ONS LAND ZAKT! |"\eze veenlaag is onwaarschijnlijk dik geworden. Onwaarschijnlijk, want hooger dan de waterspiegel zou dit veen toch eigenlijk niet kunnen groeien. Echter is die laag vaak ruim vijf meter dik, terwijl de dichte vegetatie, die veen kan vormen, alleen in ondiep water groeit. Hoe is dit nu mogelijk? Wel, de verklaring is, dat onze bodem regelmatig verzakte en verzonk. Want per jaar zakt Nederland — ook thans nog — één millimeter in de diepte, een verschijnsel, dat ons vooralsnog weinig zal verontrusten, doch dat de geoloog, die nu eenmaal in tijdperken van duizenden jaren rekent, nogal bedenkelijk vindt. De stormen hebben grooten invloed gehad op de vorming van onze kustlijn, die oorspronkelijk veel verder naar het westen lag. Zoo was aan het strand bij Katwijk in de zestiende eeuw, bij zeer laag water, nog de ruïne te zien van den Brittenburg, een Romeinsche of Karolingische vesting (daarover zijn de geleerden het nog niet eens), die oudtijds achter de duinen lag. Ook elders deed men dergelijke vondsten, bij Domburg heeft men, ook alweer in zee, nog wat resten gered van een tempeltje. Dat tempeltje, dateerend uit den Romeinschen tijd, was gewijd aan de godin Nehalennia, zij werd door het scheepsvolk aanbeden voor de reis over 't open water naar Engeland aanving. Zoo is onze bodem voortdurend in verdediging geweest tegen het water, stukken verliezend, doch elders weer opbouwend wat het verloor. Later beproefden ook de bewoners hun vooralsnog zwakke ■kracht en den Il egcn een Ht aaien Hst eed s HHHHHHHHHHHHHiworden gevoerd. Gaandeweg werden de hulpmiddelen beter, maar dat ook in onze dagen de waterwolf nog niet geheel bedwongen is, bewijzen dijkdoorbraken, zooals die in 1916, waardoor groote stukken van Noord-Holland blank stonden. En het is deze oude strijd tegen onzen erfvijand, het water, die in den loop der eeuwen zoon grooten invloed had op de vorming van ons volkskarakter. Alom in de heele wereld bekend is Nederland door de drooglegging van de Zuiderzee, een grootsch project, dat ons, als het eenmaal geheel is uitgevoerd, een landwinst van 200.000 hectare zal opleveren. Maar toch beteekent dit gigantische werk niets anders dan het herstellen van een ouden toestand, want de Zuiderzee is het grootste gat, dat de zee ooit in ons land sloeg. Trouwens, ook de droogmakerij van de groote meren, zooals de Beemster, de Wormer en de Schermer en, niet te vergeten, het Haarlemmermeer, beteekende slechts de herovering van land, dat in historische tijden door het water verzwolgen werd. Alleen de veenlaag, die op den oorspronkelijken kleibodem gegroeid was, ging hier en daar voorgoed verloren. De directe strijd tegen het water is uiteraard het werk van een al hooger ontwikkeld volk. Tijdens de groote natuurgebeurtenissen, die het aanschijn van ons land vormden, waren de oude bewoners van onze gronden nog niet zoo ver, dat zij zich aan zulk een arbeid konden wagen. Want het is duidelijk, dat een land, zoo voortdurend in opbouw en afbraak als het onze, niet de plaats is, waar de mensch zich gemakkelijk en vroeg van een lager tot een hooger wezen kan ontwikkelen. Dat zelfs in zeer vroege tijden ons land reeds door menschen bewoond werd, staat intusschen wel vast. Zoo is in 1935, tijdens het graven van een petroleumhaven te Hengelo, op èen diepte van drie en 'n halven meter een menschelijke schedel gevonden. Deze schedel werd onderzocht door den Utrechtsehen hoogleeraar, dr. A. J. P. van den Broek, terwijl de kleilaag, waaruit de vondst te voorschijn kwam, werd bestudeerd door den paleo-botanicus mr. Florschütz. Het kwam vast te staan, dat de schedel gevonden werd in een kleilaag, dateerende uit een tijd, die wetenschappelijk als „jongste diluvium" bek id staat, hetgeen klopte met de bevindingen van den anthropoloog. En dat wil in gewone taal zeggen, dat de schedel toebehoord heeft aan Heen mensch, die op onzen bodem ■leefde in een tijd, die langer dan jaar geleden is! Nederland in den Bomeinschen tijd. Nog steeds beschermt de duinenrij het land tegen de zee. De Bijn heeft talrijke armen, die het water door Oelderschen IJsel, Vecht en het Vlie, doch ook ter hoogte van Katwijk (Oude Bijn) naar zee voeren. Aan laatstgenoemden Bijnmond