwd is boven een geweldig blauw en zeer stil meer. Het huis, dat mijn vrouw en ik bewoonden, hing schever voorover dan de toren van Pisa. Zó scheef, dat de schrijftafel van onderen een opstaand latje had, want anders was de schrijfmachine er af gesukkeld, terwijl ik, boordevol inspiratie, op een aantal witte bladzijden loshamerde, die later het licht zouden zien onder de titel „De bruiloft der zeven zigeuners", een boek dat in Ochrid speelt.
Het werd mijn meest romantische roman, en vanzelf. Want elke straatsteen in Ochrid transpireert romantiek ook al zou de hele stad toentertijd door een Nederlandse wethouder van publieke werken en bloc voor „onbewoonbaar" verklaard zijn. Er is geen vloer in Ochrid, die niet onder een voetstap deint en beeft. Daarom voelde ik, als romantisch schrijver, in die oeroude en verrukkelijk bouwvallige stad juist vaste grond onder de voeten.
Maar daarom was ik ook doodsbenauwd, toen ik in de lente van dit jaar, terugkerend uit Griekenland, een zijsprong naar Ochrid maakte. Want stads„verbetering" is een besmettelijke ziekte, die vanuit West-Europa in koortstempo is overgeslagen naar het moderne Joegoslavië. En terwijl ik de bergweg afreed naar het blauwe meer, daoht ik angstig: „Zou het kerkje van Svati Jovan er nog staan? Zou de oude plataan op het marktplein nog leven? Zijn ze met hun hygiënisoh-urbanistische klauwen van Haki's in elkaar zakkende antiekwinkel afgebleven?" Ik stopte op het marktplein, en mijn voeten slopen oudergewoonte over 't plaveisel. Maar die voorzorg om m'n enkels niet te verstuiken was nu overbodig; in plaats van de hobbelige aardappel-keien van vroeger lagen er gladde tufstenen. Toen ik naar de eeuwenoude plataan liep, kreeg ik een tweede schok. Deze plataan is de beroemdste boom in honderd kilometer omtrek. Hij is meer dan een boom. Hij is een persoonlijkheid en draagt de naam van de „tovenaar". Van onderen heeft hij een omtrek van 10 meter, en de stam, zwart van ouderdom, was 15 jaar geleden tot op manshoogte al hol, zo hol, dat de caféhouder aan 't plein er een tafeltje en vier stoelen in zette. Hoeveel dozijnen kopjes koffie had ik niet geslurpt in des tovenaars weldoende schaduwl Maar dat was uit, want rond zijn geweldige voet stond een hekje, en aan zijn stam was 'n bordje gespijkerd met 't opschrift: „Natuurmonument. Verboden op het gras te lopen". Het gras bestond uit twee dozijn armetierige sprieten.
Maar de moderne beschaving verdringt de oude cultuur die naar de musea verhuist
---

Oude cultuur verdreven
Inderdaad. In plaats daarvan heeft Joegoslavië vandaag zeer bekwame hoogovenarbeiders. Zo verdringt de moderne beschaving de oude cultuur, die van veld en stad verhuist naar de musea. Langzaam maar zeker, maar toch langzaam genoem om van 'n stad als Ochrid een bezienswaardigheid te maken, die nog steeds een vliegtocht vanuit Holland van 2500 km hemelsbreed, of een trein- en busreis van drie dagen en twee nachten volop waard is. De huizen in de steile straatjes hangen gelukkig nog altijd tegen eükaar als dronken lieden, die het in hun eentje niet kunnen bolwerken tegen de wetten van de zwaartekracht. De onderbouw is van steen, de overhangende bovenbouw van houten latten, bestreken met kalk en stuc. Deze kalk vertoont een onweenhoudbare neiging tot afbladderen. En dan gluren de latten er doorheen als de ribben van een ontspekte walvis. Maar een kniesoor, die daarop let. Als er mensen zijn die van tocht houden, dan moeten ze er maar een stijve nek voor over hebben. Maar Ochrid is meer dan een schilderachtige bouwval, die een romantische kunstenaar bij elke draai van de kronkelstraten in verrukking brengt. Het is ook 'n oer. oude stad, die de eerste veste was van het christendom in het Slavische deel van de Balkan. In de 2e eeuw v. Chr. was 't onder de naam Lychidos reeds een omslagplaats op de Romeinse handelsroute die van Ragusa naar Constantinopel liep, en in het museum staat nog een oude zuil, die het verloop aangaf van deze „via egnatia". In de derde eeuw n. Chr. was het reeds bisschopszetel. Dan komt het duister van de grote volksverhuizing en pas in de 7de eeuw duikt Ochrid onder de Slavische naam „Achrida" weer als bisschopszetel op. Tegen het einde van de 9e eeuw stichtten de Slavische heiligen dementi vs en Naum er een universiteit. Zij waren de eerste leerlingen van de Griekse apostelen Cyrillus en Methodius, de bekeerder, van de Balkan. En het was op deze universiteit, die door 30^:0 studenten werd bezocht, dat het Griekse alphabet werd omgevo-rad tot het Cyrillische. In de 11de eeuw werd Ochrid de zetel van het eerste Zuddslavische patriarchaat, dat zich taai verzette tegen de dwingelandij van 't Griekse Byzantium. Samen met de kloosterberg Athos was het de tweede der geestelijke centra in de Balkan. In de 14de eeuw werden in Ochrid en omgeving een goede 400 kerken en kloosters geteld. Wat is er van dat alles overgebleven? In Ochrid zelf vijf kerken, waarvan de oudste de kathedraal St Sophia, die in de 11e eeuw werd gebouwd op de ruines van een basilica uit de sde eeuw. De vooroorlogse regering liet deze kathedraal in puin vallen. Nu staat ze geheel in de steigers en experts zijn bezig om 99 m 2 fresco van 't witsel te bevrijden, dat de Turken er overheen hadden gekalkt.
Vele groepen astronomen uit diverse landen waren naar Zweden gekomen om de zonsver In Zuid-Oost :-.ich Arnonen. zich men een instrument, waarmee men de eclipse met behulp van radiogol. ven bestudeerde.
---

