(Advertentie) Si DIT IS EEN UFTIMIST! -• J. il ■ ~~» p| JT Deze Uptimist is van Peter Langford W$£2f' 'I! uit Engeland, die J^^afl in 1926 te Wenen werd geboren. »fl{© Sffl studeerde; hi] kunst **_fejl-^f 1 '" '•on<'en en werd \ *^e ml daarna ontwerper. ■iV'vZ' I Maakte veel Ml cartoons. 'I j Houdt van veel en ijl lekker eten, van Hl sterke koffie, van films Hl en van Nederlandse. | sigaren. ||| Hij Is thans direkteur ■ it | van een reklamebureau smM} en tevens N»_i^|! TV-filmsproducer. DRINK 'N 'UP'! --- (Advertentie) 1 ijj^___________ __-«-p-"^™ Een nieuw fiscaal voordeel in een nieuwe beleggingsvorm... Beleggingsfonds „Vast Goed" s. ____> /^ ._§ -ml ona ddo tOoOnTJDGo{/?> ï@n 'e ™ ss ™ sb | i . _ i Y___' <—ca ;;j u>vraag inlichtingen bij uw commissionair of bank \\ a / * of bij de directie; Gebr. Teixeira de Mattos/ Postbus 392 Amsterdam -*sr Go^ --- (Advertentie) Wie niet in de gelegenheid is zijn gave op de collecteschaal te schenken of wie een extra-bijdrage wil zenden, kan gebruik maken van giro 323300 ! KATHOLIEKE KERKENBOUW te UTRECHT J^ desgewenst met vermelding: „bestemd voor kerkenbouw in het bi5d0m,..:..." ir |^l___rW --- (Advertentie) KRANT UIT? dan rit met de IOOO af u ai 4 a --- Nieuwe gasmaatschappij in oprichting Waarom Staatsmijnen met Esso en Shell? Minister de Pous grootste na Lely (van onze parlementaire en Haagse redactie) ÖEN HAAG, 15 juni — Het voornemen van minister de Pous van economische zaken om de Staatsmijnen in Limburg en de twee grote oliemaatschappijen Esso en Shell samen te brengen in een nieuwe gasmaatschappij (N.V. Nederlandse Gasunie?), heeft in parlementaire kringen 9rote instemming gevonden. Dit ia gebleken uit contacten, welke de bewindsman hierover reeds met de speciale commissie uit de Eerste en tweede Kamer heeft gehad. Vooral de inschakelinq van de Staatsmijnen acht men daarbij een daad van wijs beleid. v*. nu toe wordt het in de Nederlandse ?°dem gevonden aardgas gewonnen **w de Nederlandse Aardolie Maatiij (NAM), waarin de Esso en de j^ell gelijkelijk vertegenwoordigd zijm. re staat verplichtte zich tot aifhame >?ii dit gag tegen een bepaalde prijs. r^ze prijs werd door de staat betaald y basis van het dagelijkse gasaantood 'Och de atoame geschiedde op basis an, de 'werfkelijlke gasibefooeflte. --- VOORFINANCIERING Jf't betekende in feite een. voorfinancie':r-3 door de staat van het in de grond aanwezige gas. Dc dagelijkse afname hield geen gelijke tred met het dagelijkse aanbod, omdat er nu eenmaal vrij veel voorbereidingstijd nodig was voor t voeren van onderhandelingen met gemeenten voor het aanleggen van leidingen en installaties, enz. Deze voorfk-anciering — tot nu toe ron_ 36 miljoen gulden — vormde voor dc staat, geen probleem, zolang dc aangeboden hoeveelheden aardgas betrekkelijk gering bleven. Bovendien zou met dc uitbreiding van het distributienet _dc afname geleidelijk groter worden dan het daigaanbod. zodat dc zaak daarmee, in dc tweede helft van dc twintigjarige contractperiode wel weer gelijk zou worden Die situatie veranderde echter door dc nieuwe grote aa-rdgasyondsten in Groningen, waarbij gedacht moest worden aan hoeveelheden van 150 miljard kubieke meter of zelfs meer. Toen werd niet alleen dc financiering n probleem doch ook dc coördinatie van dc exploratie door dc NAM en dc aizet-inve,ster_ni_e:n, door dc 6taat. --- ANDERE WEG Er moest dus een andere weg worden «wonden In ja,nua,ri' 1061 wendden de Esso en de Shell zich tot minister de Pou* met de vraag of zi.i niet