lag de Brittenburg, die in 1520 en 1562 ver in zee werd teruggevonden. Een der geweldige zwerfsteenen, gevonden in ons land. (Archieffoto) In 't begin der middeleeuwen. Het Almere (Flevomeer) heeft zich aanzienlijk vergroot, in 't noorden is de duinenrij op talrijke plaatsen doorbroken en valt uiteen in de Waddeneilanden. De kustlijn verplaatst zich steeds verder landinwaarts, Zeeland is ernstig door het opdringende zeewater geteisterd. Aan Heinde der middeleeuwen. Het Almere is niet langer een meer, het is de Zuiderzee geworden, waaruit slechts de heuvels (Urk en Schokland) oprijzen. Steeds verder brokkelt de Waddenkust af en ook in Noord- Holland zijn geheele landstreken door het water verzwolgen. De. oude Bijnmond bij Katwijk is verzand. --- WISSELEND KLIMAAT lyiet het veranderen van den bodem wisselde ook het klimaat, na den vochtigen dooitijd werd het weer droog en koud. Den en hazelaar konden op onze gronden groeien, terwijl in den tijd, dat het Nauw van Calais ontstaan moet zijn en de duinen zich vormden, hier gemengd loofbosch en eiken voorkwamen. Daarna is het weer lang vochtig en warm geweest. Dit moeten we ons nu niet voorstellen als het omslaan van het weer, dat thans midden in den zomer onze vacantie wel eens pleegt te bederven; deze wisselende perioden reikten over duizenden jaren, zoodat, als 't klimaat milder werd, de dan vooral rijk groeiende veenmossen tot dikke veenlagen konden beklinken, terwijl elders de inmiddels kleiner en kalmer geworden rivieren hun klei achterlieten. In de daarop volgende periode van droge warmte wordt ons land opnieuw geteekend, statiger en stiller van vorm door den beuk, hoog en rustig groeiend op de heuvels, waar de loss, de Limburgsche klei, den grond vruchtbaar maakt. In dezen tijd, waarin vrijwel alle soorten planten en dieren, die wij heden ten dage nog kennen, hier konden voorkomen, is ook de mensch zoo ver ontwikkeld, dat we hem niet meer mogen weglaten uit de voorstelling, die we ons van ons land gevormd hebben. Dan schept hij zelfs zulke werken, dat hij invloed uitoefent op het landschap. Toch moeten we bedenken, dat hij alleen kon leven op de niet te zwaar te bebouwen hoogere gronden, waar de bosschen niet dicht waren, want meer nog dan het water is het zware bosch zijn doodsvijand geweest. Hoe hij leefde in ons grootendeels moerassige land, weten we ook bij benadering. We kunnen ons 't beste 'n voorstelling maken aan de hand van een beschrijving, die een Romeinsch officier, Plinras geheeten, van ons volk geeft. Wel is waar bezocht Plinius de „lage landen bij de zee" in een lateren tijd, toen de terpen al opgeworpen waren, maar omdat het hier een arm deel van de bevolking betreft, gevestigd aan de afgelegen Waddenkust, zal het een toestand zijn, die eeuwen en eeuwen gebleven is. „Daar stort de oceaan zich met twee tusschenpoozen overdag en 's nachts in 'n geweldigen stroom over een onmetelijk land uit," schrijft de Romein. „Zoodat men bij dezen eeuwigen strijd in den gang der natuur twijfelt of de bodem tot het land of tot de zee behoort. Daar leeft een armzalig volk in hutten op hooge heuvels of op door hen met de handen opgeworpen hoogten, die nauwelijks boven den vloed uitkomen; lijkend op zeevarenden als de vloed de omgeving bedekt en op schipbreukelingen als het eb is en zij rondom hun hutten jagen op visschen, die met het water terugzwemmen. Vee nebben ze niet en dus kunnen ze zich niet met melk voeden, zooals hun buren. Ook kunnen ze geen wilde dieren vangen, omdat overal de zee de struiken heeft weggeslagen. Van wier en biezen vlechten ze een soort touw tot netten. Klonten uit den bodem, met de handen uitgegraven, worden meer in den wind dan in de zon gedroogd en worden door hen aangewend om eten te koken en hun door den noordenwind verkleumde ledematen te warmen;..." Geen wonder dus, dat de beschaafde Romein dit volk, dat ondanks alle ontberingen toch den bodem, dien het van oudsher bewoonde, trouw bleef, met verbazing aanschouwde. Bijzonder aanlokkelijk lijkt het leven der oude bewoners dan ook niet. Merkwaardig in dit citaat is tevens, dat zelfs in die tijden al op eenvoudige wijze turf werd bereid. U ziet: er is niets nieuws onder de zon. S. L. TEN EENHUIS. ---