HET VREEMDE LOT
JJET fraai uitgegeven boek (Uitg. W. van Hoeve, Den Haag) is met vele foto's, handschriften, houtsneden versierd en bevat een aantal brieffragmenten die tekenend zijn voor beider vriendschap en hun jeugd. Dan was Marsman een prachtige, rijklevende dweper, die vooral groot was in het oproepen van een sfeer over de landschappen en steden die hij bereisde.
Soms is het wel niet meer dan een betoverend woordenspel zoals dat gedicht „Paradise Regained" eigenlijk ook is: het wijst nergens heen, maar het schuimt, het is geestdrift, bloeiende geestdriftige begoocheling. De invloed die de Duitse expressionisten op hem hebben gehad, wordt mede verklaard door zijn contact met Lehning, die eën tijd in Berlijn woonde. Lehning's moeder was een geboren Duitse uit Elberfield. Marsman kende de Duitse literatuur vóór hij de Franse of Engelse leerde kennen, bij de laatste was hij eigenlijk niet verder dan tot Yeats gekomen. „Ofschoon ik het land had aan de Duitsers afzonderlijk en „en masse" was er iets pruisisch in mij en ik heb mij later in Potsdam onmiddellijk thuis gevoeld." Zijn leven werd te vroeg afgesloten, en wel door een voltreffer uit een duikboot waarin zeker mensen zaten die dezelfde dichters vereerden waaraan hij zich had opgetrokken. Zo kan het vreemde lot zijn loop nemen. Het litteraire document van Lehning dat geïnterresseerden in een ruk uitlezen betekent een aanwinst voor onze aan dit soort werk vrij arme literatuur. PAUL HAIMON
---

Mooi kloosterkerkje
Maar het mooiste gebouw van Ochrid blijft het kleine kloosterkerkje van St Jan de Evangelist. Op Ochrid's hoogste heuvel dreigt de tien eeuwen oude vesting van tsaar Samuel. Vanaf de brokkelige kasteelwallen staart men uit over het rustigste meer van Europa. De grote klip, waarop Ochrid is gebouwd, ligt 700 meter boven de zeespiegel en de lucht is hier zo helder, dat de zuidelijke oever, 30 km ver, doorgaans duidelijk te zien is. Wie van deze heuvel omlaag daalt door bebloemde weiden, ziet onverwacht, op een steile kaap die loodrecht in het meer valt, een kleine orthodoxe kerk, met een kerkhofje er naast. Ik ken geen plek in Europa, die van een groter aangrijpendheid en tegelijk een zo diepe rust uitstraalt. De architect van dit 14de eeuwse kerkje heeft de mystieke melodie van dit verheven berglandschap uitgedrukt in steen. En terwijl ik op het kerkhof met zijn drie grafkruisen lig te mijmeren, vraag ik mij af, waarom deze tijd daartoe niet meer in staat is, waarom het grote nieuwe vafcbondshotel buiten Ochrid een voorbeeld is van goede moderne architectuur, terwijl het toch niet bij het landschap past. Het antwoord is eigenlijk eenvoudig: ons tijdsgewricht, het atoombomtijdperk, ontkent niet alleen 't transcendentale, maar ook de romantiek. Daarom misstaat moderne architectuur in een streek, wier natuurlijke romantiek de rechte lijn tot een misbaksel maakt en waarover nog steeds de geest zweeft van de Balkanapostelen. Aan het oude Ochrid, dat over 2 heuvels de weemoed uitspreidt .van de herinnering aan harmonischer tijden, toen mens en schepping het beter met elkaar konden vinden dan vandaag, hebben de nieuwlichters gelukkig niet durven raken, maar een deel van de oude Turkenstaod langs de meeroever is afgebroken en daar verrijzen nu hotels, een bioscoop, verenigingslokalen en een postkantoor, zo zakelijk en dor als een giroformulier. En dat alles aan weerskanten van een asfaltboulevard, recht als een rekenlat. Waarom die angst voor ac kurve, de tierelantijn, de romar*:ek, en dat in een oord, dat eve._ vol romantiek steekt als de kostelijke forellen uit het meer met graten? En die romantiek komt mij opnieuw daverend tegemoet wanneer ik van het meer vandaan de Turkse buitenwijk inwandel. Uit de verte hoor ik al aan het rhythme der trommels, dat er ergens een bruilofsstoet moet rondspringen. Ik hol in de richting van de muziek, om vooral niets te missen. En terwijl ik er bij sta te kijken, denk ik ineens: „Denk je zo iets eens in, in ons brave en snobistische Nederland!".
---