betrokken zouden kunnen worden bij de afzet van het aardgas. Aardolie en aardgas. _ aldus de beide oliemaatschappijen, zijn vn wezen dezelfde stof en afkomstig van koolwaterstof zij het dat het n vloeibaar en het ander vluchtig is. Zij vroegen zich af, waarom __ dan aardolie niet doch het aardgas wel aan de staat moesten leveren De minister bleek tegen deze s,Jßgg>tie twee principiële bezwar-n te hebben. Enerzijds is de openbare gasvoo__ieninfi in Nederland van oudsher een publieke zaak geweest, die dus niet in handen moest komen van een particuliere con.me,_.iële onderneming. Bovendien, meende de minister, dat de a&et in handen van de staat moest bliijiven om een evenwichtige voorziening van de Nederlandse energiemarkt te waanbomgeni, juist in, verband met de snelle industrialisatie en het daarmee toenemende energi everbru ik --- BEDREIGING Een belangrijk argument was verder, | dat toewijding vam een groot stuk energiepotentieel aan de oliemaatsclhappijen een bedreiging zou kunnen woirden voor de Nederlandse steenkolenmaatscihappij met alle kwalijke sociale en economisclhe gevolgen vandien. Daarom besloot miniister de Pous de Staatsmijnen in de nieuwe 6___ienwe___ingsivor_n te betrrek___n en daardoor de belangen van de dirie grote energiebronnen: steemlkolei), olie en aardgas zo innig mogelijk mét elkaar verbinden. Toen dit beginselbesluit eenmaal was genomen, volgden maanden van intensief werken aan de uitvoering van het besluit, waanbij minister de Pous menigmaal persoonMjk aHen-ei knopen van economische, juridische en politieke aaird heeft moeten doorhakken. Wanneer het resultaat daarvan binnen enkele weken ofificieel bekend zal woirden, zal minister de Pous de vaderlandse geschiedenis ingaan als de grootste Nederlandse energieminister sinds mimist-ir Lely in 1902 besloot tot oprichting van her een gesprek met president de Gaulle 1° Wordt officieel ta New Vork meegeteld. --- Jongetje van 10 erft $ 30 miljoen 1 BRUNSON (Zuid-CarolinaJ, 15 ju- i 4 ni (A.P.). — Een 10-jarige jongen * ' heeft van zijn grootmoeder "n fori tuin van 30 miljoen dollar geërfd. A T Mevrouw Duke, de weduwe vande y I oprichter van de American To- i 4 bacco Co., stierf twee maanden ge- 4 ' leden op 90-jarige leeftijd. Ztf liet 140 miljoen dollar na en vermaakte 1 het leeuwenaandeel hiervan aan | haar ouderloze kleinzoon Walker Inman. De jongen woont sinds de A dood van zijn ouders bü ztjn oom en tante in Brunson, een klein 1 plaatsje bü de grens met Georgia. J --- Belgische taalstrijd voor Eur. Hof te Straatsburg BRUSSEL, 15 juni. — De leiding van het „Verdedigingsfront van Brussel" heeft op een bijeenkomst bekendgemaakt dat een aantal inwoners van Alsemburg en Beersel (bij Brussel) een klacht tegen de Belgische regering hebben ingediend bU het Europese Hof voor de Rechten van dc Mens te Straatsburg. De organisatie kondigde tevens aan dat meer van dit soort klachten uit nog twee gemeenten zullen volgen. De klagers menen dat de Belgische regering in deze gemeenten de Europese conventie op de rechten van de mens heeft geschonden door niet voldoende onderwijsfaciliteiten in de Franse taal beschikbaar te stellen. Volgens hen hadden in Alsemburg overgangsklassen moeten worden ingericht wegens de opening van een rijksmiddelbare school. Doch na persoonlijk ingrijpen van de Vlaamse Minister van Onderwijs, Van Elsande, zou daar niets van gekomen zijn. --- Geen doden, noch gewonden O.A.S. vernielt grootste hospitaal van Algiers (Van onze redacteur in Parijs) PARIJS, 16 juni. — In Algiers heeft de OAS vrijdagmorgen met 4 springladingen het grootste ziekenhuis van de stad, het • Mustapha-hosiptaal, praktisch opgeblazen. Er was evenwel voor gewaakt dat de verpleegden en het personeel geen gevaar opliepen. Alle Moslimzieken zün enkele ogenblikken later door het FLN met auto's, taxi's, bussen en gevorderde ambulances geëvacueerd en overgebracht naar geïmproviseerde ziekenhuizen in de inheemse wijken. Vier gebouwen van het ziekenhuis, waaronder die voor röntgenologie werden opgeblazen. Om half een werd deze afdeling door de troepen afgezet omdat de explosie radio-actieve isotopen vrijgemaakt had, waardoor 'n gedeelte van de ruïnes radio-actief besmet was. De afdeling voor kinderchirurgie, de chirurgische therapeutische afd., de sectie voor oor-, keel- en neusziekten en het centrale laboratorium werden totaal vernield. De OAS roofde nadat de rook en de stofwolken opgetrokken waren, grote hoeveelheden materiaal, verbandmiddelen dekens, bedden enzovoorts, die met vrachtwagens weggevoerd werden. Later slaagden de reguliere troepen erin, de gehele omgeving van het geruïneerde ziekenhuis af te zetten. --- Londen schijnt voor te gaan in rokken die nog korter zullen zijn. In de Engelse hoofdstad wordt gezegd, dat de nieuwe Va-Va-lijn wellicht een succes zal worden. De rokken worden hierbij vijf centimeter boven de knieën gedragen. De tieners kunnen bovendien pettycoats dragen, waarbij door het opbollen de rok nog korter zal worden. Het „Va-Va" schijnt afkomstig van „Yeah-Yeah", hetgeen een uitdrukking is van waardering en goedkeuring. --- Het blijft warm $ De temperatuur bleef vrijdag met » i 25 graden Celsius ook in Zuid-Lim- i il burg een paar graden lager dan don | ™ derdag toen 28 graden werd opge- i ~ tekend. Zwakke onweerachtige sto- / I ringen waren hiervan de oorzaak, I _ want er dreef wat meer bewolking ' « over. ** | WU blijven tijdens het weekeinde (ï ff in de vrU warme lucht, waarin l|, $ wü ook vandaag en zondag tem- » ii peraturen tussen 24 en 27 graden ,jj Ij verwachten. De wind biyft zwak J tussen zuid en zuid-west. De lucht i * boven West-Europa is licht onsta- , | biel, zodat een verspreid regen. of onweersbuitje niet onmogelijk is. ™ In de Britse Ambassade in Den Haag zijn het koninklijk paar en de prinsessen Beatrix en Irene donderdagavond eregasten geweest bij een diner. Het was Prins Bernhard die vaderlijk uitkomst bracht toen prinses Irene aan de dinertaf el last kreeg met een onwillig horlogebandje. De bril van de Prins ging erbij af en kwam in z\jn mond terecht. --- Van put tot kraantje gasfornuis Aardgas niet goedkoper dan andere gassoorten (Van onze parlementaire en Haagse redactie) Wellicht zal de vraag rijzen of de stormachtige ontwikkeling en het over enige tijd in exploitatie komen van de Groningse aardgasbal van invloed zullen zyn Leiding en distributienet de kostenfactor op de prijs, welke de consument in de toekomst zal moeten betalen, voor het gebruik van het aardgas. Het is echter een onjuiste veronderstelling, dat het aardgas een goedkoop produkt is. Zolang het onder de grond zit heeft het vrijwel geen waarde. Het krijgt echter economische betekenis zodra het in de keuken komt. Doch de weg van aardput tot het kraantje van het gasfornuis kan een lange weg zijn. Distributiekosten zijn dan van doorslaggevende betekenis voor de uiteindelijke consumentenprijs. Minister de Pous heeft in de Eerste en Tweede Kamer al meer dan eens laten blijken, dat hij geen voorstander is van een uniforme