Bruiloftsgang
Meneer Jansen heeft met 'n zwaar hart besloten dat hij zijn dochter dan toch maar ten huwelijk moet schenken aan de zoon van meneer Pietersen. Op de morgen van de grote gebeurtenis laadt hij zijn vrouw en zyn dochterschaar in een huifkarretje, dat getrokken wordt door een paard en een ezel. Voorin de huifkar, op kleurige kussens, troont de bruid, in rode zij gehuld en even verblindend geschminkt als een vuurrood opkomende zon. De vorige avond is Jansen ergens in een achterbuurt drie zigeuners gaan ronselen, bekwaam in het bespelen van trommel, hobo en klarinet. Op elke straathoek van het traject knettert dit trio los in een dansmelodie, die de koorts door je kuiten jaagt. Vader Jansen en zijn zonen doen dan een rondedans waarin ze alle omstanders meeslepen.
Wanneer de stoet een plein bereikt, dan neemt de rondedans de afmetingen aan van een formele volksopstand. Politie is nergens te zien, en verkeer hoeft er trouwens niet geregeld te worden, want alle voorbijkomende voerlieden laten hun vehikels in de steek en storten zich in de rij der dansers, om pas weer verder te rijden wanneer de klarinettist in ademnood komt en door het zwaaien van 'n witte badhanddoek het signaal tot verder trekken geeft. De bruid doet ondertussen niets dan stilzitten en mooi zijn, want de dans gaat telkens in zon tempo, dat de transpiratie een vernietigende uitwerking zou hebben op haar zonnige maquillage. Meneer Pietersen, trots als een Zondagse pauw, staat te wachten bij de deur van zijn huis, waaruit een geur naar buiten slaat van een zwaarte, die minstens duidt op een half dozijn vers gebraden of nog bradende lammeren. Vader en schoonvader geven elkaar een klap. zoen op beide wangen, die een straat ver te horen is. Dan brandt ook binnenshuis een zigeunerkapel los, en het trio buiten speelt er dwars tegenin, terwijl de heren Jansen en Pietersen van hun han. den een stoeltje maken, om de bruid, die van de ontroering onmogelijk lopen kan, over de drempel te dragen En dit alles' volgt op een stoet, die de vorige avond, bij zonsondergang, al met oorverdovend geschal door de straten getrokken is. Op een open kar is het bruidsbed geladen, compleet met zijden kussens en geajourde lakens, alles door de bruid eigenhandig geborduurd. En de hele buurtbevolking danst er omheen, tot bruidegom Piet Jr. en zijn vrienden het vrachtje afladen en naar binnen torsen. Tus. sen elke twee vrachten in pauzeren ze, en op de stoep gaat de jeneverkruik rond.
Denk u zo iets in, in Heerlen, of in het bovenrivierse Nederland. In Den Haag bijvoorbeeld, of in Apeldoorn. Neen, het is eenvoudig niet om aan te d<enken, ook omdat het ondenkbaar is. Maar in Ochrid is zoiets doodgewoon. En daarom heb ik Ochrid lief.
---


De heer Ross Allen exploiteert in Sulver Springs in Florida. V.S.. een slangen-fokkerij. En hij weet met zijn dieren om te gaan. Links heeft de 22 voet-lange Anaconda zich om het hoofd van zijn verzorger gewonden, dde even „poolshoogte' neemt. Op de middelste foto klemt het lichaam van het reptiel zijn verzorger om de hals, maar de beer Allen heeft reedis de kop van het te pakken. Rechts is het de slang, dlie in de knel komt en wijd de bek opent om wat wij zouden noemen „au" te kreunen. Allen is echter nog omwonden door 22 voet spieren welke nu . appen. Wc' er gebeurt als een slang de knepen van 't va unt u wel raden.
---