gasprijs voor het hele land. Verrevening van de consumentenprijs zou met zich meebrengen, dat de kostenverschillen door middel van een te. stichten fonds geëgaliseerd zouden moeten worden. Dit zou met voorschriften van hogerhand moeten gebeuren en dat betekent weer een ingrijpen in de gemeentelijke huishouding. Naar de mening van de bewindsman zal er naar moeten worden gestreefd, de verbruiker een prijs te doen betalen, welke verband houdt met de kostprijs voor het geleverde. Het verschil in distributiekosten zal dan in de consumentenprijs tot uitdrukking moeten komen. Een prijsdaling van de gastarieven is dan ook bij het ruimer schaal in exploitatie komen van het aardgas vooralsnog niet te verwachten. Van enige invloed op de kostprijs van het aardgas zal zijn de afschrijving van het distributienet. Door de aanwezigheid van grote voorraden kunnen de leveringscontracten voor de gemeentelijke of regionale distributiebedrijven over een langere periode worden uitgesmeerd. Met de thans vastgestelde voorraad rekent men op een leveringstijd van veertig jaar, gedurende welke periode de gaslevering wordt verzekerd. Desondanks zal het voor vele oudere gemeentelijke of regionale gasbedrijven, die meestal inefficiënt werken, voordeliger zijn over te gaan op aardgas dan naar verbetering van het eigen gasbedrijf te streven. --- BASEREN OP KOLENPRIJS? Een andere kwestie bij de prijsvorming voor het aardgas is of deze gebaseerd moet worden op de calorische waarde in vergelijking met de dito waarde in de klassieke energiebronnen als bijvoorbeeld de steenkool. Van bijzonder belang is dit voor de industrie en met name voor de chemische bedrijven, die het aardgas als grondstof gebruiken voor de vervaardiging van verschillende produkten. Voor het reeds enige tijd geleden in exploitatie gebrachte aardgas is de prijs er van gekoppeld aan die voor kolen. De minister heeft reeds bij vorige gelegenheden in de Tweede Kamer betwijfeld of het losmaken van de aa^dgasprijzen van de kolenprijzen zonder meer aantrekkelijk is voor de gebruikers. Bij dalende kolenprijzen ondervinden de afnemers van het aardgas immers ook de voordelen daarvan, aldus de redenering van de bewindsman. --- RUIME MARKT De enorme gasvoorraad acht de minister van een zodanige omvang, dat niet al het gas kan worden aangewend voor de openbare gasvoorziening. Er zal naar zijn mening moeten worden uitgezien naar mogelijkheden buiten dit gebied. Hij acht een ruime markt daarvoor aanwezig waar vaste en vloeibare brandstoffen normaliter in de energiebehoeften voorzien. In dat opzicht kan aardgas, wegens de geringe produktiekosten, concurreren. Maar dan zal volgens de bewindsman moeten worden voldaan aan de voorwaarden, dat het aardgas in zeer grote hoeveelheden en gel moet worden afgenomen. --- MOEILIJK VRAAGSTUK De prijsbepaling van het aardgas, zowel voor de distributiebedrijoen als voor de industrie is een moeilijk vraagstuk met vele haken en ogen. Het te voeren beleid is in dat opzicht een ingewikkelde materie. De aftappunten op zulk een enorme gasbel vormen niet de grootste investering, de voornaamste kostenfactor is het transport- en distributienet. Dat de afnemers het dichtst by de bron hiervan het meest zouden moeten profiteren komt de minister niet geheel verantwoord voor. --- Parlementaire zeldzaamheid Mr. Cals laat zich door ambtenaar bijstaan bij behandeling mammoet DEN HAAG, 15 juni — De minister van onderwijs, kunsten en wetenschappen mr. J. M. L. Th. Cals, heeft de directeur-generaal voor het onderwijs, mr. J. G. M. Broekman, aangewezen tot ambtenaar als bedoeld in art. 104, eerste lid, van de grondwet met de opdracht hem bij te staan bij de behandeling van het ontwerp van wet tot regeling van het voortgezet onderwijs (de zgn. mammoetwet) in de vergaderingen van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Art. 104, eerste lid der grondwet luidt: De ministers hebben zitting in de beide Kamers. Zij hebben als zodanig alleen een raadgevende stem. Zij kunnen zich in de vergadering doen bijstaan door ambtenaren, daartoe door hen aangewezen. Voor de eerste maal is in 1925 bij de behandeling van de pensioenwet een ambtenaar als bedoeld in art. 104, le lid, aangewezen en wel mr. drJ. Donner, raadadviseur van de minister van justitie. Hij voerde niet het woord. Ook de directeur-generaal der belastingen, de heer Sinninghe Damste, heeft als ambtenaar zijn minister bijgestaan. Hij voerde toen ook het woord. Het meest bekende voorbeeld na de oorlog is de aanwijzing door de toenmalige minister van justitie van prof. Meyers, oud-hoogleraar te Leiden, tijdelijk raadsadviseur voor een nieuw burgelijk wetboek tot ambtenaar ex artikel 104 g w. Hij heeft talrijke malen het woord gevoerd. --- Vijf douanes uit D.D.R. gevlucht FULDA, 15 juni (AP). — V«f jonge grenswachten uit Oost-Duitsland zijn donderdagavond naar het westen gevlucht, zo maakten Westduitse douaneautoriteiten vrijdag bekend. Zij waren ta uniform en hadden hun wapens bü zich. Drie vluchtelingen waren twintig jaar oud, de twee anderen waren achttien jaar. Een 12-jarige jongen die afgelopen zondag naar West-Berlijn wilde vluchten is door Oost-Berlijnse grenswachten doodgeschoten, zo meldde de politie van West- Berlijn vrijdag. Daar het incident zich heeft afgespeeld aan de oostzijde van de muur ls de West-Berlijnse politie niet onmiddellijk op de hoogte geraakt van de bijzonderheden. --- AARDGASHISTORIE (Van onze parlementair en Haagse redactie) DEN HAAG 15 juni — Sinds de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in 1948 bij haar boringen naar olie in de omgeving van Coevorden het eerste aardgas in de Nederlandse bodem ontdekte, heeft de energiepositie van ons land een geheel ander aanzien gekregen. Vóór 1950 tcaren kolen en olie nog de enige pijler*, waarop de Nederlandse energiemarkt steunde, ofschoon de staat sinds 1947-1948 ook al een bescheiden buizenstelsel exploiteerde voor aardgas uit Duitsland. Er werd in die jaren wel gestudeerd op de mogelijkheden van de oprichting van kern-energiecentrales, doch het werd spoedig duidelijk, dai het nog vele jaren zou duren, vooraat men in ons land de beschikking zou kunnen krijgen over kernenergie voor dagelijks gebruik. Intussen nam de Nederlandse energiebehoefte ten gevolge van de (bevolkingsgroei en de sterke industrialisatie jaarlijks niet onaanzienlijk toe. Om in die toenemende energiebehoefte te voorzien werd o.a. in de Peel naar nieuwe steenkolenlagen gespeurd. In de latere jaren toonden het tijdelijke Europese kolentekort en het Suezconflict, waarbij de toevoer van olie uit het midden-oosten stopte, aan hoe kwetsbaar de Europese en in het bijzonder de Nederlandse energiepositie was. Onder die omstandigheden begon in ons land de opmars van het aardgas. Eerst geleidelijk maar daarna in steeds sneller tempo. In 1950 kon de NAM, waarin de twee grote oliemaatschappijen Esso en Shell samenwerken, aantonen dat er in de Nederlandse bodem aardgas voorkomt in en exploiteerbare hoeveelheid. Op grond van de nog altijd vigerende Franse mijnwet uit de Napoleontische tijd werd begin januari 1954 en contract afgesloten tussen de Staat en de NAM, waarbij de Staat aan de NAM en eerste concessie verleende voor de winning van aardgas op voorwaarde dat de maatschappij dit gas zou leveren aan de Nederlandse Staat. Dit contract had betrekking op een hoeveelheid van 400.000 kubieke meter aardgas per dag gedurende twintig jaar. Die hoeveelheid representeerde ongeveer één procent van het totale Nederlandse energieverbruik in die jaren. De grootste optimisten voorspelden in die tijd een toekomstige aardgas-produktie van drie tot vier percent van het totale energieverbruik in ons land. --- „NAT” EN „DROOG” Deze optimisten kregen aanvankelijk gelijk. De verdere boringen toonden inderdaad grotere hoeveelheden aardgas in onze bodem aan. In de herfst van 1960 bedroegen de aangetoonde aardgasreserves in onze bodem ongeveer tien miljard kubieke meter, van welke acht miljard kubieke meter „droog" gas en twee miljard kubieke meter „nat" gas. Dit laatste komt tegelijk met aardolie naar boven en het moet — in tegenstelling tot „droog" gas — onmiddellijk worden verbruikt. De aardgasleveranties die zich aanvankelijk alleen uitstrekten over een deel van Drenthe, verbreidden zich bij de toeneming van de aangetoonde gasreserves allengs ook over Overijssel en Groningen, Friesland, Gelderland en Utrecht. In een deel van Zuid-Holland beschikte men bovendien over „eigen" aardgas, waarvan het buizennet evenwel door koppelleidingen met het noordoostelijke aardgasnet werd verbonden. Anderhalf jaar geleden in de herfst van 1960, ging men dus nog uit van een aangetoonde gasreserve van tien miljard kubieke meter. De NAM was intussen echter ook bij Slochteren in Groningen gaan boren en al spoedig deden geruchten de ronde over de vondst van een enorme nieuwe gasbel. De Belgische senator Leemans noemde in het KSG-parlement te Luxemburg zelfs het cijfer van 300 miljard kubieke meter. Het tweede kamerlid ir. Posthumus (PvdA) vroeg onmiddellijk nadere inlichtingen aan de regering. Minister de Pous noemde de bewering van de Belgische senator een slag in de lucht. Hij verklaarde dat de aangetoonde aardgasreserve na de vondst bij Slochteren maximaal zestig miljard kubieke meter bedroeg. --- VERZEVENVOUDIGD Dat was op zich zelf al een kapitale omvang. Het betekende dat toen reeds als het ware van de ene maand op de andere de droge aardgasvondsten verzevenvoudigd waren, zoals minister de Pous in de eerste kamer verklaarde. De boringen in het Groningse land gingen echter verder, onder andere bij Delfzijl en Ten Boer, en de beschikbare hoeveelheid aardgas steeg letterlijk van dag tot dag. Men scheen bij wijze van spreken slechts een stok in de Groningse bodem behoeven te steken om aardgas te vinden. De grootte van het voorkomen in de Groningse bodem is op dit moment nog steeds niet bekend, maar in februari van dit jaar beschouwde minister de P*us het in de Eerste Kamer als „redelijkerwijs bewezen" dat er 150 miljard kubieke meter produceerbare gasreserves aanwezig zijn. --- DE BORINGEN De boringen en de vondsten zijn intussen voortgegaan en de Luxemburgse bewering van de Belgische senator begint steeds minder een slag in de lucht te lijken. In plaats van de optimistische voorspelling van nog slechts kort geleden van drie vier procent is het nu niet onwaarschijnlijk dat het beschikbare aardgas in de komende dertig jaren zelfs 25 percent van het totale jaarlijkse energieverbruik in Nederland zal dekken. ---